HIỆN TRẠNG sử DỤNG kỹ sư cơ KHÍ NÔNG NGHIỆP ở 34 TRUNG tâm KHUYẾN NÔNG TỈNH, THÀNH PHỐ có CANH tác lúa

Đây là hệ thống gần gũi với công việc sản xuất của nông dân nhiều nhất, là cơ quan chuyển giao các tiến bộ kỹ thuật mới trong sản xuất nông nghiệp của các ngành trồng trọt, chăn nuôi, th

HIỆN TRẠNG SỬ DỤNG KỸ SƯ CƠ KHÍ NÔNG NGHIỆP Ở 34 TRUNG TÂM

KHUYẾN NÔNG TỈNH, THÀNH PHỐ CÓ CANH TÁC LÚA

THE CURRENT USING OF AGRICULTURAL MECHANICAL ENGINEERS

IN 34 AGRICULTURAL EXTENSION CENTERS OF PROVINCES, CITIES HAVING

RICE CULTIVATION

TS Nguyễn Văn Khải1a, TS Nguyễn Văn Cương1b

1Khoa Công Nghệ, Đại học Cần Thơ

a nvkhai@ctu.edu.vn; b nvcuong@ctu.edu.vn

TÓM TẮT

Cơ giới hóa nông nghiệp là con đường tất yếu để Việt Nam phấn đấu trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020 Để hoàn thành mục tiêu này, cần phải có nguồn nhân lực có chuyên môn về cơ giới hóa nông nghiệp ở các Trung tâm khuyến nông Kết quả khảo sát hiện trạng sử dụng nguồn nhân lực kỹ sư cơ khí nông nghiệp ở 34 trung tâm khuyến nông trong cả nước cho thấy số lượng kỹ sư cơ khí nông nghiệp còn rất hạn chế, có những trung tâm không có kỹ sư cơ khí nông nghiệp Vì vậy, các cơ quan chức năng cần quan tâm hơn để quá trình cơ giới hóa nông nghiệp được diễn ra đồng bộ hơn với quá trình phát triển đất nước

Từ khóa: cơ giới hóa nông nghiệp, kỹ sư cơ khí nông nghiệp, kỹ sư cơ khí, phát triển

nông nghiệp

ABSTRACT

Agricultural mechanization is the essential way for Vietnam to become an industrialized country by 2020 Therefore, human resources, with expertise in mechanization, in the agricultural extension centers are required to fulfill this goal Results of the survey on the current using of human resources of mechanical engineers in 34 agricultural extension centers shows that the number of agricultural mechanical engineers is very limited For this reason, the authorities should be suggested to pay more attention so that agricultural mechanization process takes place synchronously with the national development process

Keywords: agricultural mechanization, agricultural mechanical engineers, mechanical

engineers, agricultural development

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Cơ giới hóa nông nghiệp là con đường tất yếu để đưa quốc gia trở thành đất nước công nghiệp Các quốc gia phát triển ở châu Á như: Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, lãnh thổ Đài Loan, đều trải qua giai đoạn phát triển cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp Tùy theo điều kiện, hoàn cảnh lịch sử mỗi nước sẽ có những giải pháp riêng để thúc đẩy cơ giới hóa

trong sản xuất nông nghiệp với mục đích nâng cao năng suất lao động, giảm giá thành sản xuất nông sản, tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế

Trung tâm Khuyến nông là cơ quan nhà nước có hệ thống nhân sự phân bố rộng rãi từ Trung ương đến tỉnh, huyện và xã Đây là hệ thống gần gũi với công việc sản xuất của nông dân nhiều nhất, là cơ quan chuyển giao các tiến bộ kỹ thuật mới trong sản xuất nông nghiệp của các ngành trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản và cơ giới hóa đến với nông dân, góp phần quan trọng trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước Đồng bằng sông Hồng, do đất đai lô thửa nhỏ, manh mún nên việc đưa cơ giới hóa vào sản xuất nông nghiệp rất khó khăn Đồng bằng duyên hải miền Trung, quy mô đất đai có lớn hơn nhưng vẫn chưa có các đóng góp cơ

