Phân tích và đánh giá sự khác biệt cơ bản về hình thức chính thể của nhà nước ở Anh và Mỹ

Chính thể cộng hòa là hình thức trong đó cơ quan quyền lực tối cao của nhà nước thuộc về một cơ quan được bầu ra trong một thời gian nhất định, là tổ chức chính quyền nhà nước phổ biến n

LỜI MỞ ĐẦU

Nhà nước tư sản là một thể chế hết sức phức tạp không những vì tính đa dạng về hình thức mà còn vì cấu tạo bên trong của nó Nhà nước tư sản đa dạng về hình thức bởi trình độ phát triển kinh tế, tương quan lực lượng giữa hai cấp và mức độ mâu thuẫn giữa chúng khác nhau ở mỗi nước Hình thức nhà nước có hình thức chính thể, hình thức cấu trúc và chế độ chính trị Mỗi hình thức có những đặc điểm riêng phù hợp với từng nhà nước khác nhau

Tuy nhiên ở bài này, em chọn đề tài “Phân tích và đánh giá sự khác biệt cơ bản về hình thức chính thể của nhà nước ở Anh và Mỹ” để hiểu rõ thêm về

hình thức chính thể

NỘI DUNG

I Khái niệm hình thức chính thể của nhà nước tư sản.

Hình thức chính thể của nhà nước tư sản cũng giống như hình thức chính thể của các kiểu nhà nước khác là cách thức tổ chức và trình tự thành lập ra các cơ quan nhà nước tối cao và sự xác lập mối quan hệ giữa các cơ quan đó với nhau Nhà nước tư sản có hai dạng cơ bản là chính thể quân chủ lập hiến, chính thể cộng hòa

1 Khái niệm hình thức quân chủ lập hiến.

Đối với hình thức chính thể quân chủ lập hiến, quyền lực của nguyên thủ (vua, quốc vương…) được truyền lại cho người kế vị Hình thức quân chủ lập hiến hiện nay còn tồn tại ở một số nước như Anh, Nhật, Hà Lan,…và có hai biến dạng là: chính thể quân chủ nhị hợp và chính thể quân chủ đại nghị (nghị viện) (tồn tại phổ biến ở Anh, Nhật, Bỉ, )

2 Hình thức chính thể cộng hòa.

Chính thể cộng hòa là hình thức trong đó cơ quan quyền lực tối cao của nhà nước thuộc về một cơ quan được bầu ra trong một thời gian nhất định, là

tổ chức chính quyền nhà nước phổ biến nhất hiện nay ở các nước tư sản Gồm hai biến dạng là cộng hòa Tổng thống ( Mỹ ) và cộng hòa Đại nghị (Italia, Liên bang Đức, Liên bang Áo, Hy Lạp…) Ngoài ra, hiện nay còn có thêm chính thể cộng hòa hỗn hợp (Pháp, Nga, Phần Lan…)

II Sự khác nhau về nguyên nhân dẫn đến sự thiết lập hình thức chính thể nhà nước

1 Cuộc cách mạng tư sản ở Anh.

Cuộc cách mạng tư sản ở Anh là cuộc cách mạng tư sản không triệt để.

Kết quả của cuộc cách mạng tư sản ở Anh là sự thỏa hiệp của giai cấp tư sản

và quý tộc mới Trong xã hội của Anh diễn ra sự mâu thuẫn giai cấp gay gắt nhất là giữa tư sản và quý tộc Quý tộc bao gồm quý tộc phong kiến (địa chủ phong kiến) và quý tộc mới (ngoài việc kinh doanh ruộng đất còn mở các hầm

mỏ, xưởng thủ công bóc lột sức lao động của người lao động) Do có sự tương đồng giữa giai cấp tư sản và quý tộc mới nên trong bối cách lịch sử cả châu Âu vẫn đang tồn tai chế độ phong kiến; cần phải đối phó với phong trào đấu tranh của nhân dân trong 40 năm giai cấp tư sản phải liên kết với quý tộc mới, chính nguyên nhân này đã dẫn đến việc thiết lập chính thể quân chủ nghị viện ở Anh

