Tuy nhiên một điều kì lạ là trong các giờ môn khoa học xã hội , kể cả môn Ngữ văn của cô chủ nhiệm, hầu hết các bạn trong lớp không tập trung nghe giảng.. Thực trạng ấy đã và đang diễn r
Trang 11 Tình huống:
Nhóm chúng em rất thích học các môn khoa học xã hội đặc biệt là môn Văn Cô giáo chủ nhiệm lớp em cũng là giáo viên dạy văn Cô là một giáo viên yêu nghề, say chuyên môn Giờ học nào của cô chúng em cũng thấy phấn khởi
và hứng thú bởi cô giảng bài rất tâm huyết và say sưa Tuy nhiên một điều kì lạ
là trong các giờ môn khoa học xã hội , kể cả môn Ngữ văn của cô chủ nhiệm, hầu hết các bạn trong lớp không tập trung nghe giảng Có bạn thì lôi Toán ra học một cách lén lút; có bạn mải mê đọc truyện tranh dưới ngăn bàn; có bạn lại thầm thì nói chuyện riêng Nhiều lần chứng kiến cảnh tượng ấy diễn ra trong các giờ học Văn, Sử, Địa, GDCD khiến chúng em rất ngạc nhiên Các thầy cô giáo cũng biết những gì đang diễn ra trong lớp Có thầy cô làm ngơ rồi tiếp tục giảng bài; có thầy cô nhắc nhở, dọa nạt để học sinh chú ý Còn cô chủ nhiệm cũng nhiều lần quán triệt và nói rõ vai trò quan trọng của môn Văn song tình trạng cũng không được cải thiện Sau mỗi tiết học chúng em nhận thấy cô rất buồn Có lẽ cô buồn vì học trò không chú ý, không coi trọng môn học bổ ích này Thực trạng ấy đã và đang diễn ra ở hầu hết các lớp trong trường THCS Nhật Tân của chúng em khiến chúng em lo lắng và thôi thúc chúng em tìm hiểu xem vì sao các bạn trong trường lại không thích học các môn khoa học xã hội
Và làm thế nào để các bạn học sinh không chán khi học các môn học này?
2 Mục tiêu giải quyết tình huống:
- Phân tích thực trạng học lệch, chuộng các môn khoa học tự nhiên và các môn học đang "hót" hiện nay như ngoại ngữ, tin học
- Phân tích nguyên, hậu quả của việc học lệch
- Chỉ ra ý nghĩa, vai trò của các môn khoa học xã hội trong cuộc sống:
+ Học văn, biết cách rèn luyện khả năng sử dụng ngôn ngữ, cách diễn đạt, bồi dưỡng tư tưởng tình cảm và nhân cách cho con người
+ Học Lịch sử, hiểu được giá trị của các sự kiện lịch sử trọng đại của nước
ta từ thuở xa xưa từ đó biết tự hào và có ý thức trách nhiệm với tiền đồ của đất nước Bồi dưỡng, kích thích tinh thần yêu nước, yêu quê hương
+ Học Địa lý, nhận thức được vai trò của môi trường đối với đời sống con người Hiểu được các hiện tượng thời tiết mưa, nắng và khí hậu, đất đai từng vùng miền ở nước ta cũng như trên thế giới
Trang 2+ Học GDCD, hiểu rõ hơn về pháp luật, về các bài học đạo đức, cách nói năng, giao tiếp, ứng xử Đặc biệt hiểu rõ về tình hình an toàn giao thông hiện nay
và biết được lí do tại sao đi xe đạp điện cũng cần phải đội mũ bảo hiểm
Tất cả những kĩ năng bổ ích vừa nói ở trên đều được hình thành lên từ việc học các môn Văn, Sử, Địa, GDCD
- Giáo dục cho học sinh chúng em biết cách học đều các môn học, không học lệch
3 Tổng quan về các nghiên cứu liên quan đến việc giải quyết tình huống:
- Phương pháp nghiên cứu: Mở cuộc thăm dò ý khiến các bạn học sinh trong trường THCS Nhật Tân bằng phiếu trắc nghiệm Phân công cụ thể như sau: Bạn Trần Thị Hiền điều tra khối 6, Bạn Nguyễn Thị Phúc khối 7, Bạn Lê Thanh Trúc khối 8, Bạn Trần Thu Thảo khối 9 và bạn Nguyễn Thị Tình tổng hợp chung
