Sáng kiến phương pháp bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi môn địa lí ở trường THPT

Vì vậy trong quá trình bồi dưỡng học sinh giỏi, Giáo viêncần chú trọng gợi động cơ học tập giúp các em thấy được sự mâu thuẫn giữa nhữngđiều chưa biết với khả năng nhận thức của mình, ph

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Đất nước ta đang trong thời kì công nghiệp, hóa hiện đại hóa Nhiệm vụ củangành giáo dục là đào tạo những con người lao động mới có đủ tài năng, trí tuệ đểtiếp thu những thành tựu khoa học kĩ thuật và công nghệ tiên tiến của thế giới ápdụng vào việc phát triển kinh tế của đất nước Từng bước đưa nước ta trở thànhmột nước công nghiệp mới Để làm được điều đó thì ngành giáo dục nói chung vàmỗi người giáo viên nói riêng phải từng bước đổi mới phương pháp giảng dạy,không ngừng học hỏi để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ của bản thân Muốn công nghiệp hóa, hiện đại hóa thành công thì phải không ngừng đàotạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Do đó việc bồi dưỡng nhân tài là một nhiệm vụrất quan trọng của ngành giáo dục và của mỗi người giáo viên Bồi dưỡng nhân tàiphải được thực hiện sớm từ bậc tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông.Việc bồi dưỡng nhân tài ở bậc trung học phổ thông được thể hiện ở bồi dưỡng họcsinh giỏi, trong đó có bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa lí

Là giáo viên giảng dạy môn Địa lí cấp trung học phổ thông, tôi có nhiềunăm tham gia vào công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa lí, bản thân tôi nhậnthấy việc ôn luyện học sinh giỏi luôn tác động tích cực tới cả thầy và trò Đó là cơhội để thầy tự bồi dưỡng nâng cao trình độ cho bản thân, đối với trò đó là bệ phóng

cho các em có năng lực ở lĩnh vực này Do vậy tôi đã chọn đề tài: “Phương pháp

bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi môn Địa lí ở trường THPT” để góp phần nâng

cao chất lượng học tập môn Địa lí nói chung và việc ôn thi học sinh giỏi nói riêng

ở trường THPT Hồng Quang ngày càng tốt hơn

Các phương pháp về công tác bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi môn Địa lí ởtrường THPT Hồng Quang.

4 Giới hạn của đề tài

Phạm vi nghiên cứu ở đây là đối tượng học sinh, cụ thể là học sinh thuộc khốilớp 11 và 12 ôn thi học sinh giỏi

5 Nhiệm vụ của đề tài

Đưa ra các phương pháp về công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa lí ởtrường THPT Hồng Quang

Rút ra kết luận và đề xuất một số biện pháp về công tác bồi dưỡng đội tuyểnhọc sinh giỏi môn Địa lí của nhà trường

6 Phương pháp nghiên cứu

Khảo sát tình hình học tập môn Địa lí của học sinh để nắm được mức độ hiểubiết của các em về bộ môn này

Trên cơ sở kết quả khảo sát, phân tích đánh giá tình hình để lựa chọn các họcsinh có khả năng tham gia vào đội tuyển thi học sinh giỏi

Kiểm tra lại kết quả và có điều chỉnh bổ sung kịp thời

7 Thời gian nghiên cứu

Năm học 2012 – 2013 và các năm tiếp theo

NỘI DUNG Chương I: Cơ sở lí luận

1 Cơ sở triết học

Theo quan điểm của triết học duy vật biện chứng, mâu thuẫn là động lực thúcđẩy quá trình phát triển Vì vậy trong quá trình bồi dưỡng học sinh giỏi, Giáo viêncần chú trọng gợi động cơ học tập giúp các em thấy được sự mâu thuẫn giữa nhữngđiều chưa biết với khả năng nhận thức của mình, phát huy tính chủ động sáng tạocủa học sinh trong việc lĩnh hội tri thức Tình huống này phản ánh một cách lôgíc vàbiện chứng trong quan niệm nội tại của bản thân các em Từ đó kích thích các emphát triển tốt hơn

