kỹ thuật nhân giống vô tính cây cam quýt

Để đáp ứng nhu cầu trồng cây của người dân mà nhiều phương pháp nhân giống vô tính cây cam quýt đã được ra đời như :tách cây, chiết cành, giâm cành, tiếp ghép và nuôi cấy mô.. Lớp

Trang 1

Bài tiểu luận

Họ và tên: Mạc Thị Thu Hà

Môn : Kỹ thuật cây trồng

Lớp : 9k3

Đề bài : Kỹ thuật nhân giống vô tính cây cam quýt

1 Mở đầu

1.1 Đặt vấn đề

Cam quýt có nguần gốc từ vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới Đông Nam

Á Cây cam quýt đã được trồng phổ biến ở nhiều nơi vì đây là loại cây mang lại nhiều gái trị dịnh dưỡng cũng như giá trị về kinh tế cao Để đáp ứng nhu cầu trồng cây của người dân mà nhiều phương pháp nhân giống

vô tính cây cam quýt đã được ra đời như :tách cây, chiết cành, giâm cành, tiếp ghép và nuôi cấy mô Đây là những phương pháp mới thay thế cho phương pháp ươm hạt từ xưa Vì phương pháp nhân giống vô tính này mạng nhiều hiệu quả hơn như tạo được cây nhanh, tiết kiệm thời gian, cây ra trái sớm, và giá thành cây giống rẻ

1.2 Mục đích

- nhằm nâng cao số lượng cây giống

- hạ giá thành sản phẩm của cây giống

- tiết kiệm được thời gian…

2 Nội dung

2.1 Giới thiệu về cây cam quýt

Cây ăn quả cam quýt thuộc loại ngành thực vật hạt kín Angiospesmes Lớp hai lá mầm Dicotyledonae, phân lớp hoa hồng Rosidae; bộ cam Rutales; họ cam Rutaceae; họ phụ quýt Aurantoideae 2.1.2 Đặc điểm

Cây cam quýt bao gồm các bộ phận rễ, thân, là, hoa, quả

- Rễ: có đặc điểm giống thực vật hai lá mầm thân gỗ thuộc loại rễ nấm(Micorhiza) nấm ký sinh hoặc cộng sinh trên biểu bì và có tác

Trang 2

dụng như lông hút Nấm rễ giúp cam tăng khả năng hút nước và khoáng mà không cần phải tưới them phân, giúp cây tăng sức chống chịu rễ phân bố nông ở tầng đất mặt ( 10-30cm) rễ chịu nhiều ảnh hưởng của mục nước ngầm ở nông Độ sâu tùy rễ cọc cây hạt hay cây ghép Rễ hoạt động mạnh vào tháng 2- tháng 9 hang năm

- Lá: lá cam quýt có thể có eo hoăc không Hình dáng lá khác nhau

có thể nhọn ở đuôi hoặc chẻ lõm Tuổi thọ 1 lá từ 2 – 3 năm Lá chứa nhiều tinh dầu thơm đặc trưng cho mỗi loài

- Hoa và quả:

o Hoa có đầy đủ nhị, nhụy dị hình hoặc mọc chùm hoa đơn.bầu có 12-14 ô

o Quả:lớp ngoài cùng là lớp biểu bì, tiếp theo là lớp trung bì Lớp vỏ cam quýt đều có tinh dầu

