NHỮNG GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM NÂNG CAOHIỆU QUẢ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC LỐI SỐNG CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT PHAN BỘI CHÂU, TỈNH NGHỆ AN TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

Từ những yêu cầu bức thiết trên, với mong muốn góp một phần sức lực của mình vào việc nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh THPT nói chung và Trường THPT Phan Bội C

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

NGUYỄN THỊ HỒNG OANH

NHỮNG GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC LỐI SỐNG

CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT PHAN BỘI CHÂU, TỈNH NGHỆ

AN TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PPDH BỘ MÔN GIÁO DỤC CHÍNH

TRỊ

MÃ SỐ: 60.14.10

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

VINH - 2009

A MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Lịch sử nhân loại đã bước sang một kỷ nguyên mới, yêu cầu đặt ra của các quốc gia là tạo mọi cơ hội để phát triển đất nước Sự phát triển như vò bão của cách mạng khoa học kỹ thuật và công nghệ cùng với xu hướng toàn cầu hoá nền kinh tế đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự phát triển của các nước trên thế giới Cùng với xu thế đó, một trong những nhiệm vụ hết sức quan trọng của các quốc gia nói chung và ở Việt Nam nói riêng là phải đào tạo những con người toàn diện, có đức, có tài, có kỹ năng lao động để đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc Để đáp ứng yêu cầu đó, Đảng ta đã đề ra chiến lược: “Giáo dục và đào tạo cùng với khoa học, công nghệ là quốc sách hàng đầu”, nhằm “giáo dục công dân lòng yêu nước, chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, giáo dục đạo đức và nhân văn, lịch sử dân tộc và bản sắc văn hoá, ý chí vươn lên v tương lai bản thân và tiền đồ đất nước”

Trong hơn 20 năm qua, nền kinh tế thị trường đã tạo ra sự chuyển biến căn bản, đem lại những khởi sắc mới trên mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội Tuy nhiên, những tác động tiêu cực từ mặt trái của cơ chế thị trường đang tác động vào mọi quan hệ xã hội, làm sai lệch các giá trị đạo đức, ảnh hưởng xấu đến lớp trẻ Các thế lực thù địch lại thường xuyên chống phá ta bằng nhiều thủ

đoạn, trong đó âm mưu “Diễn biến hoà bnh” là một trong những thủ đoạn tinh

vi với mục đích làm cho lớp trẻ có lối sống vị kỷ, thực dụng Nhiều bạn trẻ ngày nay sống không có phương hướng, thiếu lí tưởng và mục đích cao đẹp Những ảnh hưởng xấu của văn hoá đồi trụy Phương Tây đã tác động đến nhận thức của một bộ phận thanh niên, học sinh Trước thực trạng đó, yêu cầu bức thiết đối với chúng ta là phải phát huy, tăng cường công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh, coi đây là vấn đề sống còn, là sự nghiệp cách mạng chung của đất nước

và là yêu cầu hết sức quan trọng nhằm giúp thế hệ trẻ hôm nay có bản lĩnh chính

trị vững vàng trước mọi thử thách nghiệt ngã trong quá trnh thực hiện sự nghiệp

CNH - HĐH đất nước, góp phần thực hiện thành công mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” theo định hướng XHCN.

- Giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh bậc THPT luôn được Đảng, nhà nước và xã hội đặc biệt quan tâm Bởi vì đây là lứa tuổi chuẩn bị làm người lín, tâm lý chưa ổn định Nhiều nơi, việc vi phạm đạo đức, lối sống chủ yếu tập trung ở lứa tuổi này

- Trường THPT Phan Bội Châu là mái trường có bề dày truyền thống hiếu học, học sinh vào trường là những em học giái ở những địa phương khác nhau

Đa số các em có tư cách đạo đức tốt, có lối sống lành mạnh, vừa có ý thức ham học hái, cầu tiến bộ Tuy nhiên, bên cạnh đó do sự tác động và ảnh hưởng của mặt trái cơ chế thị trường nên hiện nay công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh đã và đang đặt ra bức xúc cho công tác giáo dục của nhà trường

Từ những yêu cầu bức thiết trên, với mong muốn góp một phần sức lực của mình vào việc nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh THPT nói chung và Trường THPT Phan Bội Châu nói riêng, chúng tôi chọn

vấn đề: “Những giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức,

lối sống cho học sinh Trường THPT Phan Bội Châu, Tỉnh Nghệ An trong giai đoạn hiện nay” làm đề tài nghiên cứu.