Theo giáo sư K.A.Xalisev “Bản đồ địa lí là mô hình kí hiệu hình tượng khônggian của các đối tượng, hiện tượng tự nhiên và xã hội, được thu nhỏ, được tổnghợp hóa, theo một cơ sở toán học nhất định nhằm phản ánh vị trí, sự phân bố vàmối tương quan của các đối tượng, hiện tượng và cả sự biến đổi của chúng theothời gian” Việc đưa ra các phương pháp để khai thác thông tin từ bản đồ giúp họcsinh rút ngắn được thời gian học và ghi nhớ máy móc

2 Cơ sở tâm lí học

Theo các nhà tâm lí học: Con người chỉ bắt đầu tư duy tích cực khi nảy sinhnhu cầu tư duy khi đứng trước một khó khăn cần phải khắc phục Vì vậy giáo viêncần phải để học sinh thấy được khả năng nhận thức của mình với những điều mình

đã biết với tri thức của nhân loại

Căn cứ vào quy luật phát triển nhận thức và hình thành các đặc điểm tâm lí thì

từ những lớp cuối của cấp THCS, học sinh đã bộc lộ thiên hướng, sở trường vàhứng thú đối với những lĩnh vực kiến thức, kĩ năng nhất định Một số học sinh cókhả năng và ham thích với các môn khoa học tự nhiên, số khác lại thích thú với cácmôn khoa học xã hội, nhân văn khác Ngoài ra còn có những học sinh thể hiệnnăng khiếu trong những lĩnh vực đặc biệt …

Thực tế giảng dạy cho thấy phần đông học sinh sẽ yêu thích môn học nếuđược thầy định hướng chỉ bảo tận tình

3 Cơ sở giáo dục học

Để giúp các em ôn thi học sinh giỏi tốt hơn giáo viên cần tạo cho học sinhhứng thú học tập Cần cho học sinh thấy được nhu cầu nhận thức là quan trọng,con người muốn phát triển cần phải có tri thức cần phải học hỏi Qua đó người thầycần biết phân loại, định hướng và có các biện pháp phát triển phù hợp với học sinh.

Chương II: Thực trạng của đề tài

1 Thời gian và các bước tiến hành

Phương pháp bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi môn Địa lí trong năm học2012-2013 và các năm tiếp theo

2 Kiểm tra chất lượng đầu năm của bộ môn

Thông qua việc kiểm tra khảo sát chất lượng đầu năm của bộ môn Địa lí thì sốhọc sinh có kết quả học tập từ khá trở lên chiếm khoảng 30% Trong số đó cónhững em có triển vọng song chưa được đầu tư nhiều nên chưa thực sự phát huyđược khả năng của bản thân Số học sinh đạt giải học sinh giỏi còn ít

Các tài liệu về phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa lí chưa thật sựphổ biến trong thư viện nhà trường nên quá trình học tập, giảng dạy của giáo viên

và học sinh còn gặp nhiều khó khăn

3 Tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến kết quả trên

- Môn Địa lí là môn học khó (vừa có kiến thức tự nhiên vừa có kiến thức xãhội ) Không phải là môn học thuộc lòng nên học sinh chưa thật sự yêu thích

- Học sinh chưa nhận thức đúng, chưa có phương pháp học tập thích hợp

- Từ năm học 2010-2011 trở về mấy năm trước Bộ giáo dục xóa bỏ hìnhthức tuyển thắng Đại học, cao đẳng cho những học sinh đạt giải Quốc gia nênkhông khuyến khích được nhiều học sinh tham gia ôn thi học sinh giỏi

Chương 3: Giải quyết vấn đề

I Những biện pháp vận dụng trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa

lí ở trường THPT Hồng Quang

1 Điều tra học sinh có năng khiếu học bộ môn

Tuy là bộ môn ít được học sinh và phụ huynh quan tâm, song nếu đượcquyền chọn lựa như các bộ môn văn hoá cơ bản khác, thì bản thân tôi nhận thấyviệc điều tra phát hiện học sinh có năng khiếu học giỏi bộ môn là rất quan trọng