- Tìm hiểu, thăm dò ý kiến của các thầy cô giáo dạy các môn khoa học xã hội trong nhà trường Qua nhiều buổi tiếp xúc trò chuyện với thầy cô, được nghe thầy cô tâm sự một cách chân thành về thực trạng học sinh chán học các môn xã hội hiện nay
- Nghe ngóng ý kiến của phụ huynh học sinh trên địa bàn xã Nhật Tân
- Tham khảo một số tài liệu như sách Chuẩn kiến thức kĩ năng các môn khoa học xã hội; các diễn đàn bàn về phương pháp học Văn,Sử trên mạng xã hội như facebook, yahoo; báo Việt Nam.net và một số tư liệu khác trên mạng internet,
4 Giải pháp giải quyết tình huống:
- Thành lập một nhóm “Những học sinh yêu thích các môn khoa học xã hội” gồm 5 thành viên: Nguyễn Thị Tình, Trần Thị Hiền, Nguyễn Thị Phúc, Trần Thu Thảo, Lê Thanh Trúc Mục đích, tìm hiểu nguyên nhân khiến các bạn học sinh trong trường chán, ghét học các môn khoa học xã hội Ý nghĩa, tuyên truyền, vận động để các bạn nhận thức được vai trò quan trọng của các môn khoa học xã hội đối với đời sống con người
- Phân công nhiệm vụ cho từng thành viên trong nhóm, phát phiếu trắc nghiệm thăm dò thái độ, ý kiến của các bạn học sinh trong trường
- Trao đổi, trò chuyện với các thầy cô giáo dạy các môn khoa học xã hội trong trường
Trang 3- Tiếp xúc, nghe ngóng ý kiến của các bậc phụ huynh nơi chúng em cư trú.
- Vận dụng các môn học Văn, Sử, Địa, GDCD, Mĩ thuật và các môn học khác
- Căn cứ vào kết quả thăm dò bằng phiếu trắc nghiệm tại trường THCS Nhật Tân: + Số học sinh thích học Văn: 256/779= 32,86%
+ Số học sinh thích học Sử: 75/779= 9,62%
+ Số học sinh thích học Địa: 198/779= 25,41%
+ Số học sinh thích học GDCD: 217/779= 27,85%
5 Thuyết minh tiến trình giải quyết tình huống:
5.1 Hiện trạng chung:
Những năm gần đây, một trong những vấn đề khiến nhiều thầy cô giáo dạy các môn khoa học xã hội trăn trở, bối rối, thậm chí bất lực buông xuôi, đó là tình trạng học trò chán học, chán văn chương, chán các môn khoa học xã hội Các bạn học sinh học bằng các hoạt động nhàm chán, miễn cưỡng với: nghe, ghi chép và làm bài một cách thụ động - trong đó hoạt động nghe không còn hứng thú, hoạt động ghi không có sáng tạo và việc làm bài phần nào đúng với ý nghĩa là trả lại bài thầy cô đã giảng đã cho ghi chép cho thầy cô Thực tế trên địa bàn xã Nhật Tân thì việc các bạn học sinh ngại học, chán học các môn khoa học xã hội diễn ra phổ biến Không chỉ bản thân các bạn chán học mà cả tâm lí chung của các bậc cha
mẹ học sinh cũng không muốn con em mình mất nhiều thời gian vào những môn học này Đặc biệt trong khi chọn Đội tuyển bồi dưỡng học sinh giỏi các môn học
xã hội như Văn, Sử, Địa, các bạn học sinh không mấy hứng thú khi được thầy cô giáo chọn Các bạn đi học một cách gượng ép, bắt buộc (vì sợ thầy cô trách mắng)
vì vậy mà kết quả kiểm tra thường không được cao
Trang 4Trường THCS Nhật Tân-Kim Bảng-Hà Nam
Đây cũng là thực trạng chung diễn ra khá phổ biến ở tất cả trường học trong
cả nước vì thực tế ở nước ta có một điều rất dễ nhận thấy là các môn khoa học xã hội ít được quan tâm, mặc dù Đảng, Nhà nước luôn quan tâm, chú trọng việc giảng dạy và học tập các môn xã hội Vậy, tại sao lại có tình trạng này?
