Nghiên cứu ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý sản xuất chè búp tươi an toàn theo quy trình VietGAP tại thái nguyên

Đặc biệt là đối với sản phẩm chè – nông sản xuất khẩu chủ lực của Việt Nam - nhưng việc ứng dụng hệ thống thông tin hỗ trợ việc quản lý sản xuất làm cơ sở để truy nguyên nguồn gốc sản ph

-

BÁO CÁO TỔNG KẾT ĐỀ TÀI THUỘC DỰ ÁN KHOA HỌC CÔNG NGHỆ NÔNG NGHIỆP

VỐN VAY ADB

QUẢN LÝ SẢN XUẤT CHÈ BÚP TƯƠI AN TOÀN THEO QUY TRÌNH VIETGAP TẠI THÁI NGUYÊN

Cơ quan chủ quản: Bộ Nông nghiệp và PTNT

Cơ quan chủ trì: Trung tâm Tin học và Thống kê

Chủ nhiệm đề tài: Nguyễn Thị Thúy

Hà Nội – 2011

2

MỤC LỤC

I ĐẶT VẤN ĐỀ 5

II MỤC TIÊU ĐỀ TÀI 8

2.1 Mục tiêu tổng quát 8

2.2 Mục tiêu cụ thể 8

III TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC 8

3.1 Tình hình nghiên cứu ngoài nước 8

3.2 Tình hình nghiên cứu trong nước 10

III NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 12

3.1 Nội dung nghiên cứu 12

3.2 Phương pháp nghiên cứu 12

IV KẾT QUẢ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI 12

4.1 Kết quả nghiên cứu khoa học 12

4.1.1 Điều tra phân tích thực trạng sản xuất, quản lý, giám sát sản xuất chè búp tươi theo VietGAP 12

4.1.2 Một số mô hình ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý sản xuất nông nghiệp ở một số nước 22

4.1.3 Mô hình thử nghiệm ứng dụng hệ thống thông tin trong quản lý sản xuất chè búp tươi an toàn theo quy trình VietGAP tại Thái Nguyên 48

4.2 Các sản phẩm đề tài 78

4.3.1 Các sản phẩm khoa học 78

4.3 Đánh giá tác động của kết quả nghiên cứu 79

4.3.1 Hiệu quả về xã hội/giới 79

4.3.2 Hiệu quả về môi trường 79

4.3.3 Mức độ thích ứng đối với điều kiện biến đổi khí hậu: 80

4.3.5 Các lợi ích/tác động khác 80

4.3.6 Phối hợp với các đối tác 80

4.4 Sử dụng kinh phí……… 79

V KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 81

5.1 Kết luận 81

5.2 Đề nghị 82

PTNT – Phát triển nông thôn

GAP – Thực hành sản xuất nông nghiệp tốt

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Trên thế giới hiện có 58 nước sản suất chè với khoảng 2,91 triệu ha cho sản lượng 3,89 triện tấn Trung Quốc là nước có diện tích chè lớn nhất 1,4 triệu ha, cho sản lượng 1,27 triệu tấn, tiếp theo là Ấn Độ với diện tích 474 nghìn ha, sản lượng đạt 805,2 ngàn tấn/năm Kenya đứng thứ ba với sản lượng 345,8 ngàn tấn/năm Sri Lanka đứng thứ 4 với sản lượng 318,7 ngàn tấn, Việt Nam đứng thứ 5 với sản lượng 174,9 ngàn tấn/năm (FAO, 2008)

Nằm trong vùng gió mùa Đông Nam Á, Việt Nam là cái nôi của cây chè Ngay từ đầu thế kỷ thứ XIX, Việt Nam đã hình thành những vùng sản xuất chè tập trung phục vụ tiêu dùng nội địa Cho đến nay, ngoài phục vụ tiêu dùng nội địa ngành chè Việt Nam đã mang lại giá trị xuất khẩu lớn Hiện tại, Việt Nam có 5 vùng chè chính nằm ở các vùng Tây Bắc, Đông Bắc, Trung du phía bắc, Bắc Trung

Bộ và Tây Nguyên

Hai loại giống chè được trồng chủ yếu trước đây ở Việt Nam là chè Shan và chè Trung Du Chè Shan được trồng trên những vùng cao, chủ yếu được trồng ở vùng núi Hà Giang Chè Trung Du được trồng ở các vùng thấp hơn như Thái Nguyên, Yên Bái, Phú Thọ…Mấy năm gần đây, nhờ có các chính sách khuyến khích đầu tư cho phát triển ngành chè, nhiều giống chè mới năng suất và chất lượng cao đã được chọn tạo, nhân giống và phát triển như giống LDP1, LDP21A, PH1.777…Do vậy, tuy diện tích chè Việt Nam không thay đổi nhiều từ năm 1990 đến nay, nhưng sản lượng chè tăng 109,5% từ năm 1990 đến năm 2007

Ngành chè Việt Nam chủ yếu tập trung vào xuất khẩu với trên 80% sản lượng chè được xuất khẩu Sản phẩm xuất khẩu chính của Việt nam là chè đen, chè xanh, chè CTC, chè Olong, chè túi nhúng ướp hương thảo dược… Trước năm

1991, Việt Nam chủ yếu xuất khẩu chè sơ chế sang Liên bang Xô Viết và Đông

Âu Khối lượng xuất khẩu trong thập niên 80 chỉ đạt 12.000 - 14.000 tấn chè sơ chế mỗi năm Đến nay Việt Nam đã xuất khẩu chè đến hơn 70 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới, với các thị trường lớn là Pakistan, Đài Loan, Nga, các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất và Trung Quốc Hầu hết các nước trong danh sách

10 nước nhập khẩu chè lớn nhất của Việt Nam đều là những bạn hàng lớn và truyền thống trong nhiều năm

Nhằm nâng cao giá trị của cây chè, một trong những yêu cầu đặt ra trong ngành chè Việt Nam hiện nay là sản phẩm chè phải đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm để có thể đứng vững trên thị trường thế giới

6

Theo kinh nghiệm quốc tế đối với sản phẩm trồng trọt nói chung và chè nói riêng để có sản phẩm an toàn cần phải áp dụng “Thực hành nông nghiệp tốt –GAP”

Thực hành nông nghiệp tốt (GAP) được phát triển từ năm 1997, là sáng kiến của những nhà bán lẻ Châu Âu, nhằm giải quyết mối quan hệ bình đẳng và trách nhiệm giữa người sản xuất nông nghiệp và khách hàng của họ Ngày nay, nhiều nước và lãnh thổ trên thế giới đã phát triển những tiêu chuẩn GAP riêng cho họ Ở châu Âu có EurepGAP, là một dạng tài liệu có tính chất qui chuẩn cho việc chứng nhận giống như ISO trên toàn thế giới Ở châu Á có ASIAN GAP, 10 nước thành viên của ASIAN cam kết gia tăng chất lượng và giá trị của sản phẩm rau và trái cây

Theo nghĩa rộng, GAP áp dụng những kiến thức sẵn có hướng đến sự bền vững về môi trường, kinh tế-xã hội đối với sản xuất nông nghiệp và các quá trình sau sản xuất tạo ra các sản phẩm nông nghiệp phi thực phẩm và thực phẩm bổ dưỡng an toàn Nông dân tại các quốc gia phát triển và đang phát triển đã áp dụng GAP qua các phương pháp nông nghiệp bền vững như: quản lý động vật gây hại, quản lý dinh dưỡng và bảo tồn nông nghiệp Những phương pháp này được áp dụng tùy theo các hệ thống canh tác và qui mô của từng đơn vị sản xuất bao gồm

sự hỗ trợ, đóng góp của các chương trình và chính sách của nhà nước về an ninh lương thực, cơ sở vật chất

Sự phát triển của cách tiếp cận chuỗi thực phẩm đến chất lượng và an toàn thực phẩm có nhiều quan hệ mật thiết với sản xuất nông nghiệp và thực hành sau sản xuất, đề ra nhiều cách thức sử dụng các nguồn lực bền vững Ngày nay GAP được công nhận chính thức trong khuôn khổ qui tắc quốc tế nhằm giảm thiểu các mối nguy liên quan đến việc sử dụng thuốc trừ sâu, đánh giá sức khỏe nghề nghiệp

và cộng đồng, môi trường, an ninh

Sử dụng GAP cũng được khuyến khích trong khu vực kinh tế tư nhân qua các qui tắc thực hành và các chỉ dẫn không chính thức do các nhà chế biến và cung cấp

lẻ đưa ra, do nhu cầu của người tiêu thụ đối với thực phẩm không độc và sản xuất

ổn định Xu hướng này thúc đẩy người nông dân công nhận GAP bởi họ có nhiều

cơ hội mở thị trường mới hơn, có nhiều khả năng đáp ứng nhu cầu hơn

Trong cả chuỗi cung ứng sản phẩm (hình dưới), có thể khẳng định rằng “Quy trình thực hành nông nghiệp tốt” (GAP) là cơ sở nền tảng để có sản phẩm chất lượng, đảm bảo tiêu chuẩn VS ATTF

Ở Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và PTNT đã chỉ đạo và ban hành “Quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt-VietGAP” Đây là tiêu chuẩn tự nguyện và

nội dung chính là hướng dẫn nhà sản xuất nâng cao chất lượng, bảo đảm VSAT thực phẩm trên cơ sở kiểm soát các mối nguy Khi thực hiện công nhận chất lượng sản phẩm theo tiêu chuẩn GAP sẽ đảm bảo được tính minh bạch trong kiểm tra, cấp chứng nhận và truy nguyên được nguồn gốc sản phẩm, đây là một trong những điểm mấu chốt trong nâng cao giá trị sản phẩm