2 Cuộc cách mạng tư sản ở Mỹ.

Cuộc cách mạng tư sản Mỹ là cuộc cách mạng tư sản triệt để nhất trong lịch sử Hình thức của cách mạng tư sản ở Mỹ rất đặc biệt đó là cuộc

cách mạng đấu tranh giải phóng dân tộc Kết quả cuộc cách mạng đã giải phóng mười ba thuộc địa khỏi sự phụ thuộc vào chính quốc hình thành một nhà nước liên bang Mỹ (hiến pháp Mỹ 1787- bản hiến pháp thành văn đầu tiên); ngoài ra cuộc cách mạng này được coi là triệt để nhất vì: nó đã xóa bỏ được tàn dư của chế độ phong kiến (phương thức sản xuất, quan hệ sản xuất, hình thức sản xuất, ); xóa bỏ được sự bóc lột của con người với con người;

mở đường cho sự phát triển của chủ nghĩa tư bản Chính sự triệt để của cuộc cách mạng tư sản đã tác động đến việc thiết lập hình thức chính thể cộng hòa tổng thống ở Mỹ

III Sự khác biệt về tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước trong hình thức chính thể của nhà nước ở Anh và Mỹ.

1 Tổ chức bộ máy nhà nước

1.1, Nguyên thủ quốc gia.

A, Nhà nước tư sản Anh.

Nguyên thủ quốc gia do thế tập truyền ngôi Ở Anh, người muốn lên ngôi Hoàng đế phải là người nghiêm túc, trong sạch, theo nếp sống “khuôn vàng thước ngọc” của lễ giáo phong kiến, không được kết hôn hai lần trở lên, không được ngoại tình, phải là người theo theo quốc giáo nước Anh (đạo tin lành) Thủ tục lên ngôi Hoàng đế được quy định trong luật về kế vị và luật cung đình năm 1701: Hoàng đế có thể truyền ngôi cho con trai nếu không có con gái Hoàng đế chỉ nặng về vai trò tượng trưng Mọi hoạt động của Hoàng

đế chỉ nhằm mục đích chính thức hóa về mặt nhà nước các hoạt động của Nghị viện, Chính phủ

Quyền hạn của nhà vua (nữ hoàng) theo quy định của luật là người đứng đầu chính quyền hành pháp, tư pháp và là một trong ba yếu tố cấu thành

cơ quan lập pháp; là tổng tư lệnh tối cao của các lực lượng vũ trang; Thống đốc tối cao của quốc giáo của Liên hiệp Vương quốc Nhà vua hay nữ hoàng

bổ nhiệm, miễn nhiệm Thủ tướng và các thành viên khác của Chính phủ Nhưng việc bổ nhiệm Thủ tướng chỉ mang tính hình thức vì người được bổ nhiệm đã được quyết định và là người đứng đầu đảng chiếm đa số trong nghị viện (hạ viện) Thủ tướng chọn các bộ trưởng cho nội các của ông trong những nghị sĩ của Quốc hội Mọi quyết định của Hoàng đế chỉ có hiệu lực thực thi khi có chữ kí kèm theo của Thủ tướng Ngược lại các vị đặc trách cơ quan mình ấn kí các quyết định của cơ quan bên cạch con dấu và chữ kí xác nhận của nhà vua Nhưng Nhà vua không phải chịu trách nhiệm trước bất kì văn kiện nào mà mình đã kí Vì vậy chữ kí của nhà vua chỉ mang tính hình thức theo yêu cầu của Thủ tướng hoặc Nghị viện Các bộ trưởng phải chịu trách nhiệm về quyết định của mình có thể bị Hạ viện truy tố và nghị viện xét

xử Vua có quyền phê chuẩn hay không phê chuẩn các dự luật đã được hai viện của Nghị viện thông qua Tuy nhiên trên thực tế lần cuối cùng mà vua không ký là năm 1707 dưới thời Nữ hoàng Anne Nữ hoàng hay nhà vua còn

có quyền khai mạc, bế mạc các Kỳ họp của Nghị viện và có quyền giải tán Hạ viện Nữ hoàng có thể ký kết các điều ước quốc tế, tuyên bố chiến tranh và hòa bình, phong hàm cao cấp trong bộ máy nhà nước, bổ nhiệm các đại sứ và cán bộ ngoại giao cấp cao của Vương quốc Anh ra nước ngoài và các tổ chức quốc tế, tiếp đón các vị đại sứ và các nhà ngoại giao nước ngoài

B, Nhà nước tư sản Mỹ

Tổng thống của Mỹ do các đại cử tri bầu ra Các đại cử tri do mỗi bang trực tiếp bầu ra Người muốn ứng cử là Tổng thống phải là công dân Hoa

