Sử dụng tranh ảnh để giáo dục truyền thống lao động cho học sinh trong dạy học Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975, lớp 12 THPT, chương trình chuẩn

Chính vì những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài: “Sử dụng tranh ảnh để giáo dục truyền thống lao động cho học sinh trong dạy học Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975, lớp 12 THPT, chươn

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục thế hệ trẻ bao giờ cũng là mối quan tâm đặc biệt to lớn củamỗi dân tộc, mỗi giai cấp của mọi thời đại Từ xưa, cha ông ta cũng rất chútrọng đến công tác giáo dục này

Công cuộc đổi mới đất nước hiện nay đòi hỏi giáo dục phổ thông phảiđào tạo những con người phát triển toàn diện, phục vụ sự nghiệp côngnghiệp hóa, hiện đại hóa Mục tiêu giáo dục nước ta đã được cụ thể hóatrong điều II Luật giáo dục sửa đổi năm 2010: “ Đào tạo con người ViệtNam phát triển toàn diện , có đạo đức, có tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ vànghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội,hình thành và bồi dưỡng nhân cách năng lực của công dân đáp ứng yêu cầucủa sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc”[Luật giáo dục-20] Thực hiệnmục tiêu đó, ngành giáo dục phải hết sức quan tâm chú ý để không ngừngnâng cao chất lượng giáo dục nhằm đào tạo một đội ngũ tri thức đông đảo,đáp ứng được những yêu cầu đòi hỏi của xã hội Với chức năng, nhiệm vụ

và đặc trưng của mình, bộ môn Lịch sử ở trường THPT đã có đóng góp cụthể vào việc thực hiện nhiệm vụ chung của ngành giáo dục

Chúng ta đang sống trong thời đại mới – thời đại văn minh khoa học,nhất là sự phát triển vượt bậc của ngành công nghệ thông tin; nó làm chocuộc sống con người ngày càng được nâng cao Nhưng giáo trị đạo đức lạiđang bị xói mòn bởi chủ nghĩa thực dụng, duy vật chất, kéo theo đó là cảmột hệ lụy Hơn nữa, giới trẻ ngày nay lại đang chạy theo lối sống hưởngthụ, lối sống mà theo họ là hợp thời, là sành điệu Đây là một vấn đề đangthách thức các nhà giáo dục cũng như những người có trách nhiệm Để khắcphục tình trạng trên, yếu tố giáo dục của nhà trường đóng một vai trò quan

trọng Môi trường giáo dục nhà trường không chỉ là nơi trang bị kiến thức

mà còn phải quan tâm đến việc giáo dục nhân cách, đạo đức cho giới trẻ

Khoa học lịch sử nói chung, bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông nóiriêng, do có chức năng và nhiệm vụ đặc trưng nên rất có ưu thế trong việcgiáo dục nhân cách đạo đức, trong đó có việc giáo dục tinh thần thái độ, laođộng đúng đắn cho giới trẻ

Có rất nhiều biện pháp để giáo dục tinh thần thái độ lao động đúngđắn cho học sinh, trong đó việc sự dụng tranh ảnh trong dạy học sẽ mang lạihiệu quả cao Vì tranh ảnh là một trong những loại đồ dùng trực quan có vaitrò lớn đối với việc lĩnh hội kiến thức , giáo dục và phát triển học sinh

Thực hiện mục tiêu của bộ giáo dục đề ra, bộ môn lịch sử trường phổthông cùng với hệ thống tranh ảnh phong phú đa dạng đã có ưu thế lớn trongviệc giáo dục đạo đức cho thể hệ trẻ,cụ thể là giáo dục truyền thống laođộng Nhưng ngày nay, trong thực tế giảng dạy Lịch sử ở trường phổ thông,giáo viên chưa chú ý hoặc đề cập không đầy đủ về truyền thống này Và việc

sử dụng tranh ảnh để giáo dục tinh thần, thái độ lao động đúng đắn cho họcsinh rất hạn chế

Chính vì những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài: “Sử dụng tranh ảnh

để giáo dục truyền thống lao động cho học sinh trong dạy học Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975, lớp 12 THPT, chương trình chuẩn” làm đề tài

nghiên cứu khoa học

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Việc giáo dục truyền thống dân tộc nói chung, truyền thống lao độngnói riêng và việc sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử là vấn đềđược nhiều nhà giáo dục trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu

2.1 Tài liệu nước ngoài

N.G.Đairi trong cuốn “ Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào?” (NXB

Hà Nội -1973) cho rằng tính hình ảnh của một sự kiện cho phép ta hình dunglại quá khứ Và đặc biệt, ông nhấn mạnh vai trò của tranh ảnh trong việcgiáo dục thái độ tư tưởng cho học sinh

Cuốn: “ Phát huy tính tích cực trong học tập của học sinh như thếnào” của I.F Khalamop,NXB Giáo dục, 1978 cũng đã chỉ ra vai trò quantrọng của đồ dùng trực quan trong giờ học lịch sử

Năm 1984, NXB Giáo dục- Hà Nội đã xuất bản cuốn: “ Giáo dụcngười công dân” của nhà Giáo dục học A.S Makarenkô đã nói đến vai tròcủa công tác giáo dục trong việc gìn giữ và phát huy truyền thống dân tộc:

“Giáo dục truyền thống, giữ gìn truyền thống là nhiệm vụ quan trọng của công tác giáo dục” [1-412].

2.2 Tài liệu trong nước

Thứ nhất: Tài liệu của Đảng, Nhà nước về vấn đề giáo dục truyền

thống cho thế hệ trẻ

Các tác phẩm:“Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII”(Đảng cộng sản Việt Nam, NXB Sự thật,1991); “Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII” ( NXB Chính trị, Quốc gia, Hà Nội, 1996);

“Báo cáo chính trị của BCH Trung ương Đảng khóa VIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX” (Báo Nhân dân, số ra ngày 21-4-2001); “Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X” (Đảng Cộng sản Việt Nam, NXB

Chính trị, Quốc gia, Hà Nội, 2006)… Nội dung cơ bản của các tài liệu này

đề cập đến vấn đề giáo dục thế hệ trẻ Xác định mục tiêu giáo dục và đào tạonhằm giáo dục phẩm chất, lối sống cho thế hệ học sinh, sinh viên để trởthành những người lao động có trí thức, năng lực, có đạo đức, tinh thần yêunước…

Đây là những nguồn tài liệu quan trọng, có tính chất định hướng chotác giả khai thác và vận dụng vào nghiên cứu đề tài.