Do vậy trong quá trình giảng dạy trên lớp, chấm chữa bài kiểm tra của học sinhgiáo viên bộ môn phải: Chuẩn bị chu đáo bài dạy, sử dụng linh hoạt các phươngpháp dạy học, có hệ thống câu hỏi đưa ra phù hợp với mọi đối tượng nhằm pháthuy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong giờ học, nhằm cung cấpkiến thức cơ bản ở mỗi bài học cho học sinh Đồng thời có những hệ thống câu hỏinâng cao nhằm phát hiện những học sinh có năng khiếu học giỏi bộ môn Từ đótiếp tục bồi dưõng nâng cao kiến thức để phát triển tài năng sẵn có của học sinh

Tổ chức tốt các giờ học trên lớp, gây hứng thú học tập của bộ môn cho họcsinh trong mỗi giờ học Khi học sinh yêu thích học tập bộ môn sẽ có ý thức thamgia đội tuyển

2 Phương pháp bồi dưỡng

Sau khi phát hiện được đối tượng học sinh yêu thích bộ môn có năng khiếuhọc giỏi bộ môn thì giáo viên phải xây dựng kế hoạch, chương trình bồi dưỡng sátvới yêu cầu

3 Một số phương pháp cụ thể về bồi dưỡng phần kiến thức cơ bản

3.1 Trên lớp

Tiến hành bồi dưỡng học sinh trong giờ học trên lớp Trang bị cho học sinh

có những kiến thức, kỹ năng cơ bản, cần thiết của bộ môn

Trên cơ sở kiến thức kỹ năng giáo viên lồng ghép chương trình nâng cao,

mở rộng thêm kiến thức kỹ năng ngay trong các giờ học trên lớp để học sinh pháthuy tốt khả năng của mình trong các bài học

Giáo viên không ngừng cải tiến phương pháp học tập, vân dụng linh hoạt,sáng tạo các phương pháp dạy học, hướng dẫn học sinh khai thác triệt để kênh hình

kênh chữ sách giáo khoa Chú ý rèn kỹ năng đọc bản đồ, biểu đồ, phân tích bảng sốliệu, vẽ và phân tích biểu đồ Vì đây là nội dung cơ bản không thể thiếu trong họctập và giảng dạy Địa lí đặc biệt là công tác bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi.

Cung cấp cho học sinh những thông tin cập nhật hàng ngày thông qua nhiềuhình thức: Báo trí, tuyên truyền, mạng internet…

Hệ thống câu hỏi trong các bài học phải phù hợp và phát huy tính tích cựcchủ động sáng tạo của học sinh, phát triển trí thông minh cho học sinh

3.2 Bồi dưỡng học sinh theo đội ngũ

Giáo viên phải lựa chọn, xây dựng kế hoạch và chương trình cụ thể đảm bảotính hệ thống

Chuẩn bị tốt giáo án bồi dưỡng - đảm bảo kiến thức cơ bản, trọng tâm và có

hệ thống Vì chương trình Địa lí THPT là chương trình đồng tâm nên khi bồidưỡng học sinh qua mỗi chuyên đề giáo viên phải chú ý tính lô gíc và hệ thống củakiến thức trong từng chuyên đề

Giáo viên bồi dưỡng đội tuyển không những trang bị cho mình về kiến thức,phương pháp giảng dạy mà còn phải biết sưu tầm tích luỹ tư liệu dạy học, tích cựcđọc nghiên cứu tài liệu tham khảo, nâng cao tích luỹ kinh nghiệm, các bộ đề để rènluyện cho học sinh

Trong quá trình bồi dưỡng giáo viên phải kết hợp giữa việc trang bị kiếnthức cơ bản cần thiết với việc nâng cao mở rộng kiến thức

Kết hợp giữa trang bị kiến thức và rèn luyện các kỹ năng Địa lí theo từngchuyên đề như: Kỹ năng đọc bản đồ, át lát, phân tích bản đồ, nhận xét bảng số liệu,

vẽ và phân tích biểu đồ…Đây là nhiệm vụ trọng tâm của công tác bồi dưỡng họcsinh giỏi môn Địa Lí

Trong từng chuyên đề giáo viên phải có sưu tầm dạng đề tiêu biểu về kiếnthức kỹ năng để rèn luyện cho học sinh giúp học sinh làm quen củng cố kiến thức,

kỹ năng đã học

Sau mỗi chuyên đề cần khảo sát, đánh giá để rèn kỹ năng tư duy, trình bàycho học sinh, từ đó kiểm tra, đánh giá, nắm bắt tình hình nhận thức của học sinh để

có biện pháp khắc phục

Đánh giá phân loại đối tượng học sinh, nắm được các điểm mạnh điểm yếucủa từng học sinh từ đó có biện pháp bồi dưỡng cho phù hợp.

