CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN MỨC CUNG ỨNG TÍN DỤNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM TỪ NĂM 2004 ĐẾN NĂM 2011

Đặc biệt trong năm 2011, để thực hiện mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, Ngân hàng Nhà nước liên tiếp sử dụng các công cụ của mình để từng bước thắt chặt tiền tệ, dẫn đến tình trạng thiế

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

-ĐỀ CƯƠNG NGHIÊN CỨU

TÊN ĐỀ TÀI

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN MỨC CUNG ỨNG TÍN DỤNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM TỪ NĂM

2004 ĐẾN NĂM 2011

Người hướng dẫn khoa học:

MỤC LỤC

I LÝ DO NGHIÊN CỨU : 2

II VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU : 3

III MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU : 4

IV PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU : 4

V CƠ SỞ LÝ THUYẾT : 4

1 Cơ sở lý thuyết: 4

2 Các nghiên cứu trước 7

VI MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ GIẢ THIẾT NGHIÊN CỨU : 9

VII PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU : 13

VIII NỘI DUNG NGHIÊN CỨU : 13

IX Ý NGHĨA: 14

X DỰ KIẾN KẾT CẤU ĐỀ TÀI : 14

XI TÀI LIỆU THAM KHẢO:……… 15

I LÝ DO NGHIÊN CỨU :

Sau 25 năm tiến hành công cuộc đổi mới đất nước làm thay đổi cơ bản nền kinh tế với những chỉ số kinh tế ngày càng khả quan, hệ thống ngân hàng đã đóng một vai trò quan trọng Những đổi mới của hệ thống ngân hàng Việt Nam được coi là khâu đột phá và có nhiều đóng góp tích cực cho nền kinh tế Thứ nhất, ngành ngân hàng đóng vai trò chủ đạo trong việc đầy lùi và kiềm chế lạm phát, từng bước duy trì sự ổn định giá trị đồng tiền Việt Nam, góp phần cải thiện kinh tế vĩ mô, môi trường đầu tư và hợp tác kinh doanh Thứ hai, tín dụng ngân hàng đã đóng góp tích cực cho việc duy trì sự phát triền kinh tế với nhịp độ cao trong nhiều năm liên tục Với dư nợ cho vay nền kinh tế chiếm từ 35-37% GDP và mỗi năm ngành ngân hàng đóng góp trên 10% tổng mức tăng trưởng kinh tế của cả nước Thứ

ba, ngành ngân hàng đã hỗ trợ hiệu quả trong việc tạo việc làm mới, thu hút lao động có trình độ cao, góp phần cải thiện thu nhập và giảm nghèo bền vững Như vậy, xét trên cấp độ

vĩ mô, một hệ thống ngân hàng tốt, kinh doanh có hiệu quả, có khả năng chống chọi với các

cú sốc tiêu cực, đóng góp tích cực vào sự ổn định của hệ thống tài chính quốc gia là mục tiêu chung trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của cả nước Trong đó, mức cung ứng tín dụng của các ngân hàng thương mại đóng một vai trò quan trọng trong việc xác định tình trạng sức khỏe của toàn hệ thống ngân hàng

Ngân hàng còn là nơi tích tụ, tập trung và thu hút mọi tiềm năng phục vụ cho mục tiêu phát triển kinh tế, có tác dụng khuyến khích, hỗ trợ sự ra đời và phát triển của doanh nghiệp Nhờ có hoạt động của hệ thống ngân hàng và đặc biệt là hoạt động tín dụng, các doanh nghiệp có điều kiện mở rộng sản xuất, cải tiến máy móc công nghệ, tăng năng suất lao động, nâng cao hiệu quả kinh tế Tuy nhiên thực tế trong những năm gần đây cho thấy ngân hàng chưa hoàn thành tốt vai trò của mình đối với nền kinh tế, đặc biệt là khu vực kinh

tế ngoài quốc doanh Quy mô tín dụng ngoài quốc doanh mới chiếm một phần rất nhỏ bé trong tổng dư nợ, chưa tương xứng với tiềm năng của khu vực này Trong khi đây là khu vực năng động nhất, đóng góp vào GDP ngày càng lớn, có số lượng cơ sở sản xuất kinh doanh ngày càng tăng, nhất kể từ khi luật doanh nghiệp ra đời