Thứ hai: Các công trình có liên quan đến đồ dùng trực quan và việc

giáo dục truyền thống trong dạy học , được nghiên cứu trong Giáo dục học

và Tâm lý học

Năm 1978, Lê Tám với tác phẩm “ Giáo dục truyền thống” NXBThanh niên, H, đã viết về lý luận giáo dục truyền thống “ Công tác giáo dụctruyền thống nhằm cổ vũ động viên, hướng dẫn thế hệ trẻ tiếp thu có chọnlọc truyền thống cũ, gạn lấy những tinh hoa của thế hệ trước, làm cho truyềnthống đó ngày thêm phong phú rạng rỡ” [ 26-15] Tác phẩm này đã viết mộtcách khái quát về các truyền thống cơ bản của dân tộc ta, trong đó, có đề cậpđến truyền thống lao động

Vấn đề này cũng được đề cập trong tác phẩm “ Nền giáo dục ViệtNam lý luận và thực tiễn” của Viện sĩ Nguyễn Khánh Toàn, NXB Giáo dục-

Hà Nội, 1991

Giáo trình “ Giáo dục học”, Trần Thị Tuyết Oanh ( chủ biên), 2009,

NXB Đại học Sư phạm Phần “ Mục tiêu giáo dục Việt Nam” có nói đến vấn

đề giáo dục nhân cách cho thế hệ trẻ, trong đó có viết về phẩm chất yêu laođộng và người Việt Nam cần giữ gìn và phát huy Từ đó nêu ra mục tiêugiáo dục của Việt Nam: đào tạo mỗi công dân Việt Nam phải là người laođộng có lý tưởng, có năng lực và bản lĩnh

Những tài liệu trên là một trong những cơ sở lý luận quan trọng của

đề tài

Thứ ba: Các công trình về phương pháp dạy học lịch sử

Năm 1975, NXB Giáo dục-Hà Nội xuất bản cuốn “Đồ dùng trực quan trong việc dạy, học lịch sử” của Phan Ngọc Liên và Phạm Kỳ Tá đã

khẳng định rằng: “Đồ dùng trực quan trong dạy, học lịch sử (…)hình thành

những phẩm chất đạo đức cần thiết cho con người Việt Nam như yêu mếnlao động, quý trọng người lao động, có tinh thần yêu nước đúng đắn…”[12-8].

PGS.Nguyễn Thị Côi với nhiều công trình nghiên cứu như: “ Rèn luyện kỹ năng nghiệp vụ sư phạm”, NXB Đại học Quốc Gia, trường Đại học

Sư phạm Hà Nội, 1995 Cuốn “ Kênh hình trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông” , NXB Đại học quốc gia Hà Nội , 2000 Gần đây nhất

là cuốn: “ Các con đường biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ở trường phôt thông”, NXB Đại học Sư phạm, 2011 Các công trình này đã

khẳng định vai trò quan trọng của việc sử dụng tranh ảnh trong dạy học lịch

sử, và ý nghĩa của hình ảnh đối với việc hình thành xúc cảm cho học sinh

Giáo trình “ Phương pháp dạy học lịch sử tập 1” do GS.Phan Ngọc

Liên(chủ biên), Trịnh Đình Tùng- Nguyễn Thị Côi xuất bản năm 2010, đãnói về giáo dục tinh thần, thái độ lao động đúng đắn cho học sinh qua mônlịch sử ở trường phổ thông Trong đó, có đề cập sơ qua đến việc sử dụngtranh ảnh để giáo dục truyền thống lao động cho học sinh

Các công trình nêu trên đều đề cập đến nội dung truyền thống dân tộc,trong đó truyền thống lao động cũng được nhắc đến, nhưng chỉ mang tìnhkhái quát và lý luận chung, có ý nghĩa định hướng cho đề tài

Thứ tư: Các tạp chí, luận án luận văn liên quan đến đề tài:

Tạp chí nghiên cứu lịch sử: “Giáo dục truyền thống dân tộc cho thế

hệ trẻ qua môn lịch sử” NCLS số 2 của tác giả Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi; “ Ảnh- nguồn sử liệu cần được khai thác trong nghiên cứu, giáng dạy và truyền bá lịch sử” NCLS số 1/ 1999 của Dương Trung Quốc; “ Sử dụng tranh, ảnh giáo khoa trong DHLS ở trường Phổ thông"” Tạp chí Thiết bị Giáo dục, số 6/2006, của Lê Ngọc Thu…

Các khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành phương pháp dạy học lịch sử:

“ Giáo dục nhân cách cho học sinh thông qua dạy học lịch sử” của Nguyễn Thị Quỳnh Anh năm 1999; “ Một số biện pháp nhằm giáo dục truyền thống dân tộc cho học sinh khi dạy học lịch sử” của Nguyễn Thị Hằng 1999…

Nhìn chung, các công trình trên đều đề cập đến vấn đề giáo dục truyềnthống lao động cho học sinh ở những mức độ và hình thức khác nhau.Tuynhiên chưa có một đề tài nào nghiên cứu chuyên sâu về việc sử dụng tranhảnh để giáo dục tinh thần, thái độ lao động đúng đắn cho học sinh Vì vậy,chúng tôi chọn vấn đề “sử dụng tranh, ảnh để giáo dục truyền thống laođộng” làm đề tài nghiên cứu của mình, dựa trên sự vận dụng những thànhtựu khoa học đã có từ những công trình nghiên cứu trên

3 Đối tượng, nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng: quá trình dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn

1954-1975 lớp 12 THPT

- Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài: Nghiên cứu về giáo dục truyền

thống và truyền thống lao động Khảo sát trực tiếp việc giáo dục truyềnthống lao động cho học sinh, từ đó xác định một số biện pháp nhằm giáo dụctinh thần yêu lao động cho học sinh THPT

- Phạm vi nghiên cứu: Đề tài không đi sâu tìm hiểu vai trò của bộ

môn Lịch sử trong việc giáo dục truyền thống cho học sinh, mà tập trung đềxuất các biện pháp để giáo dục truyền thống lao động cho học sinh qua sửdụng tranh ảnh

Do thời gian và trình độ nghiên cứu còn hạn chế nên chúng tôi chỉ đisâu phân tích giai đoạn lịch sử Việt Nam (1954-1975)

4 Phương pháp nghiên cứu

Kết quả của đề tài dựa trên cơ sở nghiên cứu lý thuyết các tài liệu vềGiáo dục học, Tâm lý học, Phương pháp dạy học lịch sử và các tài liệu cólien quan đến đề tài

