NHỮNG TIÊU CHÍ CƠ BẢN VỀ MỘT NỀN HÀNH CHÍNH CÔNG ĐÁP ỨNG YÊU CẦUPHÁT TRIỂN HỘI NHẬP TRONG MÔI TRƯỜNG KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HIỆN ĐẠI

Các tiêu chí đó sẽ tạo nền một bộ máy hành chính công thích ứng với đòi hỏi của phát triển và hội nhập trong môi trường khoa học và công nghệ hiện đại.. Cơ cấu tổ chức bộ máy và quản lý

NH NG TIÊU CHÍ C B N V M T N N HÀNH CHÍNH CÔNG ĐÁP NG YÊU ỮNG TIÊU CHÍ CƠ BẢN VỀ MỘT NỀN HÀNH CHÍNH CÔNG ĐÁP ỨNG YÊU Ơ BẢN VỀ MỘT NỀN HÀNH CHÍNH CÔNG ĐÁP ỨNG YÊU ẢN VỀ MỘT NỀN HÀNH CHÍNH CÔNG ĐÁP ỨNG YÊU Ề MỘT NỀN HÀNH CHÍNH CÔNG ĐÁP ỨNG YÊU ỘT NỀN HÀNH CHÍNH CÔNG ĐÁP ỨNG YÊU Ề MỘT NỀN HÀNH CHÍNH CÔNG ĐÁP ỨNG YÊU ỨNG YÊU

C U PHÁT TRI N H I NH P TRONG MÔI TR ẦU PHÁT TRIỂN HỘI NHẬP TRONG MÔI TRƯỜNG KHOA HỌC VÀ CÔNG ỂN HỘI NHẬP TRONG MÔI TRƯỜNG KHOA HỌC VÀ CÔNG ỘT NỀN HÀNH CHÍNH CÔNG ĐÁP ỨNG YÊU ẬP TRONG MÔI TRƯỜNG KHOA HỌC VÀ CÔNG ƯỜNG KHOA HỌC VÀ CÔNG NG KHOA H C VÀ CÔNG ỌC VÀ CÔNG NGH HI N Đ I Ệ HIỆN ĐẠI Ệ HIỆN ĐẠI ẠI

Chúng ta đang mong muốn “xây dựng một nền hành chính dân chủ, trong sạch, vững mạnh, chuyên nghiệp, hiện đại hóa, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả theo nguyên tắc của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng; xây dựng đội ngũ cán

bộ, công chức có phẩm chất và năng lực đáp ứng yêu cầu của công cuộc xây dựng, phát triển đất nước Đến năm 2010, hệ thống hành chính về cơ bản được cải cách phù hợp với yêu cầu quản lý nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” 1 / Hội nghị Ban chấp hành trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ 5 (khóa X) cũng đã nhấn mạnh đến việc xây dựng một nền hành chính hiện đại 2 /.

Để đạt được mục tiêu đó, cần xem xét một cách tổng thể nền hành chính nói chung, nền hành chính Việt nam giai đoạn hiện nay và mô hình hành chính hiện đại (thế giới) để từ

đó có một cách nhìn đúng về xây dựng nền hành chính hiện đại Việt Nam

Thuật ngữ hành chính hiện đại có thể được hiểu khác nhau Tuy nhiên từ các quan điểm khác nhau đó cũng có thể nhìn nhận hành chính hiện đại thông qua những tiêu chí chung nhất

Đó là ba tiêu chí:

- Hiệu quả

- Công khai, minh bạch

- Trách nhiệm báo cáo với công dân và xã hội dân sự về các vấn đề có liên quan.

Các tiêu chí đó sẽ tạo nền một bộ máy hành chính công thích ứng với đòi hỏi của phát triển và hội nhập trong môi trường khoa học và công nghệ hiện đại.

136/2001/QĐ-TTg.

Cộng sản Việt Nam (CPV)

Vấn đề của một nền hành chính hiện đại không chỉ ở mô hình mà điều quan trong là cách thức thực thi công việc (công vụ) của những con người thực thi công việc của nền hành chính.

3.1 Cơ cấu tổ chức bộ máy và quản lý nhân sự theo hướng kết quả và hiệu quả là chính phủ thích ứng với môi trường khoa học và công nghệ hiện đại

Một nền hành chính công hiện đại có thể được xem xét theo nhiều cách nhưng mỗi một cách xem xét hay định nghĩa đều dựa trên nguyên tắc: hiệu quả, minh bạch và trách nhiệm báo cáo cho những ai có liên quan.