Trước hết, xét về vai trò, bộ môn khoa học xã hội có vị trí không thua kém nhóm ngành khoa học tự nhiên Bởi các môn khoa học xã hội luôn có mối quan hệ chặt chẽ với các môn khoa học tự nhiên, giúp cho con người phát triển toàn diện.Vậy, đứng về mặt xã hội thì tại sao lại có sự thua kém này? Có nhiều người cho rằng, do yêu cầu phát triển của đất nước Đi vào ngành khoa học kỹ thuật, khoa học tự nhiên ra trường dễ xin việc, thu nhập cao Điều đó cũng đúng Nhưng còn một nguyên nhân khác là những môn khoa học xã hội không được quan tâm về mặt nội dung và phương pháp, do đó không thu hút, không có nhiều người thích học
Từ vai trò của môn khoa học xã hội và xu thế hiện nay cho thấy, nếu như chỉ chuyên chú các môn khoa học kỹ thuật, khoa học tự nhiên mà xao nhãng khoa học xã hội thì cũng có thể coi là phát triển chưa toàn diện Bởi chỉ giỏi về khoa học
kỹ thuật mà phương pháp giao tiếp, trình bày và kiến thức xã hội không biết, không tinh thông thì cũng không thể coi là người tài giỏi Giỏi các môn khoa học
tự nhiên mà giao tiếp kém, không biết cách trình bầy, lập luận thì cũng là hạn chế
Trang 5Hiện nay ở trường THCS Nhật Tân, nhiều bạn học sinh tâm sự rằng, giờ học các môn khoa học xã hội buồn ngủ, không thấy hứng thú, thậm chí là chỉ ghi – chép khi kiểm tra Học sinh chúng em thường có cảm giác buồn ngủ vì những điều phải nghe như không liên quan gì đến chúng em, hoặc bị “tra tấn” vì những kiến thức nhồi nhét một cách khiên cưỡng, áp đặt Chính vì vậy mà gần đây có hiện tượng ngày càng nhiều những bài văn lạ trên mạng internet cho thấy vấn đề đang đặt ra khá nhức nhối trong việc cảm thụ và diễn đạt văn chương của các bạn học sinh
Một số bài văn lạ trên mạng internet
Mặt khác, qua báo chí, thời sự, mạng xã hội chúng em nhận thấy hiện nay có rất nhiều trẻ vị thành niên vi phạm pháp luật Nhiều bạn ở lứa tuổi cấp 1, cấp 2 cũng gây ra những vụ án nghiêm trọng khiến cả xã hội kinh hoàng Ngày càng xuất hiện nhiều học sinh “máu lạnh”, thờ ơ vô cảm với mọi người xung quanh, Tất cả những hiện tượng đó một phần đều do các bạn lười học, chán học các môn xã hội mà ra
