Đề cương môn Kinh tế chính trị của sự phát triển

-Lựa chọn và áp dụng phương thức công nghiệp hóa hiện đại hóa cho phép bỏ qua một số bước đi theo kiểu phát triển tuần tự, để đạt tới một nền kinh tế có chất lượng cao hơn so với mức độ

Đề cương môn : Kinh tế chính trị của sự phát

triển 1/ Phân tích những điều kiện cần thiết thực hiện mô hình phát triển rút ngắn Chỉ ra những thuận lợi và khó khăn của Việt Nam hiện nay khi phát triển theo mô hình này

*)Khái niệm phát triển rút ngắn:

Phát triển rút ngắn: - Là đạt và duy trì tốc độ tăng trưởng cao hơn các

nước đi trước liên tục một thời gian dài để rút ngắn khoảng cách chênh lệch

về trình độ

-Lựa chọn và áp dụng phương thức công nghiệp hóa hiện đại hóa cho phép bỏ qua một số bước đi theo kiểu phát triển tuần tự, để đạt tới một nền kinh tế có chất lượng cao hơn so với mức độ giàu có của cải thực tế

Đặc điểm: - Gđ1: Tạo ra những đột phá , xây dựng kết cấu hạ tầng và sản

xuất các sản phẩm hướng về xuất khẩu

- Gđ2: tăng tốc về chuyển dịch cơ cấu kinh tế, duy trì tăng trưởng kinh

tế ở mức cao, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển công nghiệp công nghệ cao, gắn công nghiệp hóa với hiện đại hóa

Điều kiện:

- Phải kết hợp được nguồn vốn trong nước và nước ngoài

- Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

- Có 1 chính phủ thông minh, trung thành với lợi ích dân tộc

*) Thuận lợi và khó khăn của VN khi phát triển rút ngắn

Thuận lợi: - tận dụng được những thành tựu khoa học công nghệ từ những nước đi trước, giảm chi phí cho việc nghiên cứu

- Nguồn nhân lực trẻ, dồi dào, cần cù chịu khó, thích ứng nhanh

- Là đất nước có nhiều tài nguyên thiên nhiên

- Có vị trí địa chính trị, địa kinh tế thuận lợi

- Đàm phán thành công tham gia vào các tổ chức khu vực và thế giới,

giúp tạo cơ hội phát triển kinh tế, thương mại

- Có đội ngũ lãnh đạo ngày càng được trẻ hóa, thay mới trong đại hội

XII => nhiệt huyết hành động (trong thời gian đầu nhiệm kỳ)

-Khó khăn: - khả năng tiếp thu, tiếp nhận khoa học công nghệ còn chưa cao

do trình độ nhân lực còn thấp Là nơi tiếp nhận những công nghệ lạc hậu, lỗi thời từ các nước đi trước

- Nhân lực tuy dồi dào nhưng chất lượng còn thấp, trình độ chuyên môn

hạn chế, thiếu tính kỷ luật, thiếu tác phong công nghiệp

- Tài nguyên thiên nhiên tuy nhiều nhưng khai thác kém hiệu quả, sử

dụng các công nghệ lạc hậu để khai thác gây ô nhiễm môi trường Chủ yếu khai khoáng và bán khoáng sản thô, giá trị thấp

- Vị trí địa chính trị, địa kinh tế thuận lợi cũng gây nên khó khăn cho

công tác quốc phòng

- Chuẩn bị cho hội nhập kém, một khi tham gia các tổ chức quốc tế,

luật chơi công bằng thì ta sẽ gặp nhiều khó khăn về cạnh tranh

- Bộ máy chính phủ chưa thực sự thông minh, ràng buộc chi phí -lợi ích

từ nhiều phía Cần được đổi mới, dân chủ hóa, có chính sách thu hút

và sử dụng nhân tài

- Triển khai nhiều luật nhưng việc thực thi gặp nhiều khó khăn, thủ tục

hành chính còn rườm rà, khó khăn trong phát huy sức mạnh kinh tế tư nhân và kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài

2/Phân tích bối cảnh mới ảnh hưởng đến sự phát triển của Việt

Nam.Theo anh (chị) Việt Nam cần thực hiện những giải pháp chủ yếu nào trong thời gian tới?