3.1.1 Xây dựng cơ cấu tổ chức bộ máy hành chính nhà nước theo hướng hiện đại hóa.

Cần một chiến lược để phân cấp, phân quyền quản lý giữa các đơn vị hành chính lãnh thổ với nhau Đây không chỉ là một quá trình đơn thuần là tổ chức lại các đơn vị đó theo hướng cắt, bỏ, sát nhập mà điều quan trọng là phải tạo ra được khuôn khổ pháp lý đủ, hiệu lực để xác đinh cụ thể chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của từng đơn vị hành chính lãnh thổ trên nguyên tắc: không có sự chồng chéo, trùng lắp giữ việc thực hiện các chức năng và nhiệm vụ đó Không có khái niện khi pháp luật đã trao cho cấp, loại đơn vị hành chính nhiệm vụ phải làm, khi làm lại phải đi hỏi cấp trên (đơn vị hoạt động lãnh thổ rộng hơn)

Trong chiến lược phân cấp, phân quyền cấp trên, cấp dưới chỉ còn mang ý nghĩa tương đối và các đơn vị hành chính lãnh thổ với chức năng và nhiệm vụ cụ thể được quy định trong pháp luật Mỗi một cấp hành chính ( trung ương, tỉnh, huyện, xã) có tính độc lập tương đối và thiết lập mối quan hệ trong hoạt động thực thi các công việc được pháp luật quy định Mối quan hệ đó là phân công, phối hợp và hỗ trợ.

Về nguyên tắc, những công việc phải sử dụng đội ngũ công chức của từng cấp phải do cấp đó thực hiện, không thể chuyển giao công việc của cấp mình cho cấp khác Vì cách chuyển nhiều nhiệm vụ như hiện nay không gắn liền với các điều kiện khác, nhiều người

cho đó là phân cấp quản lý nhưng thực chất “nhờ cấp dưới làm” những việc cấp trên phải làm.

Một nền hành chính công hiện đại đáp ứng đòi hỏi của nhu cầu phát triển quốc gia trong môi trường cạnh tranh mang tính toàn cầu đòi hỏi phải có một cơ cấu tổ chức bộ máy của chính phủ có năng lực và biết cách điều hành, quản lý trên tất cả các lĩnh vực.

Thực tế thế giới trong những ngày đầu của năm 2008 cho thấy, nếu bộ máy hành chính nhà nước quản lý không theo kip đòi hỏi của sự vận động phát triển, sẽ đem lại nhiều hệ quả tiêu cực Khủng khoảng thị trường tín dụng nhà đất ở Mỹ làm cho thị trường tài chính gặp nhiều khó khăn và “dấu hiệu suy thoái kinh tế” đang được thể hiện; một cơn sốt gạo đáng lẽ không có, nhưng đã xẩy ra ở Việt nam (dù thời gian rất ngắn) khi mà chúng ta thả nổi thị trường buôn bán, kinh doanh gạo.

Xây dựng nền hành chính hiện đại đồng nghĩa với việc tạo ra một cơ cấu tổ chức bộ máy của chính phủ thích ứng nhất nhằm bảo đảm quản lý một cách hiệu quả, bền vững của sự phát triển.

Trong tiến trình cải cách hành chính, cải cách cơ cấu tổ chức của chính phủ là một trọng tâm để xây dựng nền hành chính thích ứng, linh hoạt.

Một mặt, do thách thức của môi trường quản lý và đòi hỏi quản lý; một mặt do nhiều nước phải chuyển đổi thể chế chính trị, nhà nước cũng như cách thức quản lý làm cho đòi hỏi về thay đổi cơ cấu tổ chức bộ máy chính phủ trở thành bức xúc.

- Chuyển từ cơ chế tập trung bao cấp sang cơ chế thị trường làm thay đổi nhiều nội dung mang tính bao cấp của nhà nước;

- Thay đổi từ việc tập trung vào chính phủ (coi hoạt động gắn liền với chính phủ) để

tổ chức bộ máy;

- Thay đổi tư duy lấy đòi hỏi của công dân và khách hàng làm yếu tố để tổ chức bộ máy chính phủ;

Cùng với việc đưa công nghệ thông tin vào trong bộ máy nhà nước làm cho cơ cấu tổ chức bộ máy của chính phủ sẽ có nhiều thay đổi Một hệ thông các mối quan hệ giữa các

cơ quan nhà nước sẽ được thiết lập với nhau qua mạng LAN; qua hệ thông Intranet.

Và cùng với xu hướng cải cách hành chính theo hướng phân cấp cụ thể cho các tổ chức thì mối quan hệ mang tính thứ bậc sẽ hạn chế và do đó cơ cấu tổ chức theo mô hình thư lại (bureaucracy) với nguyên tắc cơ bản là thứ bậc sẽ bị thay đổi Cơ cấu tổ chức bộ máy chính phủ từ chỗ thứ bậc, nhiều tầng nấc theo nguyên tắc của Max Weber, thay bằng cơ cấu phẳng, cơ cấu mạng.

Tuy nhiên chuyển từ cơ cấu tổ chức này sang cơ cấu tổ chức khác nói riêng và cải cách hành chính nói chung đòi hỏi phải xem xét nhiều yếu tố và theo cách tiếp cận chung cải cách cần quan tâm đến tính thứ tự ưu tiên của các vấn đề cải cách.

Chính phủ (nhà nước) nói chung hiện đang rất quan tâm đến tổ chức bộ máy nhà nước theo hai hướng: một hướng mang tính chính trị hay đó là bộ phận có tính quyết sách, đưa

ra các chính sách và bộ phận còn lại mang tính chuyên môn và thực hiện (chấp hành).

