Giá trị đạo đức truyền thống của gia đình Việt nam và sự kế thừanó trong xây dựng gia đình văn hoá mới hiện nay (qua khảo sát ởHưng Yên

Do đó, việc kế thừa những giá trị đạo đức của gia đìnhtruyền thống để xây dựng gia đình văn hoá mới hiện nay ở HưngYên là vô cùng cần thiết.. Xuất phát từ yêu cầu ấy, tôi chọn đề tài: “G

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Gia đình ở nước ta hiện nay đang có những biến đổi mạnh mẽ

và phức tạp do tác động của kinh tế hàng hoá và cơ chế thịtrường Tuy nhiên, sự phát triển của kinh tế thị trường cùng vớinhững mặt trái của nó đang tác động tiêu cực tới sự phát triển vănhoá và con người Việt Nam Nếu không đặt vấn đề giáo dụctruyền thống, giáo dục lối sống một cách đúng mực, đúng với tầmquan trọng của nó đối với tồn tại xã hội thì sự suy thoái đạo đứccủa con người sẽ tiếp tục gia tăng Như thế việc phát huy giá trịđạo đức truyền thống của gia đình là việc làm không thể thiếutrong việc xây dựng một chiến lược gia đình hiện nay

Hưng Yên hiện nay đang trong quá trình đô thị hoá cả chiềurộng lẫn chiều sâu với tốc độ ngày càng gia tăng Sự chuyển đổi

từ xã hội nông nghiệp truyền thống sang xã hội công nghiệp đôthị đã tác động đến toàn bộ đời sống các thành viên trong giađình Do đó, việc kế thừa những giá trị đạo đức của gia đìnhtruyền thống để xây dựng gia đình văn hoá mới hiện nay ở HưngYên là vô cùng cần thiết Xuất phát từ yêu cầu ấy, tôi chọn đề tài:

“Giá trị đạo đức truyền thống của gia đình Việt nam và sự kế thừa

nó trong xây dựng gia đình văn hoá mới hiện nay (qua khảo sát ởHưng Yên)”

2 Tình hình nghiên cứu

Trong những năm gần đây, vấn đề gia đình và giáo dục giađình ở nước ta ngày càng được quan tâm, chú ý từ nhiều ngành

Đặc biệt, từ năm 1994 khi Liên hợp quốc chọn là năm quốc tế giađình thì việc nghiên cứu này mới thực sự bùng nổ, cho đến nayhàng loạt các cuộc hội thảo, các báo cáo khoa học, các công trìnhnghiên cứu về gia đình được công bố, trong đó đề cập rất nhiều

về vấn đề gia đình truyền thống

Tất cả các công trình trên đã phác họa nên chân dung một môhình gia đình truyền thống Việt Nam khá thống nhất và chỉ ramột số giá trị đạo đức cơ bản trong gia đình

Tuy nhiên trong các công trình ấy chưa có công trình nào đềcập đến việc kế thừa các giá trị ấy trong xây dựng gia đình vănhoá Việt Nam nói chung và Hưng Yên nói riêng như là một tấtyếu khách quan và cần thiết trong nền kinh tế thị trường

Luận văn này nhằm mục đích làm sáng tỏ vấn đề trên

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu:

Trên cơ sở hệ giá trị đạo đức của gia đình truyền thống ViệtNam, luận văn khẳng định sự cần thiết phải kế thừa những giá trịđạo đức tốt đẹp đó Đồng thời chỉ ra giải pháp kế thừa những giátrị ấy trong xây dựng gia đình Hưng Yên đáp ứng được yêu cầuthời kỳ phát triển mới của đất nước

* Nhiệm vụ nghiên cứu:

Luận văn phải giải quyết được những nhiệm vụ cơ bản sauđây:

Thứ nhất, làm rõ các giá trị đạo đức truyền thống của gia đìnhViệt Nam

Thứ hai, yêu cầu khách quan của việc kế thừa những giá trịđạo đức truyền thống của gia đình Việt Nam trong xây dựng giađình văn hoá (qua khảo sát ở Hưng Yên hiện nay).

