Nhân vật và cốt truyện trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ

1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI1.1. Sự đổi mới của truyện ngắn đương đại Văn học Việt Nam thời kỳ đổi mới có nhiều thành tựu đáng khẳng định, trong đó đáng chú ý là những cách tân ở thể loại truyện ngắn với sự chuyển đổi hệ hình tư duy, từ tư duy sử thi sang tư duy thế sự đời tư và theo đó là sự thay đổi quan niệm nghệ thuật về con người, thay đổi giọng điệu. Từ 1986 trở lại đây, cùng với sự vững vàng chín chắn của những nhà văn lớp trước như: Tô Hoài, Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Quang Sáng, Xuân Thiều ... là sự xuất hiện hàng loạt cây bút truyện ngắn đặc sắc như Nguyễn Huy Thiệp, Lưu Sơn Minh, Lê Minh Khuê, Võ Thị Hảo, Hồ Anh Thái, Nguyễn Thị Thu Huệ, Lý Lan, Trần Thùy Mai, Nguyễn Ngọc Tư, Đỗ Bích Thúy ... Trong đó, Nguyễn Thị Thu Huệ là nhà văn có sức viết khoẻ và đặc biệt có duyên với truyện ngắn, có cá tính độc đáo và cách viết mới lạ. 1.2. Nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ một cây bút truyện ngắn đương đại tiêu biểu Nguyễn Thị Thu Huệ là cây bút không còn xa lạ với những ai yêu thích văn chương, đặc biệt là văn chương sau đổi mới. Sau nhiều năm vắng bóng trên văn đàn để tập trung vào truyền thông và điện ảnh, chị bất ngờ trở lại với Thành phố đi vắng tập truyện gồm 14 truyện được nhà xuất bản Trẻ xuất bản năm 2012. Khi đó chúng ta mới hay sức sống văn chương trong truyện vẫn còn đầy tràn cùng với nhiều điểm nhìn mới khác. Ngay từ những truyện ngắn đầu tiên chị đã xác lập được vị trí của mình trên văn đàn. Thu Huệ đã viết những tập truyện được dư luận chú ý như: Cát đợi (1992), Hậu Thiên Đường (1994), Phù thủy (1997), 21 truyện ngắn (2001), Nào ta cùng lãng quên (2003), 37 truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ và thành phố đi vắng (2012) là tập truyện gần đây nhất. Chị cũng là nhà văn nữ gặt hái được nhiều thành công và nhận được nhiều giải thưởng có uy tín: Đạt giải nhì cuộc thi truyện ngắn của Hội văn học nghệ thuật Hà Nội (1986); giải nhì cuộc thi truyện ngắn Tác phẩm tuổi xanh của báo Tiền Phong(1993); giải nhất cuộc thi truyện ngắn NXB Hà Nội (1994), cùng năm đó chị đạt giải nhất cuộc thi truyện ngắn do Tạp chí Văn nghệ Quân đội tổ chức và nhận tặng thưởng hội nhà văn với tác phẩm Hậu Thiên Đường. Năm 2012, chị nhận được giải thưởng của hội nhà văn dành cho tập truyện ngắn Thành phố đi vắng. Với những tập truyện ngắn xuất sắc, nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ đã góp phần cách tân nền văn xuôi đương đại Việt Nam. Truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ có khả năng phản ánh các vấn đề gay gắt, nóng bỏng của xã hội hiện đại, đặc biệt có khả năng khai thác chiều sâu những góc khuất trong đời sống nội tâm của con người. Để làm được điều này nhà văn phải có quan điểm mới mẻ về hiện thực và cuộc sống của con người, có sự táo bạo trong cách viết, cách xử lý vấn đề. Đây là những yếu tố quyết định thành công của truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ. Vì những lí do trên, chúng tôi quyết định chọn “Nhân vật và cốt truyện trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ” làm đề tài cho luận văn của mình.

Lời cảm ơn

Với lòng biết ơn sâu sắc của mình, em xin cảm ơn cô giáo

……….đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ em trong quá trình học tập, nghiên

cứu và hoàn thành luận văn

Em xin cảm ơn các thầy cô trong tổ bộ môn…… , các thầy cô giảng dạy tại trường ……… đã giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài tôi luôn nhận được sự động viên của bạn bè, đồng nghiệp và người thân trong gia đình Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 7 - 2015

Tác giả luận văn

Lời cam đoan

Tôi xin cam đoan: Luận văn với đề tài “…………” là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, không sao chép của bất cứ ai

Tôi xin chịu mọi trách nhiệm về công trình nghiên cứu của riêng mình !

Hà Nội, ngày ………….

Người cam đoan

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 5

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 5

2 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ 7

3 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 12

- Khẳng định thành tựu và những đóng góp của Nguyễn Thị Thu Huệ với thể loại truyện ngắn và với văn học Việt Nam đương đại 4 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 13

5 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 13

6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 14

7 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC 14

8 BỐ CỤC CỦA LUẬN VĂN 14

NỘI DUNG 15

Chương 1 15

TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM THỜI KÌ ĐỔI MỚI VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TÁC CỦA NGUYỄN THỊ THU HUỆ 15

1.1 Truyện ngắn Việt Nam thời kì đổi mới 15

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 38

Chương 2 39

THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN 39

NGUYỄN THỊ THU HUỆ 39

2.1 Nhìn chung về nhân vật trong truyện ngắn 39

2.2 Các kiểu nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ 41

2.3 Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ 58

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 69

Chương 3 71

CỐT TRUYỆN TRONG TRUYỆN NGẮN 71

NGUYỄN THỊ THU HUỆ 71

3.1 Nhìn chung về cốt truyện trong truyện ngắn 71 Trong truyện ngắn, cốt truyện rất quan trọng Nhờ cốt truyện được tinh chọn mà chỉ trong dung lượng câu chữ ngắn nhưng các tác giả đã thể hiện rõ được bài học nhân sinh lớn đồng thời bộc lộ tính cách nhân vật Nhà văn Ma Văn Kháng đã ý thức rất rõ về điều này: “Vấn đề là anh tổ chức sao cho truyện ngắn của anh thành một lát cắt gọn ghẽ Như người ta vẫn nói, không

xô đẩy xộc xệch, thậm chí không thừa một chi tiết nào” Nhà văn Nguyễn Minh Châu đã so sánh với tiểu thuyết: “Nếu tiểu thuyết là một đoạn của dòng đời thì truyện ngắn là cái mặt cắt của dòng đời Vì thế mà cũng như kịch ngắn, truyện ngắn đòi hỏi ở người viết một công việc tổ chức và cấu trúc truyện hết sức nghiêm ngặt Quả thực có một thứ kỹ thuật tinh xảo – kĩ thuật viết truyện ngắn Nó cũng giống như kĩ thuật của người làm pháo, dồn nén tư tưởng vào trong một cốt truyện thật ngắn gọn, thật tự nhiên”[1] 3.2 Các kiểu cốt truyện trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ 74 3.3 Nghệ thuật xây dựng cốt truyện trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ 95 KẾT LUẬN 103 TÀI LIỆU THAM KHẢO 105

MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

1.1 Sự đổi mới của truyện ngắn đương đại

Văn học Việt Nam thời kỳ đổi mới có nhiều thành tựu đáng khẳng định, trong đó đáng chú ý là những cách tân ở thể loại truyện ngắn với sự chuyển đổi hệ hình tư duy, từ tư duy sử thi sang tư duy thế sự đời tư và theo đó là sự thay đổi quan niệm nghệ thuật về con người, thay đổi giọng điệu

Từ 1986 trở lại đây, cùng với sự vững vàng chín chắn của những nhà văn lớp trước như: Tô Hoài, Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Quang Sáng, Xuân Thiều là sự xuất hiện hàng loạt cây bút truyện ngắn đặc sắc như Nguyễn Huy Thiệp, Lưu Sơn Minh, Lê Minh Khuê, Võ Thị Hảo, Hồ Anh Thái, Nguyễn Thị Thu Huệ, Lý Lan, Trần Thùy Mai, Nguyễn Ngọc Tư, Đỗ Bích Thúy Trong đó, Nguyễn Thị Thu Huệ là nhà văn có sức viết khoẻ và đặc biệt có duyên với truyện ngắn, có cá tính độc đáo và cách viết mới

lạ

1.2 Nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ - một cây bút truyện ngắn đương đại tiêu biểu

Nguyễn Thị Thu Huệ là cây bút không còn xa lạ với những ai yêu thích văn chương, đặc biệt là văn chương sau đổi mới Sau nhiều năm vắng bóng trên văn đàn để tập trung vào truyền thông và điện ảnh, chị bất ngờ

trở lại với Thành phố đi vắng - tập truyện gồm 14 truyện được nhà xuất bản

Trẻ xuất bản năm 2012 Khi đó chúng ta mới hay sức sống văn chương

trong truyện vẫn còn đầy tràn cùng với nhiều điểm nhìn mới khác

Ngay từ những truyện ngắn đầu tiên chị đã xác lập được vị trí của mình trên văn đàn Thu Huệ đã viết những tập truyện được dư luận chú ý

như: Cát đợi (1992), Hậu Thiên Đường (1994), Phù thủy (1997), 21 truyện

ngắn (2001), Nào ta cùng lãng quên (2003), 37 truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ và thành phố đi vắng (2012) là tập truyện gần đây nhất Chị cũng

là nhà văn nữ gặt hái được nhiều thành công và nhận được nhiều giải thưởng có uy tín: Đạt giải nhì cuộc thi truyện ngắn của Hội văn học nghệ thuật Hà Nội (1986); giải nhì cuộc thi truyện ngắn Tác phẩm tuổi xanh của

báo Tiền Phong(1993); giải nhất cuộc thi truyện ngắn NXB Hà Nội (1994),

cùng năm đó chị đạt giải nhất cuộc thi truyện ngắn do Tạp chí Văn nghệ Quân đội tổ chức và nhận tặng thưởng hội nhà văn với tác phẩm Hậu Thiên Đường Năm 2012, chị nhận được giải thưởng của hội nhà văn dành

cho tập truyện ngắn Thành phố đi vắng

Với những tập truyện ngắn xuất sắc, nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ đã góp phần cách tân nền văn xuôi đương đại Việt Nam Truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ có khả năng phản ánh các vấn đề gay gắt, nóng bỏng của xã hội hiện đại, đặc biệt có khả năng khai thác chiều sâu những góc khuất trong đời sống nội tâm của con người Để làm được điều này nhà văn phải có quan điểm mới mẻ về hiện thực và cuộc sống của con người, có sự táo bạo trong cách viết, cách xử lý vấn đề Đây là những yếu tố quyết định thành công của truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ Vì những lí do trên,

chúng tôi quyết định chọn “Nhân vật và cốt truyện trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ” làm đề tài cho luận văn của mình.