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong những năm qua, đã có nhiều công trnh nghiên cứu, nhiều bài viết

về vấn đề đạo đức, lối sống và giáo dục đạo đức dưới góc độ tâm lý học như:

Một số công trình nghiên cứu về giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh

niên, sinh viên, học sinh trong những năm gần đây như: “Tình hình tư tưởng đạo đức, lối sống của sinh viên các trường Đại học, Cao đẳng thuộc các tỉnh Bắc miền Trung”của PGS - TS Đoàn Minh Duệ (năm 1997), Đại học Vinh; Luận án tiến sĩ triết học của Đỗ Tuyết Bảo: “Giáo dục đạo đức cho học sinh các trường phổ thông cơ sở ở Thành phố Hồ Chí Minh trong thời k đổi mới

hiện nay”; Công trình nghiên cứu về “lối sống” của Giáo sư Vò Khiêu (năm

1974), Nxb Khoa học xã hội, Hà nội

Các công trình nghiên cứu trên đó đề cập tới công tác giáo dục đạo đức, lối sống cả về mặt lý luận và thực tiễn, các tác giả đó đưa ra những giải pháp thiết thực nhằm định hướng cho công tác giáo dục đạo đức, lối sống Những công trình trên là những tài liệu hết sức bổ ích khi nghiên cứu về vấn đề này, nhưng đến nay chưa có một công trnh khoa học nào nghiên cứu một cách có hệ thống và sâu sắc về vấn đề giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh Trường THPT Phan Bội Châu

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

a Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu về đạo đức, lối sống và vai trò của nú, từ đó luận văn đề xuất một số phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh Trường THPT Phan Bội Châu hiện nay

b Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện được mục đích trên, luận văn tập trung làm rừ những vấn

đề sau:

- Vai trò của việc giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh THPT trong sự nghiệp giáo dục

- Trên cơ sở đánh giá đóng thực trạng giáo dục đạo đức, lối sống của học sinh Trường THPT Phan Bội Châu hiện nay, bước đầu đề xuất một số phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh Trường THPT Phan Bội Châu đáp ứng với yêu cầu đào tạo của nhà trường

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Tập trung nghiên cứu vấn đề giáo dục đạo đức, lối sống của học sinh Trường THPT Phan Bội Châu hiện nay

- Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài này chúng tụi chỉ giới hạn ở việc điều tra, khảo sát ở Trường THPT Phan Bội Châu - tỉnh Nghệ An

5 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng những phương pháp cô thể: Phân tích, tổng hợp; So sỏnh, đối chiếu; Lụgic và lịch sử; Khảo sát và điều tra xã hội học

6 Đóng góp của luận văn

Luận văn làm rừ hơn vai trò của việc giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh THPT, qua đó đề xuất một số phương hướng và giải pháp phự hợp để nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh Trường THPT Phan Bội Châu trong giai đoạn hiện nay

7 Ý nghĩa thực tiễn của luận văn

Luận văn có thể là tài liệu tham khảo cho các nhà giáo dục trong công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh THPT

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, cấu trúc luận văn gồm có 2 chương 9 tiết

B NỘI DUNG Chương 1 GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC, LỐI SỐNG CHO HỌC SINH THPT - YấU CẦU

CẤP THIẾT TRONG SỰ NGHIỆP GIÁO DỤC HIỆN NAY

1.1 Vai trò của việc giáo dục đạo đức, lối sống trong quỏ trình nâng cao chất lượng giáo dục học sinh THPT hiện nay

1.1.1 Một số quan điểm về đạo đức, lối sống

Từ trước đến nay đó có rất nhiều quan điểm khác nhau về đạo đức, lối sống Đạo đức là một bộ phận trọng yếu trong kiến trúc thượng tầng, là một hình thái ý thức xã hội Đạo đức cùng với các yếu tố như: thể chế chính trị, triết học, tôn giáo, pháp luật, văn học, nghệ thuật…đều phản ánh tồn tại xã hội

Ở Phương Đông, phạm trù “đạo” và “đức” xuất hiện trong các học

thuyết chính trị - xã hội của Nho giáo, Lóo giáo

Ở Phương Tây, ngay từ thời cổ đại, các nhà triết học kể cả theo trường phái duy vật hay duy tâm đều bàn về đạo đức Khỏc với Phương Đụng coi đạo đức là nội dung chủ yếu trong các học thuyết chính trị- xã hội, là khuôn mẫu để

cả xã hội tuân theo, ở Phương Tây đạo đức được bàn đến như là một bộ phận của hệ thống triết học

Nói chung, các nhà triết học trước Mỏc kể cả Phương Đụng hay Phương Tây đó bàn nhiều về đạo đức và mặc dự đó có những đóng góp nhất định nhưng nhìn chung đều rơi vào quan điểm duy tâm khi bàn về vấn đề con người, về các mối quan hệ xã hội trong đó có quan hệ đạo đức

Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, là tập hợp những nguyên tắc, qui tắc, chuẩn mực xã hội nhằm điều chỉnh và đánh giá cách ứng xử của con người trong mối quan hê với nhau và quan hệ với xã hội, chúng được thực hiện bởi niềm tin cá nhân, bởi truyền thống và sức mạnh của dư luận xã hội