giới hóa đồng bộ để phát triển canh tác lúa Đồng bằng sông Cửu Long, ruộng đất với kích thước lô thửa lớn hơn các vùng khác, tuy nhiên việc phát triển cơ giới hóa đồng bộ trong canh tác nông nghiệp mới thực hiện ở cánh đồng mẫu lớn trồng lúa Để phát triển nhanh cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp, cần phải có đội ngũ cán bộ kỹ sư cơ khí nông nghiệp hỗ trợ nông dân trong các quy trình canh tác, vận hành, chăm sóc, sửa chữa máy móc nông nghiệp Lực lượng kỹ sư cơ khí nông nghiệp trong hệ thống khuyến nông hiện nay như thế nào?

KHUYẾN NÔNG CÓ DIỆN TÍCH TRỒNG LÚA LỚN CỦA ĐẤT NƯỚC

Trong quá trình cơ giới hóa sản xuất lúa, các khâu như: cải tạo mặt bằng đồng ruộng, làm đất, gieo cấy, chăm sóc, thu hoạch, sấy bảo quản và chế biến đều có máy móc, thiết bị tham gia vào để giảm lao động nặng nhọc, giảm giá thành sản xuất và tăng năng suất, nâng cao chất lượng sản phẩm, góp phần tăng khả năng cạnh tranh của nông sản Việt Nam trên thị trường khu vực và thế giới Mỗi khâu trong quá trình cơ giới hóa đều có những yêu cầu kỹ thuật riêng biệt, nên rất cần những cán bộ kỹ thuật có chuyên môn hỗ trợ nông dân tham gia vận hành máy móc, thiết bị để đảm bảo sử dụng đúng quy trình, đồng thời kéo dài thời gian

sử dụng máy móc, giảm thiểu các sự cố gây hỏng hóc, tai nạn lao động, ảnh hưởng đến quá trình sản xuất, làm thiệt hại kinh tế cho nông dân

Mỗi loại máy móc phục vụ sản xuất nông nghiệp đều có những thông số kỹ thuật riêng, trong quá trình sử dụng, khai thác thiết bị phục vụ sản xuất, các thông số này sẽ thay đổi không còn đảm bảo yêu cầu kỹ thuật ban đầu, làm ảnh hưởng đến chất lượng công việc Do

đó, cần phải có người chuyên môn về kỹ thuật hướng dẫn điều chỉnh lại, để đảm bảo máy làm việc ổn định đến chu trình chăm sóc tiếp theo của nhà sản xuất Trong thực tế sản xuất, người nông dân rất cần cán bộ kỹ thuật về cơ khí nông nghiệp hỗ trợ giải quyết các khó khăn trước mắt trong sử dụng, chăm sóc kỹ thuật và sửa chữa máy móc thiết bị nông nghiệp Ngoài ra người nông dân cũng cần được chuyển giao, áp dụng các kỹ thuật mới trong cơ giới hóa sản xuất nông nghiệp Do nhu cầu thực tế của sản xuất, người nông dân tự trang bị máy móc, vận hành và rút kinh nghiệm trong quá trình sử dụng, chăm sóc kỹ thuật và sửa chữa máy móc nông nghiệp nên không tránh khỏi những rủi ro, gây thiệt hại về kinh tế

Ngoài lợi thế của Việt Nam là cây lúa, những loại cây trồng khác như: mía, cà phê, chè, cao su, ngô, sắn, rau màu, cây họ đậu cũng cần được cơ giới hóa để giảm phần lao động nặng nhọc cho nông dân, đồng thời tăng năng suất cây trồng và nâng cao chất lượng sản phẩm, góp phần cải thiện thu nhập cho nông dân Với xu thế công nghiệp hóa và chuyển dịch cơ cấu lao động trong xã hội, nông nghiệp sẽ thiếu dần lao động Do đó, việc đưa cơ giới hóa vào sản xuất nông nghiệp là một điều tất yếu