5.2 Nguyên nhân nào dẫn đến nhiều bạn học sinh không thích học các môn khoa học xã hội?
- Trước hết là do nhận thức và ý thức của các bạn học sinh chưa đúng Các bạn ấy chưa nhận thức được tầm quan trọng của các môn khoa học xã hội, chưa nhận thấy những ứng dụng vào thực tế của các môn học này là như thế nào Học các môn xã hội là phải viết nhiều, đọc nhiều, tìm hiểu chuyên sâu nhưng học sinh chúng em ngày nay quá lười biếng, bỏ bê việc cầm bút để rồi dần dần đâm ra ngại viết, lâu lâu không viết dẫn đến kĩ năng cơ bản của việc viết văn bị mai một, cô giáo giao bài tập về nhà thì vứt đấy không chịu suy nghĩ hoặc nếu có viết thì lại lôi sách văn mẫu ra chép Còn các môn học khác như Sử, Địa, Công dân thì hầu như
Trang 6các bạn không học, không đọc sách, chỉ khi thi cử, kiểm tra mới xem qua Đến kì thì cử thì các bạn nói:"không sao đã có văn mẫu" hoặc đề cương mà thầy cô đã làm sẵn Thực tế ở trường chúng em, khi thi, kiểm tra các môn Sử, Địa các thầy cô giáo rất vất vả trong việc cho học sinh ôn tập.Thầy cô phải làm sẵn đề cương cho rồi mà các bạn cũng chẳng chịu học Các bạn cho rằng đó là những môn phụ, có học cũng chẳng để làm gì Cũng chính vì điều này mà kĩ năng giao tiếp, kĩ năng sống, nhân cách, đạo đức của học sinh chúng em cũng ngày một mai một theo
Giờ truy bài học sinh chỉ chú trọng vào học các môn tự nhiên như Toán, Lý
- Nguyên nhân thứ 2 là do sự nhìn nhận của phụ huynh và xã hội Xã hội không coi trọng các môn khoa học xã hội, chỉ chú trọng vào các môn tự nhiên như Toán, Lí, Hóa Mặt khác, rất ít các cuộc thi lớn dành cho các môn khoa học xã hội, như vậy là không khuyến khích được học sinh chúng em học Còn phụ huynh dưới cái nhìn nhận của xã hội nên muốn con em mình học giỏi các môn tự nhiên, những môn thiên về tư duy, những môn học được cho là vận dụng nhiều chất xám và trí
Trang 7thông minh chính vì vậy họ bắt ép con em mình theo đuổi các môn Toán học, Vật
lí, Hóa học, Tiếng Anh… Ngay chính bản thân các bạn học sinh cũng có suy nghĩ
và cho rằng, các môn khoa học xã hội không phát huy trí thông minh mà chủ yếu
là học thuộc theo kiểu học vẹt, đọc lại những điều đã có chẳng phải sáng tạo gì… Thực tế trong trường THCS Nhật Tân của chúng em, việc phụ huynh can thiệp vào sở thích các môn học của học sinh là rất nhiều Trong đội tuyển học sinh giỏi Văn của chúng em có ít nhất 3 bạn học sinh xin thầy cô ra khỏi đội tuyển Văn để xin vào các đội tuyển khác như Toán, Anh… Và khi không được thầy cô đồng ý thì phụ huynh đã trực tiếp đứng ra xin cho con em mình không đi bồi dưỡng học sinh giỏi Văn với đủ các lí do khác nhau Đấy là môn Văn, còn môn Sử ở lớp 8, lớp 9 mới là vấn đề đáng nói Các anh, chị nhất định không tham gia đội tuyển học sinh giỏi Sử Khi bị bắt buộc phải đi học thì các anh, chị học một cách chống đối,
đi cho có lệ, đi để thầy, cô khỏi trách, phạt Và như vậy nên các anh, chị học một cách đối phó, không chú ý, thậm chí để sách Sử trên bàn nhưng lại đang làm bài tập Toán dưới ngăn bàn Chính vì vậy mà đội tuyển học sinh giỏi các môn xã hội trường chúng em chẳng mấy khi đạt thành tích cao
Giờ Văn nhưng hs vẫn học toán Giờ học Văn, học sinh buồn ngủ