Kỳ, từ 35 tuổi trở lên, đã cư trú ở Mỹ trên 14 năm và không được bầu quá 2 nhiệm kỳ Tổng thống không phụ thuộc vào bầu cử Quốc hội Tổng thống là nguyên thủ quốc gia có thực quyền Là nhân vật quan trọng nhất của nhánh ngành lập pháp và quân sự đối ngoại

Tổng thống là tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang Tổng thống có quyền bổ nhiệm các tướng lĩnh cao cấp chỉ huy các lĩnh vực khác nhau về quân sự Tổng thống là người đứng đầu hoạt động an ninh quốc gia, Tổng thống có trách nhiệm chăm lo để hành pháp và lập pháp được thực thi một cách tốt nhất bảo vệ hòa bình và an ninh của chính quyền liên bang cũng như chính quyền mỗi bang Hiến pháp quy định Tổng thống có quyền tuyên bố tình trạng khẩn cấp và chấm dứt tình trạng khẩn cấp ở chính quyền liên bang

hay chính quyền một bang Tổng thống là người vượt quyền tuyên bố tình trạng chiến tranh và hòa bình; với sự đồng ý của Thượng nghị viện, Tổng thống bổ nhiệm, miễn nhiệm các thẩn phán tối cao và các thẩm phán liên bang, các viên chức cao cấp trong bộ máy hành pháp… Tổng thống có quyền can thiệp sâu sắc vào lĩnh vực lập pháp Ngoài việc sử dụng quyển phủ quyết

để cản trở việc ban hành các dạo luật trái với ý chí của Tổng thống, Tổng thống Hoa kỳ còn được coi là tác giả chủ yếu của các dự án luật quan trọng nhất Tuy nhiên, Tổng thống Hoa Kỳ, phó Tổng thống và các nhân viên chính quyền sẽ bị cách chức nếu bị kết tội lạm dụng công quyền hoặc bị kết tội phản quốc, nhận hối lộ, hoặc phạm những trọng tội khác

Về Đối ngoại: Tổng thống có quyền kí các điều ước quốc tế Được bổ nhiệm tất cả các quan chức, đại sứ ngoại giao ở tất cả các nước mà Mỹ có quan hệ ngoại giao Tổng thống được quyền kí kết thừa nhận các quốc gia mới

Quyền được ân xá cho bất kì ai là công dân Mỹ bị kết án

Qua việc tìm hiểu về nguyên thủ quốc gia của 2 nước : trong chính thể nhà nước cộng hòa Tổng thống, Tổng thống do nhân dân bầu nên với chức năng

và quyền hạn được quy định trong Hiến pháp 1787 tổng thống Mỹ có thực quyền và có thể nói quyền hạn này là quyền hành lớn nhất trong lịch sử nhà nước cận đại Khác với chính thể quân chủ nghị viện ở Anh nhà vua do thế tập truyền ngôi nên nhà vua chỉ mang tính hình thức.

1.2, Nghị viện.

A Nhà nước tư sản Anh.

Nghị viện có quyền lập pháp; quyền quyết định ngân sách và thuế; quyền giám sát hoạt động của nội các, bầu hoặc bãi nhiệm các thành viên của nội các Nghị viện là tối cao, Nghị viện có quyền giải quyết mọi vấn đề của nhà nước Nghị viện thành lập ra chính phủ từ thành phần Hạ nghị viện Chính phủ chỉ được hoạt động khi vẫn còn sự tín nhiệm của Nghị viện Trong trường hợp không còn sự tín nhiệm của Nghị viện thì chính phủ giải tán, nghị viện thành lập chính phủ mới Trong trường hợp không thành lập được chính phủ mới thì nghị viện bị giải tán Sự hình thành Quốc hội 2 viện gồm: Thượng nghị viện gồm đại quý tộc mới , không phải qua bầu cử mà do tầng lớp đại tư sản quý tộc cử ra Hạ nghị viện đại diện cho tầng lớp trong cư dân và do dân bầu ra, nên còn được gọi là viện dân bầu Cùng với sự mất dần quyền lực của thượng nghị việc quyền hành của hạ nghị viện dần lấn át quyền của thượng nghị viện

B Nhà nước tư sản Mỹ.

