skkn PHƯƠNG PHÁP GIẢNG dạy, ôn tập và KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ môn NGỮ văn THEO HƯỚNG RA đề mở

Và cùng với những văn bản chỉ đạo thì Bộcũng đã thay đổi cách thức ra đề thi theo hướng mới để buộc giáo viên phải tự thayđổi cách giảng dạy theo hướng phát huy tính tích cực của người h

PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY, ÔN TẬP VÀ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ

MÔN NGỮ VĂN THEO HƯỚNG RA ĐỀ MỞ

I.ĐẶT VẤN ĐỀ

Đổi mới phương pháp giảng dạy luôn là yêu cầu thiết thực đối với người giáo viêntrong mọi thời kỳ Thế nhưng thực tế trong một thời gian rất dài chúng chỉ được chỉđạo bằng văn bản, bằng lí thuyết suông Điều này được khẳng định bằng những đề thitrong thời gian qua, thậm chí là những đề thi mang tính quốc gia Môn Ngữ văn cũng

là một trong số những môn học của nhà trường phổ thông sa vào tình trạng như thế.Cách kiểm tra, thi cử của môn Ngữ văn trong thời gian qua vô tình đã bắt học sinhphải gò vào khuôn khổ đã định sẵn, làm mất khả năng sáng tạo, cảm thụ của học sinh.Việc làm này đi ngược lại với đặc trưng vốn có của văn chương Hơn nữa học sinh sẽthụ động, máy móc trong mọi vấn đề sau này và cũng không có nhiều kiến thức thực

tế cần thiết khi chính thức va chạm với cuộc sống, có khi là không xử lí được nhữngtình huống đơn giản trong cuộc sống Nhận thức được tầm quan trọng này Bộ giáo dục

và đào tạo đã vào cuộc thật sự quyết liệt Và cùng với những văn bản chỉ đạo thì Bộcũng đã thay đổi cách thức ra đề thi theo hướng mới để buộc giáo viên phải tự thayđổi cách giảng dạy theo hướng phát huy tính tích cực của người học nhằm để ngườihọc chủ động tiếp thu kiến thức sâu hơn và có khả năng ứng dụng vào trong nghềnghiệp và cuộc sống

Từ các đề thi và văn bản chỉ đạo của Sở giáo dục và đào tạo, của Hiệu trưởng nhàtrường, của tổ chuyên môn, bản thân tôi đã mạnh dạn thay đổi từ phương pháp giảngdạy đến kiểm tra, đánh giá và bước đầu đã có được những kết quả khả quan Xin chia

Đề thi học kì của Sở giáo dục và đào tạo trong nhiều năm qua đã có những câu

hỏi chỉ có thể làm được và chỉ có thể có điểm khi học sinh học thuộc lòng như:

- Trình bày quan điểm sáng tác của Hồ Chí Minh

- Nêu những nét chính về cuộc đời và sự nghiệp văn học của Ơ – nit – Hê – minh – uê.

- Động cơ và mục đích sáng tác của nhà văn Lỗ Tấn Kể tên 2 tác phẩm tiêu biểu.

Đề thi tốt nghiệp của Bộ giáo dục cũng đã nhiều nằm có những câu hỏi như thế:

- Trong truyện ngắn Thuốc của Lỗ Tấn, khách ở quán trà nhà lão Hoa đã bàn về những chuyện gì? Hãy cho biết điều nhà văn muốn nói qua những chuyện ấy

-Nêu những nét chính về cuộc đời và sự nghiệp văn học của nhà văn M khốp

Sô-lô-Rõ ràng trong đề thi đã có nhiều nội dung buộc học sinh phải thuộc lòng, vì thếngười dạy không thể dạy theo cách để học sinh tự tư duy, tự trình bày vấn đề theo suynghĩ của bản thân mà bắt buộc học sinh phải thuộc lòng những cái có sẵn Những nộidung tích hợp cũng không sử dụng đến nên không ít giáo viên và học sinh chỉ dạy vàhọc qua loa Và với cách ra đề thi như vậy, giáo viên và học sinh có thể dạy tủ, học tủ

bỏ qua những phần chưa bao giờ được đưa vào kiểm tra, thi cử đó là phần Tiếng việt.Phần Tiếng việt trong môn Ngữ văn là một trong những công cụ rất quan trọng để cóthể cảm thụ được tác phẩm văn học (nghĩa của từ, các biện pháp tu từ, luật thơ…),phần này cũng giúp học sinh có thể tạo lập tốt các văn bản

