Quản lí nhà trường là hệ thống tác động có mục đích có kế hoạch hợp qui luậtcủa chủ thể quản lí nhà trường làm cho nhà trường vận hành theo đường lối, quanđiểm giáo dục của Đảng, thực hi
Trang 12.1 Tầm quan trọng của vấn đề được nghiên cứu:
Nhà trường là một thiết chế xã hội được tổ chức theo luật định, ở đó hoạtđộng giáo dục diễn ra theo một chương trình kế hoạch nhất định, là một đơn vị của
hệ thống giáo dục quốc dân
Trường THCS là cơ sở giáo dục của bậc trung học, bậc học nối tiếp bậc Tiểuhọc của hệ thống giáo dục quốc dân nhằm hoàn chỉnh học vấn phổ thông
Nhà trường trung học là nhà trường Xã hội chủ nghĩa có tính nhân đạo dân tộckhoa học, hiện đại, lấy chủ nghĩa Mác-Lê Nin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nềntảng
Quản lí nhà trường là hệ thống tác động có mục đích có kế hoạch hợp qui luậtcủa chủ thể quản lí nhà trường làm cho nhà trường vận hành theo đường lối, quanđiểm giáo dục của Đảng, thực hiện mục đích kế hoạch đào tạo của nhà trường, gópphần thực hiện mục tiêu chung của giáo dục: Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực,bồi dưỡng nhân tài, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.Bản chất của công tác quản lí lớp học là sự tác động có mục đích đến mỗi conngười và tập thể con người Hoạt động quản lí được phân chia thành các hoạt động
bộ phận thực hiện những nhiệm vụ riêng Các hoạt động bộ phận đó là: Kế hoạch,
tổ chức , lãnh đạo chỉ huy, kiểm tra, phân tích và thông tin Chúng tạo thành mộthoạt động hoàn chỉnh: Hoạt động quản lí, và được gọi là các chức năng cơ bản củaquản lí Trong một chu trình quản lí thì các chức năng quản lí đóng vai trò là cácgiai đoạn của nó, từ giai đoạn đầu là kế hoạch, kết thúc là kiểm tra Thông tin vàphân tích có mặt ở mọi giai đoạn của chu trình
Kế hoạch chủ nhiệm lớp học là một chức năng quan trọng, là giai đoạn đầutiên của một chu trình quản lí, một giai đoạn cực kì quan trọng vì nó định ra mụctiêu nhiệm vụ dự kiến những kết quả cần đạt tới, những trở ngại cần phải vượtqua Nó là cơ sở, là định hướng quan trọng cho hoạt động tiếp theo của lớp “Hoạtđộng mà không có kế hoạch giống như đi trên đại dương mà không có la bàn” Nóthể hiện quản lí một cách khoa học Điều này còn có ý nghĩa lớn lao đối với việcquản lí hệ thống giáo dục, hệ thống có tính tổ chức cao
Xây dựng kế hoạch chủ nhiệm là biện pháp thực hiện dân chủ hoá, xã hội hoálớp học một cách triệt để nhất Kế hoạch là cơ sở thống nhất mọi hoạt động của cácthành viên trong lớp và các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường nhằmthực hiện nhiệm vụ năm học Quản lí lớp học bằng kế hoạch là cách quản lí khoahọc, giúp giáo viên chủ nhiệm (GVCN) chủ động điều hành công việc, hướng mọihoạt động vào việc thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm, tránh được sự hoạt độngthiếu phối hợp đồng bộ Mặt khác, kế hoạch còn là căn cứ để kiểm tra và tự kiểmtra đánh giá về kết quả thực hiện nhiệm vụ năm học của lớp
Trang 2Xây dựng kế hoạch chủ nhiệm là tạo tiền đề cho quá trình quản lí lớp học.Chất lượng của kế hoạch có ảnh hưởng lớn đến chất lượng quản lí của giáo viênchủ nhiệm, Bởi vì kế hoạch chủ nhiệm được coi là chương trình hành động củalớp, quá trình quản lí của GVCN là quá trình chỉ đạo thực hiện các mục tiêu đề ratrong kế hoạch.