Chương 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc sử dụng tranh ảnh để

giáo dục truyền thống lao động cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trườngTHPT

Chương 2 Một số biện pháp khai thác tranh ảnh để giáo dục truyền

thống lao động cho học sinh khi dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn

1954-1975, lớp 12, chương trình chuẩn

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG TRANH ẢNH ĐỂ GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG LAO ĐỘNG CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT

truyền thống là: “ Đức tính, tập quán, tư tưởng, lối sống được truyền từ thế

hệ này sang thế hệ khác”[28; 812] Theo bộ Từ điển ngôn ngữ Pháp của

Littré ( nhà ngôn ngữ học nổi tiếng người Pháp) thì truyền thống được phânbiệt thành những ỹ nghĩa sau: sự giao một cái gì đó cho một người nào đó;

Sự lưu truyền những sự kiện lịch sử, những thuyết tôn giáo, những truyềnthuyết từ thế hệ này sang thế hệ nọ bằng con đường truyền khẩu và không cóbằng cớ chính thức thành văn

Theo “Từ điển thuật ngữ Lịch sử phổ thông” : “ truyền thống là những yếu tố về sinh hoạt xã hội, văn hóa tư tưởng, tình cảm…hình thành trong quá trình lịch sử của một dân tộc, một giai cấp, một nước, một địa

phương, một đơn vị nào đó, được truyền từ đời này sang đời khác, thế hệ trước đến thế hệ sau Truyền thống có phần tích cực, giúp vào sự tồn tại và phát triển, như truyền thống yêu nước, lao động, cũng có phần tiêu cực phải xóa bỏ”.[19- 443].

Từ những quan niệm trên, có thể hiểu: truyền thống là những di sảncủa quá khứ về mặt vật chất và tinh thần được kết tinh lại và lưu truyền quacác thế hệ, ăn sâu vào tiềm thức và ý thức con người Truyền thống khôngphải là được hình thành một cách ngẫu nhiên, mà nó đã trải qua quá trìnhđấu tranh với thiên nhiên, hoặc đấu tranh xã hội Vì thế truyền thống thườnggắn liền với các điều kiện lịch sử cụ thể của từng dân tộc và mang những đặctrưng và bản sắc riêng

Trên cơ sở định nghĩa về “truyền thống”, chúng ta có thể hiểu về

truyền thống dân tộc “ là những biểu hiện vững chắc và tổng hợp nhất của mối quan hệ xã hội được hình thành có tính chất lịch sử và được quần chúng bảo vệ, truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác của một dân tộc” [26-

13]

Theo GS Phan Ngọc Liên: “ Truyền thống dân tộc là tổng hòa những mặt tính chất, phẩm chất đạo đức, được thể hiện trong cuộc sống, lao động, chiến đấu của dân tộc trong quá trình lịch sử của mình Truyền thống dân tộc được hình thành trong một thời gian dài, được gạn lọc, chọn lựa những

gì là tinh hoa nhất”.[13; 13-14].

Từ những khái niệm trên cho thấy truyền thống dân tộc là một yếu tốrất riêng của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc, nó phân biệt dân tộc này với dân tộckhác Truyền thống dân tộc ở Việt Nam nói riêng, các quốc gia dân tộc trênthế giới nói chung được hình thành qua một quá trình lịch sử trải dài từ thờidựng nước đến nay.Từ khi hình thành, truyền thống dân tộc ngày càng đượcgìn giữ và không ngừng phát huy Chính vì vậy, khi bước vào “ngôi nhà

chung” của thế giới, mỗi dân tộc đều có bản sắc độc đáo của riêng mình.Điều đó đã tạo nên sự phong phú, độc đáo của các dân tộc trên thế giới.

1.1.1.2 Khái niệm về giáo dục truyền thống và truyền thống lao động.

Theo giáo trình “Giáo dục học” tập 1 của Trần Thị Tuyết Oanh(chủbiên) do NXB Đại học Sư phạm xuất bản năm 2009, thì khái niệm “Giáodục” được hiểu theo hai nghĩa Theo nghĩa rộng, giáo dục là “quá trình tácđộng có mục đích, có tổ chức, có kế hoạch, có nội dung và bằng phươngpháp khoa học của nhà giáo dục tới người được giáo dục trong các cơ quangiáo dục , nhằm hình thành nhân cách cho họ”.[24- 22] Theo nghĩa hẹp,giáo dục “là quá trình hình thành cho người được giáo dục lí tưởng, động cơ,tình cảm, niềm tin, những nét tính cách của nhân cách, những hành vi, thóiquen cư xử đúng đắn trong xã hội”[24-22]

Theo từ điển bách khoa Việt Nam, do NXB Từ điển Bách khoa xuấtbản năm 2005, giáo dục có nghĩa tiếng Anh là “Education” vốn có gốc từtiếng Latinh “Educare” có nghĩa là “làm bộc lộ ra”

Như vậy, ta thấy rằng giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt, đảmnhiệm vai trò chuyển giao nền văn hóa của thế hệ này cho thế hệ kia, là yếu

tố để đảm bảo sự tồn tại và phát triển của nền văn hóa nhân loại

Lịch sử đã chứng minh rằng, một dân tộc chỉ có thể tồn tại và pháttriển được nếu dân tộc đó biết chắt lọc từ xã hội trước những gì tinh túynhất, tốt đẹp nhất để tiếp tục nhân lên gấp mười, gấp trăm lần nhằm phục vụcho xây dựng chế độ xã hội mới Nhất là trong thời đại ngày nay, khi thếgiới đang diễn ra xu thế “ hội nhập toàn cầu”, vấn đề tiếp thu học tập, ảnhhưởng lẫn nhau trong mọi lĩnh vực ngày càng được đẩy mạnh Điều đó đưa

chúng ta tới một vấn đề là làm thế nào đề hòa nhập và không hòa tan? Đây làmột bài toán khó nhưng cần phải dùng mọi biện pháp để đạt được Điều nàyphụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó việc giáo dục truyền thống cho thế hệtrẻ là việc làm có ý nghĩa quan trọng và mang tính cấp thiết.