- Một nguyên nhân nữa đó là do phương pháp giảng dạy của các thầy, cô giáo dạy bộ môn khoa học xã hội Nguyên nhân khách quan khiến học sinh ghét, chán học các môn xã hội là do một số thầy cô giáo dạy các môn xã hội còn nhiều hạn chế về phương pháp Nhiều thầy cô dạy một cách máy móc và yêu cầu ở học sinh quá cao Một số thầy cô giảng dạy chưa nhiệt huyết, chưa đam mê, giảng theo lối đọc - chép dẫn đến việc học sinh học cũng không hứng thú Một số thầy cô chưa nhiệt tình nghiên cứu, tìm hiểu mở mang kiến thức, không đổi mới cách giảng khiến học sinh chúng em nhàm chán Khi đã chán học rồi thì chúng em thường
Trang 8không chú ý nên không hiểu bài, nghe giảng mà như ru ngủ Mặt khác hiện nay học Văn thường phụ thuộc văn mẫu của thầy cô, không chỉ thầy cô trong trường
mà thậm chí khi đi thi cũng vậy Nều học sinh chúng em viết văn sáng tạo một chút mà không theo các ý, các khuôn mẫu qui định thì cũng không được điểm cao Chính vì thế mà vô tình các thầy cô đã làm mất đi hứng thú viết văn sáng tạo của học sinh chúng em Điều này khiến học sinh chúng em cảm thấy học môn Văn một cách máy móc, gò bó Thầy cô không biết linh động trong việc lắng nghe cảm nhận của các bạn học sinh, chấm một bài văn theo một biểu điểm có sẵn Đó chính là những mặt rất hạn chế trong phương pháp dạy học các môn khoa học xã hội khiến học sinh chúng em ngại học, không có hứng thú khi học các môn xã hội
-Về chương trình, nội dung sách giáo khoa, bên cạnh nhiều ưu điểm, thì chúng em nhận thấy nội dung các bài học cũng chưa thực sự hợp lý, còn nặng về lý luận, xa rời thực tiễn cuộc sống Đặc biệt môn Ngữ văn lớp 7 chúng em đang học kiến thức khá nặng đối với chúng em: phần kiến thức Tiếng Việt tương đối nhiều, phần văn nghị luận là khó đối với sự nhận thức chung của học sinh lớp 7 Thiết bị
đồ dùng giảng dạy ở các môn khoa học xã hội (nhất là môn Văn) còn đơn điệu, nhàm chán, chỉ dừng lại ở các tranh, ảnh, sơ đồ, biểu đồ nên chưa thu hút hứng thú học tập của chúng em
5.3 Làm thế nào để thu hút học sinh chúng em học các môn khoa học
xã hội?
-Trước hết các thầy cô giảng dạy các bộ môn khoa học xã hội cần phải thay đổi về phương pháp, cách thức giảng dạy Ví dụ khi yêu cầu học sinh chúng em chuẩn bị bài ở nhà, thầy cô nên linh hoạt tuỳ theo từng bài để có yêu cầu cụ thể, mới lạ gây hứng thú học tập của chúng em, như: khi học bài “Tinh thần yêu nước của nhân dân ta” của Hồ Chí Minh, thầy cô có thể cho chúng em tự tìm hiểu và ghi chép lại những biểu hiện của tinh thần yêu nước mà chúng em đã biết, nghe, đọc,
… Hay thầy cô cũng có thể kể lại một câu chuyện lịch sử về tinh thần yêu nước của một nhân vật Lịch sử nào đó rồi yêu cầu chúng em nêu suy nghĩ (dựa vào văn bản) Trong hoạt động kiểm tra bài cũ đầu giờ cũng vậy, cần phải linh hoạt chứ không nhất thiết cứ phải kiểm tra đầu tiết học, có thể kiểm tra giữa giờ, cuối giờ,
có thể kiểm tra 1-2 học sinh hay một nhóm học sinh cùng lúc, lồng ghép với bài mới như: Khi học tiết Điệp ngữ thầy cô có thể cho học sinh một bàn lấy giấy ra chép lại khổ đầu (hay khổ cuối) bài “Tiếng gà trưa” của Xuân Quỳnh rồi chỉ ra xem trong khổ thơ vừa chép có từ nào được lặp lại nhiều lần, việc lặp lại từ ngữ ấy
có tác dụng gì,… rồi thầy cô chấm điểm bằng cách đọc to trước lớp và dẫn dắt vào