2 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ

Tác phẩm nói chung và truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ nói riêng đã

được nhiều nhà nghiên cứu, phê bình cũng như các luận văn tiếp cận dưới nhiều góc độ khác nhau Ở đây, tác giả luận văn xin hệ thống những công trình và bài nghiên cứu tiêu biểu nhất

2.1 Các bài phê bình và công trình nghiên cứu về nhà văn Thu Huệ

Ngay từ khi Nguyễn Thị Thu Huệ mới xuất hiện với các truyện ngắn

dự thi, các nhà phê bình đã giành cho chị những lời đánh giá tích cực Sau này, với tập truyện thay đổi hoàn toàn phong cách – “Thành phố đi vắng” – chị còn nhận được nhiều đánh giá tích cực hơn

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều trong bài viết “Báo cáo giải thưởng Hội nhà văn Việt Nam 2012” cũng đã ghi nhận “(Thành phố đi vắng) đã thực

sự làm đầy thêm hồ sơ sáng tạo truyện ngắn của nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ và đặt chị vào vị trí những nhà văn Việt Nam đương đại viết truyện ngắn tiêu biểu” [47] Bên cạnh đó, nhà văn Nhật Tuấn trong bài viết Một thành tựu văn xuôi hiện đại, nhân đọc Thành phố đi vắng đã nhận thấy: “(Thành phố đi vắng) thực sự rất đáng ghi nhận như một tín hiệu đáng mừng, một thành tựu mới trong văn xuôi hiện đại” [49,19]

Nội dung tư tưởng trong tác phẩm của Thu Huệ là điều để lại ấn tượng mạnh nhất cho các nhà phê bình

Nhà văn Hồ Phương khi đọc truyện của Nguyễn Thị Thu Huệ không tránh khỏi ngạc nhiên Ông đã đưa ra nhận xét rất đúng về truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ trong bài viết “Thế hệ thứ ba”, đăng trên tạp chí Văn nghệ Quân đội số 1/1994: “Trong các tác giả trẻ, Thu Huệ là cây bút hết

sức sắc sảo Đọc Huệ tôi ngạc nhiên lắm, sao còn ít tuổi mà Huệ lại lọc lõi thế Nó như con mụ phù thủy lão luyện Nó đi guốc trong bụng mình Ruột gan mình có gì hình như nó cũng biết cả” [41] Đây là đánh giá về nội dung, tư tưởng của truyện ngắn Thu Huệ Nhà văn Hồ Phương đã sớm phát hiện ra chất thế sự được thể hiện dưới bút pháp miêu tả nội tâm sắc sảo của Thu Huệ

Nhà phê bình Nguyễn Văn Lưu trong cuốn “Luận chiến văn chương” của NXB Văn học năm 1997 cũng đã nhận xét về chất thế sự của Thu Huệ Song nó ít thiên về giáo dục đạo lí mà lại giống như lời tâm sự lúc con người dồn nén cảm xúc cao nhất: “Truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ có một chất gì đó vỡ ra ào ạt, khuấy đảo sôi sục cảm xúc trong người đọc” [17,217]

Tiếp theo, vào năm 2003, tác phẩm của Thu Huệ lại một lần nữa đực soi chiếu dưới sự đánh giá của nhà phê bình Trong bài viết “Những truyện ngắn hay” đăng trên Tạp chí Văn nghệ Quân đội số 12/2003; Lý Hoài Thu

đã nhận ra nét riêng trong một số truyện ngắn dự thi của Thu Huệ: “những cuộc săn đuổi, tìm kiếm đích thực của tình yêu dường như được nâng lên

để đẩy đến tận cùng của ý đồ” [27] Phát hiện này cũng đồng thời chỉ ra mảng đề tài rộng lớn mà Thu Huệ dành bút lực để trải nghiệm, đó chính là tình yêu và hình ảnh người phụ nữ Người phụ nữ khao khát tình yêu song với họ tình yêu không đơn gian Họ đang phiêu lưu, đang mạo hiểm, đang kiếm tìm, thậm chí đang chơi xổ số trong cuộc kiế tìm tình yêu đích thực trong đời Từ cuộc kiếm tìm ấy, Thu Huệ để lại suy nghĩ và bài học sâu sắc

về cách sống cho người phụ nữ đương đại

Bên cạnh những bài viết nhận xét về nội dung, có nhiề bài viết đánh giá cả về mặt nghệ thuật tác phẩm của Thu Huệ

Tác giả Kim Dung trong bài “Đọc hồi ức Bến trần gian” đăng trên tạp chí Văn nghệ Quân đội, số 11/1994 cho rằng: “Truyện ngắn Nguyễn Thị

Thu Huệ luôn có hai mặt – vừa “bụi bặm” trong tả chân, vừa trữ tình đằm thắm, văn của chị vừa táo bạo vừa thanh khiết Một cái gì đó thuần nhất, không đơn giản thậm chí có khi còn đối chọi nhau trong văn Nguyễn Thị Thu Huệ” [5] Nhận xét này mang tính cảm nhận bước đầu về chất giọng riêng biệt trong truyện ngắn Thu Huệ Nó làm tiền đề để ta đi lí giải sâu nghệ thuật trong truyện ngắn Thu Huệ với việc xây dựng nhiều mảng sống đối lập nhau, đặc biệt không thiếu nội tâm trải dài theo trang viết Khi tìm hiểu kĩ truyện ngắn Thu Huệ, ta có thể lí giải chất đối chọi ấy qua sự phối hợp giữa chất lí và chất tình, chất đời và chất người.

Tìm hiểu mặt thứ nhất: chất lí, chất đời, Bùi Việt Thắng đã nhận xét:

“Truyện ngắn Thu Huệ hấp dẫn rộng rãi người đọc trước hết vì giàu chất đời” và “những truyện ngắn hay của Thu Huệ là nhờ người viết biết bứt lên được trên cái có thực đến tận cùng để tìm tòi cái gì đó cao hơn con người, đó là đời sống tâm hồn vốn không rõ ràng, rành mạch, vốn bí

ẩn khó giải thích bằng lý trí” [45] Ngoài ra tác giả còn nhận xét về các phương diện khác như đề tài “Thu Huệ quan tâm đến gia đình trong xã hội hiện đại đang tồn tại và tan rã như thế nào, bởi những nguyên nhân nào”; tình huống “tuy hẹp nhưng đặc sắc”; ngôn ngữ “có độ căng của nhịp điệu”; câu thường ngắn, cấu trúc đơn giản; “ hoạt trong giọng điệu: lúc bạo liệt, lúc thật thà, lúc thâm trầm triết lý, có lúc đỏng đảnh lại có lúc dịu dàng đến bất ngờ” [45]

Nhận xét về mặt thứ hai: chất tình, chất người; TS Đoàn Hương trong bài “Những ngôi sao trẻ” đang trên báo Văn nghệ trẻ 2/1996 lại ghi nhận:

“Huệ lại có lối viết văn như bị “lên đồng” Trong truyện ngắn của mình không phải là cô “kể” cho chúng ta nghe mà là cô “lôi” chúng ta đi theo nhân vật Đó là phong cách độc đáo của Nguyễn Thị Thu Huệ” [16,7] Ý kiến này đi sâu vào nguồn cảm xúc dâng trào trong các trang viết của Thu

Huệ Bằng cảm xúc ấy, tác phẩm của nữ nhà văn thiên về tâm sự với người dẫn truyện cho tới cách bộc lộ tâm trạng mang nét riêng biệt.

Cùng chung nhận xét theo khuynh hướng thứ hai; Nguyễn Việt Hòa khi đọc tập truyện mới của Thu Huệ đã đưa ra lời phê bình tập truyện:

“Chất lãng mạn trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ tương đối đặc biệt,

nó toát ra từ tâm hồn người đang đứng giữa ranh giới thiếu nữ - phụ nữ ” [9] Hồ Sỹ Vịnh cũng chung nhận xét Tác giả đã tìm hiểu truyện ngắn của Thu Huệ trên bình diện thi pháp và chỉ ra rằng: “Nhà văn này đã vượt ra ngoài phương thức miêu tả vừa thực, vừa hư, vừa trần thế, vừa ảo mộng, chuyện hiện tại, chuyện dĩ vãng nhằm tạo dựng một cuộc sống có dung tích, khai thác chiều sâu những góc khuất uẩn khúc “thế giới bên trong” của con người” [9]

2.2 Các luận văn, các công trình nghiên cứu về nhà văn Thu Huệ

Tuy mới xuất hiện song chất văn mới lạ đã làm Thu Huệ sớm trở thành đối tượng tìm hiểu của các luận văn thạc sĩ Điều đáng chú ý là đa số các tác giả luận văn là nữ Có lẽ tiếng nói giới nữ đã kéo nhà văn và người nghiên cứu lại gần nhau Từ đó, các luận văn như một tiếng nói đồng sáng tạo với chính tác giả Thu Huệ và các truyện ngắn của chị Đó là những đề tài có liên quan nhưng khác về góc độ và nhiệm vụ nghiên cứu với đề tài của chúng tôi Trong đó, ta có thể kể tới một số luận văn tiêu biểu sau:

Vũ Thị Tố Nga ở đề tài “Quan niệm nghệ thuật về con người trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ” đã xem xét một cách khá toàn diện về các truyện ngắn của Thu Huệ và chỉ ra “tư duy hướng nội là một đặc điểm định tính đã phần nào chi phối các phương thức diễn đạt Nhiều hình thức nghệ thuật đã được Thu Huệ khéo léo đan cài và sử dụng phù hợp trong việc biểu đạt tâm trạng – đi sâu vào thế giới nội tâm của nhân vật Bằng lối viết hết mình đến cạn kiệt chúng ta thấy được nỗi say đắm của chị với cuộc đời và con người” [28,108]

Ngoài ra còn có luận văn “Nhân vật nữ trong truyện ngắn Y Ban, Võ Thị Hảo, Nguyễn Thị Thu Huệ” của Bùi Thị Duyên thuộc trường ĐH KHXHNV Hà Nội [6] Luận văn đã nhận xét Thu Huệ là nữ nhà văn trẻ đầy nhiệt huyết và cũng không kém phần tinh tế, sắc sảo giành được nhiều

sự quan tâm sâu sắc của độc giả trong và ngoài nước thời gian qua Bằng cách viết đụng chạm đến những vấn đề cấm kị, nhà văn nữ đã thay mặt cho người phụ nữ tự “cởi trói”, tự chứng tỏ rằng trong sáng tác không nên phân biệt nam hay nữ Truyện ngắn của chị thấm đẫm hơi thở của thời đại, dũng cảm phơi bày những cảm nhận riêng tư về cuộc sống và thời đại, phơi bày những khát khao của những người trẻ tuổi nhưng cô độc, muốn được sống

là chính mình Những người phụ nữ trong sáng tác của nhà văn nữ khát khao yêu và được yêu, khát khao được sống tự do, được làm theo sở thích, được khám phá, được bay nhảy, được trồi lên khỏi những khuôn thước ràng buộc, sáo rỗng để được sống là chính mình Về mặt nghệ thuật, tác giả luận văn khẳng định: nhà văn nữ không chỉ dừng lại ở nghệ thuật miêu tả tâm lí, nghệ thuật xây dựng cốt truyện, tình huống truyện, điểm nhìn trần thuật mà các chị còn đi sâu vào ngôn ngữ, giọng điệu nhân vật, khai thác các hình ảnh biểu tượng có tính nghệ thuật cao … nhằm làm nổi bật cái bản chất bên trong của nhân vật, để nhân vật hiện lên phong phú, sống động, có chiều sâu, gây ấn tượng mạnh và được lưu nhớ trong lòng người đọc