(qua những kiến thức về chính tả, dùng từ, đặt câu, các đặc trưng của từng loại phongcách ngôn ngữ…) Khi xem nhẹ phần này, học sinh đã mất đi những kĩ năng cần thiếtlúc bước vào đời, thậm chí khi đi làm không biết cách viết một văn bản thông thường :báo cáo, đơn xin việc, biên bản hội nghị…

Trước thực tế đó cần phải xác định lại việc dạy học phải đi đôi với hành ở mức độrộng, nghĩa là kiến thức được học tập trong nhà trường sau này phải được áp dụng vào

bằng cấp đi xin việc và dạy học phải kết hợp với giáo dục toàn diện, nghĩa là phải liên

hệ kiến thức học được với thực tế đời sống, biết xâu chuỗi những mối liên hệ vốn cógiữa các môn học, biết xử lí tình huống nhạy bén, biết cách giải quyết vấn đề một cáchhợp lí, đạt kết quả tốt thì từ năm 2014 thi tốt nghiệp cũng như thi Đại học đã thực sựđổi mới Cụ thể thay đổi như sau:

Đề thi tốt nghiệp năm 2014:

I.ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)

Những ngày đầu tháng 5/2014, Trung Quốc ngang nhiên xâm nhập và hạ đặt giàn khoan HD 981 trái phép ở vùng đặc quyền kinh tế và quyền tài phán của Việt Nam, có những hành động hung hăng cản phá lực lượng thực thi pháp luật Việt Nam, vi phạm nghiêm trọng chủ quyền của Việt Nam theo Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982 Trước tình hình đó, trái tim của hơn 90 triệu người dân Việt Nam ở trong nước, hơn 4 triệu kiều bào Việt Nam ở nước ngoài, nhân dân tiến bộ, yêu chuộng hòa bình trên thế giới luôn nóng bỏng hướng về Biển Đông, hướng về Hoàng Sa và Trường Sa, dõi theo từng tin tức được truyền đi từ hiện trường vụ việc Những ngày qua, chúng ta lại một lần nữa chứng kiến tinh thần yêu nước trong mỗi một người dân Việt Nam, kiều bào ta ở nước ngoài, thể hiện sự đoàn kết trong quyết tâm bảo vệ vùng biển, đảo, chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc, lên án mạnh mẽ những hành động sai trái, phi lý của Trung Quốc Tuy nhiên, trước tình hình hiện nay

chúng ta phải bình tĩnh, sáng suốt nhận định những sự kiện đang diễn ra trên Biển Đông để có hành động phù hợp

(Bình tĩnh, sáng suốt thể hiện lòng yêu nước - Nguyễn Thế Hanh, Báo Giáo dục & Thời đại số 116 ra ngày 15 - 5 - 2014) Đọc văn bản trên và thực hiện các yêu cầu sau:

1 Nêu những ý chính của văn bản

2 Xác định phong cách ngôn ngữ của văn bản Việc dùng các từ được gạch dướitrong câu: “Những ngày đầu tháng 5/2014, Trung Quốc ngang nhiên xâm nhập và hạđặt giàn khoan HD 981 trái phép ở vùng đặc quyền kinh tế và quyền tài phán của ViệtNam, có những hành động hung hăng cản phá lực lượng thực thi pháp luật Việt Nam,

vi phạm nghiêm trọng chủ quyền của Việt Nam theo Công ước Liên Hiệp Quốc vềLuật Biển (UNCLOS) năm 1982.” có hiệu quả diễn đạt như thế nào?

3 Viết một đoạn văn ngắn bày tỏ thái độ của anh/chị về sự kiện trên

II LÀM VĂN (7,0 điểm)

Trong vở kịch Hồn Trương Ba, da hàng thịt của Lưu Quang Vũ có đoạn:

Hồn Trương Ba: Ông Đế Thích ạ, tôi không thể tiếp tục mang thân anh hàng thịt

được nữa, không thể được!

Đế Thích: Sao thế? Có gì không ổn đâu!

Hồn Trương Ba: Không thể bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo được Tôi

muốn được là tôi toàn vẹn

Ngọc Hoàng nữa, chính người lắm khi cũng phải khuôn ép mình cho xứng với danh vị Ngọc Hoàng Dưới đất, trên trời đều thế cả, nữa là ông Ông đã bị gạch tên khỏi sổ Nam Tào Thân thể thật của ông đã tan rữa trong bùn đất, còn chút hình thù gì của ông đâu!