Bối cảnh thế giới

- Toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ: tự do di chuyển các yếu tố sản xuất

khi TCH diễn ra sẽ giúp mỗi quốc gia các lợi ích sau: phát huy lợi thế

so sánh để phát triển; tăng cường nguồn vốn đầu tư, nâng cao trình độ

kỹ thuật công nghệ, thay đổi được cơ cấu kinh tế theo hướng tích cực,

mở rộng kinh tế đối ngoại, cơ sở hạ tầng được tăng cường, học tập được kinh nghiệm quản lý tiên tiến Và toàn cầu hóa cũng mang lại những tác động tiêu cực sau: tăng trưởng kinh tế không bền vững do phụ thuộc xuất khẩu, lợi thế của các nước đang phát triển bị yếu dần,

nợ nần của các nước đnag phát triển tăng lên, sức cạnh tranh của nền kinh tế yếu kém, cạn kiệt tài nguyên, suy thoái môi trường

- Xu thế khu vực hóa: do phát triển không đều và sức ép cạnh tranh

trên thế giới, những quốc gia tương đồng về văn hóa, xã hội, địa lí hoặc có chung mục tiêu, lợi ích nhóm lại với nhau tạo nên những khu vực chung như các AFTA, EU, ASEAN, APEC, AEC, …

- Cuộc cách mạng khoa học công nghệ

- Tình hình chính trị thế giới có sự thay đổi lớn: Sự mạnh lên của một

số quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ làm chính sách đối ngoại kinh tế giữa các nhóm nước trên thế giới thay đổi Sự nổi lên của các tổ chức chính trị, nhóm khủng bố…

- Tác động của khủng hoảng tài chính, biến động giá lương thực và

năng lượng:Trong các năm 2007-2010, thế giới phải đối mặt với ba

khó khăn nghiêm trọng: khủng hoảng tài chính, biến động tăng giá nhiên liệu và giá lương thực trên quy mô toàn cầu Do vậy, việc thực hiện PTBV của Việt Nam trở nên phức tạp hơn bởi tác động tiêu cực của các khó khăn này, trong đó nghiêm trọng nhất là khủng hoảng kinh tế toàn cầu

- Biến đổi khí hậu:Việt Nam được cho là một trong số rất ít quốc gia

trên thế giới chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu Trong thời gian qua, BĐKH đã hiện hữu ngày càng rõ rệt, nhất là sự gia tăng thiên tai và đã gây nhiều thiệt hại về người và của cho nhiều khu vực, đặc biệt là ở ven biển miền Trung

*)Bối cảnh trong nước

- Quan hệ đối ngoại khó khăn, đặc biệt là tình hình biển đông

- Kinh tế trong nước khó khăn, những mảng lớn như ngân hàng và bất

động sản vẫn chưa có lối thoát;

- Về mặt xã hội, thế hệ trẻ đang có những đòi hỏi ngày càng cao, và

kém kiên nhẫn hơn các thế hệ trước

Một số giải pháp

Thứ nhất, đẩy mạnh tái cơ cấu kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng

trưởng.Tái cơ cấu theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh; đảm bảo phát triển nhanh, bền vững; nâng cao trình độ phát triển

và năng lực cạnh tranh của các ngành, DN, sản phẩm và nền kinh tế Thực hiện cơ cấu lại đồng bộ, toàn diện trong các ngành, lĩnh vực, vùng kinh tế trên phạm vi cả nước và từng địa phương, đơn vị, cơ sở, sản phẩm chủ yếu, với tầm nhìn dài hạn và có lộ trình cụ thể; gắn kết chặt chẽ giữa

“tổng thể” và các “trọng tâm” trong cơ cấu lại nền kinh tế Đó là, cơ cấu lại đầu tư theo hướng tới đổi mới căn bản cơ chế, cách thức huy động,

phân bổ, quản lý và sử dụng vốn đầu tư xã hội theo hướng đảm bảo các cân đối lớn của nền kinh tế, các định hướng ưu tiên của đầu tư công và đầu tư xã hội; Cơ cấu lại thị trường tài chính, bảo đảm lành mạnh hóa và

