Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả

Như vậy, nếu trách nhiệm bồi thường ngoài hợp đồng bao cũng được phátsinh trên cơ sở một hợp đồng có trước thì trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoàihợp đồng là một loại trách nhiệm phát

A – MỞ ĐẦU

Trong những năm gần đây, nước ta đã đạt được nhiều thành tựu với sự pháttriển của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Song đi kèm vớinhững thành tựu đó là một vấn đề bất cập trong đời sống xã hội mà một trong số

đó là hiện tượng xâm phạm mồ mả Đây là hiện tượng xã hội tiêu cực, đáng lên

án, được dư luận hết sức quan tâm Cho dù ai đó có hành vi xâm phạm mồ mảcủa người chết là do cố lỗi cố ý hay vô ý đều khiến cho dư luận xã hội hết sứcquan tâm, đặc biệt là các địa phương và các miền quê Vậy những hành vi xâmphạm mồ mả đó có bị pháp luật xử lý hay không hoặc xử lý thì phải xử lí ra sao,trách nhiệm bồi thường như thế nào? Để tìm hiểu rõ hơn về vấn đề này, em xin

lựa chọn đề tài: “Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả” cho bài

tập lớn học kỳ của mình

B – NỘI DUNG

I – Một số khái niệm

1 Khái niệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng

Hiện nay, pháp luật nói chung hay Bộ luật dân sự nói riêng không đưa ra mộtkhái niệm cụ thể nào về bồi thường thiệt hại, mà chỉ đề cập đến trách nhiệm nàynói chung ở Điều 307 Bộ luật dân sự 2005 Ngoài ra, Bộ luật còn đề cập đếntrách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng tại Chương XXI Trong cả haiphần chỉ nêu lên căn cứ phát sinh trách nhiệm, nguyên tắc bồi thường, năng lựcchịu trách nhiệm, thời hạn hưởng bồi thường, …

Nhìn chung, xét theo góc độ khoa học pháp lý, có thể hiểu trách nhiệm bồithường thiệt hại là trách nhiệm dân sự mà theo đó thì khi một người vi phạmnghĩa vụ pháp lý của mình gây tổn hại cho người khác phải bồi thường những tổnthất mà mình gây ra

Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là một trong những chế định ra đờisớm nhất của Luật dân sự, tuy nhiên chỉ đến khi Bộ luật dân sự năm 1995 ra đờithì các chế định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong pháp luật Việt Nammới được quy định một cách chi tiết và hệ thống Tiếp đó, Bộ luật dân sự 2005

hoàn thiện hơn nữa các quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợpđồng.

Điều 604 BLDS 2005 quy định: “Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại

1 Người nào do lỗi cố ý hoặc vô ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, xâm phạm danh dự, uy tín, tài sản của pháp nhân hoặc chủ thể khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường.

2 Trong trường hợp pháp luật quy định người gây thiệt hại phải bồi thường

cả trong trường hợp không có lỗi thì áp dụng quy định đó”.

Từ đó ta có thể đưa ra khái niệm về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài

hợp đồng như sau: “Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là một loại trách nhiệm pháp lý được phát sinh dựa trên các điều kiện do pháp luật quy định khi một chủ thể có hành vi gây thiệt hại cho các lợi ích được pháp luật bảo vệ”.

Như vậy, nếu trách nhiệm bồi thường ngoài hợp đồng bao cũng được phátsinh trên cơ sở một hợp đồng có trước thì trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoàihợp đồng là một loại trách nhiệm phát lý do pháp luật quy định đối với người cóhành vi trái pháp luật xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của người khác

cảm của người sống đối với người đã khuất và mong muốn người đã khuất “phù

hộ độ trì” cho con cháu ăn nên làm ra.

Theo định nghĩa trong từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ hoạc do Nhàxuất bản Đà Nẵng xuất bản thì: “Mồ mả là nơi chon cất người chết” (trang 638).Theo định nghĩa này, mồ mả chỉ một địa điểm, một khu vực dùng để chôn cất

người chết Nội hàm của khái niệm này bị bó hẹp, chưa bao quát hết được cáctrường hợp khác như việc chôn cất hài cốt.

