dư luận xã hội về việc thực hiện quy chế dân chủ

Từ tính cấp thiết của ñề tài cộng với sự ưu chội của phương pháp tiếp cận vấn ñề, nhóm nghiên cứu quyết ñịnh ñi tới lựa chọn khảo sát ñề tài: Dư luận xã hội về việc thực hiện quy chế dâ

K IL

.C O

M

Dư luận xã hội về việc thực hiện quy chế dân chủ

1 LÝ LUẬN

“Trong lịch sử lồi người, một sự biến thiên thời thế đều phải nhờ cậy sức

dân Nhưng chỉ cĩ một cuộc cách mạng thực sự tiến bộ mới lấy quyền lợi của nhân

dân làm cứu cánh(mục đích cuối cùng). ”1

Trong lịch sử nước ta, đại đồn kết tồn dân tộc là yêu cầu tất yếu khách

quan nhằm phát huy sức dân phục vụ cơng cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc

Trong nỗ lực đưa đất nước hội nhập quốc tế, bài học sương máu về phát huy sức

dân vẫn cịn nguyên ý nghĩa thực tiễn của nĩ Việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ

sở là một bước đi sáng suốt của Đảng và nhà nước ta, vừa kế thừa bài học lịch sử

vừa xây dựng một nhà nước thực sự là của dân do dân và vì nhân dân

Đảng ta khẳng định rằng: để xây dựng khối đại đồn kết tồn dân phải phát

huy dân chủ trong mọi mặt đời sống xã hội Cách mạng là sự nghiệp của quần

chúng Cơng tác vận động quần chúng cĩ vai trị đặc biệt quan trọng trong việc xây

dựng khối đại đồn kết tồn dân Chỉ cĩ phát huy quyền làm chủ thực sự của nhân

dân, thực hiện, dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra trong quá trình hoạch định

và tổ chức thực hiện đường lối, chính sách mới phát huy được sức sáng tạo của

nhân dân, huy động được sức mạnh tổng hợp của nhân dân, thực hiện thắng lợi

mục tiêu, nhiệm vụ cách mạng

Sau chỉ thị số 30/CT-TW của bộ chính tri quốc hội khố 8 về xây dựng và

thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở, kế tiếp là nghị định số 29/1998/NĐ_CP về quy

chế dân chủ ở xã, phường, thị trấn Tồn Đảng, tồn dân, tồn quân ta đã bước vào

tiến trình nỗ lực thực hành quyền làm chủ của người dân ở cơ sở

Kết quả sau 5 năm thực hiện cho thấy những chuyển biến đáng kể mọi mặt

Đặc biệt ở các cơ sở nơng thơn thì sự chuyển biến càng rõ rệt: Kích thích sản xuất

phát triển kinh tế, đẩy mạnh cơ sở hạ tầng, nâng cao đời sống văn hố tinh thần,

K IL

.C O

M

người nông dân ngày càng tin tưởng vào sự lãnh ñạo của Đảng và chính quyền

Song cũng chính ở nông thôn công tác thực hiện quy chế dân chủ lại gặp nhiều khó

khăn nhất và còn không ít hạn chế “ Quyền làm chủ của người dân vẫn còn bị vi

phạm ở nhiều nơi, trên nhiều lĩnh vực; tệ quan liêu, cửa quyền, tham những, sách

nhiễu, gây phiền hà cho người dân vẫn tiếp tục có diễn biến phức tạp chưa ñược

ngăn chặn triệt ñể Phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” còn

chậm ñược thể chế hoá thành pháp luật”2

Thực tế này ñòi hỏi cần có những ñộng thái kịp thời phù hợp song ñây rõ

ràng là một việc làm không ñơn giản Cần thiết phải có sự tìm hiểu, nghiên cứu kỹ

lưỡng vấn ñề trên cơ sở khoa học khách quan; chỉ khi ấy mới có thể ñi ñến những

quyết sách ñúng ñắn

Trong những năm vừa qua cũng ñã có không ít những nỗ lực tìm kiếm giải

pháp cho việc thực hiện hiệu quả việc phát huy quyền làm chủ của người dân cấp

cơ sở Tuy nhiên những hướng tiếp cận vấn ñề còn ñơn giản, thậm chí có phần

phiến diện Báo cáo khoa học này có ý ñịnh tiếp cận việc thực hiện quy chế dân chủ