Một trong những vai trò rất lớn của chính phủ hiện đại là tạo ra một cơ cấu chính trị cần thiết trong hoạt động quản lý nhà nước Đó chính là xây dựng các tổ chức mang tính chính trị thông qua cơ quan đại diện Tăng cường vai trò của cơ quan đại diện nay (Hội đồng) là một trong những vấn đề được quan tâm Vai trò chính trị của Hội đồng và tăng cường sự tiếp xúc giữa họ với công dân Và thực chất tổ chức chính trị này ủy quyền cho hành chính (hành pháp) có trách nhiệm chấp hành; quản lý trực tiếp việc cung cấp dịch

vụ cho các nhà quản lý mang tính chuyên môn Hội đồng thông qua đại biểu, tiếp xúc, trao đổi với cử tri, công dân, xã hội dân sự và khu vực tư để xác định nhu cầu của họ và chuyển nó thành quyết định chính sách của nhà nước

Những đại biểu của quốc hội, hội đồng (đặc biệt đối với hành pháp ở địa phương) chính

là những người được dân bầu và do đó phải hấp thu được những đòi hỏi của công dân và truyền những đòi hỏi đó đến cho các nhà quản lý (hành pháp) đề thực hiện nhằm đáp ứng đòi hỏi của công dân một cách chuyên nghiệp Về phương diện lý luận, cách tổ chức chính phủ như trên, đặc biệt là chính quyền địa phương là một sự thể hiện rất cụ thể

nguyên tắc dân chủ trong quản lý và cũng là nền tảng bảo đảm tính pháp lý của hoạt động.

3.1.2 Hiện đại hóa cách thức tuyển dụng và sử dụng người lao động làm việc cho cơ quan nhà nước.

Bổ nhiệm chính trị luôn tồn tại trong mọi thể chế nhà nước Một khi có sự thay đổi chính phủ, bổ nhiệm chính trị luôn xẩy ra Một số vị trí cao cấp trong chính phủ thường được đặt những con người thuộc “ekip” của những người đứng đầu vào các vị trí đó Tuy nhiên, dù bổ nhiệm chính trị nhưng cũng đòi hỏi phải có những quy chế nhất định.

Số lượng vị trí được bổ nhiệm chính trị của các nước nói chung chiếm một tỷ lệ không lớn trong tổng số người lao động làm việc cho chính phủ Ví dụ, ở Mỹ (con số năm 2004)

có khoảng 2,72 triệu người làm việc, thì có khoảng 9.051 người được bổ nhiệm chính trị.

Và các vị trí bổ nhiệm chính trị sẽ bị thay thế bằng những người “mới” sau khi có sự thay đổi chính phủ, đặc biệt với các nước có thể chế đa đảng và chính phủ thành lập theo cơ chế chính phủ liên hợp Đối với những nước theo chế độ một đảng cầm quyền, việc bổ nhiệm và thay thế các vị trí này ít hơn Những người được bổ nhiệm chính trị thường nắm giữ các vị trí đó 2 nhiệm kỳ.

Vấn đề bổ nhiệm chính trị xét trên một nguyên tắc cũng đòi hỏi có những sự bình đẳng theo sắc tộc, nhưng trên thực tế gặp khá nhiều có khăn 3 /.

Công vụ của những người được bổ nhiệm chính trị - hay thực thi công việc của những người được bổ nhiệm chính trị với trách nhiệm báo cáo về những công việc mà họ làm đang là một thách thức của chính phủ nhiều nước Thông thường, các vị trí này ít khi chịu trách nhiệm một cách thích ứng phải báo cáo cho công dân biết về công việc của họ Khi tranh cử, họ có nhiều cam kết, nhưng khi được bầu để thực thi các loại công việc, họ lại thiếu một sự cam kết về những gì họ đã làm.

Ngoài các vị trí bổ nhiệm chính trị, các vị trí khác thường ít thay đổi khi có sự thay đổi chính phủ theo quan điểm của một nền hành chính chuyên nghiệp và ‘chính trị ra đi hành chính ở lại” Điều này sẽ đặt ra cho việc tuyển chọn để đưa người vào (của bất cứ chính

3 Ở Mỹ, hơn 35,6 triệu người gốc Latin, nhưng bổ nhiệm chính trị chỉ chiếm cao nhất 336 người trên tổng số khoảng 9.000.

phủ nào) đều phải dựa trên nguyên tắc: bình đẳng, công khai, không thiên vị để chọn

đúng người đặt vào vị trí cần tuyển Đó cũng chính là nguyên tắc của quản lý nguồn nhân lực của hành chính hiện đại.