Bản chất của việc giáo dục truyền thống dân tộc là giáo dục thái độđúng đắn cho thế hệ trẻ với quá khứ Nhưng nó không chỉ đơn giản là việc

kể các câu chuyện lịch sử, hay tái hiện lại quá khứ xa xưa, mà phải dạy chohọc sinh biết cách học tập, noi theo những kinh nghiệm quý báu của ngườixưa Tức là, trên cơ sở hiểu biết về truyền thống, học sinh phải biết biếnnhững kiến thức học được thành những hành động cụ thể Đó chính là đíchđến của hoạt động giáo dục truyền thống dân tộc cho học sinh

Trong giáo dục truyền thống cho học sinh THPT, việc giáo dục truyềnthống lao động là một trong những hoạt động quan trọng

Lao động là hoạt động có mục đích, có ý thức của con người nhằm tạo

ra các sản phẩm phục vụ cho các nhu cầu của đời sống xã hội Trong suốtchiều dài lịch sử dân tộc Việt Nam, lao động cần cù, thông minh sáng tạo làmột truyền thống quý giá được kể thừa và phát triển qua mỗi thế hệ Chính

vì vậy, trải qua hàng nghìn năm lịch sử dân tộc Việt Nam đã tạo ra nhiều giátrị văn hóa vật chất và tinh thần phong phú Nhờ đó, dân tộc ta đã vượt quamọi khó khăn, thử thách khắc nghiệt của tự nhiên để xây dựng và phát triểnđất nước

Ngày nay, thế hệ trẻ cần phải được giáo dục truyền thống quý báu đó.Cần có các biện pháp giúp học sinh nhận thức rõ vai trò, ý nghĩa của laođộng trong sự phát triển xã hội, giúp họ có thái độ đúng đắn và tình yêu đốivới lao động Lao động là niềm vui, niềm hạnh phúc của tuổi trẻ, lao độngvới tinh thần hăng say, sáng tạo Lao động chăm chỉ với lương tâm nghềnghiệp, có kỹ thuật sáng tạo, hăng say chịu thương chịu khó, không ngại

gian khổ làm việc với năng suất cao, chất lượng tốt Những trí thức trẻ luônsẵn sàng nhận và hoàn thành mọi nhiệm vụ vì lợi ích chính đáng của bảnthân, gia đình, tập thể và xã hội.

1.1.2 Vai trò, ý nghĩa của tranh ảnh đối với việc giáo dục truyền thống

lao động cho học sinh

1.1.2.1 Khái niệm tranh, ảnh

Tranh ảnh lịch sử là đồ dùng trực quan quan trọng trong quá trình dạyhọc, nhưng là loại tư liệu trực quan tạo hình khác nhau, phản ánh hiện thựclịch sử ở những góc độ khác nhau Nó có ý nghĩa hết sức to lớn, không chỉ lànguồn kiến thức có tác dụng giáo dục tư tưởng tính cách mà còn phát triển

tư duy cho học sinh Đây là nguồn tài liệu lịch sử không thể thiếu trong quátrình nghiên cứu và giảng dạy lịch sử, phản ánh các sự kiện lịch sử, nhân vậtlịch sử, thành tựu kinh tế, văn hóa, chính trị của lịch sử dân tộc và thế giới

Ảnh lịch sử là loại đồ dùng trực quan ghi lại sự kiện có thực bằng ốngkính Loại tài liệu này mang tính chất cơ bản trung thực, chính xác về quákhứ và được chia thành hai loại: Ảnh gốc và ảnh dựng lại Ảnh gốc là loạiảnh mà được những nhà nhiếp ảnh gia chụp trực tiếp trước những sự kiện,hiện tượng đang diễn ra trước mắt Bên cạnh ảnh gốc, chúng ta cũng cần chú

ý khai thác những ảnh lịch sử được dựng lại, hoặc được chụp lại không ởthời điểm sự kiện xảy ra

Tranh lịch sử là loại đồ dùng trực quan tạo hình, thông qua hình tượngnghệ thuật, khôi phục lại những hình ảnh điển hình, những sự kiện nhân vậtlịch sử, là một sự sáng tạo của nghệ sĩ

Nhìn chung tranh, ảnh lịch sử đều là những nguồn tài liệu lịch sử cógiá trị, mang tính chân thực Trong dạy học lịch sử, việc sử dụng tranh ảnh

không phải là có thể tùy tiện sử dụng bất kỳ một loại tranh ảnh nào, mà giáoviên phải biết lựa chọn theo những tiêu chí khoa học

1.1.2.2 Vai trò

Xuất phát từ đặc điểm của việc học tập lịch sử là không thể trực tiếpquan sát các sự kiện , hiện tượng, nên phương pháp trực quan có vai trò rấtquan trọng Cho đến nay, trong lý luận cũng như trong thực tiễn dạy học,không ai phủ nhận vai trò to lớn của đồ dùng trực quan Đồ dùng trực quannói chung, tranh ảnh nói riêng không những góp phần tạo biểu tượng lịch sử,giúp cho học sinh nhớ kỹ hiểu sâu những kiến thức, tư tưởng thu nhận được

mà còn có vai trò trong việc giáo dục tư tưởng, hình thành những phẩm chấtđạo đức cần thiết cho học sinh

Như vậy, có thể thấy rằng tranh, ảnh đóng một vai trò to lớn trong dạyhọc lịch sử Từ vai trò đó, tranh, ảnh thật sự là một phương tiện trực quanhiệu quả để giáo dục truyền thống lao động cho học sinh

1.1.2.3 Ý nghĩa

- Giáo dưỡng:Tranh, ảnh lịch sử cung cấp cho học sinh những tri

thức cụ thể về quá trình lao động và kết quả của nó

Lao động là yếu tố giúp con người thoát khỏi giới động vật Nhờ cólao động và thành quả lao động mà con người và xã hội loài người đượchình thành và phát triển Ví dụ: trong quá trình lịch sử chế độ công xã

nguyên thủy, học sinh được tiếp cận với tranh, ảnh về công cụ lao động “Rìu tay đá cũ núi Đọ Thanh Hóa”( Hình 29, trang 71 SGK lớp 10, chương trình

chuẩn) Qua quan sát hình, học sinh sẽ nhận thức được hình dáng của chiếcdìu tay còn rất gần với những mảnh đá tự nhiên và đi đến kết luận: công cụlao động còn hết sức thô sơ, đơn giản, trình độ lao động thấp kém, con người

phụ thuộc hoàn toàn vào tự nhiên, đời sống rất khổ cực Nhưng về sau, nhờ

sự cải tiến của công cụ lao động mà năng suất lao động tăng, có của thừadẫn tới sự bóc lột, phân chia xã hội thành giai cấp đối kháng Hay nói cáchkhác, lao động chính là yếu tố quyết định sự phát triển của mọi chế độ xãhội