Đặc biệt trong năm 2011, để thực hiện mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, Ngân hàng Nhà nước liên tiếp sử dụng các công cụ của mình để từng bước thắt chặt tiền tệ, dẫn đến tình trạng thiếu hụt tiền đồng nên ảnh hưởng đến hoạt động cho vay của các ngân hàng thương mại làm cho hoạt động kinh doanh của ngân hàng bị tổn thất và trì trệ

Vì hoạt động tín dụng đóng một vai trò vô cùng quan trọng ở cả cấp độ vĩ mô và hoạt động kinh doanh của ngân hàng, nên việc tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến mức cung ứng tín dụng của ngân hàng là hết sức cần thiết Nó cho chúng ta một bằng chứng khoa học cụ thể để có thể giài thích hoạt động cho vay của các Ngân hàng thương mại, qua đó góp nâng

cao chất lượng tín dụng của Ngân hàng Đó là lý do, tác giả chọn đề tài: “Các yếu tố ảnh hưởng đến mức cung ứng tín dụng của các ngân hàng thương mại ở Việt Nam.” để nghiên

cứu

II VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU :

Tín dụng Ngân hàng có tác động rất lớn đến hoạt động kinh tế, nhất là trong nền kinh

tế thị trường nó có vai trò khá quan trọng trong việc thúc đẩy các lực lượng sản xuất xả hội phát triển Nhờ có nguồn vốn tín dụng của Ngân hàng mà các doanh nghiệp có điều kiện bổ sung vốn thiếu hụt tạm thời hay mở rộng nguồn vốn đảm bảo cho quá trình sản xuất kinh doanh bình thường, mở rộng sản xuất , cải tiến kỹ thuật, áp dụng kỹ thuật công nghệ mới tăng tính cạnh tranh Tín dụng đã giúp các doanh nghiệp đẩy nhanh quá trình sản xuất tiêu thụ, tạo điều kiện duy trì mối quan hệ giữa sản xuất,lưu thông hàng hóa với tiêu dùng xã hội

Ngày nay trong quá trình toàn cầu hóa, quan hệ quốc tế ngày càng tăng cường, mỗi quốc gia trở thành một bộ phận của thị trường thế giới, do đó tín dụng Ngân hàng trên lĩnh vực tín dụng quốc tế cũng trở nên quan trọng giúp cho việc liên kết, chuyển giao công nghệ giữa các nước cũng trở nên nhanh chóng, rút ngắn thời gian phát triển

Như vậy hoạt động tín dụng của Ngân hàng thương mại đã thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển nhanh chóng ngay cả trong nước và quốc tế Chúng ta biết rằng Có rất nhiều yếu tố tác động đến hoạt động tín dụng của NHTM bao gồm yếu tố chủ quan và yếu tố khách quan vấn đề đặt ra là trong tình hình kinh tế Việt Nam thì những yếu tố nào tác động đến mức cung ứng tín dụng của Ngân hàng thương mai bao gồm cả yếu tố vĩ mô và vi mô

Từ những quan điểm trên, nghiên cứu này sẽ cố gắng xác định các yếu tố chính tác động đến lượng cung ứng tín dụng của các Ngân hàng thương mại ở Việt Nam hiện trong giai đoạn từ năm 2004 đến năm 2011

III MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU :

Đề tài cần đạt được các mục tiêu sau:

Xác định được các yếu tố ảnh hưởng đến mức cung ứng tín dụng của các Ngân hàng thương mại ở Việt Nam

Đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đó lên mức cung ứng tín dụng của các Ngân hàng thương mại ở Việt Nam

Đề nghị các giải pháp nhằm nâng cao mức cung ứng tín dụng của các Ngân hàng thương mại ở Việt Nam

IV PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU :

Đề tài nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến mức cung ứng tín dụng của 30 Ngân hàng thương mại ở Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2004 đến năm 2011, bao gồm các cả các nhân tố bên trong và các nhân tố bên ngoài

Số liệu được lấy từ các báo cáo tài chính đã được kiểm toán của 30 Ngân hàng thương mại ở Việt Nam trong khoảng thời gian từ 2004-2011 và báo cáo của Ngân hàng Phát triển Châu Á(ADB)

V CƠ SỞ LÝ THUYẾT :

