TÌNH TRẠNG BMI CỦA TRẺ 8-10 TUỔI Ở THÀNH THỊ VÀ NÔNG THÔN VÀ CÁC YẾU TỐ XÃ HỘI LIÊN QUAN

TÌNH TRẠNG BMI CỦA TRẺ 8-10 TUỔI Ở THÀNH THỊ VÀ NÔNG THÔN VÀ CÁC YẾU TỐ XÃ HỘI LIÊN QUAN Đặng Văn Chính [*] , Bùi Thị Kiều Anh * , Bùi Đắc Thành Nam * , Nguyễn Thị Bích Ngọc * , Dương Ti

TÌNH TRẠNG BMI CỦA TRẺ 8-10 TUỔI Ở THÀNH THỊ

VÀ NÔNG THÔN VÀ CÁC YẾU TỐ XÃ HỘI LIÊN QUAN

Đặng Văn Chính [*] , Bùi Thị Kiều Anh * , Bùi Đắc Thành Nam * , Nguyễn Thị Bích Ngọc * ,

Dương Tiểu Phụng *

TÓM TẮT

Đặt vấn đề: Thách thức mới đối với các quốc gia đang phát triển như Việt Nam là tiếp

tục giải quyết vấn đề suy dinh dưỡng, trong khi phải ngăn chặn tỷ lệ thừa cân đang gia tăng

ở khu vực thành thị.

Mục tiêu nghiên cứu: Xác định tỷ lệ và các yếu tố liên quan đến tình trạng BMI của trẻ

Việt Nam 8-10 tuổi ở quận 5 TPHCM và huyện Cai Lậy tỉnh Tiền Giang, sử dụng chuẩn tham khảo quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu: Thu thập số liệu dựa trên phỏng vấn trực tiếp: tình trạng

KTXH (TTKTXH), hoạt động thể lực và nhân trắc học.

Kết quả nghiên cứu: Tỷ lệ hiện mắc SDD trung bình ở thành thị (4,8%) thấp hơn 4 lần so

với ở nông thôn (20,8%) Tuổi, giới, vùng cư ngụ, tình trạng KTXH, trình độ học vấn của bố

mẹ, hoạt động thể lực vừa và nặng là có ý nghĩa thống kê trong việc dự đoán BMI trung bình sau khi hiệu chỉnh các đồng biến số khác trong phân tích.

Kết luận: Nghiên cứu này cho thấy tỷ lệ hiện mắc nguy cơ thừa cân và thừa cân cao hơn

ở thành thị, và tỷ lệ SDD đáng chú ý ở trẻ 8-10 tuổi vùng nông thôn, cả hai vấn đề trên là những vấn đề dinh dưỡng quan trọng cần được quan tâm.

Từ khóa: BMI, suy dinh dưỡng, nguy cơ thừa cân, thừa cân.

BMI STATUS OF RURAL AND URBAN CHILDREN AGES 8 TO 10 YEARS OLD AND ITS

SOCIAL DETERMINANTS

Dang Van Chinh, Bui Thi Kieu Anh, Bui Dac Thanh Nam, Nguyen Thi Bich Ngoc, Duong

Tieu Phung

* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 14 - Supplement of No 2 – 2010: 360 - 365

Background: The new challenge for developing countries like Vietnam is to continue to

address the underweight problem, while tackling the rising prevalence of overweight in urban areas.

Objectives: Determine the prevalence and determinants of BMI among Vietnamese

children ages 8 to 10 years in district 5 in HCMC and Cai Lay District

in Tien Giang Province, using an international reference standard.

Method: This investigation was based on direct interviews that included a

socioeconomic, physical activity and body anthropometry was measured.

Results: The mean prevalence of underweight was nearly fourfold less in urban (4.8%)

than in rural areas (20.8%) Age, gender, area of residence, SES, and moderate and vigorous physical activity were statistically significant in predictors of mean BMI after adjusting the other covariates in analysis.