Khóa trình lịch sử thế giới cổ trung đại với vô số hình ảnh về việc xâydựng những công trình kiến trúc, văn hóa đồ sộ, cung cấp cho học sinhnhững hiểu biết thêm về thành tựu lao động của quần chúng nhân dân Ví dụkhi dạy về văn hóa cổ đại phương Đông, giáo viên cho học sinh khai thácbức ảnh “Một đoạn Vạn lí trường thành” – kiến trúc nổi bật của trung Quốc Học sinh sẽ hiểu được để xây dựng được công trình này, hàng triệu ngườidân đã phải đi lao động, phu phen tạp dịch, làm việc dưới những điều kiệnthiên nhiên khắc nghiệt Đến nay, Vạn lí trường thành có tới 2700 lịch sử,vẫn đứng sừng sững trên đất nước Trung Hoa, thể hiện sức sáng tạo kì diệu

và tinh thần lao động bền bỉ của dân tộc Trung Hoa

Ở khóa trình lịch sử Việt Nam, có rất nhiều tranh, ảnh miêu tả cảnhnhân dân lao động sản xuất, khắc phục những điều kiện khắc nghiệt củathiên nhiên…Những tranh, ảnh này sẽ giúp các em hiểu rõ tài trí và sức sángtạo của quần chúng nhân dân trong sự thức đẩy phát triển kinh tế- xã hội quacác thời đại

Đặc biệt trong quá trình lịch sử dân tộc từ sau cách mạng tháng Tám

1945, học sinh được tiếp xúc với nhiều tranh ảnh về lao động sản xuất, vềphát minh sáng chế của nhân dân trong kháng chiến chống thực dân Pháp và

đế quốc Mĩ

Như vậy, qua việc khai thác hệ thống tranh ,ảnh phong phú và đadạng, sẽ cung cấp được cho học sinh những tri thức cụ thể về lao động sảnxuất của loài người qua mỗi thời kì lịch sử

- Giáo dục

Tranh, ảnh lịch sử cung cấp cho học sinh những hình ảnh sống độngnhất về quá trình lao động của nhân dân ta từ khi con người bắt đầu xuấthiện đến nay Từ đó góp phần hình thành tư tưởng tình cảm cho học sinh đốivới lao động và người lao động Trước tiên, sẽ khắc phục được quan điểmsai lầm là Việt Nam không có truyền thống lao động kỹ thuật

Thứ hai hình thành ở học sinh tư tưởng quý trọng lao động Học sinhkhông chỉ được giới thiệu về truyền thống đấu tranh cách mạng của quêhương mà còn tự hào với các nghề truyền thống…từ đó nảy sinh hứng thú

và trách nhiệm đối với việc kế thừa và phát triển nghề nghiệp truyền thống,giữ gìn và phát huy di sản văn hóa địa phương

Ví dụ: Khi dạy về những thành tựu khoa học, kĩ thuật cuối thế kỷ XIXđầu thế kỷ XX trong chương trình lớp 10, giáo viên cung cấp cho học sinhbức ảnh: “Pie QuyRi và Mari QuyRi trong phòng thí nghiệm” Đây là hainhà phát minh vĩ đại trong lĩnh vực Vật lý và Hóa học Khi quan sát ảnh, họcsinh sẽ thấy ngay được sự chăm chú say mê làm việc với sự tập trung cao độcủa vợ chồng nhà bác học Chính nhờ sự nghiên cứu miệt mài của mình, họ

đã có những phát minh khoa học nổi tiếng toàn thế giới, là cơ sở đặt nềntảng cho việc tìm kiếm nguồn năng lượng hạt nhân sau này Qua việc tìmhiểu về tiểu sử và những cống hiến của vợ chồng nhà bác học, sẽ hình thànhcho học sinh sự cảm phục, ngưỡng mộ, đồng thời có sự hứng thú say mê tìmhiểu những sáng chế khoa học

Bên cạnh đó, giáo dục truyền thống lao động cho học sinh còn có tácdụng trong việc góp phần bồi dưỡng cho học sinh quan điểm, tinh thần thái

độ đúng đắn với lao động: cần, kiệm, tôn trọng và bảo vệ của công, say mêkhoa học- kĩ thuật, rèn luyện phương pháp lao động hợp lý…

Có thể nói, trên cơ sở của việc sử dụng tranh, ảnh để cung cấp tri thức

về lao động cho học sinh, đã chuẩn bị cho học sinh một tinh thần, thái độđúng đắn đối với lao động

- Phát triển:

Ý nghĩa của việc sử dụng tranh, ảnh để giáo dục truyền thống laođộng trong dạy học lịch sử còn thể hiện ở tác dụng của nó đối với việc hìnhthành kĩ năng cho học sinh như: khả năng quan sát, tưởng tượng, tư duy, ápdụng thực tế

Đối với bất cứ tranh, ảnh nào, học sinh cũng đi từ quan sát đến nhậnxét, phán đoán, phân tích và từ đó hình dung được quá khứ Qua việc sửdụng thường xuyên các tranh ảnh lịch sử, giáo viên sẽ rèn luyện cho họcsinh thói quen và khả năng quan sát tranh ảnh một cách khoa học Nhờ vậy

mà thao tác tư duy được rèn luyện

Ví dụ: Giáo viên cung cấp cho học sinh bức tranh “Mô tả cảnh sinhhoạt của người vượn cổ” Quan sát bức tranh học sinh sẽ thấy ngay 1 góccuộc sống của người vượn cổ: họ dùng những cành cây, công cụ bằng đá thô

sơ để hái lượm và săn bắt dã thú kiếm ăn, trú ẩn trong hang động, đã biếtdùng lửa Những gì học sinh nhìn thấy, kết hợp với việc lắng nghe giáo viênmiêu tả được tổng hợp lại bằng trí tưởng tượng và từ đó tạo ra một bứctranh toàn cảnh về đời sống của người vượn cổ Qua đây, học sinh nhận thứcđược rằng nhờ có lao động mà con người và xã hội loại người mới đượchình thành và phát triển Từ sự tư duy đó, học sinh đi đến việc áp dụng bàihọc này vào thực tế đời sống

Bên cạnh đó, việc sử dụng tranh ảnh trong dạy học lịch sử còn pháttriển ở học sinh khả năng diễn đạt ,tư duy ngôn ngữ Thông qua việc quansát và nắm được nội dung của tranh ảnh, các em sẽ suy nghĩ, tìm cách diễn