2.2 phương pháp nhân giống

+ Phương pháp nhân giống vô tính bằng cách chia cây

Một cây thường chỉ có một gốc, dưới gốc có bộ rễ Nếu có cách làm cho cây có nhiều gốc, mỗi gốc có rễ riêng thì có thể tách riêng từng gốc trồng thành nhiều cây mới, có bao nhiêu gốc là có từng ấy cây mới Thí dụ cây hồng (Diospyros kaki) ở Lý Yên Nam Hà Trồng cây hồng rộng hơn ở vườn ương thông thường, nhưng hẹp hơn ở vườn hồng, sản xuất ví dụ theo khoảng cách là 1,2 - 1,5 m giữa hai hàng và 1 m trên hàng Khi cây hồng đã cao 3 - 4 gang, đường kính gốc 1 cm vào cuối mùa sinh trưởng (đầu mùa rét ở miền Bắc) dùng dao sắc cắt bỏ thân để lại một đoạn gốc 12 - 15 cm Đầu sinh trưởng sau sẽ mọc lên 5 - 7 cành Vun đất cao dần lên chân cành, để cho các cành này ra rễ dưới lớp đất vừa vun lên, và mỗi cành sẽ có rễ trở thành một cây con có thể đánh đi trồng hoặc

Trang 3

ương thêm một thời gian trong vườn ương cho cứng cáp thêm rồi mới trồng

Năm sau ở gốc cũ lại có thể mọc lên một số cành, vun đất cho ra rễ lại có thêm một số cây con và tiếp tục như vậy ba bốn năm Cũng có thể nhân giống cây ổi như vậy nhưng phương pháp này chậm, tốn công và không được áp dụng phổ biến

Phương pháp này đơn giản, giữ được tính ưu việt của cây mẹ, bộ rễ phát triển, dễ sống và mọc nhanh Phương pháp này thích hợp với các loài cây bụi và cây có rễ chùm Nghề nuôi trồng hoa gia đình thường dùng cách này thời gian tách cây theo loài hoa: Hoa nở mùa xuân tách vào mùa thu (tháng 10 - 11) hoa nở vào mùa thu tách cây vào mùa xuân (tháng 3 - 4)

Hình 1 : Tách cây để trồng

Có hai phương pháp tách cây: (l) Đào cây lên, bỏ đất để lộ rễ, cắt rời các bộ phận rễ cây con từ cây mẹ, làm như vậy không ảnh hưởng đến cây mẹ, bảo vệ được sự hoàn chỉnh của bộ rễ (2) Không đào hết cây mẹ lên mà chỉ đào bên cạnh rồi cắt lấy cây con đem trồng

Hình 2: Các loại cây sau khi tách cây

Trang 4

+ Phương pháp nhân giống vô tính bằng cách tách chiết

Cũng như cắm hom, chiết (bó) là một phương pháp nhân giống lấy cành làm nguyên liệu Vì đã có búp sinh trưởng, thân, lá nên vấn đề chính là làm cho cành ra rễ thì sẽ có một cây con hoàn chỉnh

Chiết cành khác cắm cành ở chỗ cắm cành thì cắt rời cành khỏi cây

mẹ trước khi cành ra rễ, còn chiết cành chỉ cần bóc một khoanh vỏ bó đất, khi cành đã ra rễ mới cắt khỏi cây mẹ Vì chưa cắt ngay khỏi cây mẹ, cành còn được nuôi một phần bằng nhựa cây mẹ nên cành dễ sống hơn

Có lẽ cũng vì vậy mà phương pháp chiết cành đã được những người trồng vườn áp dụng từ lâu, trước cả ghép

Chiết cành là phương pháp cổ truyền dùng cho hầu hết các loài cây

ăn quả, ngoại trừ các loài cây chiết khó ra rễ như hồng, bơ, măng cụt, hoặc các cây không cần phải chiết dùng các phương pháp nhân giống khác vừa rẻ vừa nhanh hơn như : đu đủ, chuối, dứa, thanh long v.v dâu tây

Hiện nay ở nước ta chiết cành tuy đã được thay thế dần dần bằng ghép nhưng còn áp dụng khá phổ biến cho những cây như chanh, bưởi, vải, nhãn, mơ, mận (Prunus), hồng xiêm, khế,v.v

Chiết cành thường có mấy phương pháp sau:

* Chiết nén một cành

Chọn một cành sát đất uốn cong vùi vào đất, để ngọn cành lộ ra ngoài đất chỗ vùi cắt một vết thương, không lâu chỗ vết thương sẽ mọc rễ cây mới

Trang 5

Hình 3: Chiết nén một cành

* Chiết nén nhiều cành:

Những cây hoa mọc phương pháp chiết nén mô đất Đậu mùa xuân, cắt thành vết thương các cành đinh chiết rồi lấp đất cao lên, phủ kín các vết thương, sau 20 – 30 ngày các cành sẽ mọc rễ và thành cây

Hình 4: Nén phủ đất

* Chiết nén cành liên tục

Những cây hoa có cành dài như hoa kim ngân, có thể dùng cách này Làm thế này ta sẽ có nhiều cây mới cùng một lúc

Trang 6

Hình 5: Chiết nén liên tục

* Chiết cành cao

Phương pháp này ta thường gọi là chiết cành.Những cây có cành cứng thô khó nén xuống đất thì ta dùng phương pháp chiết cành Trước hết chọn vị trí dễ ra rễ, cắt thành vòng vỏ, bọc bùn và rêu thành túi Polyethylen, bưộc kín hai đầu, thường xuyên tưới nước, để giữ ẩm, sau khi ra rễ cắt tách cây ra trồng Cây ngọc lan, cây trà, đỗ quyên ta thường dùng cách này

Hình 6: Chiết cành cao

Thời gian chiết cành thường vào mùa xuân, khi trời ấm áp, hoa rụng, nhựa cây bắt đầu chảy, những cây hoa thường xanh thì chiết vào cát tháng có mưa phùn

Trang 7

+ Phương pháp nhân giống vô tính bằng cách cắm cành (cắm hom)

Cành là một phân nhánh của thân, trên cành có sẵn điểm sinh trưởng (mô phân sinh) lá và thân, có thêm rễ là sẽ thành một cây hoàn chỉnh Vậy khi cắt cành ra khỏi cây mẹ vấn đề kỹ thuật chính là làm sao cho cành ra rễ Muốn vậy :

- Trước hết cành dùng để cắm không được quá già Tế bào già đã lão hóa khó có thể phân hóa, sinh ra các mô mới Non quá cũng không tốt vì tuy

tế bào còn giữ được khả năng phân hóa nhưng sau khi cắt rời khỏi cây

mẹ, dễ mất nước, khó chống được các điều kiện hạn, nóng cho nên dễ chết

Những cây thân mềm, không có mô cứng bao quanh thân, ngoài các bó ống dẫn nhựa ra rễ dễ dàng ví dụ : rau muống, dây khoai lang, dưa tây (Passiflora quadragulata, Lạc tiên (Bassiflora edulis), cà chua, đu đủ (đu đủ sở dĩ không nhân bằng biện pháp cắm cành vì truyền bệnh)

Những cây ăn quả lâu năm trồng phổ biến trong vườn như xoài, măng cụt, ổi vải, nhãn, na v.v do cành đã hóa gỗ khó ra rễ và cần có những điều kiện môi trường nhân tạo mới có thể nhân bằng phương pháp cắm cành

* Giâm cành

Đất chậu để giâm cành thường là đất cát Giâm cành phải chọn cành khỏe của năm hiện tại, lấy phần ngọn cành hoặc phần giữa để làm cành giâm Cành giâm của cây thân cỏ có độ dài là 12 - 14 cm, cây thân

gỗ có độ dài 10 - 20 cm là vừa Độ sâu cảm vào đất là 1/2 - 1/8 cành Lúc cắm cắt hai đầu cành cắm, ở giữa để lại 3 - 4 chồi, chồi đoạn cuối là rễ mọc Dâm bụt, nguyệt quế, trúc tiết, hải đừơng đều có thể giâm cành

Trang 8

+ Phương pháp nhân giống vô tính bằng cách ghép

Khi nhân giống bằng phương pháp ghép người ta cũng lấy một cành của cây mẹ (hoặc một mắt tức là cành ở dạng trước khi phát triển) nhưng khi cắm cành hoặc chiết cành người ta cắm cành trực tiếp xuống đất hoặc lấy đất đắp vào chân cành kích thích cho cành ra rễ còn khi ghép người ta nối cành ghép vào một cây khác gọi là gốc ghép và cắt bỏ hết các cành lá trên gốc ghép để cho bộ rễ của gốc ghép chỉ còn chức năng nuôi sống cành ghép