Hồn Trương Ba: Sống nhờ vào đồ đạc, của cải người khác, đã là chuyện không

nên, đằng này đến cái thân tôi cũng phải sống nhờ anh hàng thịt Ông chỉ nghĩ đơn giản là cho tôi sống, nhưng sống như thế nào thì ông chẳng cần biết!

(Ngữ văn 12, Tập hai, NXB Giáo dục Việt Nam, 2013, tr 149) Phân tích khát vọng của nhân vật Hồn Trương Ba trong đoạn trích trên Từ đó,trình bày suy nghĩ của anh/chị về vấn đề: con người cần được sống là chính mình

Đề thi đại học 2014:

Câu I: (2 điểm )

Thuở nhỏ tôi ra cống Na câu cá

níu váy bà đi chợ Bình Lâm

bắt chim sẻ ở vàng tai tượng Phật

và đôi khi ăn trộm nhãn chùa Trần

Thuở nhỏ tôi lên chơi đền Cây Thị

chân đất đi đêm xem lễ đền Sòng

mùi huệ trắng quyện khói trầm thơm lắm

điệu hát văn lảo đảo bóng cô đồngTôi đâu biết bà tôi cơ cực thế

bà mò cua xúc tép ở đồng Quan

bà đi gánh chè xanh Ba Trại

Quán cháo, Đồng Giao thập thững những đêm hàn

(Đò Lèn - Nguyễn Duy, Ngữ văn lớp 12

Tập 1, NXB Giáo dục Việt Nam, 2013, tr.148)

Đọc đoạn thơ trên và thực hiện các yêu cầu sau:

1 Xác định những phương thức biểu đạt được sử dụng trong đoạn thơ (0,5 điểm)

2 Các từ "lảo đảo", "thập thững" có vai trò gì trong việc thể hiện hình ảnh cô đồng

và người bà (0,5 điểm)

3 Sự vô tâm của cháu và nỗi cơ cực của bà hiện lên qua những hồi ức nào? Người cháu đã bày tỏ nỗi niềm gì qua những hồi ức đó? (1 điểm)

Câu II (3 điểm)

“Kẻ mạnh không phải là kẻ giẫm lên vai người khác để thỏa mãn lòng ích

kỷ Kẻ mạnh chính là kẻ giúp đỡ người khác trên đôi vai mình”

Về hình tượng sông Hương trong bút kí Ai đã đặt tên cho dòng sông? của Hoàng Phủ Ngọc Tường (sách Ngữ văn 12), có ý kiến cho rằng: Vẻ đẹp nổi bật của sông

Hương là cảnh sắc thiên nhiên thơ mộng, tình tứ Ý kiến khác thì nhấn mạnh: Vẻ đẹp

bề sâu của sông Hương là những trầm tích văn hóa, lịch sử.

Bằng cảm nhận về hình tượng sông Hương, anh/chị hãy bình luận các ý kiến trên.

Với đề thi như thế học sinh không thể học tủ như trước mà phải biết vận dụng kiếnthức ở cả ba phân môn: Đọc văn, làm văn, tiếng việt để trả lời các câu hỏi (khác vớitrước chỉ hỏi về đọc văn ở câu I, câu II: nghị luận xã hội về một tư tưởng đạo lí hoặcmột hiện tượng đời sống và câu III: nghị luận văn học với kiểu bài phân tích thơ hoặcphân tích văn xuôi) Học sinh muốn làm được câu I phải vận dụng kiến thức cả vềtiếng việt, làm văn và đọc văn; muốn làm được câu II phải có kĩ năng làm văn nghịluận xã hội và cập nhật những thông tin gắn với thời sự quê hương, đất nước, bày tỏchính kiến của mình về các vấn đề kinh tế, chính trị, xã hội và kinh nghiệm sống; câuIII thì cần rèn thêm kĩ năng làm văn nghị luận tổng hợp ( hay còn gọi là so sánh) Nếugiáo viên vẫn giữ cách dạy như trước chắc chắn học sinh sẽ không có kĩ năng, không

đủ kiến thức để làm bài Chính vì thế người giáo viên giảng dạy phải nhanh chóngthay đổi cách dạy và kiểm tra, đánh giá theo xu thế mới

2.Giải pháp:

Từ khi có công bố thay đổi đề thi, người giảng dạy phải linh hoạt thay đổi ngaycách dạy để học sinh được trang bị đầy đủ kiến thức cần thiết cho kì thi Giải phápđược thay đổi từ thời điểm có công bố của Bộ cho đến nay như sau:

a) Trong giảng dạy:

Quá trình chuẩn bị giáo án và lên lớp giảng dạy cần chú ý đảm bảo tính phânhóa, đảm bảo chuẩn kiến thức kĩ năng và những nội dung tích hợp thật sự sát với bàihọc, những kĩ năng và những liên hệ thực tế gần gũi, cần thiết, là kiến thức sống cầntrang bị cho các em theo yêu cầu mới của xã hội không chỉ giữa các phân môn trongmôn học mà còn cả những hiểu biết ở các môn học khác HS cần phải tìm mối liên hệgiữa các kiến thức, kĩ năng của bài học với các hiện tượng, sự vật, sự việc, conngười… thường xuất hiện trong đời sống sinh hoạt hàng ngày

VD: Bài đọc văn: “ VỢ NHẶT” – Kim Lân

Quá trình soạn và giảng cần thực hiện đảm bảo chuẩn kiến thức kĩ năng Ngoài racần chú ý đảm bảo tính phân hóa, chú ý thêm phần tích hợp kiến thức liên môn, tíchhợp môi trường, kĩ năng sống, liên hệ thực tế và các kiến thức xã hội có thể vậndụng… vào từng địa chỉ của bài một cách thích hợp Chẳng hạn:

Lời vào bài (tích hợp lịch sử và địa lí):

- Qua môn học lịch sử em biết gì về nạn đói năm 1945: thời điểm xảy ra, nguyên nhân do đâu, hậu quả để lại?

Nạn đói 1945 là một tai họa khủng khiếp xảy ra từ thu đông 1944 đến xuân hè

1945, do phát xít Nhật và thực dân Pháp gây ra, đã làm cho hơn 2 triệu đồng bào ta bịchết đói (hơn 1/10 dân số nước ta lúc đó)

- Đọc tác phẩm em thấy tác giả đã nhắc đến những địa danh nào? Từ các địa danh đó

em hãy cho biết cụ thể nạn đói ấy xảy ra ở khu vực nào của nước ta?

Những địa danh được nhắc đến trong tác phẩm: Nam Định, Thái Bình, Bắc

Giang, Thái Nguyên Đó là khu vực phía Bắc của nước ta ( GV- chiếu hình bản đồ Việt Nam và chỉ rõ khu vực từ Trung Bộ đến Bắc Bộ là nơi xảy ra nạn đói)

Những gì mà các em vừa nhắc đến chỉ là thông tin và số liệu đơn thuần Bâygiờ các em sẽ được thấy lại không khí ảm đạm của những ngày đó qua đoạn phim tư

liệu và những hình ảnh thật của sự kiện thảm khốc ấy – GV chiếu cho học sinh xem phim và ảnh

Nạn đói ấy đã làm xúc động biết bao văn nghệ sĩ: Tố Hữu đã có bài Đói! Đói!, Nguyên Hồng có Địa ngục, Nguyễn Đình Thi có Vợ bờm, Tô Hoài có Mười năm,…và nhà văn Kim Lân đã đóng góp vào đề tài trên một truyện ngắn xuất sắc - Vợ nhặt Điều đặc biệt là tác phẩm Vợ nhặt không chỉ tái hiện được cuộc sống ngột ngạt, bức

bối, không khí ảm đạm chết chóc của nạn đói khủng khiếp nhất trong lịch sử mà còncho người đọc cảm nhận được sự quý giá của tình người và niềm tin của con ngườitrong tình cảnh bi đát

Trong phần nội dung bài học

Có nhiều địa chỉ GV dạy cần chú ý tích hợp như môi trường sống, kĩ năng, liên hệthực tế Chẳng hạn:

- Tích hợp kĩ năng sống và môn Công dân: Khi phân tích nhân vật Tràng GV có thể

đặt câu hỏi cho học sinh: -Trong buổi sáng đầu tiên sau khi có vợ Tràng thức dậy và

thấy nhà cửa, sân vườn hôm nay được quét tước, thu dọn sạch sẽ diễn biến tâm trạngcủa Tràng đến đây có sự thay đổi ntn ? Sự thay đổi đó thể hiện điều gì? (Nội dung cần

hướng tới: Nhân vật Tràng đã ý thức được trách nhiệm và bổn phận lo lắng cho gia

đình, cho vợ, cho con sau này Đó cũng chính là chức năng của gia đình: Gia đình là phải biết làm kinh tế, là nơi mọi người sống an toàn, lành mạnh, vui vẻ với nhau,

-Tích hợp môi trường sống: Sau những suy nghĩ đó Tràng đã cùng mẹ và vợ chung taydọn dẹp nhà cửa, sân vườn Hành động đó gợi cho em suy nghĩ gì? (Nội dung cần

hướng tới: Khi không gian sống thay đổi nó sẽ chi phối đến tâm trạng con người: Nhà cửa quang đãng, sạch sẽ giúp con người tự tin hơn và nghĩ đến tương lai nhiều hơn.