Nghị viện là cơ quan lập pháp Nghị viện có quyền thông qua các đạo luật, quyền sửa đổi bổ sung dự án luật và dự án ngân sách của Tổng thống, quyền tán thành các quan chức cấp cao do tổng thống bổ nhiệm, quyền phê chuẩn hoặc bác bỏ các điếu ước quốc tế do tổng thống kí Nghị viện gồm 2 viện: Hạ nghị viện là cơ quan dân biểu, do dân chúng tiểu bang bầu lên Thượng nghị viện là cơ quan đại diện của các bang, do nhân dân trực tiếp bầu ra

Khác với chính thể cộng hòa tổng thống, ngoài việc thực hiện chức năng lập pháp nghị viện còn phải thành lập chính phủ và giám sát chính phủ Nếu như ở Anh Hạ nghị viện có quyền hạn thực tế còn Thượng nghị viện chỉ mang tính hình thức thì ở Mỹ ta có thể nhận thấy sự cân bằng quyền lực giữa

2 viện ví dụ: Hạ viện có quyền luận tội các quan chức cấp cao nhất của nhà nước kể cả Tổng thống, nhưng lại không có quyền kết tội, quyền này thuộc về Thượng nghị viện.

1.3, Chính phủ.

A, Nhà nước Anh.

Tiền thân của nội các là viện cơ mật Nội các được thành lập và hoạt động dưới quyền chủ tọa của Thủ tướng liên đới chịu trách nhiệm trước Quốc hội Nội các nắm quyền hành pháp…Thủ tướng được Hoàng đế (nữ hoàng) bổ nhiệm là người đứng đầu đảng cầm quyền, đảng chiếm đa số trong Hạ nghị viện Thủ tướng thành lập Chính phủ Thủ tục chọn Chính phủ từ đảng chiếm

đa số ở Hạ nghị viện phải chịu trách nhiệm trước Quốc hội

B, Nhà nước Mỹ.

Nếu như ở Anh có sự hiện diện của 1 thiết chế Chính phủ bao gồm Thủ tướng và 1 số thành viên, Chính phủ được thành lập từ Nghị viện (Hạ nghị viện) phải chịu trách nhiệm trước Quốc hội gây nên sự lập đổ và giải tán lẫn nhau thì ở Mỹ quyền hành pháp theo hiến pháp Mỹ chỉ được giao cho 1 người

là Tổng thống (điều 2) Tổng thống là người thành lập Chính phủ Ở Mỹ không hình thành 1 chế định nào về Chính phủ (nội các) điều này nhấn mạnh sự chịu trách nhiệm cá nhân của Tổng thống

2 Nguyên tắc phân quyền trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước.

Với chính thể cộng hòa Tổng thống ta nhận thấy sự phân quyền cứng rắn việc áp dụng học thuyết phân quyền 1 cách triệt để: mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp được phân định rõ ràng, không có sự kết hợp với nhau so với sự phân quyền mềm dẻo ở chính thể quân chủ đại nghị ở Anh Ở Mỹ 3

nhánh quyền lực được phân định rõ về quyền hạn và trách nhiệm bằng cơ chế kìm chế - đối trọng (thành viên hành pháp và Tổng thống không có quyền trình dự án luật trước nghị viện; nghị viện không có quyền lật đổ Chính phủ

và Tổng thống không không có quyền giải tán Nghị viện trước thời hạn) không có sự chịu trách nhiệm lẫn nhau và giải tán nhau giữa lập pháp và hành pháp như ở Anh Ngoài ra, việc phân quyền cứng rắn được thể hiện trong việc

bổ nhiệm nhân sự: ở Mỹ người được Tổng thống trong bộ máy hành pháp phải nghỉ nghị sĩ hoặc ngược lại; ở Anh chỉ bổ nhiệm Bộ trưởng và Thủ tướng

từ đảng chiếm đa số trong Nghị viện Ngoài ra, việc đề cao quyền lực tư pháp

ở Mỹ cũng khác biệt so với ở Anh khi Nghị viện có quyền hạn lớn lấn át ngành tư pháp

KẾT LUẬN

Qua việc phân tích và so sánh hai hình thức chính thể của nhà nước Anh và Mỹ đã làm cho chúng ta hiểu thêm về cơ cấu tổ chức và hoạt động cũng như bộ máy hai nhà nước này và có cái nhìn tổng quát về sự khác nhau

cơ bản giữa chúng Ở mỗi hình thức chính thể đều có nhũng ưu nhược điểm riêng và phù hợp với tình hình của từng nhà nước