Sở dĩ cành ghép có thể nối vào và sống trên gốc ghép vì cả ở cành và gốc ghép đều có những mô phân sinh Đó là những lớp tế bào non dính nhơm nhớp, khi bóc vỏ một phần dính vào với vỏ, một phần còn lại phủ trên trục gỗ trắng dưới võ Khi ghép hoặc bằng cành hoặc bằng mắt một phần của mô phân sinh ở cành ghép tiếp xúc với một phần mô phân sinh của gốc ghép và tạo nên một loại mô mới gọi là mô tiếp hợp và nhờ có

mô tiếp hợp, việc trao đổi nhựa giữa cành ghép và gốc ghép diễn ra được liên tục

Các phương pháp ghép:

* Ghép cành

Nói chung ghép cành được tiến hành vào mùa xuân, có 2 cách: Ghép nêm và ghép cắt.Ghép nêm thích hợp với gốc ghép to Cách ghép như sau: Bổ đôi phía trên gốc ghép sâu khoảng 3 cm, cắt cành ghép nghiêng hai bên vừa với mặt cắt gốc ghép, đặt vào rồi dùng dây đay buộc chặt, phủ kín đất để vết cắt không bốc hơi

Hình 7: Ghép nêm

Trang 9

Ghép cắt thích hợp với gốc ghép có thân 1 - 2 cm.

Cách làm như sau: Chọn cành sinh trưởng tốt, cắt đoạn nhỏ dài 6cm, mỗi một đoạn có 8 chồi, lấy vải ướt bọc lại Lúc ghép cắt một mặt nghiêng dài

2 cm, mặt kia cắt một mặt nghiêng nhỏ; Trên gốc ghép cắt một đoạn cách mặt đất 5 cm, bổ dọc gốc ghép bằng độ dài vết cắt của cành ghép, sau đó cắm cành ghép vào vết cắt gốc ghép, để cho hai bên tiếp xúc nhau và dùng đai buộc chặt, chỉ để lộ chồi ra ngoài, sau đó phủ kín đất 4 phía để đề phòng nước bốc hơi

Ghép bằng

Ghép bằng là cắt gốc cành ghép và đỉnh gốc ghép thành mặt nhẵn, nối ghép với nhau rồi dùng dây buộc cố định lại Mặt cắt của gốc ghép và cành ghép phải bằng nhau

Hình 8: Ghép bằng

Trang 10

* Ghép chồi

Ghép chồi thường dùng cách ghép chữ "T", trước hết chọn cành 1 năm mập khoẻ, bỏ hết lá, và cắt ngang phía trên chồi bên, làm cho chồi'thành hình thuẫn Sau đó bổ cấy ghép ở chỗ cách mặt đắt 5 - 6 cm, phía hướng

âm thành hình chữ "T" , lấy dao tách vỏ rồi gắn chồi ghép vào và dùng dây bọc chặt, để lộ cuống và chồi Việc này nên tiến hành vào cuối hè, đầu thu

Hình 9: Ghép chồi

 Ghép mắt có gỗ

Thời vụ ghép

Ghép cây vào 2 thời vụ chính: Vụ xuân ( tháng 3 – tháng 5 ); Vụ thu ( 8 – 10 )

+ Phương pháp nhân giống nuôi cấy mô

Trang 11

Tế bào còn non, điển hình nhất là tế bào phôi, có thể phân hóa sinh

ra nhiều loại tế bào, nhiều loại mô khác nhau, tái tạo lại một cây hoàn chỉnh từ một hay một tập hợp tế bào