Pháp luật dân sự Việt Nam hiện nay cũng như các ngành luật khác chưa cókhái niệm cụ thể nào về mồ mả Tại Nghị định số 35/2008/NĐ-CP của Chính phủngày 25/03/2008 về xây dựng, quản lí và sử dụng nghĩa trang có khái niệm

“phần mộ cá nhân là nơi mai tang thi hài, hài cốt của một người” (Khoản 4 Điều

2)

Thực tế có thể thấy khái niệm “mồ mả” là khái niệm ghép của hai khái niệm

“mồ” và “mả” Có thể hiểu “mồ” là nơi mai táng hài cốt của một người, trong đó

từ điển tiếng Việt thì “mả” được hiểu theo hai nghĩa: thứ nhất, “mả” là chỗ chônngười chết được đắp cao; thứ hai, “mả” là khả năng làm được việc gì đó hay xảy

ra sự việc gì đó được coi là do tác động của thế đất nơi có mồ mả, tổ tiên, theo

mê tín, theo khái niệm này thì “mả” là khái niệm mang tính tâm linh, mê tín rấtlớn Bộ luật Dân sự 2005 không bóc tách hai khái niệm này mà ghép chung thànhkhái niệm mồ mả Thực tế nếu bóc tách hai khái niệm này cũng rất khó bởi ở một

số vùng miền, tục chôn cất người chết được thực hiện một lần, không có tục bốc

mộ nên khó có thể phân biệt được “mồ” và “mả” Sự bóc tách như vậy trong quyđịnh của pháp luật có thể sẽ dẫn tới nhiều khó khăn trong việc áp dụng pháp luật,nên các quy định của pháp luật hiện hành không có sự bóc tách, phân biệt nhưvậy là phù hợp

Hiện nay, ở nước ta có nhiều cách thức tang người chết khác nhau như: maitang, hỏa tang, hung táng và các hình thức mai táng khác nhau Ở mỗi địaphương khác nhau, mỗi vùng miền, mỗi dân tộc khác nhau lại có những cách maitáng khác nhau; có nơi chôn cất một thi hài vĩnh viễn trong long đất như ngườiThái ở Tương Dương (Nghệ An), người Tày ở Cao Bằng; hay phương thức hỏatáng mà ngày nay ở nhiều địa phương vẫn áp dụng, … và có địa phương thì cóhình thức cải táng, tức là sau khi chôn người chết xuống đất trong một khoảngthời gian nhất định sẽ chuyển xương cốt của người chết sang một nơi khác hoặccho vào những vật dụng khác rồi mới xây đắp thành những ngôi mộ kiên cố Vớicác cách mai táng khác nhau như trên, một số người dễ bị nhầm lẫn và quan niệm

mồ mả bao gồm cả xương cốt, hài cốt bên trong, … Do vậy cần làm rõ khái niệm

mồ mả để khi có xảy ra tranh chấp các vấn đề liên quan đến mồ mả, các cơ quanchức năng sẽ dễ dàng giải quyết hơn, đồng thời cũng là phương pháp giúp chomọi người dân hiểu được các quy định của pháp luật và tránh được các hành vixâm phạm tới mồ mả

Trong thực tế áp dụng pháp luật, mồ mả được hiểu là những vật chất bênngoài chứa đựng hài cốt, thi thể của người đã chết ở bên trong Mồ mả không baogồm hài cốt thi thể của những người đã chết Như vậy, mồ mả và thi thể, hài cốt

có mối liên hệ với nhau nhưng không thể đồng nhất hai khái niệm này Mồ mả làvật chất chứa đựng hài cốt, thi thể và một vật chất chỉ được coi là mồ mả khi nóchưa đựng thi thể, hài cốt của người chết Ở một số nơi có phong tục thờ vong,tức là khi không thể tìm được thi thể, hài cốt của người đã chết thì những ngườithan của người đó thường lập nên một nơi gọi là “mồ mả”, việc làm này có ýnghĩa tâm lý rất lớn, đó cũng thể hiện sự tôn trọng của họ đối với người đã khuất,như là để họ không cảm thấy có lỗi đối với người đã mất Tuy nhiên, hình thứcnày không được coi là mồ mả

Cần phân biệt khái niệm “mồ mả” với khái niệm “mộ”, theo từ điển tiếng Việt thì “mộ (theo nghĩa thứ nhất) là nơi chôn cất, nơi chôn cất tượng trưng người chết, được đắp hoặc xây cao hơn xung quanh” Như vậy, trong một góc độ

nào đó, khái niệm “mộ” rộng hơn hái niệm “mồ mả” bởi mộ có thể hiểu là nơichôn cất tượng trưng, tức là hình thức thờ vong như trên; còn mổ mả thì không cóhình thức này