Cùng với ban hành quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt nhiều văn

bản pháp lý khác cũng được ban hành như Quy chế chứng nhận Quy trình thực hành nông nghiệp tốt cho rau quả và chè an toàn ban hành kèm theo Quyết định

số 84/2008/QĐ-BNN ngày 28 tháng 7 năm 2008 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp

và PTNT; Quy định quản lý sản xuất, kinh doanh rau quả và chè an toàn ban

hành kèm theo quyết định số 99/2008/QĐ-BNN ngày 15 tháng 10 năm 2008 của

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT

Cho đến nay, nhiều địa phương trong cả nước đã áp dụng Quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt - VietGAP vào sản xuất các sản phẩm rau quả và chè Tuy nhiêm thực tế cho thấy một trong những khó khăn khi áp dụng quy trình thực hành nông nghiệp tốt VietGAP ở Việt Nam là công tác quản lý, giám sát việc thực hành sản xuất và ghi chép nhật ký sản xuất làm cơ sở để truy nguyên nguồn gốc sản phẩm

Thái Nguyên là một trong những tỉnh có diện tích sản xuất chè lớn của Việt Nam Việc sản xuất chè an toàn đã là hướng đi từ nhiều năm nay cho phát triển cây chè của tỉnh Vì vậy mà ngay từ khi Bộ Nông nghiệp và PTNT ban hành quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt cho chè búp tươi an toàn (VietGAP) Thái Nguyên đã xây dựng các mô hình thí điểm tiến tới áp dụng rộng rãi quy trình này đối với cây chè trên toàn tỉnh

Ứng dụng công thông tin trong quản lý sản xuất và hỗ trợ việc truy nguyên nguồn gốc sản phẩm đã được thực hiện ở rất nhiều nước và nhiều tổ chức trên thế

8

giới Tuy nhiên ở Việt Nam điều này còn rất mới mẻ, mới chỉ triển khai thí điểm ở một vài mô hình trên một số loại sản phẩm như thủy sản, chăn nuôi Đặc biệt là đối với sản phẩm chè – nông sản xuất khẩu chủ lực của Việt Nam - nhưng việc ứng dụng hệ thống thông tin hỗ trợ việc quản lý sản xuất làm cơ sở để truy nguyên nguồn gốc sản phẩm còn chưa được thực hiện Chính vì vậy nghiên cứu ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý sản xuất chè búp tươi theo quy trình VietGAP là việc làm hết sức cần thiết

II MỤC TIÊU ĐỀ TÀI

2.1 Mục tiêu tổng quát

Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý sản xuất chè búp tươi an toàn theo VietGAP nhằm tăng chất lượng sản phẩm, đảm bảo tiêu chuẩn an toàn vệ sinh thực phẩm và tăng tính cạnh tranh của sản phẩm chè tại Thái Nguyên

sở dữ liệu trên môi trường internet đã trở thành yếu tố quan trọng để phát triển sản xuất nông nghiệp bền vững

Nắm bắt được nhu cầu này, các công ty tin học đã nghiên cứu và đưa ra các sản phẩm như các công cụ hỗ trợ điều hành quá trình sản xuất nông nghiệp với các quy

mô khác nhau từ một trang trại đến mô hình liên doanh, liên kết sản xuất hàng hóa lớn Với sự trợ giúp của công nghệ thông tin (CNTT), sản xuất nông nghiệp có thể tiến đến mức độ chính xác hơn, bền vững và có hiệu quả kinh tế cao hơn Hay nói

cách khác, sự can thiệp của CNTT vào sản xuất nông nghiệp đã làm thay đổi tư duy

và phương thức quản lý đạt mức chuyên nghiệp hóa cao, văn minh hơn

Việc ứng dụng các quy trình quản lý chất lượng của một loại tiêu chuẩn nào

đó như hệ thống quản lý chất lượng theo GMP (quy phạm sản xuất tốt), SSOP (quy phạm vệ sinh tốt) và HACCP (phân tích mối nguy và kiểm soát điểm tới hạn trong

ngành chế biến thực phẩm), (GAP, nông sản hữu cơ, GMO ), vấn đề quan trọng

và là yếu tố quyết định chính là quản lý và giám sát thực hiện quy trình đó Một số

mô hình của sản xuất rau quả theo tiêu chuẩn chất lượng GAP của Australia, Newzealand, Thái Lan đều tuân thủ nguyên tắc lưu trữ hồ sơ (nhật ký) quá trình sản xuất một cách chi tiết và gắn kết giữa nhà sản xuất và tổ chức chứng nhận sản phẩm Đây là các mô hình thực hiện với quy mô sản xuất nông nghiệp công nghiệp

và những nước CNTT phát triển cả hạ tầng cơ sở và dân trí cũng như sự trợ giúp của một số công đoạn tự động hoá với các thiết bị hiện đại

Yêu cầu chủ yếu của hệ thống thông tin quản lý bao gồm:

a Quản lý thông tin sản xuất:

 Thông tin của nhà sản xuất: đất đai, cơ sở hạ tầng, chế độ chính sách quản

lý lao động

 Thông tin nhật ký trong quá trình sản xuất theo quy trình chuẩn được cơ quan có thẩm quyền ban hành phù hợp với từng loại tiêu chuẩn chất lượng;

 Thông tin trong quá trình sơ chế, đóng gói, bảo quản đến thị trường

b Khả năng cập nhật, lưu trữ, hiển thị và truy xuất thông tin của cả hệ thống Một hệ thống thông tin phục vụ cho việc quản lý giám sát quy trình sản xuất và chất lượng sản phẩm theo tiêu chuẩn phải bao gồm hai thành phần liên kết chặt chẽ:

hệ thống thông tin phục vụ quản lý quy trình sản xuất nông nghiệp theo tiêu chuẩn chất lượng và hệ thống truy nguyên nguồn gốc sản phẩm

Theo tổ chức tiêu chuẩn quốc tế (ISO), các nguyên tắc, quy định gắn với hệ thống truy nguyên nguồn gốc sản phẩm cho thấy đây chính là phương tiện để đồng nhất các sự khác nhau giữa nhiều bộ phận trong sự tương thích nhưng không làm mâu thuẫn giữa các hệ tiêu chuẩn

Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ, hệ thống truy nguyên nguồn gốc sản phẩm thực

chất là hệ thống lưu trữ các bản ghi, được sử dụng để làm hồ sơ một sản phẩm với tất cả các đặc tính mà có thể tách biệt/phân biệt nhau Hệ thống truy nguyên nguồn

gốc sản phẩm đã là một thành phần chính của các quy trình chung, các luật lệ mới gắn chặt thị trường1 Như vậy, đặc điểm quan trọng nhất là tạo thành một hệ thống các thành phần khác nhau, thậm chí có lợi ích xung đột nhau giữa người sản xuất, người môi giới/thương lái, người chế biến (chủ doanh nghiệp chế biến, người đóng gói, vận chuyển, phân phối và người nhận sản phẩm (người bán/người tiêu dùng) từ các trang trại khác nhau, các sản phẩm khác nhau Cũng chính vì tính chất này mà

hệ thống truy nguyên nguồn gốc là hệ thống thông tin phức tạp với hệ phần mềm

(bar-cơ quan chức năng có thể giám sát, quản lý đối tượng của mình; người sản xuất

được “giao tiếp” với cây trồng/gia súc so với tiêu chuẩn mình đang áp dụng để điều

chỉnh nhằm mang lại hiệu quả cao và đáp ứng tiêu chuẩn; và gắn kết với hệ thống thương mại nông nghiệp phức tạp theo nhiều nguyên tắc và luật lệ chặt chẽ

3.2 Tình hình nghiên cứu trong nước

Việc thực hiện ‘Hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn TCVN ISO ở

Việt Nam vào nhiều lĩnh vực, nhiều hoạt động nhằm minh bạch hóa công việc, lộ trình và biểu mẫu ở từng vị trí trong quy trình công việc Qua thời gian thực hiện, 4 nhược điểm chính của quản lý theo hình thức ISO được tổng kết lại gồm: (i) thông tin kiểm soát hoàn toàn thủ công (ii) tài liệu về ISO rất nhiều đòi hỏi việc ghi chép lưu trữ rất khó khăn; (iii) sự thay đổi các biểu mẫu và quy trình; (iv) quan trọng nhất là tính kiểm soát thường xuyên và cơ chế về việc xử phạt nghiêm minh đối với những công việc không theo đúng ISO hầu như không được xây dựng và áp dụng Một thực tế nhiều đơn vị công bố ISO nhưng không duy trì được và thực sự trở nên rất hình thức Vì thế, việc ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong quản lý quy trình công việc và hỗ trợ xử lý nghiệp vụ chính là hình thức ISO điện

tử

Tiện ích của ISO điện tử là ISO được xây dựng mặc định trong hệ thống gồm quy trình công việc, biểu mẫu được kết xuất tự động mang tính thống nhất, chuẩn hóa không phụ thuộc vào ý chủ quan của những người tham gia trong quy trình; Tiến trình công việc sẽ tự động được ghi nhận và tự động kết xuất ra các kết quả dưới hình thức biểu mẫu hoặc các bảng tổng hợp Ở bất cứ thời điểm nào, bất cứ vị trí nào khi có quyền truy cập là có thể tra cứu được thông tin chi tiết hoặc tổng hợp với nhiều chiều, nhiều dữ kiện khác nhau ISO điện tử rất dễ dàng cập nhật những thay đổi về quy trình và biểu mẫu nhằm đáp ứng với biến động thực tế, khi có thay đổi, việc phổ cập quy trình mới, biểu mẫu mới thực hiện hoàn toàn tự động Với ISO điện tử, việc công bố thông tin cho người dân trở nên dễ dàng và hoàn toàn tự động, người dân có thể tham gia kiểm soát chất lượng và kết quả công việc chi tiết đến từng chuyên viên

Trong lĩnh vực nông nghiệp, việc quản lý tiêu chuẩn chất lượng các quy trình sản xuất tốt cũng được so sánh về công nghệ quản lý ISO Không chỉ thế mà còn là tổng hóa nhiều tiêu chuẩn, tiêu chuẩn nằm trong tiêu chuẩn và phức tạp hơn nhiều

so với quy trình quản lý của một chất lượng sản xuất công nghiệp vì sản xuất nông nghiệp phụ thuộc vào thiên nhiên, môi trường

Một số ứng dụng trong quản lý sản xuất nông nghiệp đã thực hiện ở Việt Nam

Chương trình thí điểm xây dựng chuỗi cung ứng vịt an toàn có xác nhận” của Viện Chính sách và Chiến lược phát triển Nông nghiệp – Nông thôn