Trong công tác bồi dưỡng ngoài việc giáo viên cung cấp cho học sinh kiếnthức và kỹ năng cơ bản và cần thiết thì việc hướng dẫn cho học sinh phương pháp

tự học, tự nghiên cứu, tự rèn luyện kỹ năng Địa lí từ đó phát triển óc tư duy sángtạo độc lập của học sinh là rất quan trọng, đó cũng là một trong những nội dung cơbản của đổi mới phương pháp dạy học nói chung và môn Địa lí nói riêng hiện nay

4 Một số phương pháp cụ thể về bồi dưỡng phần kĩ năng

4.1 Về khai thác bản đồ

Học sinh giỏi môn Địa lí khác với những môn khác là phải biết sử dụng bản

đồ, bởi vì bản đồ là phương tiện trực quan, là một nguồn tri thức quan trọng Quabản đồ học sinh có thể nhìn một cách bao quát những khu vực lãnh thổ rộng lớn,

xa xôi trên bề mặt Trái Đất mà mình chưa có điều kiện đến tận nơi để quan sát.Việc đọc bản đồ có ba mức độ khác nhau:

+ Mức nhận biết: Chỉ mới đọc được vị trí các đối tượng Địa lí thông qua các

kí hiệu trong bảng chú giải

+ Mức thông hiểu: Đòi hỏi học sinh phải biết dựa vào những hiểu biết trênbản đồ, kết hợp với các kiến thức Địa lí để tìm ra những đặc điểm tương đối rõràng của những đối tượng Địa lí biểu hiện trên bản đồ

+ Mức vận dụng: Đòi hỏi khi đọc bản đồ học sinh phải biết kết hợp với kiếnthức Địa lí sâu hơn để so sánh, tìm ra mối liên hệ giữa các đối tượng trên bản đồ,biết phân tích, chứng minh thông qua những đối tượng Địa lí trên bản đồ

Đặc biệt học sinh giỏi môn Địa lí là phải thành thạo ở hai mức độ cao: Thông hiểu

và vận dụng

4.2 Về xử lí các bảng số liệu

Các số liệu thống kê có ý nghĩa nhất định về mặt tự nhiên cũng như kinh tế

-xã hội Trong Địa lí kinh tế nhờ số liệu học sinh có thể xác định được cơ cấu củacác ngành kinh tế, giải thích được tốc độ tăng trưởng, trình độ phát triển của cácngành kinh tế

Cần lưu ý cho học sinh giỏi môn Địa lí là số liệu dùng để làm rõ hoặc làmchỗ dựa để nêu bật ý nghĩa của những tri thức Địa lí, chứ bản thân chúng khôngphải là tri thức Địa lí Chính vì vậy, trong quá trình sử dụng số liệu chúng ta cầnbỗi dưỡng cho học sinh các năng lực so sánh, đối chiếu, phân tích các số liệu.

Trong nhiều trường hợp cần xử lí số liệu với những tính toán phức tạp,chúng ta phải hướng dẫn học sinh: Trước tiên cần dựa vào số liệu nào? xử lí chúng

ra sao, có chuyển từ số liệu tuyệt đối sang số liệu tương đối không? Vì sao phảinhư vậy, nếu vẽ biểu đồ hình tròn thì bán kính bao nhiêu

Trong các tài liệu Địa lí, các số liệu nhiều khi còn tập hợp thành các bảng,biểu Việc hướng dẫn học sinh cần chú ý đọc tiêu đề của bảng, biểu, đọc đề mụccủa các cột, đơn vị thời điểm đi kèm số liệu và cả bảng chú giải