Thứ ba, có thể kể đến luận văn “Đặc điểm truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ” của Triệu Thị Hiệp thuộc ĐH Thái Nguyên năm 2014 [7] Luận văn đã đưa ra khái quát về truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ Bên cạnh đó, tác giả phát hiện ra mảng đề tài quen thuộc trong truyện ngắn của Thu Huệ Đó là đề tài tình yêu, hôn nhân, gia đình; đô thị, văn hóa đô thị Cũng

từ đó, tác giả chỉ ra cái nhìn đa chiều về cuộc sống trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ, việc phát hiện những thói tật xấu xa trong các nhân vật cũng như khát vọng về một cuộc sống tốt đẹp trong truyện của Thu

Huệ Trong luận văn, có một mảng lớn, tác giả nói về con người với sự tự ý thức, sự trải nghiệm nỗi đau cũng như đời sống vô thức Nội dung ấy được thể hiện bằng nghệ thuật truyện ngắn đa dạng, linh hoạt Tác giả đã chú ý tới tất cả các phương diện nghệ thuật Cụ thể: Nghệ thuật xây dựng nhân vật với nghệ thuật miêu tả ngoại hình nhân vật, nghệ thuật khắc họa tâm lý nhân vật Tiếp theo, nghệ thuật xây dựng cốt truyện với nét tiêu biểu là xây dựng cốt truyện tâm lý, cốt truyện kỳ ảo Ngoài ra, tác giả cũng khai thác

cả không – thời gian nghệ thuật trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ, ngôn ngữ bà giọng điệu

Tóm lại, ta thấy đã có nhiều công trình, bài viết đánh giá về Nguyễn Thị Thu Huệ Xu hướng chung của các bài phê bình là ca ngợi khả năng nắm bắt và phản ánh hiện thực nhạy bén, sâu sắc và giọng văn đặc biệt của Thu Huệ Nhưng một điều có thể nhận thấy là các ý kiến phần lớn bàn về truyện ngắn của Thu Huệ nói chung mới là những nhận xét, đánh giá mang tính khái quát ở những khía cạnh khác nhau mà hầu như chưa tìm hiểu và xem xét nhân vật và cốt truyện trong truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ một cách hệ thống Cho đến nay chưa có đề tài nào nghiên cứu chuyên biệt

về con người và cốt truyện trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ Chọn

đề tài này, chúng tôi sẽ dựa vào thành tựu nghiên cứu của những người đi trước, từ đó triển khai vấn đề để làm nổi bật đặc điểm về nội dung và hình thức trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ, trên cơ sở đó ghi nhận đóng góp của chị với thể loại truyện ngắn nói riêng và với văn học Việt Nam đương đại nói chung

3 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

- Nhận diện đặc điểm nhân vật và cốt truyện trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ trên phương diện nội dung và nghệ thuật

- Khẳng định thành tựu và những đóng góp của Nguyễn Thị Thu Huệ

với thể loại truyện ngắn và với văn học Việt Nam đương đại

4 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Khảo sát và tìm hiểu quan niệm nghệ thuật về hiện thực và con người trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ

- Tìm hiểu nội dung và nghệ thuật thể hiện trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ

- Khẳng định vị trí và đóng góp của Nguyễn Thị Thu Huệ đối với nền văn xuôi Việt Nam đương đại

5 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

5.1 Đối tượng nghiên cứu:

Nhân vật và cốt truyện trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ trên phương diện nội dung và nghệ thuật

5.2 Phạm vi nghiên cứu:

Luận văn khảo sát các tập truyện ngắn tiêu biểu của Nguyễn Thị Thu Huệ:

Cát đợi (Nhà xuất bản Hà Nội - 1992)

Hậu thiên đường ( Nhà xuất bản Hội nhà văn - 1993)

Phù thủy (Nhà xuất bản văn học -1995)

21 truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ (Nhà xuất bản Hội nhà văn -

2001)

Nào, ta cùng lãng quên (Nhà xuất bản Hội nhà văn - 2003)

37 truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ (Nhà xuất bản văn học - 2006) Thành phố đi vắng (Nhà xuất bản trẻ - 2012)

6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Trong quá trình thực hiện đề tài, chúng tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp khảo sát thống kê, hệ thống

- Phương pháp so sánh đối chiếu

- Phương pháp phân tích - tổng hợp

- Phương pháp liên ngành

Các phương pháp nghiên cứu trên không tách rời nhau mà tương tác,

bổ sung cho nhau trong suốt quá trình nghiên cứu đề tài

7 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

- Nghiên cứu một cách hệ thống truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ trên phương diện nội dung và nghệ thuật

- Tìm hiểu và chỉ ra những đặc điểm nổi bật của nhân vật và cốt truyện trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ

- Ghi nhận thành tựu và đóng góp của truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ đối với truyện ngắn Việt Nam đương đại

8 BỐ CỤC CỦA LUẬN VĂN

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, luận văn gồm có

ba chương được sắp xếp như sau:

Chương 1: TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM THỜI KỲ ĐỔI MỚI VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TÁC CỦA NGUYỄN THỊ THU HUỆ

Chương 2 THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN NGUYỄN THỊ THU HUỆ

Chương 3 CỐT TRUYỆN TRONG TRUYỆN NGẮN NGUYỄN THỊ THU HUỆ

NỘI DUNG

Chương 1

TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM THỜI KÌ ĐỔI MỚI VÀ HÀNH

TRÌNH SÁNG TÁC CỦA NGUYỄN THỊ THU HUỆ

1.1 Truyện ngắn Việt Nam thời kì đổi mới

1.1.1 Khát quát chung

Sau 1975, đặc biệt sau 1986, đất nước ta bước sang một thời kì mới Công cuộc đổi mới 1986 là bước ngoặt lịch sử vĩ đại, làm thay da đổi thịt, đem đến một luồng sinh khí mới cho cả đất nước Đó không chỉ là đổi mới trên đời sống xã hội, kinh tế mà còn là đổi mới trên tư tưởng, văn nghệ Nhiều vị lãnh đạo của đất nước như Phạm Văn Đồng, tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh,… cũng tuyên bố “cởi trói”, “đổi mới tư duy” cho văn nghệ Kết quả là sự đồng nhất khi trước giữa các thế hệ nhà văn biến mất, họ trở nên khác biệt nhau ở hàng loạt lĩnh vực Tiếng nói chung về sự hào hùng của một thời kì cách mạng trở nên tiếng nói cá nhân về cuộc đời, kiếp người Văn học thay đổi giọng điệu, từ ngợi ca sang phê phán, từ cảm hứng yêu nước sang cảm hứng thế sự Bấy giờ mọi tư tưởng được nhìn nhận lại, tạo nên cái nhìn đa chiều trong văn học Nó đặt ra một loạt vấn đề về đạo đức, nhân sinh như một lẽ tất yếu Sau cách mạng các nhà văn không xuất hiện với tư cách nhà văn – chiến sĩ nữa mà với tư cách những công dân sống trong đất nước đang vặn mình đổi mới Văn học đã trở thành sứ giả nói thẳng, nói thật hộ bao nhiêu vấn đề của cuộc sống của người dân

Chính vì văn học đi sâu vào cảm hứng thế sự nên sau 1975, truyện ngắn là thể loại gặt hái nhiều thành công nhất Lịch sử phát triển của nền văn học hiện đại và đương đại Việt Nam gắn liền với truyện ngắn Thế kỷ

XX truyện ngắn Việt Nam phát triển liên tục và vượt trội lên trên tất cả các thể loại Nhất là 1986 trở đi, truyện ngắn gần như đã độc chiếm toàn bộ văn đàn, hằng ngày trên các báo và các tạp chí có trên dưới hai mươi truyện ngắn được in Đặc điểm của truyện ngắn rất phù hợp với nhu cầu công chúng của thời đại hiện nay Đây là hình thức tự sự loại nhỏ,

“tập trung mô tả một mảnh của cuộc sống, một biến cố hay một vài biến cố xảy ra trong một giai đoạn nào đó của đời sống nhân vật, thể hiện một khía cạnh nào đó của vấn đề xã hội” [23,137] Tuy số lượng câu chữ của truyện ngắn có hạn nhưng lại hàm chứa nhiều tư tưởng lớn, dễ bắt kịp hơi thở thời đại, phản ánh thời sự các vấn đề nóng hổi của thời đại, con người một cách chính xác Hơn nữa, về mặt nghệ thuật, truyện ngắn thường uyển chuyển, đa dạng, linh hoạt hơn Vì thế đây là thể loại từ trước tới nay đều được công chúng Việt Nam yêu thích và thời kì nào cũng đạt nhiều thành tựu Trong đó, đặc biệt phải kể tới truyện ngắn Việt Nam thời kì đổi mới Đây được coi như thời kì được mùa của truyện ngắn với nhiều truyện ngắn hay Với lợi thế nhỏ gọn và cơ động, truyện ngắn bắt nhịp một cách nhạy bén và linh hoạt với những biến chuyển của đời sống Truyện ngắn đi sâu vào phản ánh cái hàng ngày, cái thường nhật của cuộc sống Hiện thực đời sống thay đổi khác trước rất nhiều, đòi hỏi các nhà văn cần có cách tiếp cận hiện thực phù hợp

Truyện ngắn lúc này chú ý tới vấn đề đời thường, thế sự và đạo đức với sự khai thác sâu, toàn diện vào số phận cá nhân Nó bắt kịp hơi thở nóng hổi của cuộc sống, khai thác những vấn đề gay gắt, gai góc nhất của cuộc sống, trong số phận mỗi cá nhân con ngời Loại bỏ cách nhìn đơn giản, một chiều, phiến diện; các nhà văn nhìn nhận mọi thứ từ nhiều góc

độ, trong các mối quan hệ vô cùng phức tạp, cái xấu, cái tốt đan xen trong con ngời một cách lẫn lộn Nhưng đó mới chính là sự hiện hữu khuôn mặt thực của cuộc sống hiện nay Chính vì vậy mà văn học lúc này thực hơn và đời hơn Hình thức truyện ngắn cũng đa dạng hơn với truyền kì hiện đại, giả cổ tích, truyện ngắn – kịch, truyện cực ngắn, truyện ngắn triết luận Về ngôn ngữ và phương thức trần thuật cũng có nhiều thủ pháp mới như: tăng cường đối thoại, độc thoại nội tâm, miêu tả theo dòng ý thức, đồng hiện Tất cả những điều đó đã làm tăng thêm sức hấp dẫn cho truyện ngắn

Không chỉ việc sáng tác mà cả việc sáng tác, phê bình – lý luận về truyện ngắn cũng có dấu hiệu tích cực Nhiều cuộc thi sáng tác truyện ngắn và hội thảo được khởi xướng Truyện ngắn đang là thể loại được các nhà văn quan tâm, nỗ lực cách tân bậc nhất Trước đó, Nguyễn Huy Thiệp

đã từng tạo nên một cơn lốc xoáy văn học Gần đây không khí văn chương được nóng lên bởi tên tuổi Đỗ Hoàng Diệu với “Bóng đè”, Nguyễn Ngọc