từ một hướng ( thực ra không còn mới) mà từ trước có rất ít người nhắc tời trong

khi chúng tôi cho rằng nó hết sức quan trọng: Chính người dân ở cơ sở- chủ thể của

quá trình thực hiện quy chế dân chủ

Để làm ñược ñiều này, phương pháp nghiên cứu xã hội học” thăm dò dư

luận” ñược coi là giải pháp hữu hiệu hơn cả Đây là cách thức ñược coi là công cụ

ñắc lực trong công tác quả lý giúp người lãnh ñạo có thể ñưa ra những quyết ñịnh

khoa học, kịp thời, ñúng ñắn

Từ tính cấp thiết của ñề tài cộng với sự ưu chội của phương pháp tiếp cận

vấn ñề, nhóm nghiên cứu quyết ñịnh ñi tới lựa chọn khảo sát ñề tài: Dư luận xã hội

về việc thực hiện quy chế dân chủ ở xã

1 Báo an ninh thế giới Số 32.Tháng 3 –2004.Trang2

2 Các quy ñịnh pháp luật về dân chủ ở cơ sở Nxb Chính trị quốc gia 2001 Trang 5

K IL

.C O

M

2 Ý NGHĨA LÝ LUẬN

2.1 Ý nghĩa lý luận

- Làm cơ sở thực tiễn cho lý thuyết vận dụng trong ñề tài

- Xây dựng một số giả thuyết cũng như cơ sở cho các nghiên cứu chuyên sâu

hơn về vấn ñề thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở

2.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Báo cáo này trước hết có ý nghĩa thực tiễn với ñịa bàn khảo sát trong quá

trình quản lý giúp nâng cao hiệu quả hoạt ñộng thực hiện quy chế dân chủ phát huy

quyền làm chủ của người dân

- Cung cấp một cái nhìn từ chính chủ thể của quá trình thực hiện quy chế dân

chủ ở cơ sở làm cơ sở cho nhận thức và hành ñộng ñúng ñắn, khoa học trong công

tác quản lý

- Nghiên cứu dư luận xã hội là công cụ ñể mở rộng quyền dân chủ của nhân,

mở rộng nền dân chủ rộng rãi

- Tăng cường mối liên hệ giữa Đảng, Nhà nước với quần chúng nhân dân

- Thực hiện quản lý xã hội trên cơ sở khoa học

* Chủ nghĩa duy vật biện chứng: Khi xem xét ñánh giá mọi hiện tượng , sự

kiện xã hội phải ñặt trong mối quan hệ toàn diện với ñiều kiện kinh tế xã hội ñang

vận ñộng biến ñổi liên tục trên ñịa bàn nghiên cứu ở nghiên cứu này, khi nghiên

cứu dư luận xã hội với việc thực hiện Quy chế dân chủ ở xã ta phải ñặt trong

những ñiều kiện cụ thể của ñịa phương, làng xã và ñất nước, và xem xét các nhân

tố, các vấn ñề trong mối quan hệ biện chứng, ñi sâu nghiên cứu vào bản chất của

hiện tượng

* Chủ nghĩa duy vật lịch sử: Phải nhìn nhận, ñánh giá các sự kiện xã hội ở

những hoàn cảnh, giai ñoạn lịch sử cụ thể trên quan ñiểm kế thừa và phát triển ở

nghiên cứu này, chúng tôi không chỉ tìm hiểu về nhận thức và những biểu hiện cụ

thể của người dân với việc thực hiện Quy chế dân chủ ở xã mà còn phát huy ñược

tinh thần trách nhiệm của mỗi người dân luôn gắn liền với những ñiều kiện kinh tế