Từ tháng 1/2010, chương trình đã chọn 3 hộ nuôi vịt tại huyện Bến Lức (Long An) với quy mô đàn 3.000 con để xây dựng thí điểm Toàn bộ con giống được 3 hộ nuôi lấy từ các lò ấp đạt tiêu chuẩn trên địa bàn Long An có chứng nhận của cơ quan thú y Sau đó đàn vịt được chăn nuôi theo quy trình được xây dựng theo Bộ tiêu chuẩn VietGAP cho gia cầm và được tiêm phòng đầy đủ với sự giám sát chặt chẽ của cơ quan thú y

Trong quá trình chăn nuôi, từng con vịt đều được cấp một tấm thẻ (Tag) bằng sắt hoặc nhựa có logo chương trình vịt xác nhận và mã số truy xuất nguồn gốc (đeo

ở chân) Sau khoảng 65 – 70 ngày nuôi dưới sự giám sát nghiêm ngặt, vịt đủ tuổi được cho xuất chuồng và giết mổ tại nhà máy của Công ty Huỳnh Gia – Huynh Đệ

có dây chuyền giết mổ công nghiệp đạt tiêu chuẩn do Cục ATVSTP (Bộ Y tế) chứng nhận

Sau khi ra lò, vịt sẽ được dán 2 tem chứng nhận kiểm dịch của Công ty giết mổ đạt chuẩn và tem xác nhận của chương trình vịt an toàn, đồng thời cung ứng tới tay người tiêu dùng qua hệ thống siêu thị và cửa hàng thực phẩm đạt chuẩn Người tiêu dùng khi mua bất cứ con vịt nào trong chuỗi cung ứng này đều có thể truy xuất nguồn gốc qua hệ thống tin nhắn SMS

Các hộ nuôi vịt tham gia chương trình đã ghi chép đầy đủ tất cả các hoạt động chăn nuôi Sau đó thông tin sẽ được tổng hợp đưa vào hệ thống tổng đài SMS và trên các thẻ Tag có các mã số (một dạng của mã vạch) giúp người tiêu dùng dễ dàng truy xuất được nguồn gốc kiểm tra độ an toàn của sản phẩm “Sau tin nhắn SMS, sắp tới, tất cả cơ sở dữ liệu liên quan đến quá trình chăn nuôi vịt từ khi ấp nở đến khi giết mổ, kinh doanh, NTD còn có thể truy xuất trên Internet”

Để tiến hành thực hiện mô hình này, các chuyên gia VN đã nghiên cứu và học hỏi từ các nước có nền kinh tế hộ phát triển trong khu vực như Đài Loan, Thái Lan

12

Ở những nước này, phần lớn nông dân đều có thói quen nhập lại tất cả những số liệu về phân, thuốc, thức ăn… sử dụng trong ngày vào máy vi tính (giống như nhật ký) để theo dõi và truy xuất nguồn gốc khi cần Hình thức chăn nuôi bài bản này đã giúp sản phẩm chăn nuôi của họ không những bán tốt trong nước mà còn xuất khẩu

ra nước ngoài thu ngoại tệ

III NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Nội dung nghiên cứu

Nội dung 1: Điều tra phân tích thực trạng sản xuất, quản lý, giám sát sản xuất chè búp tươi theo VietGAP

Nội dung 2: Nghiên cứu các mô hình ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý

chất lượng sản phẩm nông nghiệp của một số nước

Nội dung 3: Xây dựng hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý quy trình sản xuất chè búp

tươi an toàn theo VietGAP gồm cơ sở dữ liệu (theo VietGAP) và phần mềm tác nghiệp phát triển trên nền ứng dụng web

Nội dung 4: Vận hành thử nghiệm hệ thống và chuyển giao công nghệ

3.2 Phương pháp nghiên cứu

- Điều tra, khảo sát

- Tổng quan tài liệu

- Phân tích hệ thống

- Phương pháp chuyên gia

- Ứng dụng các giải pháp công nghệ thông tin

IV KẾT QUẢ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

4.1 Kết quả nghiên cứu khoa học

4.1.1 Điều tra phân tích thực trạng sản xuất, quản lý, giám sát sản xuất chè búp tươi theo VietGAP

Chè là một loại cây trồng truyền thống ở Thái Nguyên Điều kiện khí hậu đất đai phù hợp cùng với kinh nghiệm lâu năm trong việc trồng và chăm sóc chè đã tạo điều kiện cho cây chè Thái Nguyên phát triển Xác định chè là cây công nghiệp chủ lực những năm qua Thái Nguyên đã được chú trọng đầu tư phát triển: mở rộng diện tích, tăng năng suất, nâng cao chất lượng và mở rộng thị trường Các kết quả các chỉ tiêu chính của chè Thái Nguyên như sau:

4.1.1.1 Diện tích gieo trồng chè Thái Nguyên

Chè Thái Nguyên được trồng tập trung trên tất cả 9 huyện, thành, thị của tỉnh và gần như cả năm cho thu hái Theo thống kê, Thái Nguyên là tỉnh có diện tích chè lớn thứ hai trong cả nước, chỉ sau tỉnh Lâm Đồng Diện tích chè của Thái Nguyên tăng liên tục trong các năm qua Năm 2001 diện tích gieo trồng chè của Thái Nguyên là có 13,4 nghìn ha Tuy nhiên đến năm 2010 diện tích gieo trồng chè của Thái Nguyên đã đạt 17,660 ha, tăng 4,2 ha so với năm 2001 và chiếm 13,6% tổng diện tích gieo trồng chè của cả nước Cùng với việc tăng diện tích gieo trồng, diện tích cho sản phẩm chè hàng năm của Thái Nguyên cũng tăng mạnh Năm 2001, diện tích gieo trồng chè của Thái Nguyên là 11,6 nghìn ha, đến năm

2010 diện tích cho sản phẩm chè của Thái Nguyên đạt 16,0 nghìn ha, tăng 4,4 nghìn ha so với năm 2001

Theo báo cáo của tỉnh Thái Nguyên trong giai đoạn từ năm 2006 đến hết năm 2010, hàng năm tỉnh Thái Nguyên tổ chức trồng lại khoảng 335 ha chè (bao gồm cả trồng mới và trồng lại các diện tích chè đã già cỗi) Việc tổ chức trồng lại chè thực hiện đối với những diện tích chè Trung Du già cỗi được phá đi trồng thay thế bằng các giống chè mới có năng suất chất lượng cao

Bảng 4.1 : Diện tích gieo trồng và diện tích cho sản phẩm chè của Thái Nguyên

Năm Diện tích gieo trồng

(nghìn ha)

Diện tích cho sản phẩm (nghìn ha)

14

4.1.1.2 Năng suất, sản lượng chè Thái Nguyên

Nhờ có kinh nghiệm lâu năm trong việc trồng và chăm sóc chè cùng với điều kiện đất đai khí hậu thuận lợi và các chính sách khuyến khích phát triển phù hợp, trong những năm qua năng suất chè của Thái Nguyên liên tục tăng Nếu như diện tích gieo trồng chè của Thái Nguyên đứng thứ hai, thì năng suất chè của Thái Nguyên liên tục dẫn đầu các địa phương trong cả nước

Theo thống kê năm 2001 năng suất chè của Thái Nguyên đạt 59 tạ/ha, cao hơn năng suất chè trung bình cả nước là 13,4 tạ/ha (năng suất chè trung bình cả nước đạt 45,6 tạ/ha) Tuy nhiên, đến năm 2010, năng suất chè của Thái Nguyên đã tăng mạnh, tới 98,8 tạ/ha So với các địa phương trong cả nước, năng suất chè của Thái Nguyên cao hơn 29,4 tạ/ha (năng suất chè bình quân trong cả nước chỉ đạt 69,2 tạ/ha) Cùng với năng suất tăng, sản lượng chè của Thái Nguyên trong những năm qua cũng tăng mạnh, năm 2010 sản lượng chè Thái Nguyên là 158,7 ngàn ha, tăng 132% so với năm 2001 và chiếm 20% sản lượng chè trong cả nước

Bảng 4.2: Năng suất và sản lượng chè của Thái Nguyên

(tạ/ha)

Sản lượng (nghìn tấn)

Nguồn: Tổng cục Thống kê, Sở NN & PTNT Thái Nguyên

4.1.1.3 Các giống chè được trồng chủ yếu

Trước năm 2001 hầu hết diện tích chè của tỉnh Thái Nguyên là giống chè Trung Du trồng bằng hạt Từ sau năm 2001 thực hiện đề án phát triển chè tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2001-2005 và giai đoạn 2006-2010 cùng với Dự án phát triển

chè và cây ăn quả của Bộ Nông nghiệp bằng nguồn vốn ADB, hầu hết các giống mới có năng suất, chất lượng cao đều đã được trồng tại Thái Nguyên Giống chủ lực được chuyển đổi tại Thái Nguyên là giống chè LDP1, bên cạnh đó là các giống chè như TRI777, Keo am tích, Phúc Vân Tiên, Kim Tuyên, PT95, Bát tiên… Đến hết năm 2010 tỉnh Thái Nguyên đã có 23,5% diện tích chè giống LDP1 (4.153 ha), chè TRI777 và PH1: 4,85% diện tích (860 ha), chè nhập nội: 6,2% diện tích (1.091 ha), diện tích chè Trung Du chỉ còn 65,4% tổng diện tích chè (11.556ha)

Hàng năm toàn tỉnh thực hiện thâm canh từ 7.400- 7.800 ha chè kinh doanh Các biện pháp thâm canh chè cũng ngày càng được hoàn thiện theo hướng ứng dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến nhằm nâng cao giá trị kinh tế, đảm bảo an toàn sản phẩm Cùng với thâm canh chè, việc chuyển đổi cơ cấu giống chè đã đưa năng suất chè tăng một cách nhanh chóng