Một nền hành chính hiện đại cũng đồng nghĩa với vấn đề bổ nhiệm nhân sự cho các vị trí cao cấp Dù theo cách tiếp cận nào, thì các vị trí cao cấp đó cũng như các vị trí quản lý khác đều phải dựa trên nguyên tắc “đúng người, đúng việc” Đây là một thách thức đối với nhiều nước khi bổ nhiệm quan chức cao cấp Mô hình lột xác với cách tiếp cận trả công cho những người ủng hộ chính trị (bổ nhiệm mang tính chính trị) vẫn tiếp tục tồn tại

ở nhiều nước Sự thay đổi cơ bản cũng xẩy ra trong trường hợp bổ nhiệm chính trị Một

sự xem xét rất chi tiết để “chọn đúng người cho các vị trí chính trị đó”

Thi tuyển để chọn người đưa vào các vị trí công việc trong bộ máy nhà nước là một cách thức làm của tất cả các nước để có được “đúng người” Mặt khác, những người dự thi trong điều kiện toàn cầu hóa, khu vực hóa cũng có thể không bị hạn chế bởi quốc tịch

Tổ chức một kỳ thi để có những người phù hợp phải bảo đảm: khách quan, công bằng, bình đẳng Cần loại bỏ “cơ chế xin - cho” trong thi tuyển công chức và tránh sự tác động của yếu tố chính trị.

Thi tuyển để chọn người vào làm công việc cho từng vị trí cụ thể chứ không phải để thi tuyển đầu vào chung cho nền công vụ Do đó, phải thi để chọn người theo đúng yêu cầu của việc thực thi công việc Đây chính là điều thách thức của nhiều nước khi áp dụng mô hình sử dụng công chức theo chức nghiệp ngành, ngạch suốt đời Và đây cũng chính là nguyên nhân không nâng cấp được chất lượng đội ngũ mới tuyển vào nền hành chính nhà nước Hành chính công sẽ phải quản lý những con người có động cơ làm việc; có trách nhiệm và được đào tạo phù hợp; hành chính công phải cung cấp thông tin nhanh, chính xác và kịp thời cho xã hội; phải cạnh tranh vì lợi ích quốc gia

Tuyển chọn người vào làm việc thường xuyên cho tổ chức nhà nước cũng là một trong những cách thức hiện đại hóa nhân sự nhằm đáp ứng với đòi hỏi của sự thay đổi.

- Mỗi cơ quan có thể tuyển dụng thông qua thi tuyển cạnh tranh công khai (open competition) hoặc thông qua một cơ sở đào tạo như kiểu của Pháp (E’NA) hay ở

Ý Những người được chọn sẽ được bổ nhiệm.

- Chọn từ những người bên ngoài, không làm việc cho nhà nước nhưng có chuyên môn; kinh nghiệm làm việc có thời hạn Họ sẽ không nằm trong cơ cấu của tổ chức;

- Công chức có thể luân chuyển đến các tổ chức khác; công ty tư nhân hay các tổ chức quốc tế có thời hạn.

Mô hình sử dụng nguồn nhân lực theo cách thức trao đổi này sẽ tạo cơ hội để nâng cao kiến thức, kinh nghiệm quản lý; hoàn thiện chất lượng và học hỏi cách ứng xử.

Thu hút những người có chất lượng bằng nhiều cách nhưng trong đó ngay từ trong hệ thống các trường đại học Các trường và sinh viên sẽ được trao nhiều cơ hội để có thể trở thành nhà hành chính công trong tương lai

- Các trường sẽ quan tâm đến tính chuyên môn đòi hỏi của khu vực công để điều chỉnh các chương trình cần thiết;

- Sinh viên có thể tham gia các khóa đào tạo hành chính công để có kinh nghiệm;

- Kết quả nghiên cứu sẽ được “chuyển bán cho khu vực công”;

- Hệ thống xử lý số liệu và công nghệ mới được áp dụng để cung cấp thông tin.

3.1.3.Chuyên nghiệp hóa nguồn nhân lực

Nguồn nhân lực đóng vai trò rất quan trọng đối với nền hành chính Chuyên nghiệp hóa nguồn nhân lực cũng đồng nghĩa tạo ra cơ chế mới cho quản lý.

Nguyên tắc chung là:

1 Cơ cấu chức nghiệp phải thừa nhận và trả công cho những người có năng lực và thực thi hiệu quả hoạt động ;

2 Hệ thống đánh giá tạo nên một sự liên kết gần giữa đánh giá khách quan hàng năm

và tiến hóa chức nghiệp;

3 Văn hóa học suốt đời;

4 Quy chế luân chuyển- cho phép 2-5 năm thay đổi vị trí công việc Những vị trí nhạy cảm phải thay đổi 5 năm 1 lần;

5 Vấn đề tuyển chọn, bổ nhiệm các vị trí quản lý trung cấp và cao cấp cũng đòi hỏi phải thay đổi thích ứng Thay cho việc lạm dụng, những tiêu chuẩn cụ thể đối với các nhà quản lý các cấp được quy định cụ thể Thay cho mô hình khép kín trong việc tuyển dụng, thì mô hình mở tuyển vị trí trung và cao cấp được coi như là một bước đột phá của chính sách nhân sự trong nền hành chính công hiện đại.