đạt bằng lới nói chính xác, có hình ảnh, cụ thể về bức tranh Nhờ đó mà pháttriển ở các em khả năng ngôn ngữ ngày càng phong phú

Tóm lại, sử dụng tranh ảnh trong quá trình dạy học có ý nghĩa rất lớnđối với nhận thức lịch sử, giáo dục và phát triển học sinh Nó không chỉ làphương tiện giúp các em nắm được bản chất sự kiện mà còn gợi những xúccảm lịch sử và phát triển tư duy cho học sinh

1.1.3 Nội dung giáo dục truyền thống lao động cho học sinh trong dạy

học lịch sử ở trường THPT

Giáo dục truyền thống lao động cho học sinh THPT qua môn lịch sửgồm những nội dung sau:

Một là: Giáo dục học sinh quan điểm lao động đã sáng tạo ra con

người và xã hội loài người

Do chức năng, nội dung và đặc trưng của mình, bộ môn lịch sử ởtrường phổ thông không cung cấp cho học sinh những trí thức về mặt kĩthuật trong lao động sản xuất…Các khóa trình lịch sử (thế giới và dân tộc)cung cấp cho học sinh những tri thức cụ thể về lao động đã làm cho conngười thoát khỏi giới động vật, hình thành và phát triển xã hội

Các khóa trình lịch sử thế giới cung cấp cho học sinh những hiểu biết

về sự phát triển của công cụ lao động, sự ra đời và phát triển của khoa học kĩthuật qua các thời đại Ví dụ ở chế độ công xã nguyên thủy, con người sửdụng công cụ lao động thô sơ, trình độ lao động thấp Song nhờ sự cải tiếnliên tục của công cụ lao động mà năng suất lao động tăng, có của thừa, dẫntới sự bóc lột, phân chia xã hội thành giai cấp đối kháng, đưa đến sự ra đờicủa Nhà nước

Khóa trình lịch sử Việt Nam cung cấp cho học sinh những tri thức vềtruyền thống lao động của dân tộc ta trong các thời kì dựng nước và giữnước Học sinh sẽ thấy được vai trò của lao động, là yếu tố thức đẩy sự pháttriển kinh tế- xã hội qua các thời đại.

Hai là: Giáo dục học sinh nhận thức thành quả lao động là động lực để

thúc đẩy sự phát triển của xã hội loài người

Các khóa trình lịch sử thế giới và dân tộc sẽ cung cấp cho học sinhnhững thành tựu mà con người đã đạt được qua quá trình lao động Tiêubiểu: khóa trình lịch sử thế giới cổ trung đại, cung cấp cho học sinh nhữnghiểu biết về thành tựu lao động của quần chúng nhân dân trong việc xâydựng các công trình kiến trúc, văn hóa đồ sộ Ở khóa trình lịch sử thế giớicận-hiện đại học sinh nhận thức được ý nghĩa của các cuộc cách mạng côngnghiệp, cách mạng khoa học –kĩ thuật đối với sự phát triển xã hội

Đặc biệt, trong khóa trình lịch sử Việt Nam từ sau Cách mạng thángTám, học sinh được tiếp xúc với nhiều tài liệu sự kiện về lao động sản xuất,

về những phát minh sáng chế của nhân dân ta trong kháng chiến chống thựcdân Pháp và đế quốc Mĩ

Ba là: Giáo dục học sinh lòng tự hào,lòng khâm phục đối với nhân dân

lao động- chủ nhân tạo nên thành quả lao động

Từ khi xã hội loài người xuất hiện đến nay, nhân dân lao động- chủnhân tạo nên thành quả lao động là động lực thúc đẩy sự phát triển của xãhội Các khóa trình lịch sử ở trường phổ thông cung cấp cho học sinh nhữngtài liệu sự kiện cụ thể chứng minh rằng, quần chúng nhân dân đóng vai trò tolớn trong các hoạt động xã hội Từ việc cải tiến công cụ lao động đến cácphát minh lớn về khoa học lĩ thuật đều bắt nguồn từ hoạt động của nhữngngười trực tiếp lao động sản xuất

Từ những hiểu biết căn bản đó, giúp học sinh hiểu rõ vai trò của quầnchúng trong lịch sử, góp phần giáo dục lòng tự hào, yêu kính đối với nhândân lao động, chống những quan điểm thái độ coi thường quần chúng.

Bốn là: Giáo dục cho học sinh tinh thần yêu lao động và lòng say mê

trong lao động

Từ những tri thức cụ thể về lao động, giáo dục cho học sinh sự hứngthú và say mê với nhứng sáng chế, phát minh khoa học Qua các sự kiện vềvăn hóa, khoa học-kĩ thuật trong khóa trình lịch sử, khơi dậy cho học sinhtinh thần lao động sáng tạo, ý thức sáng chế, phát minh

Năm là: Giáo dục học sinh đức tính siêng năng cần cù, sáng tạo trong

lao động sản xuất và học tập

Sáu là: Giáo dục học sinh thái độ biết trân trọng, giữ gìn, bảo tồn và

phát huy thành quả lao động của cha ông…

Qua các khóa trình lịch sử, học sinh sẽ hiểu được rằng, nền văn minh

mà các em được thừa hưởng ngày nay đã được xây dựng trong quá trình laođộng gian khổ lâu dài của biết bao thế hệ trước Vì vậy, các em không chỉhưởng thụ mà phải có ý thức bảo vệ và phát huy những thành quả lao độngcủa cha ông

1.1.4 Các loại tranh ảnh có thể khai thác và sử dụng để giáo dục truyền

thống lao động cho học sinh

Tranh, ảnh được sử dụng trong dạy học lịch sử để giáo dục truyềnthống lao động cho học sinh được chia làm ba loại chủ yếu sau:

Một là: Tranh ảnh nghệ thuật mang chủ đề lịch sử

Đây là những tác phẩm nghệ thuật thể hiện rõ tư tưởng tình cảm củanghệ sĩ nhưng vì lấy đề tài lịch sử nên phản ánh sự kiện hay một phần sựkiện lịch sử

Ví dụ: khi dạy phần đời sống của xã hội nguyên thủy giáo viên sử

dụng tranh nghệ thuật “ Cảnh kiếm sống của người nguyên thủy”( phụ lục).