Tư với “Cánh đồng bất tận” Mỗi nhà văn một bút pháp riêng tạo nên

“hiệu ứng” truyện ngắn hay và được gắn với các tên gọi “bội thu”, “thăng hoa”, “được mùa”, “lên ngôi”, điều đó chứng tỏ truyện ngắn đã được đổi mới

1.1.2 Đội ngũ sáng tác

Có thể nói rằng truyện ngắn Việt Nam đương đại có sự khởi sắc rõ rệt với rất nhiều gương mặt tiêu biểu như: Vũ Thị Thường, Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Huy Thiệp, Phạm Thị Hoài, Hồ Anh Thái, Y Ban, Võ Thị Hảo, Trần Thuỳ Mai, Dạ Ngân, Tạ Duy Anh, Nguyễn Thị Ấm, Lê Minh Khuê, Thái Bá Tân, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh, Võ Thị Xuân Hà, Nguyễn Thế Hùng, Phùng Văn Khai, Đỗ Bích Thủy, Đỗ Hoàng Diệu, Dạ Ngân, Nguyễn Ngọc Thuần, Nguyễn Thị Diệp Mai, Trầm Nguyên

Ý Anh, Nguyễn Vĩnh Nguyên, Nguyễn Ngọc Tư…

Trước sáng tác thơ văn là lĩnh vực của nam giới nhưng trong văn học đương đại, chúng ta chứng kiến sự cân bằng giữa phái nam và nữ Có thể

kể tới các tên tuổi tiêu biểu như: Nguyễn Ngọc Tư, Phan Thị Vàng Anh,…

Sự tăng lên của các nữ tác giả văn xuôi đã làm cho mọi người không khỏi ngạc nhiên và thích thú Nó đem lại cho văn chương sự mới lạ của sự nữ tính rất riêng Nhìn lại văn học viết Việt Nam, thời trung đại không có cây bút nữ nào viết truyện ngắn, đếm trên đầu ngón tay chỉ có mấy nhà thơ như: Đoàn Thị Điểm, Hồ Xuân Hương, Bà huyện Thanh Quan Sang đầu thế kỷ XX, giới văn nữ sĩ vẫn vắng bóng trên văn đàn Sau 1975, chính xác thời kỳ đổi mới, lĩnh vực truyện ngắn thay đổi hoàn toàn, chủ yếu người viết truyện ngắn là nữ Đây như là sự bù trừ cho lỗ hổng trước đó Thời kỳ đổi mới, các cây bút nữ có một nội lực mạnh mẽ, lấn át nam giới Sáng tác của họ quan tâm nhiều nhất đến thân phận của phái nữ trong những câu chuyện thường ngày, qua đó thể hiện sự thấu hiểu và cảm thông với nỗi đau của con người trong nhiều trạng huống khác nhau Quả thực, họ đã thể hiện bản lĩnh của người cầm bút khi dám chấp nhận sự sáng tạo nhiều thách thức và đa đoan

Chất lượng đội ngũ cũng tăng rõ rệt Nhiều tác giả được đánh giá cao,

có những tác phẩm được sự đón nhận nhiệt tình của độc giả Như Phan Thị Vàng Anh, với giọng văn sắc sảo, bà được đánh giá là bản sao của Nguyễn Huy Thiệp Nguyễn Ngọc Tư là cái tên được tìm kiếm nhiều nhất trên văn đàn, truyện “Cánh đồng bất tận” của chị có số lượng tái bản lớn

Trong số những gương mặt tiêu biểu của truyện ngắn đương đại có

Nguyễn Huy Thiệp.Ông là một hiện tượng lớn của văn học nước nhà với hàng loạt truyện ngắn gây “sốc” như: Tướng về hưu, Muối của rừng, Chảy

đi sông ơi, Con gái thủy thần, Chút thoáng Xuân Hương, Kiếm sắc, Vàng lửa, Phẩm tiết,… Ông càng viết dư luận càng mạnh, họ tranh nhau tìm đọc, rồi thì tranh nhau bình phẩm, bàn tán, đâu đâu cũng kháo chuyện… Nhờ

ông, văn đàn thời đổi mới đã khởi sắc bỗng khởi sắc hẳn Những truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp mang cái lạ cả về tư tưởng và hình thức kể

Nó đặt ta vào cái thế giới nửa cổ nửa hiện đại, để ta phiêu lưu cùng nhân vật và rồi sau đó ta thấy mình như tỉnh ra trước những thứ vô nghĩa, đạo đức giả của đời

Nguyễn Quang Sáng cũng là cây bút dồi dào sinh lực, dù trước hay sau 1975, ông vẫn duy trì được phong độ Ông là một nhà văn Việt Nam, từng đoạt giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật đợt II năm 2000 Sau 1975, ông đã để lại các tập truyện ngắn “Bàn thờ tổ một cô đào” (1985), “Tôi thích làm vua” (1988), 25 truyện ngắn (1990), Paris - tiếng hát Trịnh Công Sơn (1990), Con mèo của Foujita (truyện ngắn - 1991), Nhà văn về làng (truyện ngắn, Nhà xuất bản Văn Nghệ thành phố Hồ Chí Minh, 2008),,…Ông kể chuyện một cách giản dị và xúc động nhưng biết chọn lọc những chi tiết đắt giá, tạo tình huống bất ngờ dồn dập, đặc biệt là truyện của ông mang đặc trưng Nam Bộ đến từng dáng điệu, lời thoại

Thuộc thế hệ lớp sau, Phan Thị Vàng Anh ngay khi xuất hiện đã trở thành một hiện tượng văn học Phan Thị Vàng Anh là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam từ năm 1996 Bằng hai tập truyện ngắn “Khi người ta trẻ” và

“Hội chợ”nhưng Phan Thị Vàng Anh đã thể hiện văn phong riêng: ngắn gọn, sắc sảo, thâm thúy, trí tuệ, trẻ trung Nhiều truyện của Phan Thị Vàng Anh đã làm cho người đọc phải bất ngờ về ý tưởng mới lạ cũng như giọng điệu

Sau Phan Thị Vàng Anh, văn đàn Việt Nam một lần nữa lại nổi sóng khi nhà văn trẻ Nguyễn Ngọc Tư xuất hiện Nguyễn Ngọc Tư (sinh năm1976 tại xã Tân Duyệt, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau) là một nữ nhà văn trẻ của Hội nhà văn Việt Nam Chị được bạn đọc biết đến lần đầu từ tập truyện ngắn “Ngọn đèn không tắt” và truyện ngắn “Cánh đồng bất tận” Nguyễn Ngọc Tư chinh phục bạn đọc bằng lối viết bình dị, bằng thứ ngôn

ngữ hồn nhiên, thô mộc, đậm đặc chất phương ngữ Nam Bộ trong truyện của mình Chị viết về những mảnh đời bình dị quanh mình - những mảnh đời bất hạnh, hẩm hiu song ẩn chứa bên trong cả một tâm hồn vừa nhân hậu vừa tinh tế trong cách đối nhân xử thế hay những niềm vui giản dị, bé nhỏ của con người Nam Bộ trong cuộc sống thường ngày

Ngoài ra có thể kể tới nhà văn Dạ Ngân Tác giả nổi danh với truyện ngắn “Con chó và vụ ly hôn” Những thành công bước đầu của nhà văn chủ yếu là ở thể loại truyện ngắn Dạ Ngân là một trong số ít những nhà văn nữ được sống và cảm nhận giá trị của cuộc sống trong chiến tranh và những năm đầu sau chiến tranh Vì vậy, qua những sáng tác của chị, người đọc có thể cảm nhận được những giá trị tinh thần mà nhà văn gửi gắm ở mỗi giai đoạn phát triển của đất nước cũng như của nền văn học Với lối văn phong chững chạc, thẳng thắn nhưng không kém phần nữ tính, Dạ Ngân thường khai thác những đề tài dung dị, đời thường nhưng cũng không kém phần sâu sắc Văn phong của chị cũng tiêu biểu cho những cây bút nữ giai đoạn văn học này

1.2 Hành trình sáng tác của Nguyễn Thị Thu Huệ

1.2.1 Tiểu sử nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ

Nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ sinh ngày 12 tháng 8 năm 1966 tại

Khe Hùm, Quảng Ninh, lớn lên ở Hà Nội Cái tên Huệ là do chính mẹ chị đặt, theo tên nhân vật chính trong cuốn tiểu thuyết đầu tay “Huệ” - cuốn tiểu thuyết đầu tay mang hoài bão, khát vọng của bà

Thu Huệ được sinh ra trong một gia đình có truyền thống văn học: bố nguyên là nhà báo; mẹ là nhà văn nữ nổi tiếng - nhà văn Nguyễn Thị Ngọc

Tú Bố chị mất khi chị mới 17 tuổi Chị chịu sự ảnh hưởng dạy dỗ chủ yếu

từ mẹ Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Tú là người có ảnh hưởng lớn đến cuộc sống và sự nghiệp viết văn của Thu Huệ

Nguyễn Thị Thu Huệ tốt nghiệp đại học khoa Ngữ văn năm 1989 Tốt nghiệp đại học, chị làm biên tập viên tạp chí văn hoá ngoại thương Sau

đó được làm công việc theo sở thích: biên tập viên phim truyền hình, rồi làm trưởng xởng phim II - đài truyền hình Việt Nam Sau đó, chị đã vươn lên đứng ở vị trí Giám đốc của VTC9 Let’s Việt (2008), một kênh chuyên

về phim Truyền hình Việt Nam

Nhiều truyện ngắn của chị được chuyển thể thành phim và gây được tiếng vang lớn, như: “Của để dành”, “Xin hãy tin em”, đặc biệt là “Nước mắt đàn ông” đã đoạt huy chương vàng liên hoan phim Truyền hình Cảm hứng từ trong sáng tác của chị không bao giờ vơi cạn với các đạo diễn, nhà biên kịch

Tác phẩm đầu tay của chị được công bố năm 1988 khi còn là một sinh viên Sau đó, chị đã không phụ sự kì vọng của mẹ khi khẳng định được tài năng và bản lĩnh nghệ thuật của mình trên con đường văn chương, tiếp bước những ấp ủ từ người mẹ Hiện nay, mặc dù rất bận rộn với công việc quản lý nhưng chị vẫn đam mê văn chương, miệt mài viết, miệt mài sáng tạo Văn chương đã trở thành người bạn tinh thần của chị Cho đến nay chị đã có trong tay bảy tập truyện ngắn:

