Bài giảng ngữ văn 7 bài 5 sông núi nước nam (nam quốc sơn hà) 2

SÔNG NÚI NƯỚC NAM NAM QUỐC SƠN HÀ Lý Thường Kiệt PHÒ GIÁ VỀ KINH TỤNG GIÁ HOÀN KINH SƯ Trần Quang Khải... Theo truyền thuyết tác phẩm ra đời gắn liền với tên tuổi của Lí Thường Kiệt

Kiểm tra bài cũ

- Em hãy đọc lại một số bài ca dao châm biếm, cho biết nội dung của chúng?

- Qua những câu hát than thân và những câu hát châm biếm, em có nhận xét gì?

Tiết 17

SÔNG NÚI

NƯỚC

(Lý Thường Kiệt)

(Trần Quang Khải)

Tiết

SÔNG

NÚI

NƯỚC

NAM

NAM QUỐC SƠN

HÀ

( Lý Thường Kiệt)

PHÒ GIÁ VỀ KINH

TỤNG GIÁ HOÀN KINH SƯ Trần Quang Khải

I/ SÔNG NÚI NƯỚC NAM

1/ Tìm hiểu chung

- Thơ trung đại Việt Nam được

viết bằng chữ Hán và chữ

Nôm, có nhiều thể: thơ Đường

luật, song thất lục bát, lục bát,

… Đường luật là luật thơ có từ

đời Đường ở Trung Quốc

- Thất ngôn tứ tuyệt Đường

luật: một thể thơ Đường luật

quy định mỗi bài có bốn câu

thơ, mỗi câu có bảy tiếng, có

niêm luật chặt chẽ

- Nam quốc sơn hà là một bài

thơ chữ Hán viết theo thể thất

ngôn tứ tuyệt Đường luật Theo

truyền thuyết tác phẩm ra đời

gắn liền với tên tuổi của Lí

Thường Kiệt và trận chiến chống

quân Tống xâm lược ở phòng

tuyến sông Như Nguyệt

a Tác giả.

Em biết gì về tác giả

Lý Thường Kiệt?

Từ trước, bài thơ được

cho là sáng tác của Lý

Thường Kiệt trong lần

chống quân xâm lược

Tống tại Sông Cầu (Như

Nguyệt) năm 1077 Tuy

nhiên mới đây, nhiều nhà

nghiên cứu khẳng định

bài thơ này ra đời từ thời

Tiền Lê và cũng được sử

dụng trong trận đánh

chống quân Tống, nhưng

là lần đầu vào năm 981.

Ông tên thật là Ngô Tuấn (1019-1105) , là con của Sùng Tiết tướng quân Ngô An Ngữ , người

phường Thái Hòa, thành Thăng Long (Hà Nội ngày nay) Có tài liệu lại nói quê ông là làng An Xá,

huyện Quảng Đức (Cơ Xá, huyện Gia Lâm ngày nay).

Gia đình ông nối đời làm quan cho nhà Lý, ông có nhiều mưu lược, có tài làm tướng

Đền thờ

Lý Thường Kiệt tại Thanh Hoá

b Hoàn cảnh sáng tác.

Hãy cho biết hoàn

cảnh ra đời của tác

phẩm?

Di tích phòng tuyến sông Cầu

(Như Nguyệt)

Bài thơ bằng chữ Hán

Năm 1077, 30 vạn quân Tống do Quách Quỳ chỉ huy tràn sang Việt Nam

ta Lý Thường Kiệt cho lập phòng tuyến sông Như Nguyệt (sông Cầu) để chặn giặc rồi cho thủy quân đánh bại giặc ở vùng biển Quảng Ninh.

Quân bộ của Quách Quỳ đánh đến sông Như Nguyệt bị chặn đứng

Nhiều trận chiến đấu quyết liệt xảy ra Giặc Tống không sao vượt được

phòng tuyến Như Nguyệt, đành đóng trại chờ viện binh.