Tóm lại, chúng ta có thể hiểu: Mồ mả là một dạng vật chất được sử dụngvới mục đích chôn cất thi thể, hài cốt của người đã chết

3 Khái niệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả

Qua việc phân tích khái niệm mồ mả và khái niệm bồi thường thiệt hại ngoàihợp đồng, có thể thấy hành vi trái pháp luật xâm phạm tới nơi chôn cất thi thể,hài cốt của người chết có thể sẽ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại doxâm phạm mồ mả

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả là một loại của tráchnhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng Hành vi xâm phạm mồ mả luôn làhành vi thể hiện dưới dạng hành động và có lỗi của người thực hiện hành vi xâmphạm.

Như vậy, có thể khái quát về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm

mồ mả như sau: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả là mộtloại trách nhiệm pháp lí, theo đó người có hành vi trái pháp luật xâm phạm tới

mồ mả phải bồi thường thiệt hại do hành vi của mình gây ra

II – Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả

Mồ mả là nơi được dùng để chôn thi thể hoặc hài cốt hoặc tro hài cốt của cánhân Bảo vệ mồ mả cho người chết cho dù ở bất kì xã hội nào cũng đều đượcquan tâm, chú ý theo tín ngưỡng, phong tục, tôn giáo Pháp luật của nhà nước taluôn có những quy định bảo vệ mồ mả của cá nhân, có những quy định ngănchặn, trừng trị người có hành vi có ý xâm phạm đến mồ mả cá nhân Bộ luật hình

sự nhà nước ta cũng quy định những biện pháp trừng trị người xâm phạm mồ mảcủa người khác và quy định những tội danh cho hành vi xâm phạm mồ mả của cánhân Theo Điều 246 BLHS 1999 ( được sửa đổi bổ sung năm 2009) quy định:

“1 Người nào đào, phá mồ mả, chiếm đoạt những đồ vật để ở trong mộ, trên mộ hoặc có hành vi khác xâm phạm thi thể, mồ mả, hài cốt thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến một năm hoặc phạt tù từ ba tháng đến hai năm.

2 Phạm tội gây hậu quả nghiêm trọng thì bị phạt tù từ một năm đến năm năm”.

Theo Điều 629 Bộ luật dân sự năm 2005 quy định: “Cá nhân, pháp nhân, chủ thể khác gây thiệt hại đến mồ mả của người khác phải bồi thường thiệt hại Thiệt hại do xâm phạm mồ mả gồm chi phí hợp lí để hạn chế, khắc phục thiệt hại” Quy định trên thật sự phù hợp với đời sống thực tế Trong điều kiện nền

kinh tế thị trường được khuyến khích bảo hộ phát triển ở nước ta, kinh tế đấtnước ngày một phát triển, việc mở rộng những khu công nghiệp mới, khu chung

cư, mở rộng đô thị, mở rộng hệ thống đường giao thông, sân bay, bến cảng…cùng với việc giải phóng mặt bằng để xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ cho quá

trình công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước Bên cạnh sự phát triển của kinh tế

tư bản tư nhân, các công ty liên doanh hợp danh và kinh tế của hộ gia đình, cánhân cũng không ngừng phát triển theo Nhu cầu mở rộng nhà ở, mở rộng nơisinh hoạt, mở rộng mặt bằng kinh doanh, làm kinh tế cá thể, tiểu chủ cũng rấtphát triển ở nước ta Từ những điều kiện phát triển sản xuất, kinh doanh và giảiphóng mặt bằng xây dựng cơ sở hạ tầng không hẳn là không có những trườnghợp chử thể đầu tư, xây dựng đã vô tình hay hữu ý xâm phạm đến mồ mả ngườikhác trên phạm vi đất được cấp quyền sử dụng hoặc có hành vi lấn chiếm đất, mởrộng diện tích đất đã vi phạm đến địa giới liền kề, mà xâm phạm đến mồ mả củangười khác Những trường hợp xâm phạm đến mồ mả của người khác thườngphát sinh trong đời sống thực tế không phải là cá biệt, hãn hữu, mà thậm chí ở nơinày nơi khác đã xảy ra khá phổ biến Bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả,

là trách nhiệm pháp lí đặc biệt vì hành vi xâm phạm mồ mả, đồng thời xâm phạm

về nhân thân và xâm phạm vể tài sản

Việc làm rõ quyền nhân thân và tài sản của một người bị xâm phạm dohành vi xâm phạm mồ mả gây ra là việc làm cần thiết và quan trọng Vì chỉ khixác định được hành vi xâm phạm mồ mả và các quyền nhân thân bị xâm phạm,