K IL

.C O

M

xã hội cụ thể ở những thời ñiểm xác ñịnh Nhân dân luôn là người trở thành

một nguồn lực quan trọng ñối với sự phát triển kinh tế - xã hội ñất nước

* Lý thuyết xã hội học về dư luận xã hội

Dư luận xã hội là một hiện tượng xã hội ñặc biệt, xuất phát và tồn tại cùng

với sự xuất hiện, tồn tại của xã hội loài người Tuy nhiên nhận thức về dư luận xã

hội của con người lại rất khác nhau do các nhà nghiên cứu về nó theo các quan

ñiểm lý luận, thế giới quan và các thời kỳ khác nhau Có ý kiến cho rằng dư luận xã

hội là một hiện tượng xã hội phức tạp, ña diện Có ý kiến lại coi dư luận là khách

thể nghiên cứu của nhiều ngành khoa học Các nhà khai sáng Pháp quan niệm: "

Đặc trưng của dư luận xã hội là sựu phán xét, ñánh giá xã hội Sự ñánh giá của xã

hội ñược tiến hành ñối với những vấn ñề xã hội có tầm quan trọng chung" Nhà

triết học cổ ñiển Đức Hêghen lại cho rằng bản chất của dư luận xã hội là rất mâu

thuẫn:" Dư nluận xã họi là cái phổ biến, cái cốt tuỷ, cái chân lý" gắn liền với cái

ñộc lập của nó là các ý kiến có sắc thái " riêng ñặc thù của mọi người" Theo

Hêghen" các nghiên tắc về sự công bằng, nội dung và kết quả của toàn bộ hệ thống

Nhà nước, hệ thống pháp luật và nội dung của toàn bộ tình trạng các công việc

ñược phẩn ánh trong dư luận xã hội dưới dạng tư tưởng nhân văn, thông thái"

Hiện nay có rất nhiều quan niệm về dư luận xã hội ở các góc ñộ khác nhau

Các nhà nghiên cứu Liên Xô (cũ) quan niệm dư luận xã hội là sự phán xét chung

của các nhóm người ñối với các vấn ñề mà họ quan tâm Nhiều nhà nghiên cứu Mỹ

cũng nêu ra quan niệm tương tự, ví dụ như Young:" Dư luận là sự phán xét xã hội

của các cộng ñồng ñối với các vấn ñề có tầm quan trọng chung, nó ñược hình thành

sua khi sự tranh luận công khai"

- Bản chất của dư luận xã hội

Trong các loại phán xét xã họi như: phán xét mô tả phán xét chế ước phán

xét của dư luận xã hội là phán xét ñánh giá, nó biểu thị thái ñộ ñồng tình hay không

ñồng tình, yêu thích hay không yêu thích của chủ thể ñối với ñối tượng

K IL

.C O

M

Theo cấu trúc tâm lý dư luận xã hội là một kết cấu tinh thần chỉnh thể, là sự

thống nhất của nhận thức, tình cảm và ý chí của nhóm và của nhân dân Điều này lý

giải cho một thực tế: dư luận xã hội luôn luôn gắn liền với hành ñộng xãa hội của

công chúng, mang trong mình nguồn sức mạnh to lớn ảnh hưởng ñến nhịp ñộ phát

triển xã hội

Theo khía cạnh nhận thức, dư luận xã hội không ñồng nhất với tri thức và lẽ

phải, nó thường có cái ñúng và cái sai Con ñường tạo ra dư luận xã hội bất chấp

các quy trình, quy tắc bắt buộc ñể tạo ra tri thức Dư luận xã hội phụ thuộc trực tiếp

vào các nhân tố chủ quan ñặc thù như: nhu cầu, tình cảm, nguyện vọng riêng tư

của các nhóm xã hội, tập thể, cá nhân Vì vậy có thể nói dư luận xã hội là một

trong những chỉ báo về mặt tinh thần tư tưởng của xã hội, một dân tộc nói chung,

cũng như của các nhóm xã hội khác nhau trong một cộng ñồng lớn

Chủ thể của dư luận xã hội là toàn thể xã hội nói chung, là các nhóm quần

chúng, các nhóm xã hội, cac ñảng hoặc các doàn thể xã hội Để có thể lãnh ñạo, chỉ