6 Mô hình chức nghiệp được thay thế bằng mô hình vị trí, nhưng vị trí cũng sẽ được luân chuyển.

3.1.4 Xác lập ưu tiên và cách phân bổ nguồn lực

Một nền hành chính hiện đại trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và trong môi trường khoa học công nghệ đòi hỏi phải biết quản lý nguồn lực công (public resources) một cách hợp lý nhất Về nguyên lý chung, nguồn lực công và chi tiêu nguồn lực này phải đặt dưới sự kiểm soát và gắn liền chặt chẽ với những ưu tiên quốc gia (quốc gia, vùng, địa phương,v.v.) và điều công dân mong đợi là mỗi một đồng ngân sách nhà nước chi tiêu đều phải gắn liền với hoàn thiện cuộc sống của người dân

Quản lý chặt việc sử dụng nguồn lực công cũng đồng nghĩa với việc phải xác định ưu tiên một cách hợp lý nhất, khoa học cho việc chi tiêu Và trong những trường hợp cần thiết cần phân bổ lại ngân sách nhà nước 4 / Đây là một thách thức của nhiều nước trong cơ chế

kế hoạch hóa tập trung bao cấp với nghĩa các chương trình và dự án từ ngân sách nhà nước mang tính “xin- cho” và do đó những dự án không hiệu quả vẫn được cấp ngân sách khó bị cắt giảm.

Để đáp ứng được đòi hỏi hiện tại cũng như tương lai của quốc gia, một nền hành chính hiện đại cần xác định rõ ràng những ưu tiên và cách phân bổ nguồn lực

không hiệu quả.

Mỗi một quốc gia, trong điều kiện chung của công nghiệp hóa, hiện đại hóa có thể phải xác lập cơ chế ưu tiên Do nhiều nguyên nhân khác nhau nên cơ chế ưu tiên sẽ tạo ra lộ trình cần để phân bổ nguồn lực hợp lý.

Đây chính là những điều hạn chế hiện nay của nhiều nước Thiếu năng lực của đội ngũ những nhà lãnh đạo, quản lý làm cho việc xác định tầm nhìn mang tính chất chiến lược

về ưu tiên rất hạn chế và trong nhiều trường hợp có thể vì lợi ích mang tính cục bộ, cá nhân Nhiều dự án đầu tư không phải mang tính chất ưu tiên mà chạy theo những mục đích khác đã làm cho việc phân bổ nguồn lực quốc gia (đất đai) sai lệch Quy hoạch treo

là một trong những hướng sai lệch nghiêm trọng khi không xác định rõ ưu tiên và phân

bổ nguồn lực quốc gia

Một nền hành chính hiện đại đòi hỏi không cho phép tạo ra sự sai lệch đó.

3.1.5 Phân cấp quản lý tài chính

Phân cấp quản lý tài chính là một trong những cách tiếp cận đến nền hành chính hiện đại.

Đơn giản hóa các thủ tục hành chính cũng như phân cấp quản lý và thích ứng cùng với phân cấp quản lý tài chính sẽ tạo ra cơ chế hoạt động tốt hơn.

- Những ai liên quan đến chi tiêu và thanh toán đều phải chịu trách nhiệm cá nhânđối với những hoạt động đó;

- Dịch vụ tài chính trung tâm chỉ có thể hỗ trỡ và tư vấn về chuyên môn chonhững ai liên quan đến quản lý tài chính và ngân sách;

- Dịch vụ kiểm toán phải mang tính độc lập cao đối với các chủ thể bị kiểmtoán để có thể kiểm soát hoạt động tài chính của các cơ quan nhà nước mộtcách minh bạch, công khai, không thiện vị và không chịu áp lực chính trị;

- Thiết lập một cơ chế kiểm soát chi tiêu chặt chẽ với sự hỗ trợ của công nghệthông tin và có sự tham gia của nhân dân

3.1.6 Đơn giản hóa các thủ tục liên quan đến việc đáp ứng nhu cầu quản lý (nhà nước) cũng như đòi hỏi của công dân.

Đơn giản hóa thủ tục nội bộ sẽ cho phép tiếp cận linh hoạt hơn giữa các bộ phận cóliên quan Những thủ tục về tư vấn, làm quyết định đều có thể đơn giản đến mứccần thiết Quá trình này cũng đồng hành với việc sử dụng các công cụ như côngnghệ thông tin, mạng và hộp thư

Nhiều nước coi đây là điều quan trọng cần phải xem xét và đó cũng là thước đocủa sự hiện đại nền hành chính trong môi trường công nghệ hiện đại Áp lực thủtục hành chính (nhà nước) luôn là chủ đề chỉ trích, phàn nàn của công dân đối với

bộ máy nhà nước Cải cách hành chính ở Việt nam cũng được ghi nhận ngay từđơn giản hóa thủ tục hành chính thông qua cải cách thủ tục hành chính trên 7 lĩnhvực (1994), nhưng hình như lĩnh vực này càng ngày càng trở nên phức tạp donhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân của thiếu những nền tảng pháp lý choviệc đưa ra các thủ tục đó Ví dụ, hộ khẩu hay đăng ký thường trú của công dân vànhững thủ tục quy định liên quan đến nhà ở; đến việc làm mang tính thường xuyên.Trong khi đó đăng ký thường trú, tạm trú của các nước chỉ đơn thuần là sự kiểmsoát “có mặt của công dân” ở một thời điểm nhất định Những quy định cách đâynhiều chục năm vẫn không được quan tâm xem xét Một thủ tục xử phạt vi phạmtrật tự giao thông cũng rất phức tạp vì áp dụng một quy trình của xử phạt vi phạmhành chính Điều này hầu như không ai quan tâm để “hiện đại hóa”, trong khi cácnước thủ tục này “rất đơn giản, hiện đại và chỉ mất khoảng thời gian cực ngắn”