1 Cơ sở lý thuyết

Trên thế giới đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động cung ứng tín dụng của ngân hàng Trong khi một vài nghiên cứu tập trung vào việc tìm hiểu hoạt động cung ứng tín dụng của các ngân hàng ở một khu vực hay một nhóm

các quốc gia (Ví dụ như: nghiên cứu của Siregar, Reza và Choy (2009) ở khu vực Đông

Nam Á; Jane (2006) ở Bắc Phi,…) thì các nghiên cứu khác lại tập trung vào một quốc gia

cụ thể (Ví dụ như: nghiên cứu của Vincent Mok (2008) ở Trung Quốc; Ewert-Schenk và

Szczesny (2000) ở Đức, Yannis and Aristotelis(1998) ở Greece hay gần đây hơn là nghiên cứu của Olokoyo(2011) ở Nigeria,…) Dù nghiên cứu trên một nhóm các quốc gia hay ở một quốc gia riêng biệt thì các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng cung ứng tín dụng của ngân hàng cũng được chia làm hai loại: các nhân tố bên trong và các nhân tố bên ngoài

Các nhân tố bên trong ảnh hưởng đến khả năng cung ứng tín dụng của Ngân hàng thương mại có thể định nghĩa là các nhân tố chịu ảnh hưởng bởi các các quyết định mang tính chủ quan của ban lãnh đạo ngân hàng hay chính tiềm lực của chính mỗi Ngân hàng đó Các nhân tố này bao gồm: quy mô vốn, quy mô tiền gửi khách hàng, rủi ro thanh khoản, rủi

ro tín dụng, chính sách lãi suất, mức độ đa dạng hóa, chi phí vận hành, năng suất lao động, tình trạng cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin,…

Các nhân tố bên ngoài ảnh hưởng đến khả năng cung ứng tín dụng của ngân hàng là các nhân tố nằm ngoài khả năng kiểm soát của các nhà quản trị ngân hàng, nó tượng trưng cho các sự kiện diễn ra bên ngoài ngân hàng Tuy nhiên, các nhà quản trị vẫn có thể lường trước được những thay đổi của môi trường bên ngoài và cố gắng xây dựng những chính sách nhằm nắm bắt kịp thời các cơ hội phát triển cũng như hạn chế tối đa những tác động không mong muốn do các nhân tố bên ngoài mang lại Trong các nghiên cứu đã được thực hiện trên thế giới, các nhân tố bên ngoài ảnh hưởng đến khả năng cung ứng tín dụng của ngân hàng bao gồm: tỷ lệ dự trữ bắt buộc, tốc độ tăng trưởng kinh tế, tốc độ lạm phát, tốc độ tăng cung tiền, sự phát triển của thị trường chứng khoán, sự tự do hóa thị trường ngoại hối, sự tập trung kinh tế trong lĩnh vực ngân hàng

Trong khi điều tra các yếu tố tác động đến quyết định cho vay của các Ngân hàng liên quan đến lãi suất, số tiền cho vay và tài sản thế chấp, Chodechai (2004) đã nhận xét

“ Các ngân hàng rất cẩn thận với các quyết định cho vay với lãi suất thấp vì thu nhập từ tiền lãi vay không đủ bù đắp cho chi phí tiền gửi, chi phí hoạt động cũng như những rủi

ro thanh toán của người đi vay Hơn thế nữa, nếu Ngân hàng tính phí lãi vay quá cao

cũng có thể xảy ra tình huống lựa chọn ngược cũng như các vấn vấn đề đạo đức cho người đi vay”

Theo quan điểm của Nwankwo (2000), thì hoạt động tín dụng tạo ra thu nhập lớn nhất trong các hoạt động của Ngân hàng Điều này giải thích vì sao các Ngân hàng dành phần lớn tài nguyên của mình vào việc cho vay, tính toán , theo dõi và quản lý chất lượng tín dụng Nói cách khác, hoạt động tín dụng của Ngân hàng chịu tác dụng rất lớn bởi các nguồn lực của chính ngân hàng đó

Theo Adedoyin and Sobodun (1991), “ không còn nghi ngờ nào nữa, cho vay được xem là trái tim của hoạt động kinh doanh của Ngân hàng Do đó việc quản lý Ngân hàng đòi hỏi phải có kỹ năng và sự khéo léo” Ezirim (2005), còn nhấn mạnh rằng “ Nhìn chung, quyết định cho vay của Ngân hàng chứa đựng rất nhiều rủi ro vì vậy các nhà phân tích tín dụng đòi hỏi phải có khả năng phân tích, trình bày, cơ cấu tốt cũng như cần thận trọng và khéo léo trong các quyết định”