Thứ ba, luận văn chỉ ra một số giải pháp kế thừa những giá trị

đó để xây dựng gia đình văn hoá ở Hưng Yên

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu:

Luận văn nghiên cứu các giá trị đạo đức truyền thống cuả giađình Việt Nam và việc kế thừa các giá trị đạo đức ấy vào việc xâydựng gia đình văn hoá ở Hưng Yên hiện nay

* Phạm vi nghiên cứu :

Luận văn này chỉ đề cập đến những giá trị đạo đức truyềnthống tích cực của gia đình và sự kế thừa những giá trị ấy trongviệc xây dựng gia đình văn hoá ở Hưng Yên

5 Phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận của luận văn là chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh và những quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam.Luận văn sử dụng phương pháp lịch sử và logic kết hợp vớiphương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp, đồng thời sử dụng một

số kết quả điều tra xã hội học hoặc các số liệu thống kê của các

cơ quan nghiên cứu đã công bố

6 Đóng góp của luận văn

- Nêu nên hệ các giá trị đạo đức truyền thống của gia đìnhViệt Nam và khẳng định vai trò của đạo đức truyền thống trongxây dựng gia đình văn hóa ở Hưng Yên

- Nêu ra những thách thức, yêu cầu trong giáo dục gia đìnhHưng Yên hiện nay và đề xuất một số giải pháp để kế thừa, pháthuy những giá trị đạo đức truyền thống trong nền kinh tế thịtrường

- Luận văn bảo vệ thành công sẽ là tài liệu tham khảo chonhững ai quan tâm và giảng dậy môn giáo dục gia đình ở HưngYên

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo,luận văn gồm 3 chương, 6 tiết

Chương 1 GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC CỦA GIA ĐÌNH VIỆT NAM

1.1 Cơ sở hình thành giá trị đạo đức truyền thống của gia đình Việt Nam

1.1.1 Những khái niệm cơ sở

1.1.1.1 Gia đình và gia đình truyền thống

Khi nói về gia đình, C.Mác viết: Hàng ngày khi tái tạo ra đờisống bản thân mình, con người bắt đầu tái tạo ra những ngườikhác, sinh sôi nảy nở - đó là quan hệ giữa chồng và vợ, cha mẹ vàcon cái, đó là gia đình

Theo GS Đỗ Thái Đồng: Gia đình truyền thống chắc hẳn làhình thái gia đình ở nông thôn, là gia đình ở những xã hội nôngnghiệp Á Đông đã tồn tại lâu đời và gần như bất biến trên nhiềukhía cạnh Như vậy, đó cũng là kiểu gia đình nông nghiệp, là mộtđịnh chế gắn liền với nền nông nghiệp cổ truyền, sự nhất trí vềkhái niệm gia đình truyền thống có lẽ chỉ giới hạn đến đó

1.1.1.2 Đạo đức và giá trị đạo đức truyền thống của gia đình Việt Nam

- Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội đặc biệt bao gồm một

hệ thống những quan điểm, quan niệm, những quy tắc, nguyêntắc, chuẩn mực xã hội Nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành

vi của mình cho phù hợp với lợi ích, hạnh phúc của con người và

sự tiến bộ của xã hội trong mối quan hệ giữa con người với conngười, giữa cá nhân với xã hội

- Đạo đức truyền thống của gia đình là hệ thống những quanniệm, chuẩn mực đạo đức về hôn nhân và gia đình được lưutruyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

1.1.2 Những cơ sở hình thành nên giá trị đạo đức truyền thống của gia đình Việt Nam

1.1.2.1 Những điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội tác động đến sự hình thành truyền thống đạo đức của gia đình Việt Nam

- Địa bàn cư trú của tổ tiên người Việt là một vùng đất bồilấp của phù sa, nằm giữa núi và biển cả Khí hậu nhiệt đới giómùa: Nóng, ấm, mưa nhiều Tuy nhiên, thiên nhiên Việt Namlại vô cùng khắc nghiệt với nhiều thiên tai như lũ lụt, bão tố,hạn hán, sâu bệnh phá hoại mùa màng Chính điều này đã rènluyện cho con người Việt Nam những phẩm chất đặc biệt để cóthể tồn tại và phát triển

- Việt Nam là do vị trí địa lý chiến lược luôn là miếng mồihấp dẫn đối với những kẻ xâm lược

- Nền sản xuất nông nghiệp ảnh hưởng đến việc hình thànhcác giá trị đạo đức truyền thống