4.1.1.4 Thị trường tiêu thụ và giá trị thu nhập

Sản phẩm chè Thái Nguyên chủ yếu tiêu thụ trong nước, một phần xuất khẩu Trong 5 năm (2006- 2010) toàn tỉnh xuất khẩu được 33.112 tấn chè, chiếm 26% sản lượng chè chế biến Sản phẩm chè xuất khẩu đã có nhiều tiến bộ, bên cạnh việc xuất khẩu các sản phẩm chè thô do các công ty xuất khẩu qua Tổng công

ty chè, một số doanh nghiệp trong tỉnh đã có nhiều sản phẩm chè có giá trị xuất khẩu trực tiếp như sản phẩm chè của Nhà máy chè xuất khẩu Tân Cương - Hoàng Bình, Công ty cổ phần chè Vạn Tài, Phúc Thuận, Công ty Xuất nhập khẩu Thái Nguyên

Thâm canh chè và chuyển đổi cơ cấu giống chè cũng đã làm tăng giá trị sản phẩm trên đơn vị diện tích Năm 2005 giá trị sản xuất bình quân đạt 16 triệu đồng/ha (tính theo chè búp tươi), 36,5 triệu đồng/ha (tính theo giá chè búp khô), đến năm 2008 giá trị sản phẩm thu hoạch bình quân đạt 46 triệu đồng/ha, có đơn vị đạt đến 91 triệu đồng/ha (TP Thái Nguyên)

Năm 2010 giá trị sản xuất bình quân đối với cây chè của tỉnh đạt 68 triệu đồng/ 1 ha Một số địa phương có giá trị sản xuất trên cây chè cao như Thành phố Thái Nguyên, Đại Từ, Đồng Hỷ, Phú Lương

4.1.1.5 Thực trạng về sản xuất chè an toàn tại Thái Nguyên

Mục tiêu phấn đấu của Thái Nguyên là đến năm 2015 có 100% diện tích chè tại các vùng sản xuất chè tập trung đáp ứng yêu cầu sản xuất an toàn theo hướng thực hành nông nghiệp tốt (VietGAP) 100% sản phẩm chè của các vùng sản xuất tập trung tiêu thụ trong nước, làm nguyên liệu cho chế biến và cho xuất khẩu là sản phẩm được chứng nhận và công bố sản xuất theo quy trình sản xuất an toàn theo

(2) Tập huấn nâng cao trình độ cho người sản xuất và cán bộ quản lý: Từ năm 2005 đến nay tỉnh đã tổ chức được trên 300 khoá đào tạo IPM, trong đó có một số khoá đào tạo giảng viên IPM;

(3) Đầu tư khoa học công nghệ, hỗ trợ giống mới đạt tiêu chuẩn chất lượng cao, xây dựng cơ sở hạ tầng…

(4) Đầu tư xây dựng nhãn hiệu tập thể Chè Thái Nguyên, giao cho Hội Nông dân tỉnh quản lý và phát triển thương hiệu;

(5) Hỗ trợ các hợp tác xã phát triển sản xuất chè theo hướng an toàn và an toàn bằng các hình thức như cử cán bộ hướng dẫn cho nông dân thực hành sản xuất chè an toàn; hỗ trợ các khoản phí xây dựng hợp tác xã và xây dựng thương hiệu…;

Theo khảo sát, đến nay Thái Nguyên đã xây dựng và phát triển được rất nhiều hợp tác xã sản xuất chè theo hướng an toàn Tuy nhiên đối với các loại hình của các hợp tác xã này, người nông dân tự nguyện sản xuất chè an toàn theo nhận thức và hiểu biết của họ, chưa theo một quy trình chuẩn và cũng không có đơn vị nào thực hiện việc kiểm tra giám sát

Loại hình hợp tác xã thứ hai của Thái Nguyên là các hợp tác xã sản xuất an toàn theo một quy trình chuẩn đã xác định như VietGAP, GlobleGAP … Các mô hình hợp tác xã sản xuất theo VietGAP có HTX chè Hương Trà, xã Minh Lập huyện Đồng Hỷ; HTX Tân Thành xã Hòa Bình, huyện Đồng Hỷ và một số mô hình hợp tác xã được công nhận sản xuất theo GlobleGAP có Công ty cổ phần Chè Vạn Tài, tại xã Phúc Thuận, huyện Phổ Yên; HTX chè Hương Trà, xã Minh Lập huyện Đồng

- Hợp tác xã làm đơn xin đăng ký chứng nhận đủ điều kiện sản xuất sơ chế chè

an toàn;

- Sở NN và PTNT thực hiện việc kiểm tra chứng nhận điều kiện sản xuất, sơ chế chè an toàn theo trình tự thủ tục trong quy định quản lý sản xuất, kinh doanh rau quả chè an toàn ban hành kèm theo Quyết định số 99/2008/QĐ-BNN ngày

15 tháng 10 năm 2008 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT: Kiểm tra các mẫu đất, nước, vị trí bãi chè… và cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất chè theo quy trình VietGAP cho hợp tác xã Hương Trà;

- Sở NN và PTNT đã tập huấn, hướng dẫn cho nông dân thực hành sản xuất theo

các nội dung quy định trong Quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt cho

chè búp tươi an toàn tại Việt Nam ban hành kèm theo Quyết định số

1121/QĐ-BNN-KHCN ngày 14 tháng 4 năm 2008 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT

- Các hộ nông dân đã thực hành sản xuất theo quy trình này xóa bỏ tập quán canh tác cũ sử dụng bón phân hoá học với liều lượng vô tội vạ, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật bừa bãi; ghi chép nhật ký công việc hàng ngày, qua đó đối chứng, so sánh để tiến hành các công đoạn làm chè theo đúng quy trình

b Mô hình sản xuất chè an toàn theo quy trình VietGAP của HTX dịch vụ nông nghiệp Tân Thành

Hợp tác xã này bao gồm 20 hộ sản xuất chè tham gia theo hình thức tự nguyện Tổng diện tích chè của 20 hộ này là 8,7 ha Tiến trình sản xuất chè của mô hình hợp tác

xã này như sau:

- Hợp tác xã làm đơn xin đăng ký chứng nhận đủ điều kiện sản xuất sơ chế chè an toàn;

- Sở NN và PTNT thực hiện việc kiểm tra chứng nhận điều kiện sản xuất, sơ chế chè an toàn theo trình tự thủ tục trong quy định quản lý sản xuất, kinh doanh rau quả chè an toàn ban hành kèm theo quyết định số 99/2008/QĐ-BNN ngày

15 tháng 10 năm 2008 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT: Kiểm tra các mẫu đất, nước, vị trí bãi chè… và cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất chè theo quy trình VietGAP cho hợp tác xã Hương Trà;

- Sở NN và PTNT đã tập huấn, hướng dẫn cho nông dân thực hành sản xuất theo

các nội dung quy định trong Quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt cho

chè búp tươi an toàn tại Việt Nam ban hành kèm theo Quyết định số

1121/QĐ-BNN-KHCN ngày 14 tháng 4 năm 2008 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT;

- Kiểm tra chính thức: Sau khi nhà sản xuất khắc phục lỗi sai, Trung tâm Kiểm định đã tiến hành kiểm tra lại Kết quả kiểm tra Mức độ A đạt 28/31 chỉ tiêu; Mức độ B đạt 15/20 chỉ tiêu Đối chiếu với quy định trong Quy chế chứng nhận thì HTX vẫn chưa đạt yêu cầu Tổ chức chứng nhận lập biên bản và chỉ ra lỗi cho nhà sản xuất và yêu cầu khắc phục

- Nhà sản xuất khắc phục lỗi và gửi cho Trung tâm Kiểm định

- Trung tâm Kiểm định đã cấp giấy chứng nhận VietGAP cho Hợp tác xã Dịch

vụ Nông nghiệp Tân Thành với các chỉ tiêu chính như sau:

 Giấy chứng nhận có giá trị từ ngày 14/12/2009 đến ngày 14/12/2010

- Trung tâm Kiểm định chất lượng giống và vật tư hàng hóa nông nghiệp Thái Nguyên tiến hành ký kết hợp đồng chứng nhận sản xuất theo quy trình VietGAP với nhà sản xuất Tuy nhiên Sở NN và PTNT Thái Nguyên hỗ trợ hợp tác xã phần kinh phí này nên hợp đồng được ký kết giữa Sở NN và PTNT với Trung tâm Kiểm định

- Trung tâm Kiểm định chất lượng giống và vật tư hàng hóa nông nghiệp Thái Nguyên thực hiện việc kiểm tra định kỳ (thông thường 1 tháng 1 lần) theo mẫu với các chỉ tiêu theo bảng chỉ tiêu kiểm tra và đánh giá tại phụ lục 3 của Quy chế chứng nhận quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt VietGAP cho rau quả và chè an toàn Ban hành theo Quyết định số 84/2008/QĐ-BNN ngày 28 tháng 7 năm 2008;

- Trung tâm Kiểm định tiến hành lấy mẫu chè búp khô của các hộ để phân tích chất lượng Các chỉ tiêu phân tích bao gồm:

 Dư lượng thuốc BVTV;

 Dư lượng NO3

 Kim loại nặng

 Vi sinh vật gây bệnh

- Các hộ nông dân đã thực hành sản xuất theo quy trình VietGAP đã được Sở NN

và PTNT hướng dẫn và Trung tâm Kiểm định nhắc nhở; Ghi chép nhật ký công việc hàng ngày vào sổ nghi chép Sổ ghi chép này được thiết kế theo quy định trong mẫu biểu ghi chép của cơ sở sản xuất chè búp tươi an toàn theo VietGAP ban hành kèm theo quyết định số 1121/QĐ-BNN-KHCN ngày 14 tháng 4 năm

2008 của Bộ trưởng Bộ NN và PTNT;

- Trung tâm Kiểm định thường xuyên báo cáo với Sở NN và PTNT về các kết quả kiểm tra đánh giá thực hiện sản xuất chè an toàn theo quy trình VietGAP cho Sở NN và PTNT Thái Nguyên

c Đánh giá sự thực hiện của các mô hình sản xuất chè an toàn theo quy trình VietGAP tại Thái Nguyên

Theo các quy định quản lý thực hành sản xuất chè búp tươi theo quy trình VietGAP: Quy định quản lý sản xuất, kinh doanh rau quả và chè an toàn ban hành kèm theo quyết định số 99/2008/QĐ-BNN ngày 15 tháng 10 năm 2008 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT; Quy chế chứng nhận Quy trình thực hành nông nghiệp tốt cho rau quả và chè an toàn, ban hành kèm theo Quyết định số 84/2008/QĐ-BNN ngày 28 tháng 7 năm 2008 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và