để từ đó có căn cứ xác định trách nhiệm dân sự của người có hành vi xâm phạm

mồ mả Trách nhiệm bồi thường thiệt hại, các khoản bồi thường, mức độ bồithường thiệt hại của người có hành vi xâm phạm mồ mả phải được xác định trên

cơ sở khoa học pháp lí, để tòa án có căn cứ buộc người có hành vi xâm phạm mồ

mả của người khác phải bồi thường cho người bị thiệt hại Theo nguyên tắcchung của trách nhiệm dân sự ngoài hợp đồng, bồi thường thiệt hại do mồ mả bịxâm phạm được xác định dựa trên các yếu tố sau:

Thứ nhất, mồ mả là nơi mai táng thi thể, hoặc hài cốt của cá nhân, theo đó

mồ mả là quyền nhân thân gắn liền và vĩnh viễn với người chết, không thểchuyển dịch hoặc thay đổi cho người khác Mồ mả cũng là quyền nhân thân củanhững người thân thích, người trong dòng tộc của những người có mồ mả đó.Tính chất hai mặt của quyền nhân thân liên quan đến mồ mả, cũng là đặc điểmkhác biệt so với các quyền nhân thân khác của cá nhân khi còn sống, do vậy sự

cần thiết phải làm rõ thuộc tính này, để có căn cứ pháp lí khi xác định tráchnhiệm dân sự của người xâm phạm mồ mả.

Thứ hai, hành vi xâm phạm mồ mả luôn luôn là hành vi trái pháp luật Thứ ba, người được bồi thường thiệt hại là những người thân thích cảu cá

nhân có mồ mả đó

Thứ tư, thi thể hay hài cốt của cá nhân không phải là tài sản, do vậy hành

vi xâm phạm thi thể hay hài cốt của cá nhân không phải là hành vi xâm phạm tàisản, mà là hành vi xâm phạm đến quyền nhân thân gắn với thi thể mồ mả của cánhân

Thứ năm, bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả thực chất là bồi thường

những chi phi hợp lí để hạn chế, khắc phục thiệt hại

Căn cứ vào những đặc điểm trên thì trách nhiệm của người xâm phạm mồ

mả là trách nhiệm dân sự phải thỏa mãn các điều kiện sau đây:

Điều kiện thứ nhất: Hành vi xâm phạm mồ mả luôn luôn được xác định là

hành vi trái pháp luật (pháp luật bảo vệ mồ mả của cá nhân);

Điều kiện thứ hai: Người xâm phạm mồ mả cho dù có lỗi cố ý hay vô ý

đều phải chịu trách nhiệm dân sự (xét về hậu quả của hành vi xâm phạm mồ mả);

Điều kiện thứ ba: Hành vi xâm phạm mồ mả có mối quan hệ nhân quả với

thiệt hại về tài sản của những người thân thích của cá nhân có mồ mả, đồng thờicũng là hành vi xâm phạm đến quyền nhân thân gắn liền với cá nhân có mồ mả

Hành vi xâm phạm mồ mả thỏa mãn 3 điều kiện trên thì người xâm phạm

có trách nhiệm dân sự về tài sản và nhân thân đối với những người thân thích củangười có mồ mả

Hành vi được thể hiện như thế nào là hành vi xâm phạm mồ mả? Giảiquyết vấn đề đặt ra, sự cần thiết phải xem xét những dấu hiệu sau đây:

Hành vi xâm phạm mồ mả là hành vi xâm phạm đến vị trí mai táng xác,hài cốt, tro hài cốt của người chết theo phong tục, nghi lễ, tôn giáo, tín ngưỡng

của cộng đồng dân cư Hành vi xâm phạm mồ mả là hành vi trái pháp luật cho dùhành vi đó không gây ra bất kì thiệt hại nào về tài sản, nhưng nếu hành vi đóđược xác đinh là hành vi xâm phạm đến nơi an nghỉ cuối cùng của cá nhân ngườichết, đều bị coi là hành vi xâm phạm mồ mả Việc xác định hành vi xâm phạm

mồ mả là một việc rất quan trọng vì việc xác định đó là căn cứ pháp lí để xácđịnh trách nhiệm dân sự của người có hành vi xâm phạm hay không đều bị coi làxâm phạm mồ mả của cá nhân

Dấu hiệu thứ nhất: Một người có hành vi cho dù với bất kì mục đích nào

mà xâm phạm trực tiếp đến xác, hài cốt, tro hài cốt của người chết; xâm phạmtính nguyên dạng của xác, của hài cốt, tro hài cốt hoặc làm hao hụt hài cốt, tro hàicốt đã mai táng thì hành vi đó là hành vi xâm phạm mồ mả

Dấu hiệu thứ hai: Người có hành vi di chuyển vị trí chôn cất xác, chôn hài

cốt, tro hài cốt của cá nhân trái với ý chí của những người thân thích của ngườichết (ngoại trừ trường hợp phải di dời mồ mả theo quyết định của cơ quan nhànước có thẩm quyền)

Dấu hiệu thứ ba: Người có hành vi thay đổi tấm bia ghi tên của người chết

có xác, hài cốt, tro hài cốt dưới mộ, gây ra sự nhầm lẫn đối với người thân thíchcủa người chết đó

Dấu hiệu thứ tư: Người có hành vi san phẳng mồ mả của người chết, làm

mất dấu tích của ngôi mộ, khiến không thể phát hiện được vị trí của ngôi mộ đó

Khi hành vi của người xâm phạm mồ mả có một trong các dấu hiệu trên làcăn cứ để xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi xâm phạm mồ mả.Căn cứ vào một trong bốn dấu hiệu trên, người gây thiệt hại có trách nhiệm bồithường những chi phí hợp lí để hạn chế, khắc phục thiệt hại Khi xác định hành vixâm phạm mồ mả còn cần phải hiểu theo nghĩa rộng, đó là hành vi xâm phạmđến không gian, phạm vi, hình dáng ngôi mộ, tường rào bao bọc xung quanh ngôi

mộ Bởi vì vị trí ngôi mộ được xây dựng có mối liên hệ hữu cơ với mục đích giữgìn, bảo vệ xác, hài cốt, tro hài cốt của người có ngôi mộ đó, do vậy mọi hành vi

làm biến dạng những vật kiến trúc liên quan đến mục đích bảo vệ người đã chếtđược nguyên vẹn, đều bị coi là hành vi xâm phạm mồ mả.

Khi xác định hành vi xâm phạm mồ mả , cần phải phân biệt với nhữnghành vi không bị coi là xâm phạm mồ mả, nhưng thuộc trách nhiệm dân sự khác.Hành vi bịa đặt những giai thoại, tin tức thất thiệt hoặc quá đáng gây tổn hại đếndanh dự của người có mồ mả khi còn sống, tạo ra những dư luận không có lợihoặc làm giảm sút uy tín, danh dự của người có mồ mả khi còn sống cũng là hành

vi trái pháp luật, nhưng không thuộc hành vi xâm phạm mồ mả

1 Người xâm phạm mồ mả chịu trách nhiệm về tài sản

Thiệt hại về tài sản do hành vi xâm phạm mồ mả gây ra là phần thiệt hại vềtài sản liên quan đến những chi phí hợp lí để hạn chế, khắc phục thiệt hại Tínhhợp lí khi xác định về tài sản liên quan đến mồ mả của một người bị xâm phạmđược xác định trên cơ sở những thiệt hại thực tế Những thiệt hại về tài sản khi