Conclusion: This study indicates a higher prevalence of at risk of overweight and

overweight in urban areas, and the notable prevalence of underweight among children who are 8-10 years old in rural areas, both of which are important nutritional problems that need to be addressed.

Keywords: BMI, underweight, risk of overweight, overweight.

ĐẶT VẤN ĐỀ

Suy dinh dưỡng trẻ em vẫn còn là một vấn đề lớn ở các quốc gia đang phát triển, nơi

cải thiện sức khỏe nhưng suy dinh dưỡng ở trẻ dưới 5 tuổi vẫn còn cao Những trẻ suy dinh dưỡng này không phân bố đồng đều khắp cả nước, đặt biệt ở vùng nông thôn; trong khi đó

Một số lượng đáng kể các nghiên cứu đánh giá tỷ lệ suy dinh dưỡng và thừa cân ở trẻ dưới

5 tuổi và người lớn đã được thực hiện trong khi chỉ có một số ít các nghiên cứu về tình trạng

quyết định đến vấn đề suy dinh dưỡng và thừa cân ở trẻ em từ 6 tuổi trở lên ở thành thị và nông thôn là cần thiết Mục đích của nghiên cứu là xác định tỷ lệ và các yếu tố quyết định đến tình trạng BMI của trẻ em Việt Nam từ 8 đến 10 tuổi ở quận 5 thành phố Hồ Chí Minh

Mục tiêu

Mục tiêu 1: Ước tính tỷ lệ suy dinh dưỡng và nguy cơ thừa cân ở trẻ 8 đến 10 tuổi tại

quận 5 và Cai Lậy

Mục tiêu 2: Xác định các yếu tố xã hội quyết định (tình trạng KTXH, hoạt động thể lực,

trình độ học vấn) liên quan đến BMI ở trẻ 8 đến 10 tuổi tại quận 5 và Cai Lậy

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Thiết kế nghiên cứu

Sử dụng 2 cuộc điều tra cắt ngang

Tính cỡ mẫu

Áp dụng công thức trên với  = 0.05 và d: giá trị tuyệt đối = 5%, cỡ mẫu tính được là

340 Cỡ mẫu được hiệu chỉnh bằng kỹ thuật chọn mẫu cụm với hiệu ứng thiết kế (design effect) 1.5; do vậy cỡ mẫu là 750 trẻ.Tổng cộng có 1500 trẻ

Cơ cấu lấy mẫu

Tiến hành chọn mẫu cụm từ danh sách các trường tiểu học ở quận 5 và Cai lậy trong niên học 2008-2009 Kết quả 1500 trẻ từ 8 đến 10 tuổi trong 10/62 trường được chọn mẫu ngẫu nhiên

Tiêu chí đưa vào và loại trừ

Tất cả học sinh có thể được chọn nếu có mặt tại trường vào ngày điều tra 3 nhóm tuổi được chọn bởi vì những trẻ từ 8 tuổi trở lên trả lời các câu hỏi hoạt động thể lực có tính tin cậy nhiều hơn

Những học sinh hoặc phụ huynh học sinh từ chối tham gia vào cuộc điều tra sẽ được loại trừ Những học sinh ở lại lớp, vắng mặt hoặc học nhảy lớp sẽ bị loại trừ

KẾT QUẢ

Đặc tính mẫu

Bảng 1: Đặc tính mẫu của trẻ em Việt Nam 8 - 10 tuổi ở TPHCM và Tiền Giang.

Tuổi

(năm)

Tình trạng

KTXH

Trình độ

học vấn

của bố

Trình độ

học vấn

của mẹ

Trung học, cao đẳng, đại

Tỷ lệ trẻ thuộc gia đình giàu ở TPHCM thì cao hơn ở tỉnh Tiền Giang Trẻ em thuộc gia đình có tình trạng KTXH trung bình chiếm tỷ lệ cao nhất ở TPHCM (50,1%) Ngược lại, tỷ lệ trẻ thuộc gia đình có tình trạng KTXH “nghèo” chiếm tỷ lệ cao nhất ở Tiền Giang (65,1%)