Lối sống là tổng thể (hệ thống) các nột căn bản đặc trưng cho hoạt động của các dân tộc, các giai cấp, các tập đoàn xã hội trong những điều kiện xã hội nhất định về lịch sử

Công trình nghiên cứu này đề cập vấn đề lối sống của học sinh Trung học phổ thụng được nhận thức trên nội dung: Lối sống trước hết được coi là một kiểu sống Lối sống là tổng hợp những quan niệm của cá nhân về lợi ích vật chất, tinh thần và những hành vi thực hiện lợi ích đó

Đối với Việt Nam, trong thời kú CNH - HĐH các giá trị đạo đức trong truyền thống và hiện đại vẫn giữ vai trò quan trọng

1.1.2 Vai trò của việc giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh THPT trong giai đoạn hiện nay

Giáo dục đạo đức, lối sống có tác động tích cực đến việc hình thành bản chất con người

Ngày nay, cựng với sự nghiệp CNH - HĐH con người nhận thức rằng: Giá trị và giá trị đạo đức luôn là vấn đề ý nghĩa đối với bất cứ xã hội nào, thời đại nào

Giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh THPT có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với việc hình thành nhân cách, lối sống tốt đẹp của các em

1.2 Những nội dung và hình thức giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh THPT hiện nay.

1.2.1 Nội dung giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh THPT

Ngày nay, giáo dục đạo đức cho học sinh THPT là giáo dục lòng trung thành với Đảng, hiếu với Dân, yêu quê hương đất nước, có lòng vị tha nhân ái, cần cự liêm khiết và chính trực Đó là đạo đức Xã hội chủ nghĩa, là đạo đức của

cá nhân, tập thể và chủ nghĩa nhân đạo mang tính chân thực tích cực, khỏc với đạo đức vị kỷ, cá nhân Giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh gắn chặt với giáo dục tư tưởng, chính trị, giáo dục truyền thống dân tộc và bản sắc văn hoá

dân tộc, giáo dục pháp luật nhà nước XHCN, cung cấp cho học sinh những phương thức ứng xử đóng trước vấn đề của xã hội

Giáo dục đạo đức, lối sống đòi hái không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ những tri thức đạo đức, mà quan trọng hơn là kết quả giáo dục phải được thể hiện thành tình cảm, niềm tin, hành động thực tế của học sinh

Trước hết, các giá trị cần được lựa chọn để định hướng cho học sinh THPT phải đáp ứng được mục tiêu giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ phục vụ đất nước, đủ sức hoàn thành nhiệm vụ do cuộc sống đặt ra

Bên cạnh đó, khi tiến hành giáo dục lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa

xã hội, chúng ta không thể tách rời khái việc giáo dục thế giới quan cách mạng

và nhân sinh quan cộng sản chủ nghĩa cho học sinh

Công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh THPT trong giai đoạn hiện nay còn phải giúp cho học sinh có ý thức cộng đồng, tinh thần khoan dung, mình vì mọi người, chống chủ nghĩa cá nhân ích kỷ, bảo vệ mụi trường sống Nhà trường cần chú trọng đến những phẩm chất đạo đức để giáo dục cho các

em nhằm nâng cao đạo đức cách mạng, lối sống lành mạnh và có nhân cách cao đẹp Đó là những phẩm chất đạo đức về tình yêu thương con người, cần cù, vượt khó trong học tập, giúp đì lẫn nhau, có chí tiến thủ, yêu thầy mến bạn và trung thành với sự nghiệp cách mạng của Đảng, pháp luật của Nhà nước Cần phải tạo nên một phong trào thi đua sôi nổi về sự phấn đấu, tu dưởng, rèn luyện

tư cách đạo đức và tự giác trong học tập

1.2.2 Các hình thức giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh THPT

1.2.2.1 Công tác giảng dạy và giáo dục đạo đức, lối sống phải phự hợp với đặc điểm tâm sinh lý của học sinh THPT.

1.2.2.2 Giáo dục đạo đức, lối sống căn cứ vào mục tiêu, yêu cầu và cấu trúc chương trình giáo dục đạo đức ở trường THPT

1.2.2.3 Giáo dục đạo đức, lối sống thụng qua các hoạt động ngoại khoá, tham quan và tìm hiểu thực tế.

1.2.2.4 Giáo dục đạo đức bằng việc phát huy giá trị truyền thống dân tộc.

1.3 Thực trạng về đạo đức, lối sống và công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh Trường THPT Phan Bôi Châu