- Sự tác động của môi trường văn hóa của khu vực và thế giớiđặc biệt là Trung Quốc, Ấn Độ

Có thể nói môi trường thiên nhiên, tập quán sản xuất cùng vớiảnh hưởng của văn hóa khu vực đó tạo lên đạo đức truyền thốngquý báu của gia đình Việt Nam Các giá trị đạo đức truyền thống

ấy đó tạo nên con người Việt Nam, dân tộc Việt Nam, bản sắcViệt Nam

1.1.2.2 Đặc điểm của gia đình truyền thống

Thể hiện ở 6 đặc điểm cơ bản sau:

- Thứ nhất, gia đình truyền thống là một đơn vị sản xuất nôngnghiệp tự cung tự cấp

- Thứ 2, phong tục thờ cúng tổ tiên

- Thứ 3, chi phối trực tiếp đến đạo đức truyền thống của gia đình

là văn hoá gia đình thông qua gia giáo, gia pháp, gia phong, gia lễ

- Thứ 4, gia đình truyền thống Việt Nam rất coi trọng tìnhnghĩa

- Thứ năm, gia đình Việt Nam tôn trọng phụ nữ (người vợ,người mẹ)

- Thứ sáu, gia đình Việt Nam truyền thống đề cao tính cộngđồng

1.1.2.3 Sự phát triển gia đình Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử

Giáo dục của gia đình Việt Nam truyền thống Gia đình giữvai trò trong việc hình thành nhân cách con người ở trong tất cảmọi mặt tri thức, đạo đức và nghề nghiệp Giáo dục gia đìnhkhông ngoài việc hình thành nhân cách và phát triển người côngdân hiền lành, cần cù chất phát sống trong phương thức sản xuất

xã hội tự cung, tự cấp

Giáo dục gia đình và nhân cách con người Việt Nam trongthời kỳ Pháp thuộc Trong gia đình nông dân Việt Nam thì giáodục gia đình vẫn được quan tâm đến mặt đạo đức, nhân cách conngười theo các giá trị truyền thống, nêu cao tinh thần đoàn kết,tương trợ, trách nhiệm đối với lợi ích của gia đình, gia tộc, cộng

đồng “lá lành đùm lá rách”, tôn trọng nhân nghĩa, độc lập, tự do

mà cốt lõi là tinh thần yêu nước, căm thù lũ bán nước và cướpnước

Giáo dục gia đình và nhân cách con người Việt Nam trong 30năm chiến tranh giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội.Giáo dục gia đình kết hợp thống nhất với giáo dục xã hội đã hunđúc, rèn luyện nên nhân cách người chiến sỹ cách mạng, anh bộđội cụ Hồ

1.2 Hệ giá trị đạo đức truyền thống của gia đình Việt Nam

1.2.1 Giá trị đạo đức trong quan hệ vợ chồng

- Tình nghĩa vợ chồng thể hiện trong nghĩa vợ chồng Trướchết xuất phát từ tinh thần trách nhiệm đối với cha mẹ và con cáivới gia đình và tộc họ, làng nước Nghĩa vợ chồng còn được hìnhthành từ lòng nhân ái tự nhiên của con người, từ sự chung lưngđấu cật trong cuộc sống

- Sự chung thủy vợ chồng là một giá trị đạo đức rất được giađình truyền thống coi trọng Lí tưởng của hôn nhân một vợ mộtchồng là sống với nhau đến đầu bạc răng long

- Sự hòa thuận trong quan hệ vợ chồng

1.2.2 Giá trị đạo đức trong quan hệ cha mẹ và con cái

- Tình nghĩa sâu nặng của cha mẹ đối với con cái thể hiện ở: + Lòng yêu thương

+ Đức hy sinh

+ Tinh thần trách nhiêm

- Sự biết ơn của con cái đối với cha mẹ thể hiện ở “Đạo hiếu”