Bảng 2 cho thấy trẻ em ở TPHCM nặng cân hơn (8,1kg) và cao hơn (5,0 cm) so với trẻ

em cùng lứa tuổi và cùng loại tình trạng KTXH ở Tiền Giang Cũng tương tự như vậy, BMI

Bảng 2: Sự khác nhau về trung bình chiều cao, cân nặng và BMI ở TPHCM và Tiền Giang

lứa tuổi 8-10 theo giới tính và KTXH

Đặc điểm

Thành thị

Nông thôn

Thành thị

Nông thôn

Thành thị

Nông thôn

Tiền

Tiền Giang Cân nặng (kg)

(M, SE + )

Sự khác nhau‡ Chiều cao (cm) (M, SE) Sự khác nhau‡ BMI (kg/cm

2 ) (M, SE)

Sự khác nhau‡

Tuổi

(năm)

(0,5)

23,6 (0,3)

7,4 (0,5)**

128,8 (0,4)

124,1 (0,3)

4,6 (0,5)**

18,6 (0,2)

15,2 (0,1)

3,3 (0,3)**

(0,5)

26,2 (0,4)

7,9 (0,6)**

133,5 (0,4)

129,1 (0,4)

4,4 (0,6)**

19,0 (0,2)

15,6 (0,2)

3,4 (0,3)**

(0,5)

28,6 (0,4)

9,0 (0,7)**

139,7 (0,4)

133,7 (0,4)

6,0 (0,6)**

19,2 (0,2)

15,9 (0,1)

3,3 (0,3)**

Giới

tính

(0,5)

26,3 (0,3)

9,0 (0,6)**

133,4 (0,4)

128,7 (0,3)

4,6 (0,5)**

19,7 (0,2)

15,8 (0,1)

3,9 (0,2)**

(0,4)

26,0 (0,3)

7,2 (0,5)**

134,5 (0,4)

129,2 (0,4)

5,3 (0,6)**

18,2 (0,2)

15,4 (0,1)

2,8 (0,2)**

Tình

trạng

KTXH

(1,0)

25,3 (0,2)

5,2 (0,8)**

131,1 (1,2)

128,3 (0,3)

2,9 (1,0)*

17,5 (0,4)

15,2 (0,1)

2,3 (0,3)** Trung

bình

33,8 (0,4)

27,7 (0,4)

6,1 (0,6)**

133,8 (0,4)

130,4 (0,5)

3,4 (0,6)**

18,7 (0,2)

16,1 (0,2)

2,6 (0,3)**

(0,5)

28,3 (1,1)

7,3 (1,5)**

134,7 (0,4)

129,9 (0,9)

4,8 (1,3)**

19,4 (0,2)

16,7 (0,5)

2,7 (0,6)**

(0,3)

26,2 (0,2)

8,1 (0,4)**

134,0 (0,3)

129,0 (0,3)

5,0 (0,4)**

18,9 (0,1)

15,6 (0,1)

3,3 (0,2)**

Giang; *: p <0,005, **p:<0,001 (t-test)

Bảng 3: Tỷ lệ suy dinh dưỡng, cân nặng bình thường, nguy cơ thừa cân và thừa cân ở trẻ từ

8-10 tuổi theo giới, tình trạng KTXH, trình độ học vấn của bố mẹ ở TPHCM và Tiền Giang.

Đặc điểm

nặngBT

Nguy cơ thừa cân

Thừa

Cân nặngBT

Nguy cơ thừa cân

Thừa cân

%, SE + %, SE %, SE %, SE %, SE %, SE %, SE %, SE

Tuổi

(năm)

8

9

(5,4)

39,3 (6,0)

36,7 (3,6)

16,2

66,1 (5,1)

10,4

(2,5) (5,5)57,2 (5,9)29,7 5,3 (2,3) 26,1 (3,8) (4,5)68,6 (1,7)5,2 0,0 (0,0)

(2,3)

40,8 (5,8)

30,8 (3,7)

23,6

73,6 (3,2)