- Khi nói nuôi cấy mô, nên hiểu là không phải bất cứ mô nào cũng có thể nuôi cấy Theo Nguyễn Văn Uyển (33) “Về nguyên tắc, trừ những mô đã hóa gỗ, các mô khác trong cơ thể thực vật đều có thể dùng làm mô cấy Tuy vậy, nhận xét chung là các mô đang phát triển mạnh (mô phân sinh ngọn, tượng tầng, đầu rễ, phôi đang phát triển, thịt quả non lá non, cuống hoa, đế hoa, mô phân sinh đốt), khi đặt vào môi trường có chứa một lượng chất sinh trưởng thích hợp đều có khả năng tạo mô sẹo Để bắt đầu nghiên cứu nhân giống vô tính một cây nhất định, người ta chú trọng đến các chồi nách và mô phân sinh ngọn”

Tìm được mô cấy rồi, chọn môi trường cấy cũng là một vấn đề khó và chỉ nhờ những phát hiện tuần tự trong giữa thế kỷ này những chất kích thích sinh trưởng như IAA, NAA, 2,4-D, Kinetin, các vitamin và những tìm tòi về tác dụng của từng chất cũng như phối hợp giữa các chất này để

có một môi trường thích hợp, người ta mới nuôi cấy mô thành công và cũng chỉ với một số đối tượng Một vấn đề nữa rất quan trọng khi cấy mô là : trong môi trường nhân tạo, mô của các cây trồng mà ta muốn nuôi cấy phát triển chậm, còn vô vàn các vi khuẩn, kể cả các loại gây bệnh thì lại sinh trưởng nhanh gấp nhiều lần, cho nên phải vô trùng triệt để nếu không chúng sẽ ức chế hoặc tiêu diệt những mô ta muốn cấy - Do đó phải có trang bị tối thiểu, phải có những điều kiện vệ sinh tối thiểu cho nên không

dễ phổ biến

Cấy mô để sản xuất cây con giống có một số ưu điểm :

- Hệ số nhân giống rất cao

Ví dụ : một củ chuối cấy mô với qui trình của Phân viện công nghệ sinh học ở miền Nam hiện nay có thể sản xuất ra 2000 cây chuối con

có thể đem trồng, trong thời gian không tới 1 năm

Trang 12

Cũng thời gian này, ở các nông trường trồng chuối trước đây, nhân

từ một củ chuối chỉ được vài chục cây chuối con

- Rất nhiều cây như chuối, đu đủ, dâu tây, khoai tây do bị nhiễm virus nên sản lượng giảm đi nhiều Khi cấy mô, dùng các mô phân sinh ở đỉnh sinh trưởng thường không có virus nên cấy mô là một phương pháp nhân giống nhanh, đồng thời làm cho giống sạch bệnh

Mặt trái của phương pháp là phải đầu tư, nghiên cứu nhiều, phải có cán bộ kỹ thuật, nên chưa thể cấy mô nhiều loài cây được Ngay cả trên thế giới, chỉ mới cấy mô với qui mô lớn những cây thân mềm như chuối, dâu tây, cà chua, khoai tây, những cây thân gỗ lớn như xoài, sầu riêng chưa có công thức hoàn chỉnh

Ở Việt Nam công tác nghiên cứu gần 10 năm đã đạt được một số kết quả đáng kể, nhưng mở rộng ra sản xuất cũng chưa được bao nhiêu

Có kết quả rõ rệt nhất có lẽ là khoai tây thỏa mãn được yêu cầu giống của

cả vùng Đà Lạt Những cây khác theo Phân viện Công nghệ sinh học thuộc Viện Sinh học nhiệt đới thì mới cung cấp cho sản xuất được một lượng nhỏ cây con

Ví dụ: chuối khoảng 300.000 không kể số lượng do Pan Việt sản xuất, mía khoảng 200.000 cây, cà phê khoảng 20.000 cây v.v…

3 Kết luận

Bằng những phương pháp nhân giống vô tính cây ăn quả đặc biệt là cây cam quýt đã tạo ra được hàng loạt các giống cây mới đem lại năng suất và tăng chất lượng quả Tạo ra được hàng loạt các giống cây cung cấp cho nhà vườn với số lượng lớn

Định dạng
Số trang	12
Dung lượng	1,1 MB