Osayameh (1996) , còn nhấn mạnh là “ mục tiêu cho vay chính của Ngân hàng thương mại là tối đa hóa lợi nhuận” Trong năm 2005, tổng tín dụng Ngân hàng ở Nigeria tăng trưởng 30.8% Một sự gia tăng đáng kinh ngạc, trong đó tín dụng của khu vực tư nhân tăng 29.4 % Do đó, việc quản lý nguồn lực cần vượt qua công nghệ truyền thống mà chủ yếu dựa trên quy tắc ngón tay cái, linh cảm và kinh nghiệm Sự phức tạp của các giao dịch và khối lượng cho vay và quản lý tín dụng ở Nigeria đã kêu gọi việc

sử dụng các kỹ thuật, quản lý và nghiên cứu khoa học vào mục đích cho vay và quản lý tín dụng

Chizea (1994) , khẳng định rằng : “ Chắc chắn rằng một số chính sách tài chính và tiền tệ tác động đến quyết định của công chúng và hoạt động cho vay của Ngân hàng Ví

dụ như lãi suất quá thấp sẽ có tác động tiêu cực, lạm phát tăng làm giảm sức mua của đồng tiền từ đó giảm lượng tiền gửi Ngoài ra tâm lý sợ hãi, hoang mang củng gây tâm

lý tiêu cực trong hoạt động đầu tư”

Goldfeld và Chandler (1980) cho rằng,"Các ngân hàng thương mại phải chú ý đến khả năng thanh khoản hơn các tổ chức tài chính khác như công ty bảo hiểm Vì phần lớn tổng số tiền chi ra của Ngân hàng được đáp ứng từ số tiền gửi của khách hàng”

Tương tự như vậy, John (1993) nhận xét rằng, "Việc tăng trưởng và phát triển của các ngân hàng thương mại phụ thuộc vào mức độ các giao dịch tài chính an toàn và ít rủi

ro " Sẽ rất rủi ro nếu ngân hàng thương mại thực hiện các hoạt động không an toàn và không lành mạnh vì sẽ làm giảm niềm tin của công chúng

Usman (1999), khi nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi cho vay của các ngân hàng thương mại ở Nigeria đã nói rằng “ Hoạt động của các ngân hàng thương mại tại Nigeria bị ảnh hưởng xấu bởi một số công cụ chính sách quy định về hoạt động ngân hàng Công cụ này bao gồm một cơ cấu lãi suất quản lý cứng nhắc, chỉ đạo tín dụng, yêu cầu dự trữ và các biện pháp kiểm soát thanh khoản "

2 Các nghiên cứu trước

2.1 Mô hình của Felicia Omowunmi Olokoyo:

Năm 2011, khi nghiên cứu các yếu tố tác động đến hoạt động cho vay của các Ngân hàng ở Nigeria, Felicia Omowunmi Olokoyo đưa ra các giả thuyết về mối quan hệ tồn tại giữa lượng vốn cho vay của Ngân hàng và các biến giải thích khác được xác định thông qua khối lượng tiền gửi của khách hàng, danh mục đầu tư, tỷ lệ lãi suất, yêu cầu dự trữ tiền mặt, hệ số thanh khoản, giao dịch ngoại hối và tổng sản lượng quốc nội Ngoài ra, còn một số yếu tố khác trong mô hình như chính sách của chính phủ về hoạt động Ngân hàng như quyền kiểm soát của chính phủ hay hướng dẫn của cơ quan quản lý tiền tệ và mối quan hệ trong quá khứ với khách hàng Mô hình như sau :

LOB = f ( Vd, Ip, Ir, Rr, Lr, Fx, Gdp, Z ) = α0 + α1Vd + α2Ip + α3Ir + Ir + α4Rr + α5Lr + Lr + α6Fx + Fx + α7Gdp + Gdp + μ

- Z Các yếu tố khác trong mô hình

-LOB: Biến phụ thuộc thể hiện mức cung ứng tín dụng của các Ngân hàng thương mại

- Vd: Khối lượng tiền gửi

- Ip: Danh mục đầu tư

- Ir: Lãi suất cho vay

- Rr: hệ số tiền mặt dữ trữ yêu cầu

- Lr: Hệ số thanh khoản

- Fx: Tỷ lệ giao dịch ngoại hối trung bình hàng năm của đồng tiền của Nigeria với đồng USD