Đang đêm, Lý Thường Kiệt cho người vào đền thờ Trương Hống, Trương Hát ở phía nam

bờ sông Như Nguyệt, giả làm thần đọc vang bài thơ.

1/ Tìm hiểu chung

a Tác giả.

a/ Nội dung:

- Lời khẳng định chủ quyền về lãnh thổ của đất nước:

+ Nước Nam là của người Nam

+ Sự phân định địa phận, lãnh thổ nước Nam trong “thiên thư”

- Ý chí kiên quyết bảo vệ Tổ Quốc, bảo vệ độc lập dân tộc:

+ Thái độ rõ ràng, quyết liệt: coi kẻ xâm lược là “nghịch lỗ” + Chỉ rõ: bọn giặc sẽ thất bại thảm hại trước sức mạnh của dân tộc quyết tâm bảo vệ chủ quyền đất nước

2/ Đọc – hiểu văn bản

b/ Nghệ thuật

- Sử dụng thể thơ thất ngôn tứ tuyệt

ngắn gọn, súc tích đề tuyên bố nền

độc lập của đất nước

- Dồn nén xúc cảm trong hình thức

thiên về nghị luận, trình bày ý

kiến

- Lựa chọn ngôn ngữ góp phần thể

hiện giọng thơ dõng dạc, hùng

hồn, đanh thép

Nam quốc sơn hà

Nam quốc sơn hà Nam đế cư, Tiệt nhiên định phận tại thiên thư Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm, Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư

Sông núi nước Nam

Sông núi nước Nam vua Nam ở, Rành rành định phận tại sách trời

Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm, Chúng bay sẽ bị đánh tơi bời.

c Ý nghĩa của các văn bản:

Tuyên ngôn độc lập là lời tuyên bố về chủ quyền của đất nước và khẳng định không một thế lực nào được xâm phạm.

“Nam quốc sơn hà” được coi

là bản Tuyên ngôn độc lập

đầu tiên của dân tộc Vậy

Tuyên ngôn độc lập là gì ?

- Bài thơ thể hiện niềm tin vào sức mạnh chính nghĩa của dân tộc

ta

- Bài thơ có thể xem như là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của

nước ta

d Tổng kết

II/ PHÒ GIÁ VỀ KINH

a Hoàn cảnh sáng tác

Bài thơ này được ra

đời trong hoàn vảnh

nào?

Tụng giá hoàn kinh sư là một bài thơ do

Trần Quang Khải viết sau khi quân dân nhà

Trần chiến thắng trận Chương Dương và

Hàm Tử trong cuộc kháng chiến chống quan

Nguyên – Mông lần thứ hai Trần Quang

Khải đi đón xa giá của Thái thượng hoàng

Trần Thánh Tôn về lại Thăng Long sau

1 Tìm hiểu chung.

- Ngũ ngôn tứ tuyệt: Một thể thơ Đường luật qui định mỗi bài có bốn câu thơ, mỗi câu có năm tiếng có niêm luật chặt chẽ

- Dưới thời Trần, nhân dân ta đã viết nên những trang sử vẻ vang

Thượng tướng Thái sư Chiêu Minh đại vương Trần Quang Khải là

người có công lớn trong cuộc kháng chiến chống quân Mông – Nguyên xâm lược

- Sau chiến thắng Chương Dương, Hàm Tử, giải phóng kinh đô năm

1285, tác giả phò giá hai vua Trần trở về Thăng Long và cảm hứng

sáng tác bài thơ này

- Đây cũng là một trong số những bài thơ tỏ chí của văn học trung đại, người viết trực tiếp biểu lộ tư tưởng, tình cảm qua tác phẩm

• Trần Quang Khải (1241- 1294), con thứ

ba của Trần Thái Tông, là đại tướng đời nhà

Trần , làm đến chức Tướng quốc coi cả mọi

việc trong nước Sang đời Trần Nhân Tông,

năm Thiệu Bảo thứ tư, khi quân Nguyên xâm

lăng bờ cõi nước Nam, ông được phong chức

Thượng tướng Thái sư, lãnh binh trấn giữ

mặt Nam đất Nghệ An, lập công lớn tại

Chương Dương Độ Khi dẹp tan quân

Nguyên, triều đình xét công, ông đứng vào

bậc nhất.