ổn định vững chắc kinh tế vĩ mô, hướng tới loại bỏ nguy cơ mất an toàn

hệ thống, tạo tiền đề thúc đẩy cơ cấu lại các lĩnh vực khác của nền kinh tế

- Đồng thời, đẩy nhanh tiến độ xử lý nợ xấu gắn với cơ cấu lại các tổ

chức tín dụng nhằm khơi thông nguồn vốn phục vụ sản xuất kinh doanh theo hướng: Sớm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho thị trường mua bán nợ theo cơ chế thị trường nhưng vẫn đảm bảo nguyên tắc bảo toàn và hoàn vốn cho Nhà nước; Hoàn thiện chức năng, tăng cường tiềm lực tài chính, nâng cao năng lực, phát huy vai trò của Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam, Công ty Mua bán

nợ Việt Nam (DATC) và các định chế tài chính khác; Tăng cường thanh tra, giám sát về nợ xấu, chất lượng tín dụng và việc thực hiện quy định pháp luật về phân loại nợ, trích lập dự phòng rủi ro Tập trung hoàn thành nhiệm vụ kế hoạch tái cơ cấu và cổ phần hóa doanh nghiệp (DN) nhà nước theo đề án đã duyệt; Rà soát, bổ sung các chính sách thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp, nâng cao giá trị gia tăng, sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam và tăng đầu tư cho nông nghiệp, nông thôn

Thứ hai, tiếp tục cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư, thúc đẩy sản xuất

kinh doanh phát triển

- Chính phủ cần chỉ đạo các bộ, ngành tiếp tục hoàn thiện hệ thống cơ

chế, chính sách; ban hành kịp thời văn bản hướng dẫn các luật mà Quốc hội đã thông qua; Tiếp tục triển khai mạnh mẽ Nghị quyết số 19/ NQ-CP ngày 18/3/2014 của Chính phủ; điều hành linh hoạt, thận trọng, phối hợp hiệu quả giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa; tăng dư nợ tín dụng một cách phù hợp, đảm bảo chất lượng khoản vay; giảm lãi suất cho vay trung và dài hạn; giảm thuế thu nhập

DN theo lộ trình đã đặt ra; điều hành linh hoạt giá các hàng hóa dịch

vụ do Nhà nước quản lý để cải thiện môi trường đầu tư hỗ trợ, thúc đẩy sản xuất kinh doanh, kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, góp phần nâng cao hình ảnh Việt Nam trong mắt các nhà đầu tư quốc tế

- Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh kích thích tiêu dùng thông qua các hội

chợ thương mại, khuyến mại giảm giá, đưa hàng hóa về nông thôn, vùng sâu, vùng xa; đẩy mạnh cuộc vận động người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam, phát triển du lịch Việt Nam; đẩy mạnh việc xúc tiến đầu tư Thực hiện các giải pháp huy động mọi nguồn lực, tăng cường thu hút và giải ngân vốn ODA, FDI; rà soát tháo gỡ khó khăn vướng mắc, ưu tiên bố trí vốn để đẩy nhanh tiến độ các công trình dự

án trọng điểm, dự án quan trọng quốc gia có tính lan tỏa và có khả năng hoàn thành trong năm 2015 nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và tăng năng lực sản xuất, góp phần tăng tổng cầu cho nền kinh tế

Thứ ba, nghiên cứu thể chế, chính sách

- Các loại hình DN như: DN FDI, DN nhà nước, DN tư nhân… cần tạo

điều kiện thuận lợi để phát triển; đi sâu nghiên cứu mô hình tổ chức của cơ quan quản lý chuyên trách đại diện chủ sở hữu của DN nhà nước; nghiên cứu các thể chế, các chính sách để hỗ trợ DN nhỏ và vừa, các DN khởi nghiệp… Ngoài ra, có các biện pháp hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi để phục hồi và phát triển sản xuất kinh doanh của

DN, nhất là đối với khu vực kinh tế tư nhân đảm bảo cung ứng nguyên phụ liệu, linh phụ kiện cho các ngành sản xuất trong nước nói chung và xuất khẩu nói riêng; Đẩy mạnh công tác thông tin, tư vấn, hỗ trợ DN trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, tìm kiếm thị trường

và khuyến khích các DN đầu tư ra nước ngoài; hỗ trợ về tài chính đầu

tư phát triển công nghệ cao, công nghiệp phụ trợ ; Tăng cường liên kết giữa DN FDI và DN trong nước, khai thác tốt các cơ hội đem lại

từ các Hiệp định thương mại tự do

Thứ tư, cân đối thu - chi ngân sách và quản lý nợ công một cách hiệu

quả

- Trong điều kiện giá dầu được tiếp tục dự báo ở mức thấp trong năm

2015, thời gian tới chúng ta cần điều chỉnh lại kế hoạch thu - chi sao cho sát với tình hình thực tế Đẩy mạnh cơ cấu lại thu - chi lành mạnh hơn, tập trung tăng tỷ trọng thu nội địa, thực hiện nguyên tắc chi tiêu trong phạm vi khả năng của nền kinh tế; đồng thời, thắt chặt kỷ cương, kỷ luật ngân sách nhà nước, triệt để tiết kiệm và nâng cao hiệu quả chi tiêu công; Giảm tỷ trọng chi thường xuyên, tăng tỷ trọng chi đầu tư và bố trí đủ nguồn trả nợ Đặc biệt, tăng cường công tác quản

lý và xử lý rủi ro về nợ công theo hướng sau:

- (i) Tiếp tục rà soát, hoàn thiện thể chế: Sửa đổi bổ sung Luật Ngân

sách nhà nước, Luật Quản lý nợ công, chiến lược quản lý nợ công và

nợ nước ngoài của quốc gia;

- (ii) Chủ động cơ cấu lại nợ công, giảm áp lực trả nợ trong ngắn hạn và

chi phí vay vốn, tăng tính thanh khoản của thị trường trái phiếu chính phủ;

- (iii) Ban hành và tổ chức thực hiện có hiệu quả cơ chế cảnh báo; xây

dựng, công bố tiêu chí đánh giá an toàn, bền vững nợ công và cơ chế báo cáo về hiệu quả sử dụng vốn vay về nợ công;

- (iv) Tăng cường thanh tra, kiểm toán, giám sát và xử lý sai phạm về

nợ công

Thứ năm, thực hiện tốt chính sách đảm bảo an sinh xã hội.

- Thực hiện đồng bộ các giải pháp giải quyết việc làm, nâng cao thu

nhập cho người lao động, nhất là lao động ở nông thôn, sinh viên mới

ra trường Chú trọng công tác đào tạo, phát triển và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực Tăng cường hỗ trợ cho người có thu nhập thấp, người có công với cách mạng, đồng bào dân tộc, vùng sâu, vùng xa không để khó khăn về kinh tế gây mâu thuẫn, căng thẳng xã hội, dẫn đến bất ổn chính trị

Thứ sáu, chủ động, tích cực hội nhập quốc tế sâu rộng nhằm tạo ra động

lực cho tăng trưởng thương mại và đầu tư

- Tích hợp, lồng ghép các hiệp định thương mại tự do với nhau theo

chiều dọc lẫn chiều ngang đối với từng lĩnh vực đã cam kết, để có thể xây dựng các kế hoạch, chương trình hành động cụ thể, sát thực với tình hình thực tiễn của nền kinh tế của Việt Nam Có như vậy, mới có thể tận dụng tối đa các cơ hội và giảm thiểu, rủi ro và vượt qua thách thức; thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao chất lượng, hiệu quả của nền kinh tế

Thứ bảy, tiếp tục cập nhật phân tích, đánh giá, dự báo kịp thời, chính xác

tình hình kinh tế, chính trị thế giới, khu vực

- Sự trồi sụt của giá dầu thế giới có tác động rất lớn đến nền kinh tế

Việt Nam Do đó, chúng ta nhất thiết phải lưu tâm tới vấn đề cập nhật, phân tích, đánh giá, dự báo kịp thời, chính xác về tình hình kinh tế -chính trị thế giới và khu vực, để có giải pháp ứng phó kịp thời; phòng ngừa, hạn chế tác động tiêu cực và tranh thủ cơ hội để thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ phát

3/Nêu vai trò nhà nước trong phát triển kinh tế - xã hội và các giải pháp

để nhà nước đóng góp nhiều hơn vào quá trình phát triển này

Nhà nước có tác động trực tiếp nhất tới việc định hướng sự vận động của kinh tế thị trường Pháp luật, chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội của Nhà nước chỉ đúng, khi chúng phản ánh chính xác yêu cầu phát triển

khách quan của thị trường, lấy quy luật thị trường làm cơ sở Xét ở mặt này,

chúng mang tính khách quan Nhưng chúng lại là sự thể chế hóa, cụ thể hóa mục tiêu chính trị của Đảng, nên cũng có mặt chủ quan Trong quá trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, định hướng chủ quan (ý chí của Đảng, của Nhà nước và nhân dân ta) là ở chỗ, cùng với việc

bảo đảm lợi ích hợp lý của doanh nhân, thì việc ưu tiên bảo vệ lợi ích hợp

pháp, chính đáng của người lao động là một vấn đề có tính nguyên tắc Nhà

nước có cơ chế, chính sách để bảo đảm sự ưu tiên đó, thể hiện ở cả ba lĩnh vực kinh tế cơ bản sau:

Trên lĩnh vực sở hữu: Nhà nước thông qua hệ thống chính sách, pháp luật,

đòn bẩy kinh tế để định hướng, làm cho kinh tế nhà nước từng bước vươn lên nắm vai trò chủ đạo, kinh tế nhà nước cùng kinh tế tập thể tạo thành nền tảng của nền kinh tế quốc dân

Trên lĩnh vực quản lý:Nhà nước xây dựng cơ chế, chính sách… tạo điều

kiện thuận lợi cho người lao động trực tiếp hay thông qua các khâu trung gian nhất định tham gia quá trình hoạch định, tổ chức, giám sát, kiểm tra việc thực hiện các kế hoạch phát triển của doanh nghiệp

Trên lĩnh vực phân phối: Nhà nước vừa thông qua hệ thống chính sách kinh

tế do mình hoạch định, vừa sử dụng các nguồn lực – trực tiếp là bộ phận

kinh tế nhà nước – để định hướng, can thiệp vào lĩnh vực phân phối và phân phối lại theo hướng ưu tiên phân phối theo lao động và qua phúc lợi xã hội; kết hợp tăng trưởng kinh tế với thực hiện công bằng xã hội; hoạch định các chính sách xóa đói, giảm nghèo, đền ơn đáp nghĩa…

-Nhà nước ta cũng có vai trò to lớn trong việc bảo đảm gia tăng phúc lợi xã

hội

- Thực hiện phân phối lại thu nhập thông qua công cụ thuế và trợ cấp=> giảm chênh lệch giàu nghèo giữa các nhóm trong xã hội, qua đó giảm tình trạng bất ổn xã hội, tệ nạn xã hội

- Xây dựng hệ thống phápluật, thể chế, khung khổ pháp lý cho hoạt động sản xuất kinh doanh thông qua chức năng lập pháp và hành pháp của mình

- Cung cấp hàng hóa công cộng, cung cấp hệ thống hạ tầng kỹ thuật như cầu đường, cảng hàng không, sân bay… những khu vực mà tư nhân không làm được Là chủ thể trực tiếp sở hữu hoặc quản lý, khai thác những cơ quan truyền thông mạnh nhất của quốc gia, nhà nước góp phần cung cấp thông tin thị trường cho các chủ thể kinh tế để các chủ thể này chủ động lựa chọn phương án sản xuất kinh doanh, đối tác kinh tế, thời điểm thực hiện các giao dịch kinh tế, cách thức sản xuất kinh doanh có hiệu quả nhất trong điều kiện

cụ thể của mình…

- Đảm bảo môi trường an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội => tạo môi trường thuận lợi để người dân yên tâm sản xuất

- Nhà nước là đại diện thực hiện nhiệm vụ đối ngoại với các quốc gia trên thế giới, qua đó, tạo môi trường,c ầu nối để các doanh nghiệp và cá nhân

trong nước hợp tác sản xuất, kinh doanh, trao đổi, giao lưu với nước ngoài Đại diện cho đất nước tham gia vào các quá trình soạn thảo và thông qua chuẩn mực luật pháp kinh tế, các hiệp định kinh tế, các nghị định thư…, Nhà nước ta góp phần tạo cho chủ thể kinh tế của đất nước vị trí có lợi trong quan hệ kinh tế quốc tế

- định hướng nền kinh tế qua các công cụ gián tiếp là chính sách kinh tế, như chính sách tài chính – tiền tệ, chính sách đầu tư, chính sách thu nhập và việc làm…

*) Giải pháp

- Nhà nước cần sớm hoàn thiện thể chế của nền kinh tế thị trường, đặc biệt

là hoàn thiện hệ thống pháp luật về sở hữu Hệ thống luật này phải khẳng

định và bảo vệ sự tồn tại khách quan, lâu dài tính đa dạng của các hình thức

sở hữu; bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ sở hữu Cần xác định rõ, nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của Nhà nước ta là cung cấp môi trường pháp lý tin cậy cho các chủ thể kinh tế phát huy tối đa năng lực của họ

- Nhà nước cần làm tốt chức năng hỗ trợ cho toàn xã hội sản xuất hàng hóa công cũng như tư; đặc biệt là kết cấu hạ tầng kinh tế và xã hội…

- Để nâng cao năng lực của bộ máy quản lý nhà nước về kinh tế, cần cải cách thể chế xây dựng chính sách, tích cực đấu tranh chống các hành vi độc đoán, chuyên quyền, tệ quan liêu, tham nhũng trong bộ máy nhà nước

4/ Phân tích các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến phát triển kinh tế- xã hội

của của một quốc gia