Đánh giá nền dân chủ của nhà nước Aten” sẽ giúp ta có cái nhìn sâu sắc hơn về nhà nước thành bang ở Hy Lạp – nên văn minh lớn của thời kì cổ đại NỘI DUNG A: So sánh hình thức chính thể n
Trang 1ĐẶT VẤN ĐỀ
Không giống như các quốc gia ở phương Đông như Ai Cập, Ba Tư, Trung Hoa, nhà nước Hy Lạp cổ đại xuất hiện dưới hình thức các thành bang – đặc trưng cho
sự phát triển của nhà nước trong điều kiện tự nhiên – xã hội mà ở đó việc thống nhất các vùng đất không phải là yêu cầu cấp bách Trong các nhà nước thành bang
ở Hy Lạp, nổi lên hai thành bang lớn và tiêu biểu nhất là thành bang Xpác (Sparta)
và thành bang Aten (Athena) Để làm rõ hai thành bang này em xin chọn đề “So sánh hình thức chính thể nhà nước của nhà nước thành bang Xpác và nhà nước thành bang Aten Đánh giá nền dân chủ của nhà nước Aten” sẽ giúp ta có cái nhìn
sâu sắc hơn về nhà nước thành bang ở Hy Lạp – nên văn minh lớn của thời kì cổ đại
NỘI DUNG A: So sánh hình thức chính thể nhà nước của nhà nước thành bang xpac và nhà nước thành bang Aten
1: Khái quát chung về nhà nước thành bang Xpac và nhà nước thành bang Aten
1.1: Nhà nước thành bang xpac
Thành bang Xpác là một thành bang được xây dựng sớm nhất trong lịch sử Hy Lạp cổ đại (khoảng thế kỉ VIII – VII TCN) nằm trên vùng đồng bằng Laconia thuộc phía Nam Hy Lạp, là một thành bang bảo thủ về chính trị, lạc hậu về kinh tế và văn hóa nhưng lại là một thành bang hùng mạnh về quân sự Với những điều kiện tự nhiên rất thuận lợi, nền nông nghiệp ở Spác rất phát triển Spác là nhà nước điển hình cho hình thức chính thể cộng hòa quý tộc chủ nô
1.2: Nhà nước thành bang Aten
Trang 2Thành bang Aten nằm ở trung tâm vùng đồng bằng Attic thuộc miền Trung của
Hy Lạp Đây chủ yếu là một vùng đồi núi, không thuận tiện đối với việc sản xuất nông nghiệp, nhưng lại có nhiều khoáng sản và hải cảng tốt nên công thương nghiệp
có điều kiện phát triển Thành bang Aten thành lập vào thế kỉ VIII TCN Khi mới ra đời, tính chất dân chủ của nhà nước Aten còn hạn chế, nhưng do sự đấu tranh không ngừng của quần chúng, trải qua nhiều lần cải cách, Aten trở thành thành bang có chế
độ chính trị dân chủ nhất ở Hy Lạp cổ đại Tuy vậy đó chỉ là chế độ dân chủ chủ nô,
vì khoảng 4/5 dân cư Aten là nô lệ và ngoại kiều không được hưởng quyền dân chủ
Nó là nhà nước điển hình cho hình thức chính thể cộng hòa dân chủ chủ nô
2: Những nét tương đồng và khác biệt giữa hình thức chính thể của nhà nước thành bang Xpac và nhà nước thành bang Aten
2.1: Những nét tương đồng cơ bản
- Cả Aten và Spác đều là hai thành bang thuộc Hy Lạp, chính thể nhà nước đặc trưng
là chính thể cộng hòa chủ nô
- Nhà nước được xây dựng và thống trị bởi giai cấp chủ nô – giai cấp nắm các đặc quyền về kinh tế và chính trị; chung mục đích bảo vệ quyền lợi và địa vị của giai cấp chủ nô trong xã hội
- Cả hai nhà nước trên đều tồn tại trên cơ sở tư hữu và quan hệ bóc lột nô lệ
2.2: Những điểm khác biệt giữa hai nhà nước
Hình thức chính thể của nhà nước Spác là chính thể cộng hòa quý tộc chủ nô với đặc trưng quyền lực nhà nước không tập trung vào tay một người mà tập trung vào các hội đồng gồm Hội đồng Trưởng lão, Hội đồng Năm quan giám sát và Hội nghị Công dân; trong đó quyền lực lớn nhất thuộc về Hội đồng Năm quan giám sát Đứng đầu nhà nước Spác là hai vua có quyền lực ngang nhau, nắm giữ chức vụ và