7,3

(1,3) (4,6)56,9 (3,1)30,5 7,6 (1,8) 23,7 (4,1) (4,4)68,9 (1,0)7,1 0,3 (0,3)

Trình độ

học vấn

của bố

Trung học,

cao đẳng,

đại học

2,5 (1,1) (3,2)43,8 (2,2)34,5 (1,7)19,1 16,7 (8,3) (9,4)70,8 (5,2)12,5 0,0 (0,0)

Trình độ

học vấn

của mẹ

Đặc điểm

nặngBT

Nguy cơ thừa cân

Thừa

Cân nặngBT

Nguy cơ thừa cân

Thừa cân

%, SE + %, SE %, SE %, SE %, SE %, SE %, SE %, SE

cao đẳng,

Tình

trạng

KTXH

Trung bình (2,3)6,1 (3,5)51,3 (1,9)27,4 (2,8)15,2 14,6 (3,4) (2,9)72,5 (2,2)12,0 0,8 (0,5)

Tỉ lệ thừa cân, nguy cơ thừa cân, cân nặng bình thường và SDD ở trẻ từ 8-10 tuổi lần lượt

là 15,3%, 30,7%, 49,2% và 4,8% ở quận 5; 0,7%, 7,2%, 71,3% và 20,8% ở huyện Cai Lậy (Bảng 3)

Bảng 4: Hồi quy logistic đa biến của phân loại BMI dựa trên các yếu tố nhân khẩu học và

tình trạng KTXH của trẻ 8-10 tuổi ở Việt Nam trong dữ liệu chung

Đặc điểm

Phân tích đơn biến Phân tích đa biến Suy dinh

dưỡng

Nguy cơ thừa cân

và thừa cân Suy dinh dưỡng

Nguy cơ thừa cân

và thừa cân

OR thô

OR hiệu chỉnh (KTC: 95%)

0,97

1,30

0,94

Giới

tính

Nữ 1,08 (0,54-2,12) 0,79 0,67 (0,41-1,11) 0,10 1,17 (0,57-2,37) 0,63 0,56 (0,34-0,92) 0,03

cư ngụ

Thành thị 0,33 (0,16-0,66) 0,01 8,47 (5,52-13,01) 0,01 0,45 (0,19-1,04) 0,06 5,18 (3,37-7,95) 0,01

Tình

trạng

KTXH

Trung bình 0,50 (0,31-0,80) 0,01 4,89 (2,64-9,05) 0,01 0,66 (0,43-1,01) 0,06 2,23 (1,32-3,74) 0,01 Giàu 0,28 (0,13-0,60) 0,01 10 (6,06-16,50) 0,01 0,48 (0,16-1,45) 0,16 3,47 (2,11-5,71) 0,01

Trình

độ học

vấn

của bố

Cấp 3 0,78 (0,47-1,30) 0,30 2,34 (1,71-3,19) 0,01 1,09 (0,62-1,88) 0,71 1,42 (0,98-2,05) 0,06 Trung học,

cao đẳng,

đại học

0,35

Trình

độ học

vấn

của mẹ

Cấp 3 0,54 (0,33-0,89) 0,02 2,09 (1,59-2,75) 0,01 0,82 (0,53-1,27) 0,34 1,01 (0,77-1,32) 0,92 Trung học,

cao đẳng,

đại học

0,44

3,45

2,08

1,13

Hoạt

động

thể lực

Vừa đến

mạnh

(giờ/tuần)

1,08 (1,04

Tối thiểu

(giờ/tuần) 1,02 (0,98-1,07) 0,18 0,9 (0,79-1,02) 0,09

† Hiệu chỉnh theo các biến số trong bảng; Phân loại BMI: suy dinh dưỡng, bình thường, nguy cơ thừa cân và thừa cân; hrs/w: giờ/tuần