Để đưa cơ giới hóa vào sản xuất nông nghiệp hiệu quả, cần phải trang bị kiến thức về cấu tạo, vận hành, chăm sóc, bảo quản và sửa chữa máy móc cho nông dân Đối với công ty máy nông nghiệp của các nước có chi nhánh tại Việt Nam, bộ phận chăm sóc khách hàng của các đại lý sẽ hỗ trợ nông dân Tuy nhiên, các máy mớicó giá quá cao so với thu nhập của người dân nên số lượng mua hạn chế, dẫn đến số người biết sử dụng căn bản không nhiều so với toàn bộ số lượng máy đang sử dụng Vì không đủ điều kiện tài chính nên người nông dân thường mua máy đã qua sử dụng của các nước, gồm nhiều chủng loại nên việc vận hành, chăm sóc bảo dưỡng và sửa chữa sẽ gặp khó khăn nhiều hơn Do đó, nông dân cần được các

cơ quan nhà nước hỗ trợ trong việc khai thác, sử dụng hiệu quả các máy móc trong nông nghiệp phục vụ sản xuất hàng hóa

2.1 Đồng bằng sông Hồng

Đồng bằng sông Hồng có diện tích trồng lúa hàng năm khoảng 1.153.800 ha Ngoài ra,

còn có các loại cây trồng khác như: ngô, cây họ đậu, rau màu Kết quả khảo sát số cán bộ khuyến nông có trình độ chuyên môn về cơ khí nông nghiệp của 10 Trung tâm Khuyến nông

ở đồng bằng sông Hồng được thể hiện ở Bảng 1

Bảng 1: Diện tích lúa cả năm và số lượng kỹ sư cơ khí nông nghiệp làm việc ở Trung tâm

Khuyến nông các tỉnh đồng bằng sông Hồng

TT Trung tâm

Khuyến Nông Diện tích lúa cả năm (1.000ha)

Kỹ sư Cơ khí Nông Nghiệp Cơ khí Kỹ sư Nơi đào tạo

( Nguồn: khảo sát tháng 9/2014 * Số liệu năm 2011 của Trung tâm PTBV NN-NT_ViệnQH và TK NN)

Thực tế điều tra cho thấy không có cán bộ chuyên môn về cơ khí nông nghiệp làm việc

tại các trung tâm Do đó, các tiến bộ kỹ thuật về cơ giới hóa sản xuất nông nghiệp sẽ gặp khó khăn khi chuyển giao vào sản xuất Đây là một hiện trạng đang diễn ra trong quá trình phát triển cơ giới nông nghiệp đồng bằng sông Hồng

2.2 Đồng bằng duyên hải miền Trung và Tây Nguyên

Kết quả khảo sát nguồn nhân lực để chuyển giao kỹ thuật về cơ giới hóa của 11 tỉnh có diện tích lúa lớn của đồng bằng duyên hải miền Trung và Tây Nguyên, tổng diện tích trồng 1.270.900 ha, được thể hiện ở Bảng 2 Kết quả cho thấy vẫn chưa có cán bộ ở các Trung tâm

Khuyến nông có trình độ kỹ sư cơ khí nông nghiệp, cơ khí để chuyển giao tiến bộ kỹ thuật về

cơ giới hóa hóa cây lúa và các loại cây trồng khác Điều này cho thấy việc đưa cơ giới hóa vào sản xuất nông nghiệp ở miền Trung và Tây Nguyên còn những hạn chế nhất định

Tây Nguyên ngoài cây lúa, còn có những cây trồng đặc thù khác như: chè, cà phê, ngô,… nên việc đưa cơ giới vào sản xuất nông nghiệp cần những máy móc chuyên dùng, yêu cầu kỹ thuật riêng biệt, cần các cán bộ kỹ thuật có chuyên môn mới chuyển giao thuận lợi vào sản xuất

Bảng 2: Diện tích lúa cả năm và số lượng kỹ sư cơ khí nông nghiệp làm việc ở Trung tâm

Khuyến nông các tỉnh Duyên hải miền Trung và Tây Nguyên

TT Khuyến Nông Trung tâm Diện tích lúa cả năm (1.000 ha) Kỹ sư Cơ khí Nông nghiệp Kỹ sư Cơ khí Nơi đào tạo