Trang 3quyền hạn như nhau – thủ lĩnh quân sự, vừa là tăng lữ tối cao vừa là người xử án đồng thời cũng là thành viên trong Hội đồng trưởng lão
Trong tổ chức bộ máy nhà nước, Hội nghị công dân giữ vai trò thứ yếu trong các quyết định của nhà nước, là cơ quan đại diện cho tầng lớp bình dân trong xã hội nhưng không có thực quyền Hội đồng trưởng lão nắm giữ vai trò quan trọng trong việc quyết sách các vấn đề liên quan đến vận mệnh của đất nước như chiến tranh hay hòa bình Hội đồng này là cơ quan nhà nước tiêu biểu cho hình thức chính thể cộng hòa quý tộc chủ nô Spác Tuy nhiên, Hội đồng trưởng lão vẫn phải chịu sự kiểm soát nghiêm ngặt bởi Hội đồng năm quan giám sát – cơ quan quyền lực tối cao của thành bang Spác
Nhìn chung, nhà nước Spác là một hình thức nhà nước cộng hòa quý tộc điển hình;
là thành trì của tầng lớp quý tộc chủ nô lạc hậu, phản động và ở đó quyền dân chủ của công dân bị hạn chế tới mức tối đa
Hình thức chính thể của thành bang Aten là hình thức chính thể cộng hòa dân chủ chủ nô, hình thức chính thể này được hoàn thiện qua 3 cuộc cải cách: cải cách Xôlông (594 TCN), cải cách Clixten (509 TCN) và cải cách của Pêriclet (giữa thế kỷ
V TCN).Cải cách của Xôlông đặt nền móng cho sự hình thành chính thể cộng hoà dân chủ Với tư cách là quan chấp chính ông căn cứ vào số lượng tài sản để chia cư dân tự
do ra thành 4 đẳng cấp Đẳng cấp 1 được giữ những chức vụ quan trọng nhất của nhà nước và có nghĩa vụ cung cấp tiền để xây dựng hạm đội và chi phí cho những ngày lễ quan trọng của đất nước Đẳng cấp 2 , 3 được bầu người vào Hội đồng 400 người, được gia nhập kỵ binh và phục vụ bộ binh Đẳng cấp 4 được tham gia Hội nghị nhân dân nhưng không có quyền quyết định Trong tổ chức nhà nước thành lập thêm toà án đảm nhận công việc xét xử
Nhìn chung, nhà nước dân chủ chủ nô Aten tiêu biểu cho hình thức chính thể cộng hòa dân chủ chủ nô, có nhiều điểm tiến bộ hơn so với thành bang Spác Mặc dù
Trang 4quyền dân chủ của công dân tự do khá rộng rãi nhưng vẫn bị giới hạn trong một chừng mực nhất định bởi các quy định đặt ra
3: Những cơ sở tạo nên sự tương đồng và khác biệt trên
- Về nhà nước xpac: chính do cơ sở kinh tế và những đặc thù chính trị- xã hội nên ở xpac đã phát sinh và tồn tại chính thể cộng hòa quý tộc chủ nô Về kinh
tế thì ruộng đất ở Xpac thuộc quyền sở hữu của nhà nước mà thực chất là quyền định đoạt của tầng lớp quý tộc thị tộc cũ Những người bình dân là người Xpac tuy được chia ruộng đất để sử dụng nhưng họ cũng chỉ là những chủ đất, chủ nô loại vừa và nhỏ và bị phụ thuộc vào tầng lớp quý tộc thị tộc, chủ nô lớn chính là những quý tộc thị tộc Về chính trị xã hội: nhà nước Xpac là kết quả trực tiếp của cuộc chiến tranh xâm lược và chinh phục nên giai cấp chủ nô phải
có một tổ chức quyền lực nhà nước tập trung vào trong tay một số ít người để đảm bảo duy trì được ách thống trị của mình
- Về nhà nước Aten: bên cạnh mâu thuẫn gay gắt giữa nô lệ với chủ nô, còn mâu thuẫn sâu sắc giữa các tầng lớp cư dân tự do với tầng lớp quý tộc chủ nô Trong cuộc đấu tranh gay gắt và dằng co giữa hai phe phái này, những thắng lợi của tầng lớp dân tự do được thể hiện qua các cuộc cải cách do chủ nô công thương khởi xướng thực hiện Qua đó chính thể cộng hòa dân chủ chủ nô từng bước được xác lập và phát triển
B Nền dân chủ của nhà nước Aten.