Trong khi phân tích nội dung các bảng số liệu, cần hướng dẫn học sinh tìmmối quan hệ giữa các số liệu, phân tích chúng theo nội dung của từng vấn đề thểhiện trong các cột, các hàng Rồi đối chiếu phân tích theo hàng dọc, hàng ngang từ

cơ cấu thành phần của một tổng thể)

+Biểu đồ hình tròn (Vuông): Thường được sử dụng cơ cấu thành phần củamột tổng thể

+ Biểu đồ đường: Thường được sử dụng để thể hiện tốc độ phát triển củamột hiện tượng qua thời gian

+ Biểu đồ kết hợp: Gồm một biểu đồ hình cột và một biểu đồ đường để thểhiện động lực phát triển và mối tương quan về độ lớn giữa các đại lượng

+ Biểu đồ miền: Được biểu hiện cơ cấu hoặc động thái

4.3 Về kĩ năng làm việc với bản đồ - Át lát Địa lí Việt Nam

4.3.1 Rèn luyện kỹ năng nhận biết, chỉ và đọc các đối tượng địa lý trên bản đồ

Các đối tượng địa lý trên bản đồ thuộc nhiều loại, tự nhiên, kinh tế, xã hội

Kỹ năng nhận biết, chỉ và đọc các đối tượng Địa lý trên bản đồ rất đơn giản nhưng

là kỹ năng cơ bản Do đó phải rèn luyện kỹ năng này thường xuyên trong quá trìnhbồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi

Cách tiến hành: trước hết giáo viên phải đọc to, rõ ràng địa danh đồng thờichỉ lên bản đồ Học sinh theo dõi trên bản đồ treo tường, đối chiếu với lược đồtrong sách giáo khoa hoặc Atlat để tìm ra đối tượng Sau đó, giáo viên ghi lại tênđịa danh lên bảng, sau đó học sinh ghi lại vào vở ghi của mình Như vậy, học sinhvừa nghe, vừa ghi, vừa quan sát nên địa danh dễ đi vào trí nhớ

Khó khăn nhất là học sinh phải tìm ra các đối tượng trên bản đồ Vì thếtrong quá trình dạy học, giáo viên thường xuyên liên hệ về hình dạng đặc trưng củacác đối tượng Địa lý hoặc gắn nó với những đối tượng xung quanh để học sinh dễnhận ra

Hướng dẫn học sinh nhận xét hình thù đặc trưng của đối tượng địa lý trênbản đồ

Hướng dẫn học sinh nhận xét mối quan hệ của đối tượng với các vật khácxung quanh (dùng làm điểm tựa) để sau này dễ nhận ra và tìm được đối tượng trênbản đồ

Hướng dẫn cách chỉ đối tượng trên bản đồ

4.3.2 Rèn luyện kỹ năng xác định phương hướng trên bản đồ

Xác định phương hướng cũng là một kỹ năng đơn giản, được dạy ở các lớpdưới nhưng qua thực tế dạy học, tôi thấy nếu không thường xuyên rèn luyện lại kỹnăng này cho HS thì các em sẽ quên và không thể xác định phương hướng mộtcách chính xác trên bản đồ

Quy trình tiến hành rèn luyện kỹ năng xác định phương hướng trên bản đồ

có thể theo quy trình sau:

- Hướng dẫn học sinh tìm trên quả cầu địa cực bắc, địa cực nam và nhận rõđấy là điểm cực bắc, cực nam

- Chứng minh tất cả các đường kinh tuyến đều dẫn đến điểm cực bắc và cực

nam, tức là đường chỉ hướng bắc và hướng nam.

- Cho học sinh nhận rõ các đường vĩ tuyến chỉ hướng tây, đông và để các emchứng minh trên quả địa cầu là không có điểm tây và cũng không có điểm đông

- Chuyển sang bản đồ nửa cầu và bản đồ châu lục cho học sinh nhận xét cácđường kinh tuyến, vĩ tuyến, và đối chiếu, so sánh với các đường kinh tuyến vĩtuyến trên quả cầu để thấy rõ những sai lệch của bản đồ