10 Lâm Đồng 34,3 0 0

( Nguồn: khảo sát tháng 10/2014 * Số liệu năm 2011 của Trung tâm PTBV NN-NT_ViệnQH và TK NN)

2.3 Đồng bằng sông Cửu Long

Đồng bằng sông Cửu Long là vựa lúa lớn nhất của đất nước, nơi sản xuất lúa hàng hóa xuất khẩu chủ yếu của quốc gia Kết quả khảo sát 13 Trung tâm Khuyến nông tỉnh của toàn vùng với diện tích lúa cả năm khoảng 4.093.900 ha cho thấy lực lượng kỹ sư cơ khí nông nghiệp, cơ khí làm việc tại các Trung tâm vẫn còn khá khiêm tốn (Bảng 3)

Kết quả khảo sát cho thấy nguồn nhân lực có trình độ kỹ sư Cơ khí nông nghiệp trong các Trung tâm Khuyến nông của 13 tỉnh đồng bằng sông Cửu Long chưa có Cán bộ có trình

độ kỹ sư Cơ khí không có ở 7/13 Trung tâm Khuyến nông các tỉnh Hiện nay, chỉ có 6 Trung tâm Khuyến nông của các tỉnh: An Giang, Kiên Giang, Long An, Tiền Giang, Vĩnh Long và Trà Vinh có cán bộ kỹ thuật trình độ kỹ sư Cơ khí Điều này cho thấy sự khó khăn cho việc triển khai các tiến bộ kỹ thuật về cơ giới hóa sản xuất nông nghiệp ở các địa phương

Bảng 3: Diện tích lúa cả năm và số lượng kỹ sư cơ khí nông nghiệp làm việc ở Trung tâm

Khuyến nông 13 tỉnh đồng bằng sông Cửu Long

TT Trung Tâm

Khuyến nông Diện tích lúa cả năm (1.000 ha) Kỹ sư CKNN (người) Kỹ sư CK (ng ười) Nơi đào tạo

1 An Giang 607,6 0 1 ĐH SPKT Thủ Đức

8 Kiên Giang 686,9 0 1+1# ĐH Cần Thơ,

ĐH Hùng Vương

9 Long An 484,2 0 1 ĐH Cần Thơ

11 Tiền Giang 241,8 0 1 ĐH Cần Thơ

12 Trà Vinh 233,0 0 1 ĐH SPKT Thủ Đức

13 Vĩnh Long 181,5 0 1 ĐH Cửu Long

# 1 Công nghệ Sau thu hoạch, CKNN (Cơ khí Nông Nghiệp), CK (Cơ khí), SPKT (Sư phạm kỹ thuật)

(Nguồn: khảo sát tháng 7/2015 * Số liệu năm 2011 của Trung tâm PTBV NN-NT_ViệnQH và TK NN)

Qua kết quả khảo sát nguồn nhân lực có trình độ kỹ sư Cơ khí nông nghiệp, kỹ sư Cơ khí ở 34 Trung tâm Khuyến nông tỉnh, thành phố có diện tích trồng lúa lớn của cả nước cho thấy lực lượng cán bộ được đào tạo về chuyên ngành Cơ khí nông nghiệp hiện nay chưa được quan tâm sử dụng trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn Trong cơ giới hóa nông nghiệp, máy móc thiết bị sẽ có khi quyết định vốn đầu tư, nhưng lực lượng cán bộ để quy hoạch phát triển, định hướng, khai thác, sử dụng hiệu quả vốn đầu tư thiết bị máy móc nông nghiệp, cần phải có thời gian đào tạo và tích lũy kinh nghiệm chuyên môn mới thúc đẩy nhanh quá trình phát triển cơ giới hóa của đất nước