Phân tích đơn biến

Suy dinh dưỡng

Khi trẻ lớn lên một tuổi thì khả năng bị suy dinh dưỡng tăng lên 27% (OR = 1,27; 95% CI: 1,06 – 1,52) (Bảng 4) Trẻ ở thành thị thì khả năng bị suy dinh dưỡng thấp hơn 65% so với trẻ ở nông thôn (OR = 0,33; 95% CI: 0, 16 – 1, 66) Trẻ ở hộ gia đình giàu thì khả năng

bị suy dinh dưỡng thấp hơn trẻ ở hộ gia đình nghèo là 72% (OR = 0,28; 95% CI: 0,13 – 0,60)

Nguy cơ thừa cân và thừa cân

Trẻ ở thành thị có nguy cơ thừa cân và thừa cân cao hơn trẻ em ở nông thôn gần gấp 8,5 lần (OR = 8,47, 95% CI = 5,52 – 13,01) (Bảng 4) Trẻ em ở hộ gia đình trung bình và giàu có nguy cơ thừa cân và thừa cân cao hơn trẻ em ở gia đình nghèo lần lượt gần gấp 5 lần (OR = 4,89; 95% CI: 2,64-9,05) và gấp 10 lần (OR – 10,0; 95% CI: 6,06 – 16,50) Trẻ hoạt động thể lực vừa và mạnh có ảnh hưởng đáng kể đến tình trạng suy dinh dưỡng, nguy cơ thừa cân và thừa cân của trẻ (Bảng 4)

Phân tích đa biến

Suy dinh dưỡng

Khi trẻ lớn lên một tuổi thì nguy cơ bị suy dinh dưỡng có khả năng tăng gần gấp 1,3 lần (OR = 1,30; 95% CI: 1,06 – 1,61) (Bảng 4) Khi trẻ hoạt động thể lực vừa và mạnh thêm một giờ mỗi tuần thì khả năng trẻ bị suy dinh dưỡng tăng lên 1,37 lần

Nguy cơ thừa cân và thừa cân

Trẻ nữ có nguy cơ thừa cân và thừa cân thấp hơn nam giới 4,3% (OR hiệu chỉnh = 0,56; 95% CI: 0,34 – 0,92) (Bảng 4) Trẻ em ở thành thị có nguy cơ thừa cân và thừa cân cao hơn

5 lần trẻ ở vùng nông thôn (OR hiệu chỉnh = 5,18; 95% CI: 3,37 – 7,95)

Trẻ trong gia đình trung bình và giàu có nguy cơ thừa cân và thừa cân cao hơn trẻ trong gia đình nghèo lần lượt là gấp 2,23 lần (OR hiệu chỉnh = 2,23; 95% CI: 1,32 – 3,74) và gần gấp 3,5 lần (OR hiệu chỉnh = 3,47; 95% CI: 2,11 – 5,71)

Nghề nghiệp bố mẹ không ảnh hưởng đến tình trạng dinh dưỡng của trẻ

BÀN LUẬN

Tỉ lệ hiện mắc nguy cơ thừa cân và thừa cân của trẻ 8-10 tuổi cao ở thành thị trong khi

tỉ lệ hiện mắc SDD vẫn còn cao ở nông thôn Mô hình này đã được báo cáo phổ biến

Nguy cơ thừa cân và thừa cân

Trẻ nam có khả năng mắc nguy cơ thừa cân và thừa cân nhiều hơn nữ Nguy cơ thừa cân

ở trẻ thành thị cao hơn ở trẻ nông thôn Sự khác nhau này có thể là kết quả từ việc năng

hai yếu tố liên quan mạnh đến thừa cân là năng lượng đưa vào gia tăng và một lối sống ít vận

động Nghiên cứu này cho thấy rằng trẻ ở thành thị dành nhiều thời gian cho các hoạt động ít

trạng cân nặng của trẻ trong nghiên cứu này không liên quan đến việc dành thời gian xem ti

vi và không liên quan đến hoạt động thể lực vừa và mạnh Bằng chứng liên kết những mô hình hoạt động thể lực với thừa cân ở trẻ là không thuyết phục, một phần bởi vì trẻ thừa cân

có khuynh hướng ít nói về các hoạt động thể lực Tuy nhiên, những khác nhau trong việc ít vận động giữa thành thị và nông thị thì có ý nghĩa cao Tỷ lệ vận động ít cao nhất ở nhóm trẻ tham dự các lớp học thêm Thời gian dành cho hoạt động thể lực vừa và mạnh ở trẻ thành thị thấp so với những đòi hỏi về hoạt động thể lực được yêu cầu trong lứa tuổi này