- Tập xác định phương hướng trên bản đồ, atlat và đối chiếu với quả địa cầu

4.3.3 Rèn luyện kỹ năng xác định toạ độ địa lý trên bản đồ

Việc xác định toạ độ địa lý trên bản đồ cho phép nhận ra ngay một địa điểmnào đó nằm ở đới khí hậu nào và từ đó suy ra đặc điểm cơ bản của khí hậu ở địađiểm đó Vì khí hậu có ảnh hưởng đến tự nhiên đó nói chung, nếu biết được đặcđiểm của khí hậu của một nơi thì cũng có thể biết được những nét lớn về đặc điểmthổ nhưỡng, sông ngòi, thực vật …ở nơi đó

Việc xác định toạ độ địa lý không phải là công việc khó lắm nhưng học sinhthường rất lúng túng trong việc tìm toạ độ địa lý của một khu vực, một quốc gia

Do đó quy trình tiến hành rèn luyện kỹ năng xác định toạ độ địa lý cho họcsinh nên theo các bước sau:

- Hướng dẫn học sinh cách chia kinh, vĩ độ trên khung bản đồ

- Cho học sinh tập xác định kinh, vĩ độ của điểm gặp nhau của hai đườngkinh tuyến và vĩ tuyến được biểu hiện trên bản đồ

- Chuyển sang tập xác định toạ độ địa lý của của một điểm nằm ngoài cácđường kinh tuyến, vĩ tuyến được thể hiện trên bản đồ, ở các phép chiếu đồ khácnhau

- Cuối cùng tập xác định toạ độ địa lý của một khu vực (Châu lục, quốc gia)

ở trên các loại bản đồ và các phép chiếu đồ khác nhau

4.3.4 Rèn luyện kỹ năng xác định khoảng cách trên bản đồ

Việc đo tính khoảng cách trên bản đồ để đánh giá cụ thể kích thước của cácđối tượng địa lý có một ý nghĩa quan trọng về mặt khoa học cũng như về mặt hìnhthành khái niệm địa lý cho học sinh

- Để rèn luyện kỹ năng này, trước hết phải cho học sinh nắm chắc khái niệm

về tỉ lệ bản đồ Trong khi tính toán bằng cm trên bản đồ tỉ lệ nhỏ đổi ra khoảngcách ngoài thực tế, học sinh thường lúng túng Giáo viên nên hướng dẫn cách quyđổi cho các em.

- Hướng dẫn học sinh sử dụng thước tỷ lệ để tìm ra khoảng cách thực tế Quy trình tiến hành như sau:

- Làm cho học sinh nắm vững khái niệm tỉ lệ bản đồ

- Hướng dẫn học sinh đổi cm thành km

- Hướng dẫn học sinh đo tính khoảng cách trùng hướng với đường kinhtuyến dựa vào lưới kinh vĩ tuyến trên bản đồ

- Cho các em biết cách chuyển đổi số vĩ độ đo được thành km

- Hướng dẫn các em tập đo tính khoảng cách trùng hướng với vĩ tuyến vàbiết cách chuyển đổi số kinh độ thành km

- Hướng dẫn học sinh biết xác định các sai số toán học trên bản đồ do cácphép chiếu đồ Các vùng có tỉ lệ đúng, những vùng có sai số lớn để đưa ra đượccác kết quả sát thực tế hơn

4.3.5 Rèn luyện kỹ năng xác định vị trí địa lý trên bản đồ

Khi rèn luyện kỹ năng này cần làm cho các em nắm chắc ý nghĩa quan trọngcủa vị trí địa lý, biết tự mình xác địng vị trí địa lý khi tìm hiểu về bất kỳ một đốitượng địa lý tự nhiên nào và biết cách rút ra những kết luận quan trọng Những yếu

tố tự nhiên được lựa chọn để xác định vị trí địa lý tự nhiên của một khu vực nào đó

có thể được phân tích về vị trí kinh tế

Vị trí địa lý chính trị của một nước cũng có thể thay đổi theo từng giai đoạnlịch sử cũng như vị trí địa lý kinh tế

Như vậy, khi rèn luyện kỹ năng xác định vị trí địa lý cần cho học sinh rõ: Vịtrí địa lý tự nhiên, vị trí kinh tế và chính trị không tách rời nhau mà gắn bó Vị tríđịa lý là nhân tố đem lại bản sắc riêng cho mỗi nước