- Dân gian có niềm tin rằng nhà cửa sạch sẽ thì tương lai cũng tốt đẹp nên họ thường dọn dẹp nhà cửa để mong được may mắn, làm ăn khấm khá Việc Tràng có vợ cũng là một sự kiện lớn trong gia đình nên phải thay đổi lối sống, không gian sống để cuộc đời có thể sẽ khác đi)

-Liên hệ thực tế: Qua nội dung của văn bản và cách ứng xử của các nhân vật em cósuy nghĩ gì về những vấn đề xã hội đặt ra trong tác phẩm, bản thân em học tập được

những gì? (Nội dung cần hướng tới: Hoàn cảnh sống có thể ảnh hưởng lớn đến nhân

cách con người; cần bao dung vị tha, sẵn sàng giúp đỡ người khác trong điều kiện có thể; cần có niềm tin vào cuộc sống, biết ước mơ và tin tưởng vào tương lai…)

Với phần tiếng việt và làm văn thì tăng cường thực hành, cho học sinh làm

nhiều bài tập để củng cố lí thuyết sẽ giúp các em nhớ lâu và làm quen với dạng đềmới

b) Trong phụ đạo và ôn thi:

Chương trình phụ đạo và ôn thi tất nhiên không phải là do cá nhân tự xây dựng

và giảng dạy mà là do nhóm và tổ cùng thống nhất soạn ra và có kí duyệt của Bangiám hiệu Tuy nhiên, phân phối chương trình chỉ xác định phần cứng (nội dung cơbản cần ôn) còn mỗi giáo viên sẽ tùy vào đối tượng của lớp giảng dạy mà tự biênsoạn phần mềm (nội dung cụ thể và phương pháp giảng dạy)

Từ những lí do đó, bản thân tôi đã dựa vào hướng dẫn của các văn bản và đề thitốt nghiệp, đại học năm 2014 và phân phối chương trình để biên soạn thành các phầnnhư sau:

1.Phần Tiếng việt:

- Ôn tập lí thuyết gắn với luyện tập các nội dung: Nghĩa của từ trong câu, cácbiện pháp tu từ từ vựng, các biện pháp tu từ ngữ âm và cú pháp, luật thơ, các phongcách ngôn ngữ, giữ gìn sự trong sáng của tiếng việt, các phép liên kết, các thể thơ…( mỗi đơn vị kiến thức đều được cụ thể bằng các bài tập nhỏ để củng cố, khắc sâu chohọc sinh)

2.Phần làm văn:

- Ôn tập các phương thức biểu đạt (miêu tả, biểu cảm, thuyết minh, tự sự), hìnhthức lập luận ( diễn dịch, quy nạp, móc xích, song hành), thao tác lập luận (so sánh,bác bỏ, bình luận, chứng minh, giải thích, phân tích)

3.Phần nghị luận xã hội:

- Rèn kĩ năng làm kiểu bài nghị luận về một tư tưởng, đạo lí

- Rèn kĩ năng làm kiểu bài nghị luận về một hiện tượng đời sống

- Rèn kĩ năng làm kiểu bài nghị luận về một vấn đề xã hội đặt ra từ một tácphẩm văn học

( Phần này Ôn lí thuyết gắn với kĩ năng tìm ý, lập dàn ý, viết đoạn văn, bài văn)

4 Phần nghị luận văn học:

Các nội dung và nghệ thuật của từng văn bản trong mỗi thể loại như: phần thơ,phần truyện, phần kí, phần kịch, phần lí luận và phần nghị luận cần hướng dẫn chohọc sinh lập bảng thư mục theo mẫu

Tác phẩm – tác

giả

Năm sángtác

chúTây Tiến –

Quang Dũng

1948 khi

QD rời xađơn vị cũ

-Đoạn 1: Bức tranhthiên nhiên miềnTây Bắc hùng vĩ,

mĩ lệ, hoang vu và

- Các từ láy, liệt kê, điệp, nhân hóa, đối,