Có thể khẳng định, Trường THPT Phan Bội Châu là một trong những trường chuyên có bề dày truyền thống về chất lượng và hiệu quả giáo dục Năm

học 2009 -2010 với chủ đề năm học là “Đổi mới quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục”, tiếp tục tổ chức thực hiện tốt cuộc vận động hai không víí bốn nội dung trọng tâm “Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục Nói không với vi phạm đạo đức nhà giáo và ngồi nhầm lớp” do

Bộ Giáo dục đào tạo phát động, cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, cuộc vận động “Mỗi thầy giáo, cô giáo là một tấm gương sáng về đạo đức, tự học và sáng tạo”, phong trào xây dựng trường

học thân thiện, học sinh tích cực

Về phía học sinh có chiều hướng phát triển tốt về mặt tình cảm đạo đức, các em rốn luyện được kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tự nhận thức đóng sai, tự hiểu và vận dụng được một số kiến thức pháp luật trong cuộc sống hàng ngày, không có học sinh vi phạm nghiêm trọng về mặt đạo đức Hầu hết các em có lối sống lành mạnh, có tư cách đạo đức tốt, sống trung thực, có tinh thần hiếu học, tin tưởng vào đường lối của Đảng và pháp luật của Nhà nước

Bảng 1 Số lượng Đoàn viên là học sinh được kết nạp vào Đảng

từ năm 2007 đến 2009

Năm Số Đoàn viên học đối tượng Đảng Số Đảng viên được kết nạp

(Nguồn:Văn phòng Đoàn Trường THPT Phan Bội Châu, thỏng 9/2009)

Bảng 2 Điều tra về quan niệm sống của học sinh

1 Quan tâm đến việc của cả cá nhân và xã hội 70.01

2 Quan tâm đến công việc của cá nhân mình 15,20

3 Hành động theo sở thích của từng cá nhân 4,00

4 Không thấy có lợi gì khi phải quan tâm đến người khỏc 10,79

(Bỏo cáo tổng kết công tác giáo dục chính trị, tư tưởng năm học 2008 -2009

của Đoàn Trường THPT Phan Bội Châu)

Bảng 3 Điều tra thái độ của học sinh khi tham gia các hoạt động tập thể

Hào hứng, tự nguyện (%)

Thụ động (%)

Không muốn tham gia (%)

1 Tham gia các hoạt động

2 Tham gia phong trào

3 Sinh hoạt văn nghệ, thể

5 Phong trào xây dựng

(Bỏo cáo tổng kết công tác Đoàn năm học 2008 -2009

của Đoàn Trường THPT Phan Bội Châu)

Về phía giáo viên luôn trau dồi đạo đức cách mạng, đạo đức nhà giáo, tự học hái nâng cao trình độ chuyên mụn nghiệp vụ luôn là tấm gương sáng cho học sinh noi theo

Tuy nhiên bên cạnh những thành tích mà thầy và trò Trường THPT Phan Bội Châu đó đạt được trong những năm qua còng đang biểu hiện những bất cập, yếu kộm trong công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh

Về phía học sinh: Do tác động của cơ chế thị trường mà công tác giáo dục

đạo đức, lối sống vẫn luôn bị xếp sau trong cuộc ganh đua quyết liệt vào trường chuyên, lớp chọn, vào đội tuyển quốc gia nên đa số các em không coi phấn đấu

về mặt đạo đức là một tiêu chuẩn quan trọng, định hướng trong quỏ trình phấn đấu của mình

Hơn nữa, do học sinh của trường có đầu vào tương đối cao, được bồi dưởng và rốn luyện về mặt kiến thức rất tốt, sau này sẽ trở thành nguồn nhân lực cao đáp ứng sự nghiệp CNH - HĐH đất nước Một số học sinh có thể trưởng thành sau khi ra trường được đi du học sang các nước khỏc, tiếp nhận tinh hoa của nhân loại, nếu như ngay trong mụi trường nhà trường THPT không

có sự định hướng đóng đắn sẽ làm các em sau khi đào tạo xong sẽ không mang những kiến thức được học về phục vụ đất nước, dễ lóng quên truyền thống và các chuẩn mực đạo đức của dân tộc

Về phía nhà trường: Công tác giáo dục đạo đức, lối sống chưa được quan

tâm đóng mức, không đầu tư thoả đỏng cho những hoạt động ngoại khoá, tham gia sinh hoạt tập thể, thậm chí còn xem nhẹ mụn Giáo dục công dân

Vậy nguyên nhân của thực trạng trên xuất phát từ đâu?

Nước ta đang có những bước chuyển lín từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trường

Pháp luật ở nước ta chưa hình thành một cách đồng bộ, không nhất quỏn, chưa theo kịp với sự phát triển của kinh tế xã hội, đang còn những kẽ hở mà công dân có thể lợi dụng

Công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh chưa nhận được sự quan tâm sát sao của các cấp lónh đạo, hoạt động giáo dục chưa được tiến hành một cách sâu rộng và thống nhất trong toàn xã hội