Suy dinh dưỡng

Nghiên cứu cũng cho thấy yếu tố dự đoán suy dinh dưỡng là tuổi Tuổi càng tăng thì khuynh hướng suy dinh dưỡng càng tăng

Giải thích kết quả điều tra bị giới hạn bởi việc chọn mẫu so sánh có mục đích giữa 2 vùng được các chuyên gia y tế địa phương xác định và khoảng cách tuổi hẹp Kết quả này cần được tái thực hiện với cỡ mẫu lớn ở các vùng khác với việc cải tiến mục tiêu về các phương pháp đo hoạt động thể lực và các hành vi ít vận động

Sự khác biệt về tình trạng dinh dưỡng ở trẻ em thành thị và nông thôn là thật sự tồn tại, đặc biệt là tình trạng suy dinh dưỡng và thừa cân ở nhóm trẻ này

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

Tỉ lệ hiện mắc nguy cơ thừa cân và thừa cân cao hơn ở thành thị, và tỷ lệ suy dinh dưỡng đáng chú ý ở trẻ 8-10 tuổi vùng nông thôn, cả hai vấn đề trên là những vấn đề dinh dưỡng quan trọng cần được quan tâm Tuổi liên quan đến tình trạng suy dinh dưỡng của trẻ nhưng giới tính, vùng cư ngụ và tình trạng KTXH thì liên quan đến tình trạng nguy cơ thừa cân và thừa cân của trẻ

Do đó chương trình cải thiện y tế nên được thiết lập cho trẻ em, gia đình và cộng đồng Các hoạt động thể lực ở trẻ có liên quan chặt chẽ đến lợi ích của việc kiểm soát cân nặng, sức khỏe cân đối của trẻ

Cần có nghiên cứu sâu hơn để xác định các kết quả trong nghiên cứu này là đại diện của những khác biệt theo vùng về tình trạng dinh dưỡng của trẻ em Việt Nam liên quan với các yếu tố xã hội quyết định Những khác biệt về tình trạng dinh dưỡng ở trẻ nam và nữ cũng nên được điều tra thêm để tránh tình trạng mất cân bằng giới

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Cole TJ, Bellizzi MC, Flegal KM, Dietz WH (2000) Establishing a standard

definition for child overweight and obesity worldwide: international

survey BMJ; 320: 1240-1243.

2 Gillespie S, Haddad LJ, Allen L (2001) Attacking the double burden of

malnutrition in Asia and the Pacific International Food Policy Research

Institute: Washington, D.C.,

3 Kim E, Hwang JY, Woo EK, Kim SS, Jo SA, Jo I (2005) Body mass index

cutoffs for underweight, overweight, and obesity in South Korean schoolgirls Obes Res;

5(9): 1510-1514

4 Malina RM, Peña Reyes ME, Little BB (2008) Secular change in the growth

status of urban and rural schoolchildren aged 6-13 years in Oaxaca,

southern Mexico Ann Hum Biol; 35(5):475-89.

5 Neovius M, Linné Y, Barkeling B, Rössner S (2004) Discrepancies between

classification systems of childhood obesity Obes Rev; 5: 105-114

6 Poskitt EM (2009) Countries in transition: underweight to obesity non-stop? Ann

Trop Paediatr; 29(1):1-11.

7 Thang NM, Popkin BM Patterns of food consumption in Vietnam: effects on

socioeconomic groups during an era of economic growth Eur J Clin

Nutr 2004;58(1):145-153.

8 World Health Organization Obesity and overweight Retrieved

from http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs311/en/index.html