ñạo tốt, các cấp lãnh ñạo cần quan tâm ñến dư luận của tất cả các nhóm, coi tất cả

các nhóm xã hội, không câu nệ lớn nhỏ, có sự ñánh giá phấn xét giống nhua ñều là

chủ thể của dư luận xã hội

Đối tượng của dư luận xã hội là sự kiện, hiện tượng, những vấn ñề khác nhau

của xã hội Tuy nhiên, chỉ những sự kiện, hiện tượng, vấn ñề nào ñộng chạm ñến

lợi ích các mối quan trâm của nhóm người hoặc của cả cộng ñồng mới dễ trở thành

ñối t\ượng cử dư luận xã hội

Để có thể hiểu rõ hơn về bản chất của dư luận xã hội, cần tìm hiểu quá trình

hình thành của nó

- Quá tình hình hình hành dư luận xã hội

Quá trình hình hành dư luận xã hội thường trải qua 4 bước sau:

Bước1: Các cá nhân, nhóm xã hội tiếp cận thông tin về các sự kiện, hiện

tượng

K IL

.C O

M

Bước 2: Trao ñổi, bàn luận xung quanh sự kiện, hiện tượng Tại ñây ý kiến

cá nhân chuyển từ ý thức cá nhân sang ý thức xã hội

Bước 3: Các ý kiến khác nhau ñược thống nhất lại thành các phán xét, ñánh

giá, nguyện vọng, kiến nghị chung

Bước 4: Các phán xét, ñánh giá, nguyện vọng, kiến nghị chung chuyển hoá

thành ý chí, hành ñộng thực tiễn của công chúng

Tuy nhiên, không phải mọi dư luận xã hội ñều có quá trình trải qua 4 bước

như vậy Thông thường có thể coi dư luận xã hội như là sự thức tỉnh chuyển hoá

thành lời của các tâm thế xã hội do va chạm với các ñối tác tương ứng Trong thực

tế còn có nhiều trường hợp khác, khi ñối tác mâu thuẫn với tâm thế xã hội hiện có,

dư luận xã hội có thể hình thành theo các quy luật biến ñổi tâm thế ñể trở lại với

trạng thái tâm thế cân bằng, tức là trạng thái hợp quy luật, hợp lôgíc

Cơ chế hình thành dư luận xã hội có thể tóm tắt như sau:

Từ các vấn ñề trong xã hội mà nhân dân quan tâm sẽ hình hành cac ý kiến

ñánh giá ñơn lẻ của họ về những vấn ñề ñó Qua quá trình giao tiếp, trao ñổi thông

tin giữa các cá nhân những ý kiến trên ñược thống nhất và tiếp ñó, dư luận xã hội

xuất hiện Nếu vấn ñề mà dư luận xã hội phản ánh ñược giải quyết phù mhơpl với

quyện vọng người dân thì dư luận xã hội chấm dứt, triệt tiêu một cách tích cực

Nhwng nếu vấn ñề ñược giải quyết không phù hợp, thoả ñàng thì sẽ gây nảy sinh

luồng dư luận mới hoặc có thể chấm dứt khi ñánh giá chưa ñủ lực

* Khái niệm công cụ

- Khái niệm dư luận xã hội

Dư luận xã hội là một hiện tượng xã hội ñặc biệt biểu thị sự phán xét, ñánh

giá và thái ñộ của các nhóm xã hội ñối với những vấn ñề có liên quan ñến lợi ích

của các nhóm trong xã hội Dư luận xã hội ñược hình thành qua các cuộc trao ñổi

thảo luận.(hai chọn một)