PTNT Việc quản lý chè theo quy trình VietGAP tại Thái Nguyên đã tuân thủ các

quy định trong các văn bản trên, theo đó:

Đơn vị quản lý nhà nước (Sở NN và PTNT Thái Nguyên): Thực hiện

+ Chỉ định Tổ chức chứng nhận đủ điều kiện thực hiện việc chứng nhận sản xuất chè theo quy trình VietGAP là Trung tâm Kiểm định giống và vật tư nông nghiệp Thái Nguyên;

+ Thực hiện việc kiểm tra và cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất cho nhà sản xuất đăng ký và có đủ điều kiện để sản xuất theo quy trình VietGAP (cả 2 mô hình trên đều được Sở NN và PTNT Thái Nguyên cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất theo quy trình VietGAP);

20

+ Kiểm tra giám sát hoạt động của Tổ chức chứng nhận: Theo định kỳ hàng tháng Trung tâm Kiểm định giống và vật tư nông nghiệp Thái Nguyên báo cáo với Sở về tình hình thực hiện của mô hình mà Tổ chức chứng nhận thực hiện việc cấp giấy chứng nhận sản xuất theo quy trình VietGAP;

Tổ chức chứng nhận: Trung tâm Kiểm định giống và vật tư nông nghiệp Thái Nguyên

+ Tiếp nhận và xử lý hồ sơ đăng ký chứng nhận của các tổ chức cá nhân muốn đăng ký chứng nhận sản xuất theo quy trình VietGAP;

+ Ký hợp đồng chứng nhận sản xuất theo quy trình VietGAP với nhà sản xuất

+ Thực hiện việc kiểm tra, giám sát thực hành sản xuất của nhà sản xuất

theo quy trình VietGAP theo trình tự thủ tục trong Quy chế chứng nhận Quy trình thực hành nông nghiệp tốt cho rau quả và chè an toàn, ban

hành kèm theo quyết định số 84/2008/QĐ-BNN ngày 28 tháng 7 năm

2008 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT

+ Cấp giấy chứng nhận sản xuất theo quy trình VietGAP cho nhà sản xuất tuân thủ đúng quy trình: Trung tâm Kiểm định giống và vật tư nông nghiệp Thái Nguyên đã thực hiện việc cấp giấy chứng nhận cho HTX dịch vụ nông nghiệp Tân Thành

Nhà sản xuất: Các hợp tác xã

+ Toàn bộ các hộ nông dân ở 2 mô hình này đều có lao động đều qua các lớp đào tạo tập huấn về thực hành sản xuất nông nghiệp tiệp tôt VietGAP;

+ Đăng ký với Sở NN và PTNT việc cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất theo quy trình VietGAP Trình tự thủ tục đăng ký theo Quy chế chứng nhận quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt VietGAP cho rau quả và chè an toàn Ban hành theo Quyết định số 84/2008/QĐ-BNN ngày 28 tháng 7 năm 2008;

+ Đăng ký và ký hợp đồng cấp giấy chứng nhận VietGAP với Tổ chức chứng nhận: Do điều kiện kinh phí của các hợp tác xã hạn chế, nên chỉ có HTX dịch vụ nông nghiệp Tân Thành có sự hỗ trợ của Sở NN và PTNT Thái Nguyên mới thực hiện việc đăng ký và ký hợp đồng với Trung tâm Kiểm định giống và vật tư nông nghiệp Thái Nguyên để cấp giấy chứng nhận sản phẩm được sản xuất theo quy trình VietGAP Trình tự thủ tục

đăng ký theo Quy chế chứng nhận quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt VietGAP cho rau quả và chè an toàn Ban hành theo Quyết định số 84/2008/QĐ-BNN ngày 28 tháng 7 năm 2008;

+ Tuân thủ việc thực hành sản xuất chè theo các nội dung đã Quy định trong Quy trình thực hành sản xuất VietGAP ban hành kèm theo Quyết định số 1121/QĐ-BNN-KHCN ngày 14 tháng 4 năm 2008 của Bộ trưởng

Bộ Nông nghiệp và PTNT;

- Lập sổ ghi chép nhật ký sản xuất hàng ngày: Mẫu nhật ký nghi chép của các hợp tác xã theo mẫu tại phụ lục của Quy trình thực hành sản xuất VietGAP Tuy nhiên qua khảo sát cho thấy trong 2 mô hình thì mô hình HTX dịch vụ nông nghiệp Tân Thành đã thực hiện ghi chép nhật ký, nhưng hầu hết các hộ sản xuất đều cho rằng đây là một khâu được xác định là khó nhất đối với các hộ nông dân, do hầu hết các lao động của các

hộ có trình độ văn hóa thấp, công việc đồng áng bận rộn lại phải nghi chép hàng ngày Vì vậy, trên thực tế cả 2 hợp tác xã này các hộ dân vẫn chưa tự thực hiện được việc nghi chép mà phải có sự giúp đỡ của chủ nhiệm hợp tác xã, cán bộ khuyến nông huyện Đồng Hỷ Tuy nhiên so sánh 2 mô hình thì mô hình hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp Tân Thành nghi chép nhật ký đầy đủ hơp do có sự kiểm tra giám sát thường xuyên của Trung tâm Kiểm định giống và vật tư nông nghiệp Thái Nguyên + Các hợp tác xã thực hiện việc kiểm tra đánh giá nội bộ: Mẫu kiểm tra đánh giá nội bộ theo đúng Quy trình thực hành sản xuất VietGAP;

+ Thực hiện việc lưu trữ sổ ghi chép nhật ký tại các hộ sản xuất;

+ Bao bì, túi đựng sản phẩm của HTX có nhãn mác ghi chép rõ ràng làm cơ

sở để truy nguyên nguồn gốc sản phẩm

Nhận xét chung: Trong mô hình sản xuất chè an toàn theo VietGAP cho HTX chè Hương Trà, xã Minh Lập huyện Đồng Hỷ, Sở NN và PTNT đã thực hiện việc cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất chè theo quy trình VietGAP cho HTX theo đúng quy định hiện hành, đồng thời cũng thực hiện việc tập huấn hướng dẫn cho các hộ dân thực hành sản xuất theo các nội dung quy định của Quy trình VietGAP Tuy nhiên, trong mô hình này, Hợp tác xã Hương Trà đã không thuê Tổ chức chứng nhận để chứng nhận

việc sản xuất chè của HTX theo mô hình VietGAP theo đúng quy định trong Quy chế

chứng nhận Quy trình thực hành nông nghiệp tốt cho rau quả và chè an toàn Vì

vậy việc thực hành sản xuất an toàn của người dân là theo hình thức tự nguyện, có

sự giám sát nội bộ trong hợp tác xã nhưng không có sự giám sát của bên thứ ba

4.1.2.1 Hệ thống phần mềm quản lý trang trại hiệu quả -

FarmERP và công ty Shivrai Technologies Pvt.Ltd2

Shivrai Technologies Pvt.Ltd (Ấn Độ) đã phát triển phần mềm FARMERP

hỗ trợ quá trình quản lý và kế hoạch sản xuất trên đồng ruộng, sau thu hoạch và marketting

FarmERP là sản phẩm phối hợp của các tác nhân tham gia trong việc sản xuất ra sản phẩm: các nhà nông học, các công ty thương mại nông nghiệp, các viện nghiên cứu, các hợp tác xã, nông dân tham gia sản xuất theo hợp đồng

Phần mềm cũng giúp nâng cao hiệu quả và lợi nhuận của người sản xuất; giúp tối ưu và duy trì chất lượng nguồn tài nguyên, tăng khả năng tiếp cận công nghệ của người sản xuất Phần mềm phù hợp với các mô hình sản xuất nhỏ, vừa và lớn

và phù hợp với việc quản lý nhiều ô ruộng

ở các vị trí khác nhau

Phiên bản FarmERP 2.0 là phiên bản mới nhất và tích hợp nhiều tiện ích cho tất cả các hoạt động của trang trại Với sự hỗ trợ của FarmERP, bất cứ trang trại nào đều có thể thực hiện thuận lợi, chính xác đối với việc quản lý tài nguyên, nguồn nhân lực, quá trình sản xuất, tài chính và quản lý thị trường

Các yếu tố cấu thành trong hệ thống:

Với mô hình phối hợp trong hệ thống, mỗi sản phẩm được sản xuất đều được quản lý chặt chẽ, minh bạch, đáp ứng cho các yêu cầu về an toàn và thương mại

2

Shivrai Technology Pvt Ltd Omkar, Pilot 14, Sevanand Society, Walvekar Nagar, Pune Satara Road Oune 41

1009, Websitw www.shivrai.com.in

nông sản

Các tiện ích của FARMERP:

 Là giải pháp phần mềm cho nhiều qui mô đồng ruộng, cho nhiều người

sử dụng

 Lưu giữ thông tin của hộ sản xuất bằng ID

 Có ích trong qui hoạch vĩ mô

 Nâng cao hiệu quả vận hành và khả năng tiếp cận công nghệ

 Quản lý đồng ruộng hiệu quả

 Lưu giữ các số liệu thực hành và vận hành theo ngày

 Các chế độ báo cáo đơn giản, chất lượng

 Tiết kiệm phân bón, thuốc trừ sâu, chi phí đánh giá

 Hỗ trợ ra quyết định trên cơ sở phân tích các dữ liệu thời gian thực tế

Chứng chỉ chất lượng GlobalGAP/hữu cơ

Các công ty kinh doanh (giống, phân bón, thuốc trừ

Vận hành phần mềm FarmERP

Tư vấn Chứng chỉ chất lượng

Hiệp hội người trồng

Các cơ quan chính phủ có liên quan

Các cơ quan

nghiên cứu

Các công ty xuất khẩu

 Quá trình sử dụng đất và hiện trạng sinh trưởng phát triển của cây trồng

 Sử dụng phân bón

 Lượng phân tồn kho

 Nguồn gốc lượng phân tồn kho

Quản lý tài chính

Quản lý nhân sự

Quản lý vật

tư đầu vào

Có thể diễn giải chi tiết theo mùa, tháng,

hay cho từng ngày

Cập nhật thông tin thu hoạch, sau thu

hoạch, bảo quản cho đến xuất kho đi bán

Cân đối lỗ-lãi khi thu hoạch

Ghi chép, cập nhật thông tin về lượng giống (sử dụng/tồn kho); thuốc trừ sâu,

công cụ, máy móc…

Theo dõi, chấm công và phân công

công việc cho từng cá nhân

Ghi chép các công đoạn/xử lý trong sản

xuất, phân tích để chuẩn bị vụ sau

 Chi tiết quá trình sử dụng thuốc hóa học trong quá trình canh tác

 Lượng hóa chất (thuốc bảo vệ thực vật) tồn kho

 Nguồn gốc lượng thuốc hóa học tồn kho

 Chế độ tưới

 Kết quả phân tích nước và đất

 Kết quả phân tích dư lượng thuốc bảo vệ thực vật

Hiện tại nhiều trang trại canh tác theo các hệ tiêu chuẩn chất lượng riêng đều được công ty hỗ trợ để toàn hệ thống phù hợp cho hệ tiêu chuẩn đó đồng thời có thể liên kết được với các hệ thống khác và truy cập dễ dàng