- Gdp: Tổng sản phẩm quốc nội

- μ: Sai số

-α0: hệ số gốc

-αis (i=1-7) : hệ số được ước lượng kỳ vọng của mô hìnhvới: α1, α2, α5, α6 và α7> 0 trong khi α3, α4 <0

Giả thiết của mô hình :

Ho: Không có quan hệ tồn tại giữa biến phụ thuộc( lượng tín dụng cung ứng ) và các

biến độc lập (khối lượng tiền gửi, Mức giao dịch ngoại hối, lãi suất, tỷ lệ tiền mặt dữ trữ, hệ

số thanh khoản )

H1 : Có tồn tại quan giữa biến phụ thuộc ( lượng tín dụng cung ứng ) và các biến độc

lập (khối lượng tiền gửi, Mức giao dịch ngoại hối, lãi suất, tỷ lệ tiền mặt dữ trữ, hệ số thanh khoản )

Nghiên cứu này chỉ ra rằng :

Hoạt động cho vay của Ngân hàng ở năm trước có tác động cùng chiều với hoạt động cho vay của năm hiện hành

Khối lượng tiền gửi và danh mục đầu tư có tác động đến lượng cung ứng tín dụng của Ngân hàng Kết quả chỉ ra rằng cứ gia tăng khối lượng tiền gửi lên 1 triệu đô la Nigeria thì mức cung ứng tín dụng của các Ngân hàng thươn mại ở Nigeria tăng 3.18 triệu độ la Nigeria

Kết quả cũng chi ra rằng có mối liên hệ giữa giao dịch ngoại hối và tổng sản phẩm quốc nội với lượng tín dụng cung cấp bởi Ngân hàng Cứ tăng thêm 1 USD giao dịch ngoại

hối sẽ làm tăng lượng tín dụng là 1.1 USD Nigeria và tổng sản phẩm quốc nội tăng thêm 1 triệu USD Nigeria sẽ làm lượng tín dụng cung ứng của Ngân hàng tăng lên tương ứng là và 2.4 triệu USD Nigeria

Lãi suất, tỷ lệ dự trữ tiền mặt tối thiểu, hệ số thanh khoản có mối tương quan cùng chiều với mức cung ứng tín dụng của Ngân hàng Cứ 1% tăng lên của lãi suất ( lãi suất cho vay ), tỷ lệ dự trữ bắt buộc và hệ số thanh khoản sẽ làm tăng tương ứng 0.9%, 0.12% và 0.04% lượng tín dụng của Ngân hàng

Từ đó cho thấy khối lượng tiền gửi, danh mục đầu tư, lệ giao dịch ngoại hối, và tổng sản phẩm quốc nội có tương quan cùng chiều với hoạt động cho vay của Ngân hàng

VI MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CÁC GIẢ THIẾT NGHIÊN CỨU

1 Mô hình nghiên cứu và giả thiết nghiên cứu:

Sử dụng mô hình nghiên cứu Felicia Omowunmi Olokoyo làm nền tảng, có chỉnh sửa cho phù hợp với tình hình thực tế của Việt Nam, đề tài đưa ra mô hình dưới đây dựa trên nghiên cứu dữ liệu từ các báo cáo tài chính của các Ngân hàng thương mại ở Việt Nam từ năm 2004 đến năm 2011 Mô hình dự kiến có một biến phụ thuộc và chín biến độc lập, cụ thể là :

Mô hình 1 :

LOB1 = α0 + α1*TLd + TLd + α2*TLd + TLv + α3Ir + *TLd + QMn + α4*TLd + LSh + α5Lr + *TLd + GDP +

α6Fx + *TLd + QMt + α7Gdp + *TLd + RRt + α8*TLd + CPh + α9*TLd + RRd

Mô hình 2 :

LOB1 = α0 + α1*TLd + TLd + α2*TLd + TLv + α3Ir + *TLd + QMn + α4*TLd + LP + α5Lr + *TLd + GDP +

α6Fx + *TLd + QMt + α7Gdp + *TLd + RRt + α8*TLd + CPh + α9*TLd + RRd

Trong đó