• Trần Quang Khải được người dân Việt Nam

lập đền thờ ở một số nơi; như tại đình làng

Phương Bông, ngoại thành thành phố Nam

Em biết gì về tác giả!

b Tác giả

a Hoàn cảnh sáng tác

1 Tìm hiểu chung

II/ PHÒ GIÁ VỀ KINH

2/ Đọc – hiểu văn bản

Ý 1: Sự chiến thắng hào hùng

của dân tộc trong cuộc kháng chiến chống Nguyên – Mông xâm lược

Ý 2: Lời động viên mọi người

xây dựng, phát triển đất nước trong hoà bình và niềm tin sắt

đá vào sự bền vững muôn thuở của đất nước

Thảo luận: Bài thơ có những ý

cơ bản nào ?

a/.Nội dung

- Hào khí của dân tộc ta ở thời Trần được tái hiện qua những sự kiện lịch sử chống giặc Mông – Nguyên xâm luọc: chiến thắng Hàm Tử, Chương Dương

- Phương châm giữ nước vững bền:

+ Thể hiện khát vọng về đất nước thái bình, thịnh trị

+ Thể hiện sự sáng suốt của vị tướng cầm quân lo việc lớn, thấy rõ ý nghĩa của việc dốc hết sức lực, giữ vững hòa bình, bảo vệ đất nước

1/ Tìm hiểu chung. II/ PHÒ GIÁ VỀ KINH

- Sử dụng thể thơ ngụ ngôn tứ tuyệt cô

đọng, hàm súc để thể hiện niềm tự

hào của tác giả trước những chiến

thắng hào hùng của dân tộc.

- Có nhịp thơ phù hợp với việc tái hiện

lại những chiến thắng dồn dập của

nhân dân ta và việc bày tỏ suy nghĩ

của tác giả.

- Sử dụng hình thức diễn đạt cô đúc, dồn

nén cảm xúc vào bên trong tư tưởng.

- Có giọng điệu sảng khoái, hân hoan, tự

hào.

b/ Nghệ thuật

TỤNG GIÁ HOÀN KINH SƯ

Đoạt sáo Chương Dương độ Cầm Hồ Hàm Tử quan

Thái bình tu trí lực, Vạn cổ thử giang san

PHÒ GIÁ VỀ KINH

Chương Dương cướp giáo giặc Hàm Tử bắt quân thù

Thái bình nên gắng sức Non nước ấy ngàn thu

2/ Đọc – hiểu văn bản

a/.Nội dung

1/ Tìm hiểu chung.

II/ PHÒ GIÁ VỀ KINH

c/ Ý nghĩa văn bản.

Hào khí chiến thắng và khát vọng về một đất nước thái bình, thịnh trị của dân tộc ta thời nhà Trần.

d/ Tổng kết

Ghi nhớ sgk

2/ Đọc – hiểu văn bản

a/.Nội dung

1/ Tìm hiểu chung.

b/ Nghệ thuật

II/ PHÒ GIÁ VỀ KINH

III LUYỆN TẬP

Ngôn ngữ gần gũi với đại đa số nhân dân Đại Việt bấy giờ, họ đã góp phần quan trọng vào chiến thắng quân Tống, quân Nguyên

Lời thơ ngắn gọn cô đọng như một lời thề quyết tâm giữ gìn cõi bờ đất nước trước kẻ thù

Bài tập trang 68

sgk

DẶN DÒ

1/ Đọc thuộc hai bài thơ

(bản dịch thơ).

2/ Đọc bài đọc thêm SGK

trang 68.

3/

- Làm phần luyện tập ở

sau hai bài.

- Về nhà học bài, chuẩn bị

bài trước “ Từ Hán Việt”

Chào các

em !