4.1.2.2 Mô hình ICT GAP và hệ thống truy nguyên sản phẩm của Nhật

Nhật Bản được biết đến là quốc gia có nhiều luật lệ, nguyên tắc đối với an toàn

vệ sinh thực phẩm vì những chính sách dân sinh của mình Chính phủ Nhật, Chính quyền địa phương và Hiệp hội Nông nghiệp Nhật (JA) đã thúc đẩy sự phát triển và ứng dụng rộng hệ thống an toàn thực phẩm và xây dựng hệ thống truy nguyên nguồn gốc sản phẩm (FTS) như là các chương trình/dự án quốc gia

Nghiên cứu các hệ thống của Nhật cũng là cơ hội để có bài học kinh nghiệm,

cơ sở thực tiễn cho các nước quan tâm

Phát triển hệ thống GAP của Nhật (JGAP)

Hệ thống JGAP bao hàm việc quản lý/kiểm soát các mối nguy trong sản xuất bảo đảm an toàn thực phẩm, bền vững về môi trường và bảo vệ người lao động JGAP sẽ mang đến các lợi ích sau:

 Người tiêu dùng sẽ được hưởng các sản phẩm nông nghiệp an toàn được bảo lãnh bởi các cơ quan thanh tra độc lập

 Hệ thống JGAP sẽ kiểm soát được các sản phẩm nhập ngoại không đảm bảo chất lượng

 Không phát sinh chi phí cho cả người bán và mua

 Đối với các nhà xuất khẩu, khi xuất hàng hóa có thể đối chiếu với các hệ tiêu chuẩn khác trên thế giới để khẳng định sự tương thích của hệ thống này với các

hệ GAP của các nước

Tuy nhiên, hàng năm chính phủ đều có rà soát lại các tiêu chuẩn để luôn cập

nhật các điều khoản thương mại mới, vì thế mà JGAI (GAP mới) ra đời (là phiên

bản cập nhật của JGAP) Phê chuẩn JGAP và hệ thống quản lý chuỗi cung cấp để

nguồn gốc sản phẩm (traceability system) là kênh thông tin tốt nhất, trong hệ thống

này cả người kinh doanh và tiêu dùng đều có thể truy vấn thông tin lịch sử để khẳng định rằng sự an toàn của sản phẩm trong từng bước trong cả chuỗi của quá trình sản xuất

Quy trình sản xuất nông nghiêp tốt (GAP) là nền tảng để đảm bảo an toàn thực phẩm tại trang trại, trong khi đó hệ thống truy nguyên nguồn gốc sản phẩm là thành phần không thể thiếu trong một hệ thống thông tin về an toàn thực phẩm đối với cả người sản xuất và kinh doanh Hệ thống truy nguyên nguồn gốc sản phẩm được coi như kênh cung cấp thông tin đặc biệt Chính vì vậy, hệ thống thông tin để tạo niềm tin cho sản phẩm là phải kết hợp được hai thành phần này: hệ thống thông tin GAP

và hệ thống truy nguyên nguồn gốc sản phẩm Hai thành phần thông tin này được cập nhật độc lập cho từng giai đoạn cụ thể trong quá trình sản xuất để khẳng định chắc chắn nguyên nhân quá trình nhiễm bẩn thực phẩm do tác nhân nào, ở đâu và thời gian nào Đây là thông tin tốt nhất để thuyết phục cả người tiêu dùng và người kinh doanh sản phẩm Họ chỉ tin tưởng khi tất cả thông tin liên quan đến mức an toàn thực phẩm của sản phẩm được minh bạch và sự dễ dàng tiếp cận của hệ thống thông tin

3

Tomoyoshi Matsuda, Graduate Shool of Science and Technology, Chiba University, Japan 2007-05-15

Niềm tin của khách hàng

Hệ thống phân phối và bán lẻ

Hệ thống bảo hiểm an toàn

Xử lý và chế biến an toàn

Hệ thống bảo hiểm an toàn

GAP, hệ thống sản xuất an toàn

Người sản xuất

Hệ thống còn được kiểm định của cơ quan kiểm toán độc lập và cấp chứng chỉ cho chất lượng sản phẩm Chức năng chính của cơ quan này là bảo đảm tính trung thực, mức tin cậy của thông tin trong hệ thống Sơ đồ thông tin của cơ quan thanh tra (kiểm toán) như sau:

Hệ thống kiểm tra cho cả chuỗi sản phẩm an toàn cần phải đảm bảo như sau:

Đảm bảo an toàn thực phẩm

Xây dựng niềm tin của khách hàng

Là các vấn đề khác nhau

Chuỗi an toàn thực phẩm:

Hệ thống bảo hành độ an toàn? Hệ thống truy nguyên nguồn gốc sản phẩm

Sự tin cậy của thông tin = chứng chỉ cho sản phẩm, sự kiểm chứng của tổ chức kiểm toán

Khách hàng có thể mua được thực phẩm an toàn với niềm tin tưởng cao

Hệ thống truy nguyên nguồn gốc sản phẩm

Thông tin truy nguyên nguồn gốc với ID

Hệ thống phân phối

Hệ thống bán lẻ

28

Theo sơ đồ hệ thống trên việc gắn kết hai thành phần: hệ thống thông tin về

độ an toàn của sản phẩm và hệ thống thông tin phục vụ truy nguyên nguồn gốc sản phẩm ở mọi giai đoạn trong suốt quá trình từ sản xuất đến người tiêu dùng Các đối tượng liên quan dễ dàng truy cập hệ thống và xác minh thông tin theo yêu cầu của

họ

Việc ban hành các quy chế, luật lệ của Nhà nước rất cần thiết để duy trì vận hành hệ thống với cơ chế giám sát các bên tham gia trong cả chuỗi sản phẩm Nhà nước sẽ thiết lập và tạo điều kiện vận hành hệ thống, gắn kết với các hệ thống quốc

tế, khi đó việc giám sát, quản lý chất lượng thực sự thuận lợi và hiệu quả

Hệ thống truy nguyên nguồn gốc nông sản ứng dụng công nghệ Rfid và điện thoại di động4

Xây dựng hệ thống truy nguyên nguồn gốc nông sản để định dạng một sản phẩm và lưu trữ thông tin của sản phẩm đó từ quá trình sản xuất đến tiêu thụ trên

cơ sở ứng dụng công nghệ RFID và điện thoại di động Hệ thống bao gồm 3 thành phần: (i) cập nhật thông tin sản xuất sử dụng điện thoại di động; (i) hệ thống phân phối sử dụng công nghệ RFID và thẻ đọc; và (iii) thông tin cung cấp cho khách hàng

Gắn thẻ từ trên sản phẩm

Cập nhật thông tin

Nông dân

Chuyên chở

Truy cập CSDL

Mô hình hệ thống Truy nguyên nguồn gốc sản phẩm tích hợp đối với sản phẩm nông nghiệp để cập nhật, lưu trữ thông tin từ sản xuất đến quá trình phân phối Sử dụng công nghệ RFID và mạng máy tính

Thông tin cập nhật vào hệ thống bao gồm: (i) hệ thống “Nhật ký trang trại”

để quản lý quá trình sản xuất, sử dụng điện thoại di động kết nối internet

(Sudahara 2001); (ii) hệ thống phần mềm “Ứng dụng cho phân tích nông nghiệp –

thông tin (theo mô hình hệ thống trên)

Sử dụng hệ thống theo quy trình sau:

 Cập nhật thông tin sản xuất

 ID được thẻ từ định dạng bằng RFID Trước khi xuất hàng, thẻ này sẽ được gắn vào sản phẩm theo quy định

 Trong quá trình chuyên chở, các thông tin bổ sung đều phải cập nhật qua mạng (đến bến/kho, tình trạng hàng hóa,,,)

 Khách hàng có thể tìm thông tin về sản phẩm thông qua mạng hay đọc bảng thẻ từ RFID

Thực tế, ở Nhật việc dùng thẻ từ, điện thoại di động có kết nối internet rất phổ biến và thông dụng, nên mọi khách hàng đều có thể truy vấn thông tin khi họ cần

30

a) Sơ đồ truy vấn thông tin sản phẩm rau quả b) Sử dụng thiết bị Mobile RFID đọc

An toàn thực phẩm và hệ thống ICT truy nguyên nguồn gốc5 - Bài học cho các nước đang phát triển

Các nhà nghiên cứu Viện Ngân hàng châu Á (ADBI) tại Nhật đã tổng quan việc ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông ICT) trong việc giám sát quy trình GAP và xây dựng hệ thống thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm hiệu quả, nhanh chóng và tin cậy để phục vụ khách hàng Hệ thống máy tính được điều hành bởi hệ phần mềm cho phép chia sẻ thông tin quá điện thoại di động, hoặc qua hệ thống web trong môi trường internet với sự hỗ trợ của hệ định vị toàn cầu (GPS) Sau quá trình sử dụng hệ thống ICT truy nguyên nguồn gốc, các tác giả đã phân tích và so sánh với các công việc mà trước đó vẫn làm, kết quả thể hiện ở bảng sau:

các loại sổ/biểu mẫu sẵn

vạch 2 chiều, mã nhận dạnh nhanh hoặc

sử dụng công nghệ RFID (tần số sóng điện từ)