Thu Huệ từ nhỏ đã được thừa hưởng độ thâm sâu rộng lớn của người cha và chất văn nữ duyên dáng của mẹ Điều đó tạo cho chị một trái tim đa cảm, tinh tế, đầy mộng mơ Chị tự nhận mình hay buồn, hay bị xốn xang Dẫu bây giờ đã có hai con trai rồi vậy mà cứ hôm nào trăng sáng mà chị không đi ra đường lang thang được một lúc, không ra ban công ngắm trăng

là cứ như bị mất cắp một cái gì đấy Cuộc đời, số phận của nhân vật trong văn Thu Huệ xuất phát từ chính cái nhìn đa cảm, đa đoan, chiêm nghiệm như thế Nhưng không phải chị chỉ biết mơ mộng hão huyền Chị khẳng định: "mọi cái chỉ tương đối thôi, không có gì toàn vẹn cả" [41] Điều ấy làm tác phẩm của chị có yếu tố mộng mơ song vẫn xuất phát từ đời thực Với nghề văn, chị quan niệm: “ Làm được những việc mình yêu thích,

có được những thứ mình cần do chính bàn tay mình làm ra Viết văn, viết kịch, làm phim, đọc sách làm cho cuộc sống của tôi phong phú Nhưng điều quan trọng hơn là những tác phẩm của tôi được độc giả tiếp nhận và yêu thích, đó là một sự đền bù vô giá.” [41] “Rất nhiều khi tôi cảm thấy bất lực, thậm chí là bế tắc Trong văn chương cũng như trong cuộc đời, luôn có những điều mình muốn mà không làm được Cho nên, cảm giác ai

đó cần mình và mình cần ai đó như tôi nói ban đầu, là rất quan trọng Nó cứu mình thoát khỏi những phút tuyệt vọng Nếu tôi không có mẹ già để chăm, 2 con để trách nhiệm, họ cần mình và mình cần họ thì chắc là cuộc đời tôi sẽ khác lắm” [41] Đó là tâm sự chân thành của con người khao khát tình yêu thương Nó trở thành triết lí sống và thông điệp chị gửi gắm trong tác phẩm của mình

1.2.3 Các chặng sáng tác của Nguyễn Thị Thu Huệ

Thu Huệ không viết nhiều, cũng không thích chọn các đề tài giật gân, chị chỉ viết khi câu tâm hồn dạt dào cảm xúc, ý tưởng tuôn trào như không kịp nghĩ; đồng thời chị trung thành với lối viết giản dị, với mảng đề tài cuộc sống gần gũi quanh mình Ngay từ những truyện ngắn đầu tiên chị đã

nhanh chóng xác lập được vị trí của mình trên văn đàn và đạt được nhiều giải thưởng Nhiều truyện của chị còn được dựng thành phim và vô cùng thành công Dựa theo thời gian sáng tác của chị, ta có thể chia làm 2 chặng:

1.2.3.1 Chặng sáng tác đầu tiên (trước khi tác giả lập gia đình)

Ngay từ khi còn nhỏ Thu Huệ sớm đã bộc lộ năng khiếu văn chương Chị từng kể về thời còn trẻ: “Tôi viết từ nhỏ, theo cái kiểu viết 1 - 2 trang rồi quẳng đi Mười sáu tuổi tôi đã có truyện in ở báo Người Hà Nội Thực

ra, tôi thích học họa Tôi đã học vẽ từ nhỏ để sau này thi vào đại học Mỹ thuật, nhưng bố tôi bảo, con gái theo họa thì khổ Tôi nộp đơn thi hai trường đại học Mỹ thuật và Tổng hợp Văn, rồi chọn thi Tổng hợp Văn.” [21] Dù không có ý định nhưng chị đã đổ Tổng hợp Văn, sau đó năm 1994

- 1995, khi cuộc thi truyện ngắn tạp chí Văn nghệ Quân đội được tổ chức chị đã tham gia và được giải khuyến khích Đây là động lực để chị viết tiếp

và liên tục cho ra đời những tác phẩm hay

Ngay cả tới bây giờ Thu Huệ cũng vẫn không ngờ sau này mình sẽ trở thành nhà văn Chị khá hồn nhiên, không bao giờ có ước mơ phải trở thành một người nổi tiếng nhưng niềm say mê và tài năng đã đưa chị đến với văn chương Khi vừa tốt nghiệp khoa Văn đại học Tổng hợp, chị đăng hai truyện ngắn “Mưa trái mùa” và “Mùa hoa sấu rụng” trên báo Văn Nghệ Hai tác phẩm ấy để lại một ấn tượng khó quên cho người đọc

Từ những năm 1990, Nguyễn Thị Thu Huệ viết nhiều hơn Chị cho ra đời: “Hậu thiên đường”, “Biển ấm”, “Cõi mê”, “Nào, ta cùng lãng quên”,

…Các truyện ngắn trên viết về hình tượng người phụ nữ trong cuộc sống hiện đại muôn hình vạn trạng “Nỗi ám ảnh phái yếu trong truyện của chị không phải là tiền tài, danh vọng, không phải là bổn phận và trách nhiệm, càng không phải những giá trị đạo đức mà xã hội mặc nhiên khoác lên vai

họ mà chính là tình yêu” [39]

“Hậu thiên đường” kể lại cảnh bà mẹ đơn thân sống với đứa con gái

16 tuổi Vì sai lầm của tuổi trẻ mà tới tận 40 tuổi bà vẫn lẻ bóng Nhưng đau đớn hơn khi bà biết con gái lại đi vào vết xe đổ của mình: lại mù quáng yêu và trao thân cho một thằng Sở Khanh Bà vội vã đi tìm con để lôi nó ra khỏi cuộc tình khốn nạn song tai nạn đã cướp mất sự sống của bà Lòng thương con hóa thành một linh hồn khóc thương cho đứa con gái mà nó lại không hề biết Qua đó, ta thấy “Hậu thiên đường” nói lên sự thật đắng chát đằng sau những giây phút “lên thiên đường” trong ân ái Sau ân ái là địa ngục, là đau đớn, mất mát, là sự vất vả, nhất là khi người phụ nữ bị lừa dối Vậy mà, “ma đưa lối, quỷ dẫn đường” họ vẫn như những con thiêu thân lao vào, ê chề, nhục nhã, không lối thoát Cái chết của bà mẹ nói lên

sự đã rồi, không thể làm lại nếu người phụ nữ mắc sai lầm

Bên cạnh đó, truyện “Cõi mê” lại cho ta thấy một xã hội đầy những điều xấu xa, phi nhân tính: một ông chồng nát rượu đến mức bỏ quên cả con, gả vợ cho bạn; một đám cưới dám tráo rể để bắt nàng dâu cưới người

đã có 3 đời vợ; Và người phụ nữ chỉ biết câm lặng với bao thiệt thòi, họ như muốn hóa điên, muốn chết đi cho đỡ khổ Cõi sống này thành cõi mê

mà ai cũng thích hóa kiếp

Hay như truyện “Nào, ta cùng lãng quên” Truyện kể về người đàn bà chuyên hành nghề bói toán Cô ta kiếm tiền rất đều, vì số khách hỏi về tình duyên, tiền tài không đếm xuể Ngay từ đầu truyện, tác giả đã mô tả cuộc tiếp khách của người đàn bà với một chàng trai bị gay đau khổ khi thấy người tình bỏ theo con khác Chàng trai đi cúng, xin bùa ngải để trừng trị con bồ của người tình Cuộc trò chuyện khác lạ từ người tham gia tới nội dung câu truyện đã cho thấy sự lo âu của cuộc sống thật vô biên Đến bao giờ mới hết lo, song cái cuộc sống đầy những lo âu thoáng chốc trở thành

vớ vẩn qua vài lời bói toán, bùa phép Câu truyện kết thúc bằng điệu cười

của cô Kiều – người đàn bà bói toán như làm ta lãng quên phiền muộn và

cố gắng sống thoải mái trong cuộc đời trăm vạn lo toan

Hoặc có thể kể tới truyện “Một chiều mưa” Cô gái đã chờ đợi người yêu dưới mưa với những day dứt, ân hận, hối lỗi và lo lắng, trong khi đó người yêu của cô lại đang vui vẻ với một cô gái khác trong ngôi nhà ấm áp tràn ngập tiếng cười Người con gái xem tình yêu, người yêu là tất cả cuộc sống bỗng chốc sụp đổ mọi niềm tin, hi vọng

Trong “Đêm dịu dàng” lại là bi kịch tình yêu của người con gái bị người yêu phụ bạc Anh ta muốn bỏ cô, nên đã dựng một màn kịch và mượn tay lão thủ trưởng già đẩy cô vào tình huống xấu hổ, nhục nhã vì bị xâm hại, mặc cảm đau đớn vì thấy mình có lỗi với người yêu Nhưng cuối cùng chính cô cũng đã nhận ra bản chất thật của người yêu

Truyện “Tân cảng” cũng là một bi kịch, nhưng nằm ở cuộc sống hôn nhân Cuộc sống gia đình tưởng sung sướng với điều kiện vật chất đầy đủ Nhưng không phải vậy Giữa họ chỉ là sự im lặng chán ngắt Người vợ luôn rùng mình trước bất kì âm thanh nào từ người chồng Có lẽ bởi nó yên lặng quá, làm cô quên sự xuất hiện của chồng Mọi tiếng động như xa xôi hơn Căn nhà của họ như lạc vào một cõi nào đó rất sâu trong một thế giới không tồn tại Người chồng không nghe thấy tiếng thở dài tức ngực của người vợ chưa đến bôn mước tuổi, da thịt mát lạnh, thơm tho của sự đầy

đủ, nhàn hạ dần đang cần sự yêu chiều ve vuốt Anh không kịp thấy chị đợi anh bằng chiếc váy sa tanh bóng mát lịm như miếng thạch mới mua Và anh cũng chẳng kịp thấy một lọ hoa chị cắm góc phòng đang dịu dàng toả hương Sự vô tâm của ông chồng dẫn tới hành động vừa bất ngờ vừa tất yếu của người vợ: li hôn

Trong một số truyện khác, tác giả lại thể hiện những suy ngẫm về cuộc đời với nhiều triết lí sâu sắc, như trong “Minu xinh đẹp” Truyện kể một gia đình nuôi chó Nhật để kiếm lời Cả vợ và chồng đều bỏ hết cả thời

gian, công việc, sức khỏe để theo đuôi con chó, hòng mong nó đẻ nhiều con kiếm lời Con chó ấy là tượng trưng cho tham vọng tiền bạc của con người Tới một ngày, khi thấy cái tham vọng ấy làm con người sống quẩn quanh, nhàm tẻ, người chồng dần muốn từ bỏ nó; đặc biệt là khi con Minu ăn nhầm bả chuột suýt chết Sự kiện ấy cũng kéo theo việc vốn liếng làm ăn của gia đình này đi đời nhà ma Chỉ còn lại hình ảnh con Minu xơ xác, cô đơn như chính hình ảnh nhân vật chính.