Đây là bức tranh toàn cảnh về cuộc sống của người nguyên thủy, nó phảnánh một cuộc sống lao động và đấu tranh đầy gian lao vất vả song cũng đầy

ý nghĩa Qua đây , giúp học sinh nhận thức được rằng nhờ có lao động màcon người và xã hội loài người mới được hình thành Và những thành quảcủa quá trình lao động ấy là động lực để thúc đẩy sự phát triển của xã hộiloài người Từ nhận thức đó, học sinh có ý thức yêu lao động, hăng say tronglao động để hướng tới mục tiêu là phát triển bản thân toàn diện, góp phầnđưa đất nước đi lên Hoặc để cung cấp cho học sinh những thành tựu laođộng của quần chúng nhân dân thời cổ- trung đại, giáo viên có thể khai tháccác hình ảnh về những công trình kiến trúc, văn hóa đồ sộ: Tranh vườn treoBaBylon( dựa theo miêu tả của các sử gia) ( phụ lục 4) Đây là loại tranhnghệ thuật do các nghệ sĩ vẽ, nên khi trước khi sử dụng cần phải tìm hiểunguồn gốc, xuất thân của tác giả, tránh việc vận dụng tư tưởng chủ quan củatác giả để áp đặt cho kiến thức lịch sử Cũng bởi tranh, ảnh nghệ thuật mangchủ đề lịch sử mang tính chủ quan, phản ảnh rõ nét tình cảm thái độ của tácgiả, nên nó có thế mạnh trong việc giáo dục cho học sinh lòng yêu lao động,say mê lao động, tự hào về truyền thống lao động, khâm phục người laođộng, hay lên án những hành động phá hoại thành quả lao động…

Hai là: Tranh châm biếm chính trị

Tranh châm biếm chính trị dùng trong dạy học lịch sử không nhiều,nhưng lại là nguồn tài liệu tốt, rất có tác dụng trong việc hình tượng hóa các

sự kiện, vấn đề phức tạp, mà nếu dùng diễn giải sẽ làm cho bài học khôkhan, không đạt được hiệu quả cao trong giờ học lịch sử

Ví dụ: Bức tranh biếm họa : Nông dân chặt vòi bạch tuộc( Chính sách

tô thuế của phong kiến, giáo hội) khi muốn tạo biểu tượng cho học sinh về

sự kiện nhân dân lao động Pháp cuối thế kỷ XVIII đã vùng lên đấu tranh vàcuối cùng được hưởng thành quả của mình, phá bỏ chính sách tô, thuế củaphong kiến, giáo hội

Loại tranh này mang tính chủ quan, mỗi bức tranh đều thể hiện rõ nét

tư tưởng tình cảm của tác giả nên có ưu thế trong việc giáo dục tình cảm chohọc sinh đối với lao động Tuy nhiên, khi giáo viên sử dụng loại tranh nàycũng cần chú ý đến xuất xứ, tác giả và tính tư tưởng mà tranh ảnh phản ánh

Ba là: Tranh ảnh giáo khoa lịch sử

Đây là những tranh ảnh đã được lựa chọn kỹ lưỡng đưa vào sách giáokhoa, đảm bảo tính tư tưởng, tính khoa học, tính trực quan, tính sư phạm Vìvậy đây là nguồn tài liệu tốt nhất trong việc dạy học lịch sử để giáo dụctruyền thống lao động

Tranh ảnh sách giáo khoa lịch sử có nhiều loại khác nhau Tuy nhiên,

về cơ bản thì giáo viên có thể giáo dục truyền thống lao động cho học sinhqua ba loại tranh, ảnh sau đây:

*Thứ nhất Tranh ,ảnh phản ánh các sự kiện hiện tượng lịch sử điểnhình

Tranh ảnh là một trong những phương tiện giúp đỡ các em hình dungquá khứ một cách chính xác trên các mặt kinh tế, chính trị, xã hội Với chứcnăng phản ảnh hiện thực khách quan, tranh, ảnh lịch sử khôi phục quá khứdưới những góc nhìn khác nhau Quan sát tranh, ảnh lịch sử, học sinh sẽhình dung được tình hình chính trị của một nước trong một giai đoạn, hay sựphát triển hoặc suy sụp của nền kinh tế…

Ví dụ: Bức ảnh “Những thửa ruộng vì miền Nam của nông dân xãHòa Lạc, huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình” được sử dụng khi dạy về “MiềnBắc vừa chiến đấu chống chiến tranh phá hoại, vừa sản xuất và làm nghĩa vụhậu phương” Bức tranh đã thể hiện được sự phát triển của nền kinh tế nông

nghiệp miền Bắc Việt Nam năm 1965 Những bó lúa vàng nặng trĩu trên tayngười nông dân là kết quả của bao tháng ngày vất vả Qua đó, giáo dục chohọc sinh tinh thần quyết tâm trong lao động sản xuất của nhân dân miền Bắc.

Như vậy, tranh ảnh phản ánh các hiện tượng , sự kiện lịch sử có tácdụng rất lớn trong việc cụ thể hóa các sự kiện lịch sử điển hình Với tính xácthực cao và mang nội dung phản ánh sự kiện, hiện tượng lịch sử nên loạitranh ảnh này có thế mạnh trong việc giáo dục truyền thống lao động chohọc sinh ở khía cạnh: cung cấp cho học sinh những tri thức cụ thể về laođộng, thành quả lao động là động lực thúc đẩy sự phát triển của xã hội…

*Thứ hai Tranh ảnh chân dung các nhân vật có ảnh hưởng lớn đếntiến trình lịch sử

Việc sử dụng chân dung các nhân vật lịch sử có tác dụng tạo biểutượng về đặc điểm của các giai cấp, tầng lớp xã hội, của các nhà cách mạng,lãnh tụ các cuộc khởi nghĩa Khi học lịch sử, học sinh sẽ bị cuốn hút bởihình ảnh của các nhân vật lịch sử, và ghi nhớ chân dung các vị anh hùng dântộc, các nhà phát minh khoa học…Từ đó hình thành tâm lý noi gương ngườixưa , muốn làm nên sự nghiệp lớn lao

Ví dụ: Khi dạy về thành tựu của cuộc cách mạng khoa học kĩ thuật,giáo viên cung cấp cho học sinh hình ảnh của Alexander Graham Bell(người đã phát minh ra điện thoại vào năm 1876), (phụ lục 4) Ông là mộttrong những nhà khoa học tàn tật nổi tiếng thế giới Tuy mắc chứng khó đọc-viết và không có khả năng học tập Nhưng bằng sự say mê và nỗ lực của bảnthân, ông là một bằng chứng sống, chứng minh rằng một người không cókhả năng học tập nhưng vẫn có thể đóng góp lớn cho xã hội Qua bức tranhnày, học sinh sẽ ghi nhớ được chân dung của Alexander Graham Bell, từ đónảy sinh tình cảm khâm phục và hình thành tâm lý noi gương người xưa