- Hệ thống GPS

- Sự dụng hệ Scan để nhập liệu Truyền số liệu

(thông tin)

Qua fax - Truy cập trên web

- Trao đổi dữ liệu điện tử theo các kênh thương mại

Thẩm định Trực quan - Hệ thống phần mềm tự động kết xuất

các báo cáo theo yêu cầu

- Thẩm định bằng các công nghệ đặc biệt với sự hỗ trợ của các phần mềm chuyên dụng

Việc sử dụng hệ thống e-tracea (hệ thống truy nguyên điện tử) cho phép

giảm chi phí cho việc truy vấn thông tin, cập nhật thông tin hiệu quả và tin cậy hơn Chia sẻ thông tin đến các nhóm đối tượng dễ dàng và minh bạch Với công nghệ ngày càng được đầu tư tốt hơn, hệ thống truy nguyên nguồn gốc sản phẩm của Nhật ngày càng phát huy hiệu quả, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa

Việc xây dựng hệ thống e-tracea để thay thế cho các hệ thống ghi chép thủ công trước đây, ngoài các tiện ích như nêu trên cũng cần phải thấy mức độ đầu tư ban đầu tương đối cao cho hạ tầng CNTT và đào tạo các bên sử dụng Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý các quy chuẩn, các tiêu chuẩn chất lượng của Nhật cũng là kinh nghiệm tốt để các nước tham khảo trong quá trình xây dựng hệ thống của mình

Từ năm 2001, Bộ Nông Lâm nghiệp và Nghề cá Nhật Bản (MAFF) đã cấp kinh phí xây dựng hệ thống truy nguyên nguồn gốc sản phẩm có ứng dụng CNTT

và đã sử dụng cho cả chuỗi sản phẩm (FMRIC, 2006) Từ 2005-2007, MAFF đã chi khoảng 10-20 triệu USD hàng năm vào các dự án điểm và nghiên cứu Một trong các dự án này có thể kể đến: (i) dùng thẻ từ (IC) để giảm chi phí đọc và ghi

mã (ID) của sản phẩm của mỗi công đoạn trong cả chuỗi; (ii) Dùng thiết bị cầm tay

để ghi số liệu sản xuất của trang trại, chế biến, phân phối mà không dùng bản ghi bằng giấy; và (iii) sử dụng công nghệ trong môi trường internet (trang tin điện tử-web) để lưu trữ và truyền số liệu giữa các máy chủ (MAFF 2006)

32

Tuy đầu tư rất lớn nhưng việc ứng dụng không được rộng mà lý do lớn nhất, khó khăn nhất là sự đồng thuận của tất cả các tác nhân tham gia trong cả chuỗi thương mại sản phẩm Nguyên nhân dẫn đến sự không đồng thuận là các hệ thống xây dựng trong các dự án trên không phù hợp với yêu cầu của các bên tham gia Chính vì thế cần phải nhận thức được rằng sự đa dạng của hệ thống sẽ thích hợp được với các yêu cầu của nhiều đối tượng sử dụng

Có thể khái quát hệ thống thành 2 dạng: (i) hệ thống vận hành bởi các doanh nghiệp cá thể; và (ii) hệ thống có thể bao trùm nhiều công đoạn trong chuỗi cung cấp Ở Nhật, nhiều doanh nghiệp tự vận hành hệ thống truy nguyên nguồn gốc trong nội bộ công ty và là một cấu thành trong cả hệ thống quản lý chất lượng sản phẩm chung (hệ thống quản lý chất lượng, hệ thống quản lý độ an toàn, hệ thống quản lý biểu mẫu kiểm kê và hệ thống quản lý/tìm kiếm thông tin lịch sử sản xuất) Tuy vậy, nhu cầu thành lập một hệ thống truy nguyên nguồn gốc tích hợp thông tin của các đối tác/bên tham gia, toàn bộ công đoạn trong chuỗi sản phẩm vẫn đặt ra là cần thiết để có thể đảm bảo có sản phẩm an toàn Và để xây dựng được cần phải khắc phục được các khó khăn thách thức sau: (i) đạt được sự đồng thuận trong cả hệ thống cần phải phù hợp với các nhu cầu riêng; (ii) cần xây dựng

hệ thống phù hợp cả quan hệ chéo và ngang giữa các nhà sản xuất và (iii) hệ thống tích hợp được các cấu thành và từ đó thay đổi được mối liên quan trong chuỗi cung cấp

Hai mô hình dưới đây chứng minh cho các đặc điểm của hệ thống được xây dựng:

a) Mô hình hệ thống truy nguyên nguồn gốc nấm của Quận Oita

Người sản xuất nấm ở Oita

(thu hoạch và phơi khô)

Dán tem (nhãn), vận chuyển

- Chợ: đấu thầu sản phẩm (thô)

- Đóng gói (phân loại, đóng gói,

vận chuyển)

- Bán buôn

Hội đồng truy vấn nguồn gốc sản phẩm (trung tâm lưu trữ cơ sở dữ liệu) Kiểm tra

C.C thông tin

Khai báo thông tin

Hệ thống thông tin trên bao gồm phần đầu tư thiết bị và phần mềm cho phép truy cập thông tin qua mạng Trong hệ thống này, thông tin từ kiểm chứng là tài liệu trong hệ thồng truy nguyên, phần lớn tập trung vào thông số khối lượng trước

và sau chế biến hoặc đóng gói Phần mềm hỗ trợ việc tính toán và góp phần cho quá trình kiểm tra/thanh tra hiệu quả

Lợi ích mang lại từ hệ thống này là nâng cao niềm tin của khách hàng vào thương hiệu “Made in Oita” và cũng đồng thời tăng giá bán săn phẩm so với thời gian trước đó Cũng chính từ niềm tin chất lượng đã tăng nhu cầu tiêu thụ loại sản phẩm này

Đối với hội đồng truy nguyên nguồn gốc sản phẩm, để nâng cao hiệu quả hệ thống cần thiết phải thực hiện các khâu sau: (i) thanh tra xuất xứ/nguồn gốc của nhãn hàng; (ii) quản lý logo và số hiệu ID hàng hóa; (iii) tập huấn sử dụng cho các đối tượng tham gia (đây là khâu rất quan trọng để nâng cao sự đồng bộ của hệ thống và mức chính xác của thông tin; (iv) Truyền thông (in ấn các tờ rơi thông tin

về hệ thống, hướng dẫn truy vấn/tìm kiếm thông tin…) (v) hỗ trợ khách hàng khi

có nhu cầu về cung cấp thông tin (tạo điều kiện thuận lợi và cung cấp thông tin bằng các phương tiện khác nhau nhằm thảo mãn thông tin cho người yêu cầu)

b) Hệ thống truy vấn thông tin sản xuất gia cầm ở Quận Kyoto

Xây dựng hệ thống này nhằm đáp ứng nhu cầu của thị trường thịt gia cầm trong điều kiện dịch cúm H5N1 lan rộng Sau khi điều tra nhu cầu thông tin của người tiêu dùng, hội đồng đã xây dựng hệ hướng dẫn cho quản lý chất lượng và truy vấn thông tin của trứng và gia cầm

Vấn đề quan trọng là phải ghi chép đầy đủ, chính xác các thông tin của mỗi công đoạn trong quá trình sản xuất (chuỗi sản phẩm: từ nuôi, giết mổ, chế biến và bán) phải có mã hiệu và ID rõ ràng Việc ứng dụng CNTT, nhập số liệu vào phần mềm, chia sẻ và cung cấp thông tin thuận lợi khi yêu cầu được triển khai Hệ thống thông tin được áp dụng ở mức trang trại và nông dân (sau khi được tập huấn

34

phương pháp sử dụng) là người trực tiếp cập nhật số liệu Nhân viên của hội đồng

sẽ quản trị hệ thống và cho phép việc truy cập thông tin thuận lợi, dễ dàng

4.1.2.3 Quản lý dữ liệu thông tin của hệ thống truy nguyên sản phẩm nông nghiệp của Đài Loan 6

Thực hành nông nghiệp tốt (GAP) được thực hiện ở Đài Loan từ những năm

1990, bắt đầu với hệ thống cấp chứng chỉ GAP đối với rau và quả Việc cấp giấy chứng nhận được áp dụng đối với các nhóm sản xuất Tất cả các thành viên của nhóm là những người tham gia và cùng chịu trách nhiệm Logo chứng nhận được cấp theo các nhóm người sản xuất Các nhóm khi đăng ký sản xuất được yêu cầu nộp các tài liệu sau:

- Tài liệu chứng nhận rau và quả đã được kiểm tra dư lượng thuốc trừ sâu trong 6 tháng trước;

- Chứng nhận tham gia các khóa đào tạo hoặc hội thảo liên quan đến các phương pháp sử dụng hóa chất nông nghiệp;

- Các tài liệu ghi chép việc sử dụng hóa chất trên thửa ruộng đó trong ít nhất 3 tháng trước đó

Mô hình hệ thống GAP đối với rau và quả được mô tả như sau:

Tuy nhiên, sau quá trình thực hiện, từ yêu cầu thực tiễn đòi hỏi phải cải tiến phương thức quản lý Năm 2004, Đài Loan đã ứng dụng công nghệ thông tin trong việc phát triển hệ thống GAP tổng hợp thử nghiệm truy nguyên nguồn gốc các sản phẩm nông nghiệp Hệ thống này là sự kết hợp giữa các hệ thống như phân tích các mối nguy và các điểm kiểm soát tới hạn (HACCP), GAP và các tiêu chuẩn khác, cũng như hệ thống kiểm tra của bên thứ 3 Hệ thống có tác dụng truy nguyên nguồn gốc các sản phẩm nông nghiệp của Đài Loan bao gồm tất cả các khâu từ

6

Progress of aplication of GAP and traceability in Taiwan; Huu-Sheng Lur, Department of Agronomy, National

Taiwan University, No 1, Section 4, Roosevelt Road, Taipei 107, Taiwan ROC, 2007-05-22