Một truyện ngắn nữa để lại dấu ấn của Thu Huệ trong chặng đường viết văn này là “Những đêm thắp sáng” Truyện kể về việc ngoại tình của một cặp nam nữ Để ngoại tình, họ có vô khối lí do biện bạch Cuộc ngoại tình lén lút giống như canh bài lừa nhau, mà kẻ lỡ tin thì chắc chắn là bại trận Nhân vật chính trong truyện – một anh chàng si tình, dám bất chấp tất

cả để tới tận nhà tìm người tình Song cô nàng đã dội cho anh ta một gáo nước lạnh khi gọi anh ta là thằng trộm rình mò rồi phóng xe đi như không quen biết Không cần bình luận, ta cũng hiểu được cái kết cho kẻ ngoại tình

Bằng các sáng tác trên, tác giả đã đạt được nhiều giải thưởng và được đánh giá cao tại các hội đồng chấm giải Chị đạt giải nhì cuộc thi truyện ngắn của Hội văn học Nghệ thuật Hà Nội 1986 (Một khoảng đời chờ đợi); Giải nhì cuộc thi truyện ngắn Tác phẩm tuổi xanh báo Tiền Phong 1993 (Những đêm thắp sáng); Giải nhất cuộc thi truyện ngắn NXB Hà Nội 1994, cùng năm đó chị cũng đạt giải nhất cuộc thi truyện ngắn do Tạp chí Văn nghệ Quân đội tổ chức cho chùm tác phẩm gồm 5 truyện ngắn (Hậu thiên đường, Biển ấm, Minu xinh đẹp, Bảy ngày trong đời, Tình yêu ơi, ở đâu?) và nhận thưởng của Hội Nhà văn cho tập truyện “Hậu thiên đường”

1.2.3.2 Chặng sáng tác thứ hai (sau khi tác giả lập gia đình)

Con đường trở thành nhà văn của chị bị ngắt quãng khi chị lập gia đình Sau hai năm ở nhà trông con, chị làm biên tập viên sân khấu tại Tạp

chí Văn hóa Nghệ thuật Cuộc sống bấy giờ của chị rất nhàn hạ vì chủ yếu chị dành toàn bộ thời gian để chăm sóc con cái Chỉ khi gặp câu chuyện sau chị mới thay đổi Đó là một lần chị thấy mẹ buồn Hỏi ra mới biết, bà tủi thân vì thấy nhiều người bằng tuổi con mình đã có tiếng tăm, còn con mình dường như quên hẳn văn chương Hiểu được tâm tư và sự kì vọng của mẹ, vậy là chị nỗ lực hết sức viết Chị kể lại cứ mỗi chiều sau khi cơm nước xong, chị đạp xe lên cơ quan, mượn chiếc máy chữ và lạch cạch gõ đến tận khuya.

Vậy là sau thời gian vắng bóng trên văn đàn, tưởng chừng nhà văn đã quên văn chương thì bất ngờ chị trở lại văn đàn Chị quay lại với văn chương bằng một dung mạo truyện ngắn khác, lý tính và lạnh lùng hơn Tiêu biểu trong đó có thể kể tới tập truyện “Thành phố đi vắng” - tập truyện ngắn gồm mười bốn truyện được Nhà xuất bản Trẻ xuất bản năm

2012 Năm 2012, Thu Huệ được nhận giải thưởng của Hội Nhà văn dành cho tập truyện ngắn này

Trong tập truyện này, tác giả đề cập tới mặt trái của đô thị Mỗi truyện ngắn đưa độc giả tiếp cận gần nhất với đời sống đô thị đương đại cùng những vấn đề của nó, như trong các truyện ngắn: (Xmen có mùi trường đua; Cú mèo và rượu hoa; Không thể kết thúc; Sống gửi thác về; Của cha, của con những cành vạn niên thanh; Thu xếp cuối đời; Thành phố

đi vắng )

Truyện “Thành phố đi vắng” lấy ý tưởng từ một cô gái đi vắng, sau

ba năm ra nước ngoài mới trở về thành phố quen thuộc của mình Cô ngỡ ngàng nhận ra tất cả tuy không đổi thay nhưng tình người đã mất Còn đâu những kỉ niệm hồn nhiên, thân thuộc ngày nào Mọi người xung quanh cô không còn thân thiện như khi xưa, thậm chí tới cái chào hỏi nhau cũng trở nên khó khăn Sự đối lập giữa những kỉ niệm còn tươi rói năm nào với thực tại ấy làm cô hoang mang, tưởng mình lạc vào thành phố mà con người đã

đi vắng cả Cái cảm giác tha hương trên chính quê hương làm con người rơi vào trạng thái khó tả Nó bắt gặp sự lúng túng tới tội nghiệp của Hạ Tri Chương-một danh sĩ đời Đường khi trở về quê trong “Hồi hương ngẫu thư”:

“Khi đi trẻ, lúc về già,

Giọng quê vẫn thế, tóc đà khác bao

Trẻ con nhìn lại không chào

Hỏi rằng: Khách ở chốn nào lại chơi?

Khi mới đặt chân bước về mảnh đất quê hương, Hạ Tri Chương đã gặp phải tình huống dở khóc dở cười: đó là lũ trẻ không biết ông, coi ông là vị khách giữa chính ngôi nhà mình Câu hỏi ấy thấm cái buồn: vì xa quê lâu, thành ra xa lạ Tuy nhiên, Hạ Tri Chương mới chỉ lúng túng, còn cô gái trong “Thành phố đi vắng” thì hoang mang cực độ Từ đó, bao hiện trạng, bao vấn đề dần được tái hiện làm ta phải suy nghĩ

Trong truyện “Của cha, của Con và Cành vạn niên thanh”, tác giả nói

về hiện trạng ấy mang tính cảnh báo Cuộc sống của “gà trống nuôi con” ngày qua ngày chen lấn trong cái bí mật về sự ra đi của người mẹ - mà mãi khi đứa con thiếu vắng tình thương lớn lên mới hiểu được lỗi lầm đó là của cha Sự phản bội không thể tha thứ đã làm tan vỡ một gia đình lẽ ra là đã rất hạnh phúc Rồi cha, trong cuộc mưu sinh đã bỏ quên con gái mỗi ngày phải chứng kiến cảnh vợ chồng nhà hàng xóm “yêu” nhau để rồi nó cũng bước chân vào cuộc “khám phá” thế giới của người lớn Chính vào lúc con trượt ngã, cha vì cứu người mà nhận lấy những vết chém từ bọn giang hồ Nỗi đau nào là lớn nhất trong cuộc đời của cha, của con hay tất cả cũng chỉ

là những mảnh ghép rời rã như cách cha đã gắn lá giả cho những cành vạn niên thanh?

Truyện “Coi như không biết” cũng đề cập thêm một mặt trái khác của lối sống hám chức tước ở đô thị Nhân vật chính của truyện mất cả tuổi trẻ đua theo những học hàm học vị để rồi bị tâm thần, chỉ nhắc đến số tiền 35 triệu đồng và cô cave Số tiền không lớn nhưng đủ giết chết cô cave đó, để lại một con người bị tâm thần vì quá đau đớn khi mất đi người mình yêu thương mãi mãi Song bản chất xã hội vẫn là vô cảm, dửng dưng Xe miên miết trôi Người miên miết đi…

Quả thực, theo quá trình đô thị hóa, khoảng cách giữa người với người trở nên xa dần Những đô thị mang nét đẹp hiện đại, tráng lệ hào nhoáng nhưng ẩn chứa sau đó là sự xa lạ, cô đơn Với cái nhìn nghệ thuật sắc lạnh, trong tập truyện mới này, Nguyễn Thị Thu Huệ đã vạch rõ các vấn đề của đời sống đô thị đương đại đang diễn ra hằng ngày Một đô thành trống trải, không màu sắc và âm sắc giữa chộn rộn người xe Một đô thị vắng mặt trong cái có mặt, cái trống trải, im lặng trong cái ồn ào, cái cô đơn, cô độc giữa bầy đàn đông đúc, đơn độc của con người giữa rừng người Một đời sống thị dân mong manh, như đứng bên bờ vực của sự đổ vỡ, tan biến cùng

sự nhạt nhòa của cá thể người, của cả lớp người, tập đoàn người mà bề ngoài, vẫn tưởng chừng như đang ken chặt bên nhau thành khối vững bền Giữa xã hội ồn ào, đông đúc, con người vẫn thấy cô đơn Phố vẫn đẹp, vẫn nhộn nhịp mà sao con người đi đâu Con người ở đây mang ý nghĩa một chỗ dựa tinh thần, một nơi sẻ chia làm con người được sống đúng nghĩa Trong con mắt cô gái, thành phố bây giờ chẳng khác gì một bãi hoang với những cái bóng vật vờ, không nói, không quan tâm tới nhau Đó là một hiện trạng mà Thu Huệ đã nói hộ bao con người đang sống ở các thành phố Tập truyện trở thành một bản nghiên cứu xã hội học nhạy cảm và chân xác về các vấn đề văn hóa đô thị Ở đấy, mỗi truyện ngắn là một mảng màu sắc đan dệt nên bức chân dung tinh thần thị dân hôm nay Cái thành phố (trong tâm tưởng) một thời đi vắng, để thế vào chỗ của nó, là thành phố

khác, một thành phố không đi vắng, một thành phố đang hiện diện, bất chấp những thẩm lậu, rạn nứt từ trong chính sức mạnh sinh thành ra nó Thứ hai, tập truyện nói tới tình người Xuyên suốt các câu chuyện trong “Thành phố đi vắng” là cảm thức về sự mất mát trong đời sống con người Đó là sự lạnh lùng thờ ơ, thói vô cảm và tội ác với nhiều bộ mặt khác nhau Con người sống với nhau ngày càng mất đi những sợi dây kết nối, họ đã thực sự “đi vắng” trong chính sự tồn tại của mình Thu Huệ chia

sẻ “Tôi luôn bị ám ảnh về những dòng chảy đang xoay chuyển những thế

hệ người Việt theo hướng xấu đi, đang đi xuống Sự thanh cao, phẩm chất đáng quý của người Việt một là dần bé lại, hai là bị đè nén trước sự trần trụi và thô tục, sự suy cấp đạo đức, bế tắc không lối thoát trong khi vẫn phải sống chứ không chết hay tìm ra một giải pháp khác Sự bất an, đời sống khó khăn, đơn điệu, những thói quen sinh hoạt văn hóa cộng đồng ít dần làm người ta mất cảm xúc Những giá trị tốt đẹp bị triệt tiêu từ từ, thay bằng sự hào nhoáng phô trương của trang phục, đồ dùng tỷ lệ nghịch với văn hóa sống ” [40] Mỗi truyện ngắn như một thước phim với ống kính hướng vào những mảng đời sống khác nhau cặm cụi, tỉ mỉ ghi hình Nó trở thành bản tường thuật đời sống chân thực, không tô vẽ, không bình luận Chị chia sẻ: “Ngày trước, những câu chuyện của đời sống đến với tôi, và tôi kể lại chúng theo cách nhìn của một người trẻ, trong một xã hội ít bất

an, đâu đó còn nhiều góc bình yên Bây giờ, đời sống của đám đông, của những thân phận bị trồi lên trụt xuống quẫy đạp nhằm tồn tại trong những cơn sóng táp thẳng, khiến tôi chao đảo, buồn bã và đau đớn Và tôi đã kể những chuyện qua lăng kính của tôi, những ngày tháng này Lạnh lùng ở câu chữ, nhưng xa xót trong tâm can Tuy vậy, tôi chưa mất hẳn niềm tin vào con người Rải rác ở đâu đó vẫn còn những người đau đáu làm điều tốt, làm ra những thứ có ích cho cộng đồng” [40]