Tệ quan liêu đang là một trong những yếu kém của nền hành chính các nước Cắtgiảm tệ quan liêu đã trở thành ưu tiên của nhiều nước Nhiều tổ chức đã đưa ranhững “phàn nàn” về chi phí quá lớn, không cần thiết cho những nội dung mangtính “thủ tục hành chính của nhà nước” Phải nộp quá nhiều hồ sơ, thông tin mànhà nước cũng chẳng dùng để làm gì; các loại báo cáo phải nộp hàng năm cũng chỉmang tính hình thức; một quyết định xử phạt vị phạm trật tự an toàn giao thông

cũng không để nhằm mục đích gì Cần loại bỏ những quy định đó như các nước cócông nghệ tiền tiến đã làm.

Tuy nhiên, cắt giảm tệ quan liêu không thể giải quyết bằng một biện pháp riêng lẻ.Nhiều mô hình truyền thống đã được các nước áp dụng như mô hình “một cửa”

Mô hình này cho phép công dân, doanh nghiệp có thể giải quyết mọi công việc củamình tại một nơi Đây cũng là điều cần quan tâm Các nước, quan niệm khônggiống nhau về một cửa Có những khi hiểu một cửa là nhà nước làm thay công dânmột số việc; trong khi đó cũng có nước cho rằng mọi việc đến một nơi sẽ được giảiquyết tại nơi đó thông qua nhiều cơ quan

Chính phủ điện tử được coi như một giải pháp cần thiết để đơn giản các đòi hỏi thủtục Tất cả được khai báo, xử lý được thực hiện qua mạng điện tử

3.1.7 Nền hành chính có chế độ việc làm thích ứng, linh hoạt biết khai thác lợi thế của khoa học và công nghệ hiện đại

Hiệu lực, hiệu quả hoạt động quản lý hành chính nhà nước phụ thuộc rất lớn vàohành vi và văn hóa của các nhà quản lý và người lao động làm việc trong hệ thốngcác cơ quan hành chính nhà nước Quy chế hay luật pháp chỉ là nền tảng

Xây dựng một chế độ việc làm thích ứng sẽ tạo ra được năng suất và hiệu quả Vàchỉ có một chế độ việc làm hợp lý mới tạo ra được một nền hành chính tốt Mộtchế độ việc làm hay chế độ công việc hợp lý sẽ tạo cơ hội để tinh giảm biên chế;tăng tiền lương; quản lý tốt hơn thực thi công việc của từng con người cụ thể

Chế độ công vụ theo mô hình vị trí, công việc kết hợp với chế độ công vụ theochức nghiệp (ngành, ngạch,v,v,) đang được các nước áp dụng trên cơ sở kết hợpcác cơ chế như hợp đồng; trả lương theo kết quả thực thi công việc;

Một nền công vụ hiện đại đòi hỏi phải tạo ra được một chế độ việc làm hiệu quả.Nhưng do bản chất của nhà nước và công việc của nhà nước và nhiều yếu tố mangtính chính trị nên mô hình công vụ theo bất cứ một hình thức nào cũng gặp nhữngthách thức.

Hai mô hình việc làm được quan tâm của các nước với hai cách : vị trí, công việchay chức nghiệp Thực chất của hai mô hình này là hai cách tiếp cận: một cách tiếpcận lấy cá nhân làm nền tảng cho hoạt động thực thi công việc (vị trí) và một bên

là tập thể Cả hai cách này đều có những hạn chế và ưu điểm Không có nước nàolại tuyệt đối hóa mô hình thức Trong cá nhân có tập thể và trong chức nghiệp có

cá nhân Sự lồng ghép này cũng là một tiêu chí thể hiện sự linh hoạt trong chế độviệc làm

Một văn hóa tập thể trong hệ thống các tổ chức nhà nước đòi hỏi quan tâm nhiềuđến mô hình chức nghiệp Trong khi hiệu quả và chất lượng đòi hỏi nhiều hơn môhình vị trí, công việc

Cách tiếp cận “việc làm suốt đời- job for life” với việc bảo đảm việc làm cho côngchức cao hơn so với khu vực tư nhân và gắn liền với suốt đời đó là lương hưu Đócũng chính là điều hấp dẫn với nhiều người khi gia nhập thị trường việc làm khuvực công Đặc biệt trong điều kiện thị trường lao động tự do chịu nhiều rủi ro, thìviệc làm suốt đời sẽ là một bảo đảm cho công chức làm việc Nhưng nếu không ápdụng mô hình này, chấp nhận thị trường tự do và theo mô hình vị trí, khả năng đểgiữ người giỏi sẽ rất hạn chế

Mô hình chức nghiệp vẫn được tiếp tục áp dụng, nhưng để tránh những hạn chế,việc tuyển chọn nghiêm ngặt hơn; đề bạt, thăng tiến không mang tính “đóng” như

mô hình chức nghiệp truyền thống Mô hình chức nghiệp hiện đại cũng chấp nhận

“tuyển chọn đề bạt mang tính mở”