Nền dân chủ của thành bang Aten đã được đánh giá cao trong lịch sử nhân loại Tuy vậy, khi nhìn theo góc độ Nhà nước, ta có thể thấy nền dân chủ ấy vừa có những tiến bộ vượt bậc lại vừa tồn tại những hạn chế nhất định:
a Mặt tiến bộ:
Trang 5- Giai cấp bình dân được tham gia sinh hoạt chính trị, quyền hạn này ngày càng được mở rộng do giai cấp bình dân là hậu thuẫn cho giai cấp chủ nô trong giai đoạn cải cách nên chủ nô công thương buộc phải nhưọng bộ một số quyền lợi cho giai cấp bình dân trong nhà nước
- Nền dân chủ Aten được coi là đỉnh cao của nền dân chủ cổ đại, là điểm sáng của văn minh chính trị cổ đại, nó đã đưa vào một nền dân chủ trực tiếp trong sinh hoạt chính trị
- Hội nghị công dân là cơ quan thực quyền chứ không tồn tại hình thức như trong chính thể cộng hòa quý tộc chủ nô
- Các cơ quan nhà nước hoạt động thường xuyên và theo nhiệm kì (thường là một năm) Các quan chức cấp cao đều được công dân trực tiếp tín nhiệm và bầu ra dưới nhiều hình thức (bỏ phiếu bằng vỏ sò hoặc biểu quyết…)
b Mặt hạn chế:
- Nền dân chủ trở nên thiểu số hơn khi cách thức hoạt động còn chưa phù hợp với thực tế như quyền hạn còn hạn chế, việc các kì họp cách nhau 10 ngày ở thủ đô Aten không phù hợp với các công dân ở xa…
- Một nền dân chủ không phổ cập ngay trong nội bộ những người được pháp luật thừa nhận là công dân tự do mà lại đặt ra các quy định khắt khe như: phải là công dân tự do, có cha hoặc mẹ là người Aten; phụ nữ, kiều dân, nô lệ hoàn toàn không có
tư cách tham gia chính trị…
- Nền dân chủ ở Aten vẫn là nền dân chủ chủ nô, phục vụ lợi ích và bảo vệ địa
vị, quyền lợi cho giai cấp chủ nô Một “Nền dân chủ thiểu số người áp bức, thống trị
đa số người” trong đó phần lớn giai cấp bị áp bức là giai cấp nô lệ (chiếm đến 8/10 dân cư của thành bang)
Trang 6KẾT THÚC VẤN ĐỀ
Như vậy, các thành bang đã trở thành những quốc gia- nhà nước theo đầy đủ nghĩa của nó Hình thức tổ chức nhà nước của từng quốc gia- thành bang không giống nhau và sự thể hiện rõ nhất là nhà nước thành bang Xpac và Aten với hai hình thức khác nhau là hình thức cộng hòa quý tộc chủ nô và cộng hòa dân chủ chủ nô Từ đó Aten – Xpác đã trở thành hai thành bang huyền thoại trong lịch sử nhà nước Hi Lạp
cổ đại với những đặc trưng riêng biệt về hình thức chính thể nhà nước và sự nổi trội trong tổ chức bộ máy nhà nước trong thời kì lúc bấy giờ và ngay cả trên Thế giới
Trang 7DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình lịch sử nhà nước và pháp luật thế
giới, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 2012.
2 Khoa Luật - Đại học quốc gia Hà Nội, Giáo trình lịch sử nhà nước và pháp luật
thế giới, Nxb Đại học quốc gia, Hà Nội, 1997
3 Một số trang web:
- http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C6%B0_h%E1%BA%A7u_nh
%C3%A0_Chu
- http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Chu
Trang 8MỤC LỤC:
I: Đặt vấn đề………1 II: Nội dung
A: So sánh hình thức chính thể nhà nước của nhà nước thành bang Xpác và nhà nước thành bang Aten
1) Khái quát chung về nhà nước thành bang Xpac và nhà nước thành bangAten 1.1) Nhà nước thành bang Xpac……… 1 1.2) Nhà nước thành bang Aten……… 2 2) Những nét tương đồng và khác biệt giữa hình thức chính thể của nhà nước thành bang Xpac và nhà nước thành bang Aten
2.1) Những nét tương đồng cơ bản……… 4 2.2) Những điểm khác biệt giữa hai nhà nước……… 3) Những cơ sở tạo nên sự tương đồng và khác biệt ấy……… B: Đánh giá về nền dân chủ của nhà nước Aten
a Mặt tiến bộ……… 4
b Mặt hạn chế……… 5 III: Kết thúc vấn đề