Trong truyện “Sống gửi thác về”, tác giả xây dựng cuộc sống gia đình nhà Tân - Luyến với thằng con Thái Dương Cuộc sống của gia đình này chậm rãi, thậm chí là nhàm chán Nhưng rồi Luyến bị ung thư gan, mọi người phải chăm sóc cô, còn bản thân cô không làm được gì cả Chồng Luyến và cậu con trai dường như bị sốc trước điều này Cuộc sống của họ hoàn toàn đảo lộn, giờ đây họ phải tự chăm lo cho bản thân mình Một sự thiếu vắng hẫng hụt đến tội nghiệp Mà cũng chỉ khi điều thân quen mất đi, người ta mới kịp giật mình nhận ra rằng hôm nay còn đây, thì biết mà thương mà lo cho nhau đi, ai biết ngày mai…

Hay trong “Thành phố cô đơn”, cô gái cố gắng kiếm tìm tình người, song càng tìm càng vô vọng Cô nhận ra “người vẫn đông, nhưng hết âm thanh, như những diễn viên phim câm” Cả thành phố như người đông máu,

vô cảm dửng dưng Mọi âm thanh cuộc sống như biến mất Đến âm thanh quen thuộc nhất là tiếng người lào xào cũng trở thành nỗi khát khao nhức buốt Cô gái bơ vơ trên chính thành phố quen thuộc, từng gắn bó máu thịt với mình Tuy vậy, cô vẫn mong chờ một hơi ấm, một ánh lửa ấm áp, không chỉ cho một “mùa đông” đã qua, mà cho cả bốn mùa của thị thành đã đang và sẽ nhiều thêm hoang lạnh Qua đó, tác giả nói về những ưu tư, những ám ảnh trong đời sống đương đại – một đời sống mà tình người ngày một cạn kiệt thậm chí biến mất

Với những tập truyện đặc sắc của mình, nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ đã góp phần cách tân nền văn xuôi đương đại Việt Nam Chị được coi

là nhà văn nữ độc đáo và tài hoa, hào hiệp và mạnh mẽ, một cây bút chuyên tâm với truyện ngắn Không đao to búa lớn, không gây dư luận ồn ào hay những tranh cãi nảy lửa trong giới phê bình nhưng tác phẩm của chị vẫn có sức hấp dẫn riêng

1.2.4 Đặc điểm truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ

1.2.4.1 Viết về người phụ nữ với những ám ảnh về tình yêu, tình người

Tâm điểm trong các tác phẩm của Thu Huệ là phụ nữ, những vấn đề xoay quanh số phận của người phụ nữ (Hậu thiên đường; Biển ấm; Cõi mê; Nào, ta cùng lãng quên” ) Trong xã hội hiện đại, nỗi ám ảnh phái yếu trong truyện của chị không phải là tiền tài, danh vọng, không phải bổn phận và trách nhiệm, đạo đức mà chính là tình yêu Nổi bật trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ và làm nên nét riêng của chị là mảng sáng tác về đề tài tình yêu và hôn nhân gia đình Bằng sự nhạy cảm và am hiểu của phái

nữ, Nguyễn Thị Thu Huệ đã viết về người phụ nữ trong tình yêu với nhiều đau khổ, thiệt thòi Mỗi thiên truyện là sự cảm thông với những bi kịch tình yêu của người phụ nữ Họ yêu nhiều mà nhận chẳng bao nhiêu, toàn bị lừa dối, ăn trái đắng Ngay cả trong hôn nhân, phụ nữ cũng lép vế Thu Huệ

đã nhanh chóng nhận thấy những vết rạn trong tế bào xã hội, những gia đình tan vỡ, những ông bố, bà mẹ ngoại tình, những người mẹ đơn thân, những đứa trẻ bơ vơ, cô đơn và cô độc Mỗi gia đình nhỏ như con thuyền tròng trành trong bão, có thể lật úp, có thể rạn vỡ, có thể tan tác mà rất ít khả năng giữ được nguyên lành Quan hệ gia đình lỏng lẻo, rạn vỡ Người phụ nữ trong gia đình phải gánh chịu nhiều tổn thương, thiệt thòi nhất Họ

cố gắng thoát ra khỏi sự ràng buộc gia đình, để kiếm tìm một điểm tựa mới, nhưng cuối cùng họ luôn gặp phải bất trắc, khổ đau (Hình bóng cuộc đời, Một nửa cuộc đời, Chỉ còn một ngày,…) Trong truyện “Chỉ còn một ngày”, tác giả tái hiện lại một cuộc hôn nhân không hạnh phúc vì ngườ chồng không bao giờ hiểu được những nhu cầu cá nhân chính đáng của người vợ Cuộc hôn nhân của họ không còn cứu vãn được nữa khi người vợ không chịu nổi sự lẻ loi, cô đơn một mình suốt bao tháng ngày

Lí do của bi kịch ấy nằm ở đâu? Nó ẩn kín sau tính cách của nhân vật Một cô gái hiền lành, ngoan ngoãn song lại si mê tên Sở Khanh (Hậu thiên

đường), một người con gái mới quen chàng trai được 6 ngày song đã có mang (Bảy ngày trong đời),…Vậy phải chăng lí do dẫn tới bi kịch chính là

sự nhẹ dạ, cả tin của người phụ nữ trong tình yêu Không chỉ vậy, đó còn là

sự yếu đuối, không dám đấu tranh của họ Trong truyện “Người đàn bà ám khói”, Thu Huệ đã chỉ rõ điều đó qua câu nói: ““tại mẹ một phần Tại sao

mẹ sống đơn giản và nhu nhược thế, đấy không phải là lòng tốt đâu Bố

có xấu, có bỏ mẹ, một phần vì mẹ” Bi kịch ấy còn đến từ những khát vọng tham lam của phụ nữ: “ đàn bà mà Nó có lắm những cái nhu cầu ham muốn lặt vặt” (Người đàn bà ám khói)

Bi kịch ấy còn do thói đời thiên lệch và đểu cáng Với cái nhìn táo bạo nhưng cũng thật tinh tế, Thu Huệ đã tỏ ra sắc sảo, nhạy bén trong việc phát hiện những thói tật xấu xa của cuộc đời chà đạp lên người phụ nữ Nó thể hiện rõ nét sự căm phận với những kẻ đàn ông đốn mạt: “tao ghê tởm mày Mày là thằng đàn ông bẩn thỉu nhất trên đời mà tao gặp Số tao ăn mày nên

vớ phải thằng cha căng chú kiết như mày” (Phù thủy) Chân dung của thế giới đàn ông ấy không cần phóng đại, chỉ cần miêu tả chân thực thói xấu của từng loại người đã đủ cho ta thấy kinh tởm: những anh chàng thương gia lạnh lùng, thô lỗ, anh chàng Việt Kiều ki bo, bùn xỉn, đến một nhà thơ yếu đuối, bệ rạc, chán ngán với cái mặt méo mó, vẹo vọ (Tình yêu ơi, ở đâu?) Nhiều nhà văn nữ cũng chung cảm hứng phê phán đả kích những kẻ đàn ông khốn nạn như Thu Huệ, như Võ Thị Hảo Trong truyện của chị, đàn ông bị dành cho những từ miệt thị tột độ: “đàn ông là một cái gì đó bậm bịch, khen khét và thô bỉ” (Lan môi đồng trinh), “Tao nguyền rủa mày Tất thảy Tất thảy lũ đàn ông các người đều độc ác! Độc ác!” (Biển cứu rỗi) Sự phê phán này không phải “vơ đũa cả nắm” mà như sự lên tiếng cho tình trạng trọng nam khinh nữ vẫn đang diễn ra ở Việt Nam, báo động hiện trạng nhiều người đàn ông mượn cái danh phái mạnh để lừa dối, chà đạp người phụ nữ

Có thể thấy, mỗi truyện ngắn của chị như một vết cứa sắc vào lòng độc giả, đầy gợi mở suy tư về thân phận con người, đặc biệt là phụ nữ Chị

đã thể hiện những vấn đề nhức nhối của cuộc sống người phụ nữ một cách giản dị tự nhiên như chính đời sống hàng ngày, nó như những thước phim sống động, chân thực về cuộc sống Qua đó, ta thấy bản tính nữ và khát khao đấu tranh cho sự bình quyền, được lên tiếng trước những bất công trong đời sống, mong muốn giải phóng ý thức cá nhân - một nhu cầu vừa mang tính nội tại vừa chịu ảnh hưởng của xu thế thời đại

Chính vì những điều trên, văn Thu Huệ rất đậm chất nhân văn Nguyễn Thị Thu Huệ đã tâm sự “Tôi không có ý định là phải thay đổi phong cách, hay phải làm mới mình Nếu có sự thay đổi, có lẽ do trong đầu mình cảm nhận đời sống này, chiêm nghiệm về những gì đang diễn ra xung quanh thay đổi, nên khi viết ra thì thành như vậy Nhân vật, câu chuyện dẫn dắt cách kể và tôi bị họ cuốn đi Tôi sống trong đời sống của họ, thấm thía sự tan nát của họ, và buồn bã cùng họ” [41]

Dù vậy, nhưng tình yêu vẫn luôn được diễn tả như một niềm khao khát vĩnh hằng của con người Những nhân vật phụ nữ của Thu Huệ dù già hay trẻ, dù đã yên ấm gia đình hay đang đổ vỡ, dù thiếu nữ hay thiếu phụ đều có một điểm chung nhất, đó là những tâm hồn khát yêu, luôn luôn tất tả trên hành trình khám phá, kiếm tìm tình yêu, dâng hiến, hi sinh cho tình yêu đến kiệt cùng tuổi trẻ và hạnh phúc Ẩn đằng sau những trang viết không bình lặng đó vẫn hiện lên niềm tin yêu, tin tưởng vào con người, vào hạnh phúc và tình yêu

1.2.4.2 Nét sắc sảo, táo bạo, trưởng thành, già dặn kết hợp với sự nhạy cảm, nữ tính

Văn Thu Huệ mang nét riêng: vừa sắc sảo và táo bạo, bén nhạy và tinh

tế, vừa có sự trưởng thành, già dặn của một người từng trải với những chiêm nghiệm suy tư về những giá trị cuộc đời và con người Am hiểu,

tường minh mọi ngõ ngách đời sống đã làm nên sự già dặn trong văn chị song tất cả được thể hiện bằng một trái tim nhạy cảm, đầy nữ tính.