Việc làm hay số người làm việc cho khu vực nhà nước là một trong những mô hìnhviệc làm hiện đại Tuy nhiên, để đạt được chuẩn mực này, đòi hỏi một cách tiếpcận mang tính hệ thống Cắt giảm biên chế là một đòi hỏi của hệ thống hành chínhhiện đại trong bối cảnh môi trường của khoa học công nghệ Nhưng cắt giảm nhưthế nào và kết hợp giữa khoa học công nghệ hiện đại với con người Nếu áp dụng

mô hình chính phủ điện tử hay các hoạt động mua bán đều diễn ra qua mạng, vấn

đề dư thừa sẽ là một bài toán khó giải của các nước

Phân quyền quản lý nhân sự gắn liền với những quyền khác sẽ tạo ra một lực lượnglao động đáp ứng được đòi hỏi của nền hành chính hiện đại Nhưng đây chính làmột sự thách thức rất lớn đối với nhiều nước Cơ quan nhân sự trung ương (mangtính tập quyền) vẫn hoạt động ở hầu hết các nước; các quyền về nhân sự vẫn “chịu

sự điều tiết chung” Do đó, phân quyền nhân sự vẫn đang là một trong những tháchthức của việc xây dựng nền hành chính nhà nước đáp ứng với xu thế hội nhập vàtrong môi trường khoa học và công nghệ hiện đại

Một nền hành chính hiện đại xét trên quan điểm nguồn nhân lực có thể thấy khácnhiều vấn đề đang trở nên bức xúc Đó là:

- Đội ngũ người làm việc cho nhà nước đang có xu hướng già hóa, do khôngđưa ra được nên đưa vào người trẻ, mới bị hạn chế bới biên chế, số lượngngười;

- Thị trường lao động đang trở nên cạnh tranh Chảy máu chất xám từ cơ quannhà nước ra bên ngoài là một thách thức

- Nhà nước đã trở thành người sử dụng lao động áp dụng nhiều tiêu chí giốngnhư một nhà sử dụng lao động trên thị trường lao động 5/

3.2 Công khai, minh bạch để đáp ứng yêu cầu phát triển, hội nhập trong môi trường khoa học và công nghệ hiện đại

đang xẩy ra mạnh giữa các nhà sử dụng lao động Nếu chính phủ không thay đổi tư duy, kho có thể có người tài vào làm việc cho nhà nước

Minh bạch trong hành chính công đã trở nên vấn đề có tính bản chất không chỉ mộtquốc gia mà cả các tổ chức quốc tế Nhiều nước coi minh bạch như là “chỉ số” củahành chính hiện đại và cũng là ‘chỉ số” để đánh giá tham nhũng.

Đó cũng là chỉ số để xác định tính đích thực của dân chủ tham gia và trách nhiệmbáo cáo của các nhà quản lý nhà nước đối với công dân và xã hội

3.2.1 Minh bạch, mở là điều kiện để công dân, xã hội có thể dễ tiếp cận đến văn bản và thông tin của nhà nước

Công dân có quyền được tiếp cận đến các loại văn bản và thông tin của nhà nước

có liên quan đến công dân và hoạt động của công dân Đây cũng là chỉ số quantrọng để xác định tính minh bạch Trên thực tế, quá nhiều văn bản pháp luật côngdân và ngay không ít quan chức cũng không có điều kiện để tiếp cận

Đánh giá mức độ hiện đại của hành chính trên lĩnh vực này có thể xem xét trên một

số khía cạnh:

- Mạng thông tin của chính phủ

- Mạng thông tin của các cơ quan nhà nước

- Điểm có khả năng tiếp cận đến mạng thông tin

- Hạ tầng công nghệ thông tin quốc gia

3.2.2 Công khai, minh bạch quy trình lập pháp, lập quy và xây dựng chính sách

Minh bạch trong quá trình lập pháp, lập quy và xây dựng chính sách được thựchiện thông qua:

- Đơn giản hóa và hoàn thiện khuôn khổ quy chế;

- Thúc đẩy văn hóa đối thoại và tham gia của các bên có liên quan đến quytrình lập pháp, lập quy và xây dựng các chính sách;

- Đánh giá tác động của một văn bản pháp luật mới đến sự vận động và pháttriển xã hội và công khai các đánh giá đó.

3.2.3 Chính phủ phải thiết lập nhiều cách để quan hệ với công chúng

Mở cửa và minh bạch gắn liền với các hoạt động thể hiện quan hệ với công chúng.Trên thực tế, quan hệ với công chúng được thiết lập bằng nhiều cách khác nhau.Mức độ cao và các biện pháp thể hiện mở rộng sự tham gia và tiếp xúc giữa cơquan nhà nước với công chúng sẽ được sử dụng để đánh giá minh bạch, mở củanền hành chính Xã hội công nghệ thông tin càng tạo cơ hội để nhận biết quan hệnày càng cụ thể Chính phủ phải có trách nhiệm tạo ra những cơ hội đó thông qua

“Cổng điện tử”hay “đường dây nóng”