Trang 9tiết học bài mới Hay để gây hứng thú học tập trong giờ Văn, thầy cô có thể kiểm tra bài cũ của chúng em bằng cách cho chúng em đứng tại chỗ kể lại một câu chuyện bằng cách đóng vai các nhân vật trong truyện để kể biểu cảm lại truyện (khi kể đóng vai cần biểu lộ sắc thái tình cảm qua nét mặt, cử chỉ, ngôn ngữ, kèm lời bình) Mặt khác trong các tiết học Văn, Sử, Địa, Công dân, thầy cô cũng cần thay đổi cách thức tổ chức hoạt động trên lớp như chia nhóm hoạt động, mỗi nhóm thầy cô gieo một vấn đề để tìm hiểu các đơn vị kiến thức trong bài
+Cụ thể, để giờ Văn đạt hiệu quả tốt, theo em các thầy cô cần tổ chức, dẫn dắt giúp chúng em cảm thụ tác phẩm, hiểu ngôn ngữ, tình tiết, cốt truyện, thể loại Giúp học sinh chúng em tiếp xúc với ý đồ sáng tạo của tác giả, hiểu được tư tưởng, tình cảm của tác giả Giúp chúng em hiểu được vị trí của tác phẩm trong lịch sử văn hóa, tư tưởng, đời sống và truyền thống nghệ thuật Ví dụ khi học văn bản “Cuộc chia tay của những con búp bê” tác giả Khánh Hoài, thầy cô có thể hỏi học sinh hiểu như thế nào về một mái ấm gia đình, hay em mong muốn có được cuộc sống như thế nào?,… rồi từ những câu trả lời của học sinh các thầy cô dẫn dắt vào văn bản để gây hứng thú và kích thích sự tò mò tìm hiểu của chúng em Đồng thời sau khi học song tác phẩm, thầy cô có thể cho các nhóm học sinh chúng em tự nói lên những suy nghĩ, đánh giá của mình về từng nhân vật Ngoài ra, kiến thức môn Ngữ văn cũng sẽ theo học sinh chúng em suốt cuộc đời Các thầy cô cũng cần cho chúng em thực hành những nội dung đã học bằng các hình thức như: Hùng biện, sáng tác, viết thư, soạn thảo các loại văn bản…Hay đơn giản chỉ là đưa ra các tình huống để học sinh chúng em áp dụng xử lí, ứng xử Như vậy thì chúng em sẽ nhanh hiểu bài hơn, học bài sẽ hứng thú hơn và đặc biệt sẽ không còn thấy chán khi học Văn nữa bởi vai trò, ý nghĩa quan trọng của môn Văn rất cần thiết cho đời sống của con người
Trang 10Giờ học Văn ở trường THCS Nhật Tân Ở nhà học sinh cũng chỉ chú ý vào học Toán
+ Với môn Lịch sử, ngoài những nội dung qui định trong chương trình, theo
em các thầy cô giáo cần làm “hấp dẫn” bộ môn bằng cách chủ động giới thiệu thêm các sự kiện lịch sử của địa phương Nhật Tân hay rộng hơn là huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam Đặt ra các nhiệm vụ giữ gìn và phát huy các giá trị lịch sử để học sinh chúng em biết quí trọng thành quả đấu tranh giữ nước của ông cha và hiểu rằng học Lịch sử không chỉ để biết, để thi cử mà còn để bồi dưỡng tình yêu quê hương đất nước, bồi dưỡng truyền thống anh dũng đấu tranh chống giặc ngoại xâm của ông cha ta Trong quá trình tóm tắt các sự kiện lịch sử các thầy cô có thể linh hoạt bổ sung thêm những câu chuyện lịch sử liên quan, hay kể những câu chuyện
về các nhân vật lịch sử liên quan… Bộ môn Lịch sử lâu nay không được quan tâm
vì không hấp dẫn về nội dung và phương pháp giảng dạy Mặt khác thầy cô giảng dạy Lịch sử cũng phải có kinh nghiệm và nghiệp vụ chuyên môn riêng Vì đặc trưng của bộ môn này là dài, nhiều sự kiện, con số, mốc thời gian đòi hỏi học sinh chúng em phải học thuộc do vậy các bạn rất ngại học Để thu hút sự quan tâm của học sinh chúng em, thầy cô cần phải biết tóm lược những vấn đề cơ bản nhất, kể những câu chuyện lịch sử hấp dẫn, hướng dẫn chúng em cách ghi nhớ các sự kiện Lịch sử Mặt khác cần lồng ghép chương trình ngoại khóa, chương trình địa phương bằng cách tổ chức cho chúng em đi thăm bảo tàng lịch sử hay các di tích lịch sử, chùa chiền…