Truyện ngắn của Thu Huệ thường áp sát hiện thực đời sống khi nhìn nhận mặt trái của hiện thực, nó luôn được nhìn từ hai phía, cả niềm vui và nỗi buồn, hạnh phúc và khổ đau, hy vọng và thất vọng, kiến tạo và đổ

vỡ Bằng cái nhìn sắc sảo, mang tính phát hiện; Nguyễn Thị Thu Huệ đã hướng ngòi bút của mình vào những vấn đề xã hội vừa nhức nhối, ngột ngạt Đọc truyện ngắn của chị, chúng tôi nhận thấy những trang viết đầy ngọn sóng ngầm của những bất ổn, rạn vỡ trong đời sống của con người Nhà văn đã cảnh tỉnh con người trước nguy cơ của sự đổ vỡ để mỗi người

tự phải biết điều chỉnh hành vi đạo đức, lối sống của mình nhằm tránh những bi kịch không đáng có sẽ xảy ra Ở đó, chị đã hướng vào những vấn

đề nhức nhối, sự băng hoại, rạn nứt trong văn hóa đô thị của cuộc sống đương đại với sự biến mất của tình người trong lòng đô thị hiện đại đầy sôi động Xã hội thời kì mở cửa kéo theo lối sống vì tiền, do tiền của mọi người, ngay cả các thành viên cùng chung huyết thống trong gia đình Nó làm mất đi tình cảm thiêng liêng vốn có trong mỗi người Ta có thể thấy điều đó qua truyện “Nước mắt đàn ông” Ông Cậu trong truyện là một người đàn ông có tài, giỏi kiếm tiền nhưng lại cô độc trong chính ngôi nhà Con cái chỉ nói với ông chuyện tiền bạc chứ không có nổi những phút giây ngắn ngủi tâm sự với cha mình Hay trong truyện “Của để dành”, Thu Huệ kể lại một gia đình với một bà mẹ già yếu cùng ba đứa con đã trưởng thành Mẹ cả đời lo cho chúng song khi về già, bà phải chứng kiến cảnh các con đùn đẩy trách nhiệm chăm mẹ cho ô-sin Đứa nào cũng bận rộn với tham vọng, hạnh phúc bên ngoài làm bà vô cùng tủi thân Đây là hiện trạng không phải diễn ra trong một gia đình mà rất phổ biến: ta phó mặc gia đình cho ô-sin Chỉ tới khi, người thân trong gia đình không còn, ta mới thấy mọi thứ vô nghĩa, hối tiếc được làm lại Hay trong truyện “Thành phố đi

vắng”, tác giả phát hiện ra cái thiếu hụt của tình người trong chốn phồn hoa Con người mất cảm xúc, những giá trị tốt đẹp bị triệt tiêu từ từ, thay vào đó là sự hào nhoáng phô trương, đồ dùng tỷ lệ nghịch với văn hóa sống Ở truyện “Minu xinh đẹp”, tác giả lại khai thác được một hiện trạng đáng mỉa mai châm biếm, mang sắc thái bi hài Đó là câu truyện vềngười trí thức trong hoàn cảnh túng quẫn về kinh tế, thay vì nuôi dưỡng những ý tưởng khoa học, hằng ngày anh ta phải nuôi chó Nhật để mưu sinh Sự mỉa mai châm biếm ấy chắc chắn còn hướng tới hạng mù quáng về vật chất, vì đồng tiền mà đánh mất bản thân Với sự trải nghiệm đầy già dặn, các trang viết của Nguyễn Thị Thu Huệ góp phần tái hiện bức tranh hiện thực nhiều chiều, chân xác và nóng hổi

Tuy ngòi bút sắc sảo, và gần đây còn có chút lạnh lùng song tất cả không giấu được giọt nước mắt khóc thương cho con người của Thu Huệ

Đó là những điểm nhấn làm truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ mang sự nhạy cảm, nữ tính; đặc biệt trong tập truyện “Thành phố đi vắng” Dù chao đảo, buồn bã và đau đớn nhưng Thu Huệ vẫn chưa mất hẳn niềm tin vào con người, chị vẫn luôn hi vọng và cố níu giữ lại vẻ đẹp của cuộc sống, sự lương thiện và niềm tin ở con người

1.2.4.3 Lối kể như lời tâm tình, tự bạch

Truyện của Thu Huệ thường được kể từ ngôi thứ nhất với chất giọng giống như tâm tình Các truyện ngắn được Thu Huệ viết như một nhu cầu trình bày những trải nghiệm của bản thân Người kể chuyện lúc này xoá đi khoảng cách trần thuật của mình để đối thoại với độc giả Nhiều truyện thiên về độc thoại giãi bày tâm sự Với hình thức này người kể chuyện tham gia vào câu chuyện như một nhân chứng, cũng là cách làm tăng

độ tin cậy của bạn đọc đối với tác phẩm Nhân vật xưng tôi tự kể chuyện mình, bộc bạch những nỗi niềm tâm sự, suy tư, cảm xúc của mình Đứng ở điểm nhìn trần thuật này nhiều trường hợp giọng điệu tác giả và

giọng điệu nhân vật hoà làm một Phải chăng nó giúp nhân vật tự kể về cuộc đời mình, tự bộc bạch nỗi lòng của mình Đọc nhiều truyện, ta thấy,

nó còn giúp chính tác giả bộc lộ, giãi bày tâm sự của mình

Ngoài ra, một số truyện khác của Nguyễn Thị Thu Huệ dù người kể ở ngôi thứ ba nhưng vẫn mượn giọng tự bạch Bằng độc thoại nội tâm, tác giả

đã diễn đạt những giằng xé, dằn vặt của nhân vật như một lời tự bạch trước cuộc đời Trong các tác phẩm độc thoại nội tâm như là sự giải toả tâm trạng, nhân vật thường đặt câu hỏi cho chính bản thân mình: “Sao tôi thấy

cô đơn và sợ cuộc sống thế này” (Mi nu xinh đẹp), thừa nhận với mình:

“Tôi thấy trống trải và hụt hẫng” (Biển ấm), khẳng định cho chính mình:

“Tôi tin rằng mình lại có tình yêu bởi vì tôi mất nó quá lâu rồi” (Cát đợi), Quả thực, nội tâm của các nhân vật trong các tác phẩm thể hiện cái nhìn hiện thực mang tính dân chủ của người viết Nó nói lên những khát khao rất đàn bà Giọng trữ tình độc thoại đằm thắm trở thành âm điệu chính trong tác phẩm của chị Nó một mặt khơi sâu vào cảm xúc chủ quan của nhân vật, một mặt lại khơi gợi ở người đọc những khoảnh khắc rung động tâm hồn giữa dòng chảy hỗn độn của cuộc sống

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Truyện ngắn thời kì đổi mới, nhất là từ sau 1986 đã trở về với đời thường, thể hiện cái nhìn nhân sinh đầy trăn trở, dằn vặt, xót đau về số phận cá nhân Với sự thay đổi theo hướng tích cực này, thể loại truyện ngắn đã xuất hiện hàng loạt cây bút tiêu biểu, trong đó có Nguyễn Thị Thu Huệ Truyện ngắn là một thể loại sở trường của Nguyễn Thị Thu Huệ Trong các truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ, ta thấy rõ số phận của người phụ nữ với sự trăn trở trong tình yêu, hạnh phúc gia đình Đồng thời, với vốn liếng văn học được học từ trường đại học, Nguyễn Thị Thu Huệ đã thể hiện nhiều cách tân trong xây dựng cốt truyện Thu Huệ không viết nhiều nhưng nhiều tác phẩm để lại dấu ấn Chị cũng trung thành với lối viết giản dị nhưng ngay từ những truyện ngắn đầu tiên chị đã được chú ý và đạt được nhiều giải thưởng

Tìm hiểu về truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ là bước vào một thế giới phong phú với đủ khía cạnh cần khai phá Chính vì vậy, dù chị viết chưa nhiều song đã có nhiều luận văn, bài nghiên cứu tìm hiểu về tác phẩm

của chị Hầu hết các luận văn đó đều đi vào tìm hiểu mặt nghệ thuật Còn trong luận văn này, chúng tôi xin phép đi vào tìm hiểu về khía cạnh nhân vật và cốt truyện của tác giả Thu Huệ Đây là hai khía cạnh vừa mang nét chung vừa mang nét riêng của truyện ngắn Thu Huệ so với các nhà văn nữ khác Nó giúp ta hình dung rõ hơn phong cách của tác giả cũng như bổ sung thêm cái nhìn về sự cách tân trong truyện ngắn đương đại Điều này

sẽ được trình bày rõ hơn ở chương 2 và 3 của luận văn

Chương 2

THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN

NGUYỄN THỊ THU HUỆ

2.1 Nhìn chung về nhân vật trong truyện ngắn

2.1.1 Khái niệm chung

Điều cốt yếu đối với truyện ngắn là nhân vật Nhân vật là con người hoặc sự vật được nhà văn miêu tả trong tác phẩm bằng phương tiện văn học Nhân vật truyện ngắn có thể là con người có tên, có thể là những người không có tên hay có thể là một đại từ nhân xưng nào đó (như tôi, ta, ) Trong nhiều trường hợp, khái niệm nhân vật được sử dụng một cách

ẩn dụ nhằm chỉ một hiện tượng nổi bật nào đó trong tác phẩm Chẳng hạn, chiếc quan tài là nhân vật trong tác phẩm “Chiếc quan tài” của Nguyễn Công Hoan Nhân vật văn học là một hiện tượng nghệ thuật có tính ước

lệ, có những dấu hiệu để nhận biết: tên gọi, những dấu hiệu về tiểu sử, nghề nghiệp, những đặc điểm riêng Những dấu hiệu đó thường được giới thiệu ngay từ đầu và thông thường, sự phát triển về sau của nhân vật gắn bó mật thiết với những giới thiệu ban đầu đó Nhân vật có thể được miêu tả kỹ hay

sơ lược, sinh động hay không rõ nét, xuất hiện một hay nhiều lần, thường xuyên hay từng lúc, giữ vai trò quan trọng nhiều, ít hoặc không ảnh hưởng nhiều lắm đối với tác phẩm

Nhân vật trong truyện ngắn không giống với các nhân vật thuộc các thể loại văn học khác Ngoài việc được thể hiện bằng chất liệu riêng là ngôn từ thì loại nhân vật này còn được xây dựng vói đặc thù riêng Nó không thiên về cảm xúc như trong thơ trữ tình, không chủ yếu là hành động, ngôn ngữ như trong kịch Nhân vật truyện ngắn là tổng hòa của các yếu tố trên Tuy vậy, tác giả được quyền nhấn mạnh một vài yếu tố hơn những cái khác Đồng thời, vì truyện ngắn ít nhân vật, nhà văn không thể miêu tả quá trình phát triển tính cách của nhân vật từ trưởng thành, biến đổi, đấu tranh hay dằn vặt như trong tiểu thuyết nên chỉ đi sâu vào một vài khía cạnh, một thời điểm trong cuộc đời nhân vật Vì vậy, nhân vật trong truyện ngắn đòi hỏi người đọc phải vận dụng trí tưởng tượng, liên tưởng để dựng lại một con người hoàn chỉnh trong tất cả các mối quan hệ của nó và thường ghi nhớ nhân vật với một vài điểm nổi bật nhất mà thôi

2.1.2 Chức năng của nhân vật trong truyện ngắn

Nhân vật là nơi thử thách nhà văn nhiều nhất Nhà văn phải bồi da đắp thịt thổi sức sống cho nó, bắt nó phục vụ tư tưởng của mình Nó có chức năng khái quát những tính cách, hiện thực cuộc sống và thể hiện quan niệm của nhà văn về cuộc đời Khi xây dựng nhân vật, nhà văn có mục đích gán liền nó với những vấn đề mà nhà văn muốn đề cập đến trong tác phẩm Ví dụ: Trong Chí Phèo của Nam Cao, nhân vật Chí Phèo thể hiện quá trình lưu manh hóa của một bộ phận nông dân trong xã hội thực dân nửa phong