1.2.3 Giá trị đạo đức truyền thống trong quan hệ giữa anh chị em ruột

Đức “đễ” được đề cao trong quan hệ anh em Đức “đễ” đòi hỏianh chị em phải có ý thức tôn trọng và bảo vệ quan hệ tôn ti trật tựtrong gia đình thể hiện ra trong cách ứng xử xưng hô Đồng thời, ở

vị trí làm anh, làm chị thì phải tỏ ra rộng rãi, nhường nhịn, bao dungtheo đạo lí truyền thống “huynh lương, đệ đế” là “làm chị ở cholành, làm anh ở cho rộng” Còn làm em thì phi tỏ lòng quý mến, tôntrọng anh chị, nghe theo anh chị những việc phải, điều phải để giữđạo lí truyền thống gia đình

Chính từ sự gắn bó, trách nhiệm và tình thương yêu đã gắnkết ang chị em thành một khối Sau cha mẹ, anh chị em ruột làhình ảnh thân thương trong tâm trí người Việt

1.2.4 Giá trị đạo đức truyền thống của gia đình trong quan

hệ với dòng họ

Họ là sự tiếp nối tự nhiên của gia đình theo quan hệ huyếtthống Dòng họ là nơi các gia đình tìm thấy một chỗ dựa tinhthần Sức mạnh gia tộc thể hiện ở sự đùm bọc, trách nhiệm, nghĩa

vụ đối với họ hàng Sức mạnh gia tộc thể hiện ở tinh thần đùmbọc, yêu thương nhau Người trong dòng họ có trách nhiệm cưumang về mặt vật chất, hỗ trợ nhau về trí tuệ, tinh thần và dìu dắtnhau, làm chỗ dựa cho nhau về chính trị, tinh thần đoàn kết,tương thân, tương ái giúp đỡ, khuyến khích dìu dắtnhau để làm ănsinh sống, tồn tại

1.2.5 Giá trị đạo đức truyền thống của gia đình trong quan

hệ làng xã

Thể hiện ở sự đoàn kết xóm thôn, láng giềng và sự quan tâmđùm bọc lẫn nhau “lá lành đùm lá rách”, “bán anh em xa mualáng giềng gần”, vẫn là những giá trị đạo đức cần được trân trọngphát huy, tô thêm vào bản sắc văn hoá làng Việt Nam

Chương 2 NHỮNG YÊU CẦU KHÁCH QUAN CỦA VIỆC KẾ THỪA GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG CỦA GIA ĐÌNH VIỆT NAM TRONG XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HOÁ

Ở HƯNG YÊN HIỆN NAY

2.1 Yêu cầu khách quan của việc kế thừa giá trị đạo đức truyền thống

2.1.1 Cơ sở khách quan phủ nhận những giá trị đạo đức truyền thống

- Sự tiếp xúc với văn hoá phương tây qua sự xâm lược củathực dân Pháp đã làm cho một bộ phận dân cư ở các khu đô thị,khu công nghiệp tiếp thu lối sống Âu hóa đã tạo nên sự thay đổitrong quan hẹ gia đình Đó là quyền tự do hôn nhân và quyềnbình đẳng giữa vợ và chồng

- Cách mạng tháng 8 năm 1945 thành công, xã hội mới vềnguyên tắc, phủ định ý thức hệ phong kiến, thực dân và tư sản,lấy chủ nghĩa Mác-Lênin làm nền tảng tư tưởng của xã hội xâydựng một nền kinh tế mới, văn hoá mới theo con đường chủnghĩa xã hội

- Thời kỳ cải cách ruộng đất và xây dựng Hợp tác xã Đây làthời điểm làm đảo lộn các quan hệ xã hội và đời sống gia đìnhViệt Nam

2.1.2 Những biến đổi trong nội dung giáo dục đạo đức trong gia đình Việt Nam

2.1.2.1 Sự phủ nhận giản đơn thiếu chon lọc những hạt nhân hợp lí trong nội dung giáo dục đạo đức truyền thống của gia đình

Sự phủ nhận những mối quan hệ gia đình, những nội dung vàphương pháp rèn luyện nhân cách, đào tạo con người của gia đình

cũ có những lí do khách quan của nó, song một phần là do sựnhận thức lệch lạc về gia đình cũ, sự giáo điều, nôn nóng, chỉmuốn xây dựng một mô hình con người mới hoàn toàn khác vớicon người của xã hội cũ, thoát khỏi ảnh hưởng của gia đình cũ