K IL

.C O

M

Dư luận xã hội là sự thể hiện tâm trạng xã hội, phản ánh ñánh giá của các

nhóm xã hội lớn, của nhân dân nói chung về các hiện tượng ñại diện cho lợi ích xã

hội cấp bách trên cơ sở các quan hệ ñang tồn tại

- Khái niệm quy chế

Quy chế là toàn bộ các nhiệm vụ và các quyền hạn, bình thường ñược mọi

người ñều biết, tương ứng với một vai trò, và xuất phát từ vai trò, người ta có thể

hiểu quy chế tốt hơn

- Quy chế dân chủ cơ sở

Trong ñề tài này chúng tôi ñề cập ñến những công việc cơ bản, phản ánh

hoạt ñộng kinh tế – chính trị – xã hội ở ñịa phương mà nhười dân có quyền ñược

thông tin, ñược bàn bạc, ñược tham gia quyết ñịnh và kiểm tra theo cơ chế Đảng

lãnh ñạo, nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ, theo phương châm "dân biết, dân

bàn, dân làm, dân kiểm tra" Bốn nội dung của ơhương châm ấy ñều lấy "dân" làm

chủ thể Dân là ñối tượng lãnh ñạo của Đảng Đảng lãnh ñạo nhưng dân phải ñược

biết, ñược bàn, ñựoc tham gia quản lý và phải cùng tham gia kiểm tra giám sát cơ

quan và cán bộ quản lý Đi vào từng khái niệm"biết" "bàn" 'làm" "kiểm tra" cũng

chỉ nêu hiểu trong mối quan hệ với ñường lối chủ trương, chính sách của Đảng và

Nhà nước

- Khái niệm dân chủ

* Dân chủ ñược hiểu là một nguyên tắc sinh hoạt của một tổ chức xã hội,

một lực lượng nào ñó theo nguyên tắc số ít phục tùng số ñông

- Dân chủ là tôn trọng và thực hiện quyền mọi người tham gia bàn bạc và

quyết ñịnh những công việc chung

- Dân chủ theo gốc Hy Lạp (Demos và Kratos) cá nghĩa là nhân dân và chính

quyền Điều này cá nghĩa là "quyền lực nhân dân"

- Dân chủ là trạng thái tổ chức xã hổi trong ñó quyền lực huộc về nhân dân

Hai nội dung của dân chủ có liên quan chặt chẽ với nhau là:

+ Dân là ai?

K IL

.C O

M

+ Làm chủ như thế nào? mức độ nào?

Dân chủ là bản chất của chế độ Xã hội chủ nghĩa, vì vậy Đảng và nước ta

luơn tơn trọng và phát huy quyền làm chủ của nhân dân, tạo ra sức mạnh to lớn gĩp

phần quyết định sự thành cơng của Cách mạng Cụ thể hố, hiện thực hố quan

điểm, trên, ngày 11/5/1998, Chính phủ đã ban hành nghị định số 29/1998/NĐ- CP

về việc" Ban hành quy chế thực hiện dân chủ ở xã" và đến ngày 06/07/199, Ban tổ

chức – cán bộ Chính phủ ra thơng tư số 03/1998/TT- TCCP "Hướng dẫn quy chế

thực hiện dân chủ ở xã đối với phường và thị trấn"

Quy chế thực hiện dân chủ ở xã nhằm phát huy quyền làm chủ, sức sáng tạo

của nhân dân ở xã, động viên sức mạnh vật chất và tinh thần to lớn của nơng dân và

nhân dân trong phát triển kinh tế, ổn định chính trị, xã hội, tăng cường đồn kết

nơng thơn, cải thiện nơng dân và nâng cao dân trí, xây dựng Đảng Bộ và chính

quyền và các đồn thể ở xã trong sạch, vững mạnh; ngăn chặn và khắc phục tình

trạng suy thối, quan liêu tham nhũng, gĩp phần vào sự nghiệp dân giàu, nước

mạnh, xã hội cơng bằng, văn minh, theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Phát huy quyền làm chủ của nhân dân gắn liền với cơ chế" Đảng lãnh đạo,

Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ"; phát huy tốt dân chủ đại diện, nâng cao chất

lượng và hiệu lực hoạt động của hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân, thực hiện

tốt chế độ dân chủ trực tiếp ở cơ sở để nhân dân bàn bạc và quyết định trực tiếp

những vấn đề quan trọng, thiết thực gawns liền với lợi ích của mình

Dân chủ trong khuơn khổ của hiến pháp và pháp luật; quyền đi đơi với nghĩa

vụ, dân chủ đi đơi với trận tự kỷ cương, kiên quyết xử lý những hành vilợi dụng

dân chủ vi phạm hiến pháp, pháp luật xây dựng quyền tự do, dân chủ của nhân dân

K IL

.C O

M

SƠ ĐỒ KHUNG LÝ THUYẾT

ĐIỀU KIỆN KINH TẾ- CHÍNH TRỊ- XÁ HỘI

VIỆC THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở

XÃ

Nhứng việc dân tham gia bàn , góp

ý kiến

Những việc người dân giám sát, kiểm tra

Những việc người dân ñược tham gia bàn, quyết ñịnh

Những

việc

thông

báo công

khai cho

dân biết

NGƯỜI DÂN:

- Các yếu tố cá nhân(

Giới tính, tuổi, )

- Các quan hệ cộng ñồng

DƯ LUẬN XÃ HỘI VỀ VIỆC THỰC HIỆN

QUY CHẾ DÂN CHỦ

K IL

.C O

M

3 TỔNG QUAN

Xuất phát từ quan ñiểm "lấy dân làm gốc" mọi chủ tương chính sách của

Đảng, của nhà nước ñều phải hướng ñến mục tiêu do dân và vì dân Thực tế của

công cuộc ñổi mới trong những năm qua cho thấy khi nhân dân nhất trí cao với các

chủ trương, ñường lối của ñảng và nhà nước thì hoạt ñộng tổ chức và quản lý xã

hội càng có hiệu lực Việc phát huy vai trò của nhân dân bằng cách vừa nâng cao

chất lượng dân chủ ñại diện vừa mở rộng và phát huy chế ñộ dân chủ trực tiếp là

việc làm cần thiết ñể hiểu ñược tâm tư, nguyện vọng và ý trí của quần chúng Đây

là một trong các biện pháp ñể cơ chế " dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra"

phát huy hiệu quả thực sự trong tổ chức và quản lý các qúa trình xã hội

Nhằm hướng ñến ñến mục tiêu" Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng dân

chủ và văn minh", Đảng và Nhà nước ta chủ trương chuyển nền linh tế slế hoạch

háo tập trung, bao cấp sang cơ chế linh ntế thị trường với chính sách mở cửu và mở

rộng nền dân chủ Sự chuyển hướng giá trị vĩ mô cơ bản ấy kếo theo sự thay ñổi

các ñịnh hướng giá trị xã hội trong các nhóm xã hội lớn Nền kinh tế thị trường ñã

tạo ra sự phân hoá giầu nghèo, cùng với ñó là sự khác biệt có xu hướng ngày càng

rõ nét về ñiều kiện vật chất và tinh thần trong các thành phần kinh tế, trong các

nhóm dân cư Nhữnh biểu hiện này ñều ñược phản ảnh trong trạng thái ý thức xã

hội Việc mở rộng dân chủ là hết sức quan trọng ñể mọi người dân phát huy tính

tích cực chính trị,năng lực sáng tạo của họ trong ñời sống xã hội

Dân chủ là giá trị chung của nhân loại, vừa có tính giai cấp, vừa có tính lịch

sử, ñồng thời màng dấu ấn của truyền thống, ñawcj ñiểm của dân tộc và tính chất

thời ñại Dân tộc ta vốn có truyền thống phát huy dân chủ ñể bàn bạc và giải quyết

việc nước Ngày nay dân chủ là một yêu ncầu khách quan ñi liền với yêu nầu công

nghiệp hoá, hiện ñại hoá ñất nước song cũng là vấn ñề hết sức nhạy cảm mà các thế

hệ thường xuyên lợi dụng ñể chống phá ta Xuất phát từ ý nghĩa quan trọng ñó ñã có

nhiều công trình nghiên cứu về vấn ñề này