Một chính phủ ngày càng mở hơn đối với công dân không chỉ là yếu tố của mộtchính phủ dân chủ mà cũng là một chính phủ hiện đại Theo cách tiếp cận củaOECD, chính phủ mở là một chính phủ khi mà công dân, các tổ chức xã hội củacông dân; các nhà kinh doanh; doanh nghiệp,v.v có thể:

- Biết được những điều mà chính phủ làm thông qua tiếp cận và hiểu đượcthông tin;

- Nhận được những gì chính phủ làm cho họ một cách dễ dàng;

- Và có thể được tham gia để tạo ra những gì mà họ và chính phủ cùng muốn

Chính phủ ngày càng mở khi các chỉ số đo “độ mở” được xác định từ tập hợp bayếu tố:minh bạch; có thể tiếp cận được và thích ứng Và các yếu tố đó sẽ tác độngđến mức độ mở của chính phủ (sơ đồ 6)

Mỗi một quốc gia có thể tiếpcận đến cả ba yếu tố gắn liềnvới một chính phủ công khai,

Chính phủ mở (open government)

trong nhiều trường hợp, sự lựa chọn của các nước sẽ không giống nhau Trong khimột số nước kỳ vọng về một chính phủ công khai để hạn chế tham nhũng thì một

số nước coi cả ba yếu tố trên là một cách cần thiết để gia tăng sự trao đổi giữa nhànước và công dân; làm cho quá trinh xây dựng chính sách có sự tham gia nhiềuhơn của công dân

Một chính phủ công khai mở luôn là một thách thức của các chính phủ trong tiếntrình cải cách hành chính, mặc dù chính phủ luôn mong muốn để đạt được mức độcông khai cao

Mở, công khai sẽ tạo nhiều điều kiện thuận lợi để chính phủ hoàn thiện chínhmình Nhưng đồng thời mở, công khai cũng là cơ hội để nhiều nhóm lợi ích khácnhau tấn công chính phủ

Minh bach được coi như là điều kiện tiên quyết cho một chính phủ mở Và mộttrong những điều cơ bản đó chính là khả năng tiếp cận đến thông tin của chính phủ.Như mô tả trên sơ đồ 7, các nước OECD ngày càng phổ biến về luật tiếp cận thôngtin của chính phủ Nếu trước 1960, số nước có luật này hạn chế thì giai đoạn 2001-

2004 đã có 28/30 nước có luật tiếp cận đến thông tin của chính phủ

Chính phủ nhiều nước đã dầntừng bước áp dụng nhiều biệnpháp và công cụ khác nhau đểtạo cơ hội cho công dân tiếpcận đến thông tin; biết đượcchính phủ đã làm gì và đanglàm gì Tuy nhiên, một vấn đềđặt ra là công dân được biếtnhiều hơn về pháp luật đãđược chính phủ làm ban hànhnhưng biết quá ít về những gìchính phủ làm và làm như thế

Sơ đồ 7

nào Kiểm toán, công khai các khoản mục chi tiêu; đầu tư; sử dụng công sản đangtrở thành vấn đề mà công dân đòi hỏi phải minh bạch, công khai.

Một chính phủ mà công dân dễ dàng tiếp cận đến các loại thông tin liên quan đến hoạt động của chính phủ và liên quan đến công dân sẽ là thước đo của chính phủ hiện đại, thích ứng trong môi trường khoa học công nghệ hiện đại

Trong điều kiện hiện nay, tiếp cận đến các loại dịch vụ của chính phủ; các thôngtin về hoạt động của chính phủ ngày càng được chú ý

Một chính phủ dễ tiếp cận khi tất cả các đòi hỏi của công dân đều được xem xét vàđáp ứng và điều quan trọng là được xử lý một cách bình đẳng Luật pháp phải quyđịnh để bảo đảm cho công dân quyền được tiếp cận và những đòi hỏi của họ phảiđược đáp ứng khi pháp luật đã quy định Chính phủ phải có trách nhiệm với cácquyết định của họ

Tiếp cận dễ dàng của công dân đến hoạt động hành chính đòi hỏi các cơ quan nhànước nói chung cũng như hành chính nói riêng ngày càng phải xóa bỏ “nhiều ràocản” liên quan đến những thủ tục nhận, tiếp cận đến thông tin của chính phủ Một

số nước trước đây muốn đọc một loại văn bản pháp luật nào của nhà nước đều phảixin phép Điều đó cũng có nghĩa là phải có giấy phép mới được đọc Và đó cũngchính là cách thức để hạn chế sự tiếp cận của công dân đến với hoạt động của cơquan nhà nước

Một chính phủ công khai, mở cũng đồng nghĩa với chính phủ thích ứng với đòi hỏicủa công dân và do đó bắt buộc chính phủ phải có năng lực để thích ứng với đòihỏi của xã hội và công dân Đó cũng chính là thách thức cơ bản nhất đề tạo ra mộtchính phủ công khai, mở thực sự trong môi trường công nghiệp hóa, hiện đại hóa.Nhiều chính phủ đã thiết kế những mô hình nhằm tạo thuận lợi cho công dân tiếpcận với các cơ quan hành chính nhà nước một cách thuận tiện Mô hình chính phủđiện tử sẽ là một công cụ chính sách quan trọng