Ta thấy rằng, không một sự kiện tiêu biểu nào trong sách giáo khoa lạikhông gắn liền với một nhân vật tiêu biểu Tuy nhiên không phải lúc nàocũng đưa tranh,ảnh về nhân vật lịch sử, mà phải chọn tranh ảnh phù hợp vớinội dung bài học, thời gian ở trên lớp và yêu cầu giáo dục truyền thống laođộng Việc sử dụng loại tranh,ảnh này có ưu thế trong việc giáo dục nhậnthức cho học sinh, giúp các em hiểu được vai trò của cá nhân, tập thể laođộng đối với sự phát triển của xã hội, qua đó các em có thái độ đúng đắn đốivới việc góp phần xây dựng và phát triển đất nước.

*Thứ ba Tranh, ảnh thể hiện các thành tựu văn hóa vật chất và tinhthần của con người

Đó là các tranh vẽ, ảnh chụp về công cụ lao động, đồ dùng, đồ trangsức, vũ khí, công trình kiến trúc nghệ thuật của con người trong các thời kìlịch sử Trải qua quá trình tồn tại và phát triển lâu dài, con người đã sáng tạo

ra những giá trị vật chất và tinh thần nhằm phục vụ cho nhu cầu của mình.Qua việc quan sát tranh, ảnh sẽ giúp học sinh hình dung được quá trình laođộng để tạo ra giá trị vật chất và tinh thần của loài người Ví dụ: quan sátbức ảnh: “ Kim tự tháp Ai cập” khi dạy bài “Các quốc gia cổ đại phươngĐông” sách giáo khoa lớp 10 Giáo viên cần tạo cho học sinh hình ảnh về sựhùng vĩ của công trình vĩ đại này Từ đó giúp học sinh hiểu rằng chính tinhthần lao động sáng tạo và trình độ kiến trúc điêu luyện của quần chúng nhândân lao động thời kì cổ đại cũng như sự hi sinh của hàng chục hàng vạnngười để tạo nên công trình kiến trúc này

Loại tranh,ảnh này tuy không phản ánh toàn bộ thành tựu văn hóa củaquá khứ nhưng cũng đủ để cung cấp cho học sinh bức tranh cuộc sống khátoàn diện Qua đó giáo dục cho học sinh có sự hiểu biết về thành quả lao

động , từ đó biết trân trọng , giữ gìn, bảo tồn và phát triển thành quả của chaông.

1.1.5 Ưu thế của tranh, ảnh đối với việc giáo dục truyền thống lao động

cho học sinh

Giáo dục truyền thống dân tộc nói chung, truyền thống lao động nóiriêng luôn là mối quan tâm đặc biệt to lớn của mỗi dân tộc Trong quá trìnhgiảng dạy Lịch sử ở trường phổ thông, việc giáo dục truyền thống lao độngcho học sinh được tiến hành qua nhiều phương pháp khác nhau Một trongnhững phương pháp có ưu thế nhất đó là sử dụng đồ dùng trực quan

Trong tất cả các nhóm đồ dùng trực quan, thì tranh ảnh lịch sử có ưuthế hơn hẳn trong việc giáo dục tryền thống lao động cho học sinh

Thứ nhất., tranh, ảnh là một phần trong đồ dùng trực quan tạo hình,

không những góp phần tạo biểu tượng lịch sử, giúp học sinh nhớ kĩ hiểu sâunhưng kiến thức tư tưởng thu nhận được, mà còn có tác dụng trong việc hìnhthành những phẩm chất đạo đức cần thiết cho học sinh

Thứ hai, tranh, ảnh lịch sử dễ sưu tầm và dễ dàng sử dụng hơn các

loại đồ dùng trực quan tạo hình khác

Thứ ba, tranh, ảnh có tính xác thực cao, gần với hiện thực lịch sử hơn

nhiều đồ dùng và phương tiện trực quan khác

Thứ tư, căn cứ vào tâm lý lứa tuổi, học sinh thích quan sát tranh, ảnh

và bàn luận Vì vậy, tranh, ảnh có sức thu hút lớn đối với học sinh Việc sửdụng tranh, ảnh sẽ tạo cho không khí giờ học sôi nổi, sinh động, đạt hiệu quảbài học cao

Như vậy, có thể thấy rằng tranh, ảnh có ưu thế lớn trong giáo dụctruyền thống lao động Nếu được sử dụng một cách hiệu quả thì sẽ kết hợpchặt chẽ hai hệ thống tín hiệu với nhau: tai nghe, mắt thấy, tạo điều kiện chohọc sinh dễ hiểu, nhớ lâu, phát triển ở học sinh năng lực chú ý, quan sát, tạo

hứng thú Từ những ưu điểm và lợi thế đó, tranh, ảnh thực sự là một phươngtiện trực quan hiệu quả để giáo dục truyền thống lao động cho học sinh.

1.2 Thực tiễn việc giáo dục truyền thống lao động cho học sinh ở

Để đánh giá chính xác thực trạng sử dụng tranh, ảnh để giáo dụctruyền thống lao động cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường phổthông, chúng tôi đã tiến hành điều tra 6 giáo viên ( ở trường THPT Ân Thi-Hưng Yên, THPT Dân lập Nguyễn Du- Hưng Yên) và 40 học sinh ( trườngTHPT Ân Thi- Hưng Yên) Kết quả thu được như sau:

1.2.1 Tích cực

- Về phía giáo viên

Qua điều tra thực tiễn việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông chothấy 100% giáo viên nhận thức được ý nghĩa của việc giáo dục truyền thốngcho học sinh Cho rằng việc giáo dục truyền thống cho học sinh sẽ góp phầnhình thành nhân cách đạo đức cho học sinh, giáo dục thế hệ trẻ thái độ đúngđắn về quá khứ

Thực tế, trong quá trình giáo dục truyền thống ở trường phổ thônghiện nay, giáo viên đã chú ý đến việc giáo dục truyền thống cho học sinh.Trong đó, 100% giáo viên tập trung vào việc giáo dục truyền thống yêunước cho học sinh Bên cạnh đó, các truyền thống khác nhìn chung cũngđược chú trọng: truyền thống đoàn kết (66,6%); truyền thống lao động(33,3%); truyền thống văn hiến (16,6%)