Cộng đồng ASEAN sắp hình thành, các mặt hàng nông sản của Việt Nam sẽ phải cạnh tranh với nông sản các nước trong khu vực Nguồn nhân lực về cơ giới hóa chưa được quan tâm sử dụng trong cơ giới hóa nông nghiệp, nhiều công đoạn trong sản xuất hàng hóa còn làm thủ công sẽ dẫn đến giá thành sản phẩm nông nghiệp cao và khả năng cạnh tranh thấp, đưa đến nhiều nguy cơ cho nền nông nghiệp Việt Nam Trong tương lai gần, việc cơ giới hoá đồng

bộ cây lúa, ngô, rau màu, cây họ đậu, làm vườn, thu hoạch mía, nuôi trồng thuỷ sản là thật sự cần thiết Do đó, cần phải có một nguồn nhân lực lớn có trình độ, am hiểu chuyên môn sâu về

cơ giới hoá sản xuất nông nghiệp để phát triển đất nước

3 CÁC GIẢI PHÁP BỔ SUNG NGUỒN NHÂN LỰC CƠ GIỚI HÓA CHO CÁC TRUNG TÂM KHUYẾN NÔNG TỈNH

- Các Trung tâm Khuyến nông chưa có kỹ sư Cơ khí Nông nghiệp cần gửi cán bộ đi tập huấn về các khâu trong cơ giới hóa nông nghiệp: làm đất, gieo trồng, chăm sóc, thu hoạch, sấy, bảo quản và chế biến để có thể chuyển giao các kỹ thuật mới về cơ giới hóa nông nghiệp cho nông dân trong giai đoạn hiện nay

- Nên cử cán bộ đang làm việc tại Trung tâm có hiểu về máy móc cơ giới, đi học các lớp ngắn hạn về các khâu trong cơ giới hóa nông nghiệp: làm đất, gieo trồng, chăm sóc, thu hoạch

và sấy lúa để có thể chuyển giao các kỹ thuật mới về cơ giới hóa nông nghiệp

- Nên tuyển thêm nhân sự có chuyên môn về cơ giới hóa nông nghiệp, để tư vấn về cơ

giới trong các cánh đồng mẫu lớn và phát triển cơ giới hóa nông nghiệp trong tỉnh, thành phố

- Nên áp dụng chính sách cử tuyển để gửi người đi học đạt trình độ kỹ sư Cơ khí nông nghiệp về phục vụ địa phương

- Trung tâm dạy nghề nên có các lớp dạy về sử dụng, bảo dưỡng, sửa chữa, an toàn lao động trong máy phục vụ cơ giới hóa nông nghiệp Từng bước, bổ sung lực lượng lao động trẻ,

có chuyên môn vào công cuộc hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn

4 KẾT LUẬN

Quá trình cơ giới hoá sản xuất nông nghiệp đang diễn ra trên phạm vi toàn quốc Đa số

nguồn nhân lực đang thực hiện chuyển giao kỹ thuật về cơ giới hoá sản xuất nông nghiệp ở các Trung tâm Khuyến nông chưa được đào tạo từ trường lớp chuyên về cơ giới hóa nông nghiệp Cần có những lớp tập huấn về cơ giới hóa nông nghiệp cho cán bộ kỹ thuật của các Trung tâm Khuyến nông

Cần thực hiện các giải pháp đã đề xuất trên đây để cơ giới hóa sản xuất nông nghiệp mang lại hiệu quả thiết thực cho nông dân

Đào tạo nguồn nhân lực về cơ giới hóa nông nghiệp cần được các cơ quan chức năng quan tâm hơn, trong định hướng hiện đại hoá sản xuất nông nghiệp, xây dựng và phát triển nông thôn mới trong tương lai

LỜI CẢM ƠN

Nhóm nghiên cứu xin chân thành cảm ơn các Trung tâm khuyến nông các tỉnh thành trong cả nước, các cơ quan chức năng đã giúp đỡ, hỗ trợ trong quá trình khảo sát và hoàn thành nghiên cứu này

THÔNG TIN TÁC GIẢ

1 TS Nguyễn Văn Khải Bộ môn Kỹ thuật Cơ khí, Khoa Công Nghệ, ĐH Cần Thơ

Email: nvkhai@ctu.edu.vn, Điện thoại: 0904454885

2 Nguyễn Văn Cương Bộ môn Kỹ thuật Cơ khí, Khoa Công Nghệ, ĐH Cần Thơ

Email: nvcuong@ctu.edu.vn, Điện thoại: 0989909034