Sự phủ nhận giản đơn, một chiều, thiếu công bằng đối vớinhững mối quan hệ gia đình cũ, nền giáo dục gia đình cũ trongthời kỳ chuyển tiếp đã gây ra sự xáo trộn, sự đứt đoạn trong giáodục gia đình khiến các bậc cha mẹ không khỏi lúng túng trongviệc xác định nội dung, phương pháp giáo dục con và là mộttrong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng, phó thác việc giáodục con cái cho xã hội mà chúng ta sẽ đề cập đến dưới đây

2.1.2.2 Xu hướng quá đề cao vai trò của giáo dục xã hội thay

vì giáo dục gia đình

Đó là sự ra đời của hàng loạt các cơ quan và tổ chức tham giaquá trình giáo dục Trong xã hội Việt Nam truyền thống trướcđây, gia đình là tác nhân chính, quan trọng trong việc hình thànhnhân cách con người thì nay nhiệm vụ đó được chuyển giao chocác đoàn thể xã hội

2.1.2.3 Sự không ổn định và sự dao động của các chuẩn mực trong giáo dục gia đình

Tình trạng không chuẩn mực trong các mối quan hệ gia đình,trong nội dung và phương pháp giáo dục của gia đình, ở một mức

độ đáng kể, phản ánh tình trạng không chuẩn mực của các mốiquan hệ xã hội, của đạo đức và lối sống xã hội Nó làm cho khôngkhí gia đình rơi vào tình trạng hẫng hụt, mất phương hướng dẫnđến những phản ứng, những quan điểm khác nhau của các giađình xung quanh vấn đề giáo dục con

2.1.3 Những yêu cầu

2.1.3.1 Kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống của gia đình phải gắn liền với sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước phảibiết kế thừa những giá trị tích cực của văn hoá, đạo đức truyềnthống Mặt khác chiến lược công nghiệp hoá, hiện đại hoá phảitính đến những đặc điểm văn hoá, đạo đức truyền thống trong đó

có đạo đức gia đình

2.1.3.2 Kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống của gia đình

là làm cho sự phát triển gia đình không đứt đoạn với truyền thống

Hiện nay trong công cuộc đổi mới, trước những biến động sâusắc của kinh tế xã hội và ảnh hưởng của giao lưu quốc tế Nhữnggiá trị đạo đức truyền thống đang đứng nhau là quay lưng lại vớitruyền thống và trước hai xu thế trái ngược Thứ nhất, ở thành thị

với nền kinh tế thị xu hướng phục cổ Hai xu hướng trên đan xenvào nhau và biểu thị những lệch lạc, cực đoan trong mối quan hệgiữa truyền thống và hiện đại Xu hướng đầu chứng tỏ sự năngđộng muốn vươn nhanh đến cái mới, cái hiện đại nhưng bị mặttrái của cơ chế thị trường chi phối và đánh mất bản sắc dân tộc vàphải trả giá cho nó Xu hướng thứ hai thể hiện nhu cầu khôi phục,giữ gìn phát huy các di sản truyền thống mà một thời chúng ta đãcoi nhẹ và rơi vào tình trạng phục cổ, bảo thủ.Với những hậu quả

mà hai xu hướng nay gây ra thì trong thời gian gần đây hai xuhướng này đang được khắc phục dần

2.2 Gia đình văn hoá và việc kế thừa những giá trị đạo đức truyền thống trong việc xây dựng gia đình văn hoá ở Hưng Yên hiện nay

2.2.1 Gia đình văn hoá và phong trào xây dựng gia đình văn hoá

2.2.1.1 Gia đình văn hoá

Gia đình văn hoá là một danh hiệu, một kiểu mẫu để phongtặng cho gia đình khi gia đình đạt được hoặc thực hiện tốt các tiêuchuẩn, do mô hình ấy đặt ra, danh hiệu này chỉ phẩm chất của giađình, nói lên nếp sống có văn hoá trong gia đình

2.2.1.2 Phong trào xây dựng văn hoá

Phong trào xây dựng gia đình văn hoá được định mốc từ năm

1960 Do nhu cầu của cuộc sống phong trào nhen nhóm lên từ 7gia đình ở thôn Ngọc Tình, xã Ngọc Long, Huyện Yên Mỹ, TỉnhHưng Yên rồi sau đó lan ra toàn xã, toàn huyện và tỉnh trở thành