Hiệp hội nông dân

hoặc chính quyền địa

phương

Đánh giá ban đầu ở trạm thực nghiệm huyện

Nộp biểu mẫu đăng ký, chứng nhận về hóa chất nông nghiệp, chứng chỉ tập

Truy nguyên nguồn gốc theo yêu cầu

hoạt động trên đồng ruộng đến chế biến, đóng gói, phân phối sản phẩm hoặc tiếp thị cho đến người tiêu dùng

Mô hình tổng thể của hệ thống truy nguyên nguồn gốc có ứng dụng CNTT được mô tả như sau:

Để hệ thống trên phát huy hiệu quả và người tiêu dùng sử dụng, một số yếu tố nhất thiết phải đảm bảo:

(i) Độ tin cậy (trung thực) của các số liệu được nhóm (hộ) nông dân ghi chép, cập nhật;

(ii) Tính tương thích trong hệ thống giữa các chương trình nhằm tích hợp được với các chương trình khác để phát huy hiệu quả;

(iii) Tích hợp được với các hệ truy nguyên nguồn gốc khác có liên quan; (iv) Liên kết được với hệ thống các nước có liên quan thương mại;

(v) Đào tạo nâng cao kỹ năng của các bên tham gia trong hệ thống để khẳng định các cam kết của các bên khi thực hiện GAP

Trung tâm lưu trữ dữ liệu

Chứng nhận/hồ sơ kiểm tra:

- Các điểm kiểm tra khác

36

Với sự thay đổi của hệ thống thương mại toàn cầu và những vấn đề liên quan đến hệ thống an toàn thực phẩm, Đài Loan đang gắn nỗ lực đầu tư CNTT vào nông nghiệp trên cơ sở các kết quả đã đạt được để tạo ra hệ thống GAP mới hiệu quả và đảm bảo chắc chắn cho phát triển bền vững và môi trường thân thiện

4.1.2.4 Hệ thống thông tin an toàn thực phẩm và truy nguyên nguồn gốc sản phẩm của Thái Lan

Hệ thống quản lý chất lượng nông sản tươi của Thái Lan (QMS) 7

Hệ thống QMS của Thái Lan được xây dựng để quản lý các sản phẩm tươi của trang trại Hệ thống gồm các đối tượng chính: người sản xuất, kinh doanh và khách hàng Trong hệ thống QMS được thiết kế để thực hiện quá trình cấp chứng chỉ sản phẩm tươi theo một trong các hệ tiêu chuẩn chất lượng sau: GAP, GMP (hệ thống thực hành chế biến tốt); HACCP và các hệ ISO khác của chính phủ Thái Lan

Mô hình hệ thống truy nguyên ngồn gốc sản phẩm (Trace back)

Thực tế quá trình truy nguyên nguồn gốc sản phẩm là công việc phức tạp và đòi hỏi nhiều nhóm đối tượng tham gia Tư liệu sẽ bắt đầu là người sản xuất phải cập nhật thông tin để có thể chứng minh được tất cả các họat động trang trại (từ khi lên kế hoạch sản xuất đến thu hoạch) Những thông tin này sẽ hỗ trợ cho quá trình truy nguyên nguồn gốc sản phẩm từ trang trại đến người tiêu dùng Tối thiểu phải lưu trữ thông tin này trong 3 năm Các cấu thành của hệ thống gồm:

(vi) Tiêu chí về chất lượng sản phẩm: Trên cơ sở về nhu cầu của khách

hàng để xây dựng tiêu chí chất lượng nhằm thỏa mãn yêu cầu của họ

Chẳng hạn về hình thức sản phẩm, độ an toàn về hóa chất và sinh học…

(vii) Chất lượng cây trồng: Tuy thuộc vào nhóm người sản xuất theo tiêu

chuẩn chất lượng nào Mỗi hệ thống chất lượng người sản xuất sẽ được

7

Surnmsuk Salakpetch, Chanthhaburi Horticulture research Center Khlung, Chanthaburi, Thailand 2007

Truy nguyên trong qt bán lẻ

Truy nguyên

qt vận chuyển

Truy nguyên chế biến

Người Tiêu dùng

Kiểm tra

nội bộ

Kiểm tra nội bộ

Kiểm tra nội bộ

Truy nguyên nguồn gốc sản phẩm

Kiểm tra nội bộ

Kiểm tra nội bộ

hỗ trợ xác định các mối nguy và các thao tác cần thiết để ngăn ngừa,

giảm thiểu các mối nguy này

(viii) Biểu mẫu và danh mục thẩm định

(ix) Quy trình lưu trữ và truy vấn thông tin

+ Hệ thống thông tin an toàn thực phẩm và truy nguyên nguồn gốc sản phẩm – Nghiên cứu điểm cho ngành chăn nuôi gà của Thái Lan8

Dịch cúm gà đang bùng phát làm ảnh hưởng đến lớn ngành chăn nuôi gà của Thái Lan Cục Chăn nuôi của Thái lan (DLD) đưa ra chủ trương và đã triển khai các hoạt động để kiểm soát dịch Bằng công cụ chính là hệ thống thông tin địa lý (GIS) và hệ thống quản lý thông tin (MIS), sự phối hợp giữa DLD và Trung tâm Tin học Nông nghiệp-Thủy lợi (HAII) đã nghiên cứu và xây dựng hệ thống thông tin kiểm soát dịch bệnh

Hệ thống cơ sở dữ liệu và phần mềm lưu trữ thông tin của nhiều đơn vị (nghiên cứu và quản lý) của Thái Lan, sơ đồ hệ thống được mô tả như sau (H1)

GIS là hệ thống hỗ trợ ra quyết định (DSS) Dữ liệu được chia thành các lớp

và có thể chồng ghép để so sánh và có thể có các kết luận khi phân tích Mô hình các lớp dữ liệu GIS

Đơn vị quản lý chăn nuôi cấp

Tiêu chuẩn ngành

Chăn nuôi địa

phương

Hệ thống thông tin địa lý (GIS)

Số liệu luân chuyển

Số liệu đầu ra Báo cáo tổng hợp

Lỗi số liệu Mất dữ liệu

Nhập liệu

38

Hệ thống DLD GIS sử dụng GIS-MIS để quản lý và hoạch định chiến lược phát triển ngành chăn nuôi gà và kiểm soát dịch bệnh Hệ thống thông tin được thu thập trên cả nước từ các Trạm thú y vùng, tỉnh, các Trung tâm nghiên cứu và phát triển, các trạm kiểm dịch động vật Các cán bộ phụ trách về thông tin dịch bệnh phải cập nhật thông tin kịp thời vào hệ thống

Hệ thống chia thành 3 phần: (i) hệ thống cơ sở dữ liệu về gia cầm; (ii) hệ thống phần mềm, cơ sở dữ liệu và (iii) hệ quản trị, vận hành

Sơ đồ hệ thống như sau:

Số liệu thu thập từ các tỉnh đến DLD và các báo cáo đều đưa lên trang tin của cổng thông tin chính phủ (http://avfflu.dlh.go.th) Hệ thống xác nhận (cấp chứng chỉ) từ trang trại chăn nuôi, giết mổ và các công đoạn khác đều được đăng ký với các cơ quan chịu trách nhiệm chứng nhận (Văn phòng tiêu chuẩn và cấp chứng chỉ động vật) Tất cả số liệu khảo sát và kết quả phân tích đều được chuyển đến Trung tâm phản ứng khẩn cấp đối với cúm gia cầm

Mô hình cấu trúc dữ liệu như sau:

Trang trại quy mô lớn

Phòng thí nghiệm

Số liệu khảo sát Trung tâm thông tin

Đăng ký của các trang

trại

Kiểm dịch động vật

Số liệu về cúm gia cầm

Trang trại địa phương

Trang trại tiêu chuẩn

Số liệu DLD

Số liệu tiêu chuẩn

(Mô hình trên cho thấy hai loại dữ liệu về gia cầm từ trại tiêu chuẩn (số lượng lớn)

và các trại địa phương (số lượng nhỏ, thường không thông tin thường xuyên)

Về thiết kế hệ thống cơ sở dữ liệu và các cơ quan tham gia, theo sơ đồ sau:

Hệ thống máy tính và điều hành theo sơ đồ sau:

Trạm kiểm dịch

Số liệu cúm gia cầm

Số liệu ở địa phương

Số liệu di chuyển

Số liệu tiêu chuẩn

Chi cục Chăn

nuôi huyện Chi cục

chăn

40

Vận hành hệ thống thông tin với sự kết hợp thu thập số liệu từ huyện và các điểm chăn nuôi từ hộ gia đình, các trang trại chăn nuôi lớn từ các trang trại, sau quá trình xử lý phân tích sẽ là công cụ tốt để giám sát và kiểm soát dịch bệnh đối với gia cầm Tuy nhiên, việc giám sát sự di chuyển gia cầm sẽ là thông tin quan trọng đối với hệ thống truy nguyên nguồn gốc sản phẩm Trong hệ thống này công

cụ GIS và MIS rất hiệu quả khi giám sát chất lượng trên diện rộng và nhiều lớp dữ liệu cần thiết cho phân tích

4.1.2.5 GAP và hệ thống quản lý chất lượng sản phẩm quả của New Zealand 9

New Zealand thành công với việc áp dụng GAP cho ngành trồng cây ăn quả Trong phần này chúng tôi không giới thiệu về chương trình GAP áp dụng cho sản xuất táo và kiwi an toàn của New Zealand, mà tập trung vào hệ thống thông tin quản lý chất lượng trong quy trình này

Phát triển hệ thống phần mềm để phân tích sự biến động trong việc sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật của người sản xuất và cả vùng để hỗ trợ dự báo với IFP (chương trình canh tác cây ăn quả tổng hợp), giám sát chặt chẽ việc tuân thủ quy trình của người sản xuất và đưa ra phương thức nhằm đạt được mục tiêu của IFP

Từ 2001 bỏ các nguyên tắc cũ, cơ quan kiểm tra/thanh tra độc lập có trách nhiệm

9

Jim T.S Walker, The Horticulture and food Research Institute of New Zealand Ltd Hawke’s Bay Reseach Center,

Private Bag 1401, Havelock North, New Zealand 2007-15-05