mồ mả bị xâm phạm là những chi phí mua vật liệu và những chi phí hợp lí kháccho việc xây dựng mồ mả (chi phí về tiển công xây dựng mồ mả…) những vậtliệu xây dựng mồ mả thông thường gồm số gạch đất nung, đá nhân tạo, đá tựnhiên, cát, vôi, xi măng, sắt thép, sơn, bia đá… đã bị người xâm phạm mồ mảgây thiệt hại, xác định được bằng một khoản tiền vào thời điểm bồi thường thiệthại Bồi thường thiệt hại về mồ mả do phần tài sản ( vật chất) bị xâm phạm cũngtheo nguyên tắc gây thiệt hại bao nhiêu thì người thiệt hại phải bồi thường bấynhiêu ( bồi thường toàn bộ thiệt hại) Như vây, bồi thường thiệt hại về mồ mả( phần tài sản) cũng tuân theo nguyên tắc chung về bồi thường thiệt hại ngoài hợpđồng, do hành vi xâm phạm mồ mả mà gây thiệt hại về tài sản Những chi phí trảcho thầy bói, cô đồng, và những chí phí khác liên quan đến điều cấm của phápluật như gọi hồn người chết, yểm bùa, liên hoan nhân dịp khánh thành mộ đượckhắc phục lại… thì người xâm phạm mồ mả không phải bồi thường

Một vấn đề thực tế cần được giải quyết trong trường hợp có hành vi xâmlấn mồ mả: Hành vi xâm lấn mồ mả của người khác nhưng không gây thiệt hại vềvật chất, thì người có hành vi xâm lấn có trách nhiệm bồi thường thiệt hại haykhông? Hiện nay pháp luật dân sự và pháp luật đất đai không điều chỉnh diện tích

dành riêng cho một ngôi mộ chôn cất, mai táng người chết là bao nhiêu métvuông Vì vậy, tùy thuộc vào tình hình thực tế của từng địa phương, khu nghĩatrang nhân dân được quy hoạch trên một diện tích đất thường là xa nơi dân cư đểbảo đảm vệ sinh, còn diện tích nghĩa trang đó rộng hay hẹp còn tùy thuộc vào địahình, vốn quỹ đất của địa phương dùng vào việc mai táng ngưởi của địa phươngkhi qua đời Nhưng cũng không ít trường hợp người dân địa phương bán diện tíchđất thuộc quyền sử dụng của mình cho người khác làm địa điểm mai táng Tạinhiều địa phương vẫn còn thực trạng là không có những quy hoạch một diện tíchđất cụ thể để làm nghĩa địa và trên thực tế vẫn còn những địa phương không mấyquan tâm đúng mức đến vấn đề này Nhất là đối với đồng bào sống du canh, du

cư, sống ở vùng sâu, vùng xa có địa hình phức tạp, nhưng lại có nhều địa điểm để

có thể dùng được vào vị trí mai táng thi thể và hài cốt của người chết Tại các khuvực có địa hình và phong tục tập quán tương tự như vậy, mồ mả thường được xâydựng bên dòng suối, dưới khe núi, trên núi, trong hang đá… thực trạng này đãgây ra không ít khó khăn trong việc giải quyết những tranh chấp liên quan đếnhành vi xâm phạm mồ mả, mà tòa án nhân dân có trách nhiệm phải thực hiệntheo chức năng và thẩm quyền Hiện nay ở nước ta một số đồng bào của một sốdân tộc thuộc vùng Tây Nguyên như Giarai (Gia lai, Kon tum), M’nông (ĐắcLắc), Cơ tum, Giẻ triêng (Quảng Nam, Đà Nẵng) vẫn còn lưu giữ phong tục làm

lễ bỏ mả sau một thời hạn mai táng cho người chết Hành vi xâm phạm đến

những ngôi mộ đã bị bỏ theo phong tục như vậy, cũng được xác định là hành vitrái pháp luật Hành vi vi phạm pháp luật, trái đạo đức xã hội không phụ thuộcvào lối sống và phong tục cá biệt của bất kì cộng đồng dân cư nào ở Việt Nam.Cùng với những thực trạng trên, ở Việt Nam vẫn còn tồn tại thực trạng lệ làng vàtín ngưỡng, tư tưởng duy tâm của nhiều người cho nên vị trí mai táng phải đượclựa chọn thật kĩ, nhưng thiếu cơ sở khoa học đã dẫn đến việc xâm chiếm vị trí vàdiện tích đất đai thuộc quyền sử dụng của người khác, thậm chí cả mồ mả củangười khác để dùng vào việc mai táng người thân Niềm tin nội tâm của nhữngngười còn sống đã dẫn đến hành vi xâm lấn mồ mả của người khác, để có diệntích mai táng người thân đúng vị trí và theo họ, ngôi mộ được đặt đúng vị trí thì

người chết sẽ phù hộ cho con cháu “phát tài, phát lộc”; “tai qua nạn khỏi”,