Trong khoa học quản lí xây dựng kế hoạch là một chức năng của nhà quản lí,
dù tính chất và phạm vi của nó khác nhau ở những cấp quản lí khác nhau Xâydựng kế hoạch có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với công tác quản lí củangười quản lí Lê Nin đã từng ví “Mọi kế hoạch đều là thước đo, tiêu chuẩn, đènpha và là cái mốc”
Tổ chức chỉ đạo thực hiện kế hoạch là khâu tạo ra hiệu quả thật sự của hoạtđộng quản lí Thực hiện tốt khâu này sẽ biến kế hoạch thành hiện thực, biến mụctiêu thành kết quả Chỉ đạo thực hiện kế hoạch là một quá trình, là nghệ thuật tácđộng đến con người, tập thể lớp sao cho các thành viên trong lớp tự nguyện vàhăng hái thực hiện kế hoạch để đạt được mục tiêu của lớp Vì thế công việc này đòihỏi cao ở người giáo viên về trình độ chuyên môn nghiệp vụ và năng lực tổ chứchoạt động thực tiễn Mặt khác, ngoài việc xây dựng kế hoạch năm học của lớp,giáo viên chủ nhiệm phải xây dựng kế hoạch cá nhân và thực hiện kế hoạch đó mộtcách khoa học
2.2 Tóm tắt thực trạng liên quan đến vấn đề nghiên cứu:
Thông thường ở trường THCS, giáo viên chủ nhiệm được hiệu trưởng phân
công chủ nhiệm theo lớp theo chu kỳ từ lớp 6 đến lớp 9 nhằm tạo môi trường đểGVCN có một tầm nhìn chiến lược cho phát triển lớp học và có đủ thời gian hiểuđược đặc điểm, trình độ, diễn biến trong quá trình giáo dục và tự rèn luyện của họcsinh lớp mình phụ trách Tuy nhiên ở nhiều nhà trường, số giáo viên mới ra trường
và thỉnh giảng nhiều chưa có kinh nghiệm, năng lực quản lý, giảng dạy ở các lớptrên, nên GVCN chỉ theo lớp từ lớp 6 đến lớp 8, thậm chí chỉ chủ nhiệm từng năm
ở mỗi lớp hoặc chuyên chủ nhiệm lớp ở khối 6 hay khối 7 chẳng hạn Cách làmnày chỉ giải quyết tình thế cho trường hợp nguồn nhân lực cụ thể của trường nào
đó, nhưng lại có nhiều bất lợi cho công tác chủ nhiệm lớp
Không ít GVCN chỉ coi việc xây dựng kế hoạch chủ nhiệm như một hìnhthức “đối phó”, làm cho có ,chưa đầu tư
Dùng kế hoạch năm trước hoặc mượn đồng nghiệp để sao chép lại, điều
chỉnh vài số liệu cho phù hợp để dùng vào năm sau,
Công tác tổ chức thực hiện kế hoạch của GVCN còn nhiều hạn chế, thiếu sự
hướng dẫn các tập thể tổ, nhóm, cá nhân trong lớp xây dựng kế hoạch năm học Trong kiểm tra chưa phân tích những thuận lợi, khó khăn đã gặp phải đểđiều chỉnh những lệch lạc, chưa chú ý phát huy những nhân tố tích cực
Thực trạng trên cho thấy GVCN xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện kếhoạch ở trường THCS trong những năm gần đây còn nhiều bất cập Việc nâng caochất lượng kế hoạch và hiệu quả tổ chức thực hiện kế hoạch ở trường THCS là mộtyêu cầu cần thiết và không thể thiếu được
Trang 32.3 Lý do chọn đề tài:
Trong hoạt động nhận thức, nghiên cứu khoa học cũng như trong mọi hoạtđộng thực tiễn, cải tạo hiện thực bao gồm cả lĩnh vực quản lí nói chung, quản lígiáo dục và đặc biệt là quản lí giáo dục học sinh nói riêng, ngoài việc xác định rõđược đối tượng, định được mục tiêu, chủ thể còn tìm ra được những phương pháp,cách thức tiến hành công việc thích hợp để tiến hành có hiệu quả những nhiệm vụ
đề ra Tuy nhiên, việc GVCN các lớp tự nghiên cứu một hệ thống lí luận để ápdụng vào thực tiễn của lớp mình không phải là đơn giản Là một giáo viên làmcông tác chủ nhiệm ở trường THCS, qua thực tiễn công tác, qua học tập tìm tòi vàhọc hỏi ở đồng nghiệp tôi xin đề cập vấn đề “ Giáo viên chủ nhiệm xây dựng kếhoạch và tổ chức thực hiện kế hoạch ở trường THCS Phù Đổng.” nhằm giúp chogiáo viên chủ nhiệm, các thầy cô giáo bổ sung những thông tin thực tế cho việc rút
ra những biện pháp xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện kế hoạch tốt hơn
Dù rằng đề tài mang tính nghiên cứu nhưng tôi tin chắc rằng sẽ có tác độngmạnh đến thực tiễn, nó làm ảnh hưởng đến nếp nghĩ đến nếp làm của mỗi chúng tatrong thời gian qua Mặc dù, do đề tài xuất phát từ ý tưởng chủ quan, mới mẽ, thiếutài liệu tham khảo, thời gian có hạn, tất nhiên đề tài sẽ không tránh khỏi nhữngkhiếm khuyết và chắc chắn sẽ còn nãy sinh nhiều vấn đề cần giải quyết Tôi mong
sự giúp đỡ và đóng góp ý kiến chân tình trên cơ sở xây dựng của các nhà quản lí,các nhà sư phạm
Để hoàn thành đề tài này tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ tạo điều kiệncủa lãnh đạo nhà trường, tổ chuyên môn, tập thể giáo viên, học sinh trường THCSPhù Đổng đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình để hoàn thành đề tài này
2.4 Giới hạn nghiên cứu của đề tài:
- Giáo viên chủ nhiệm xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện kế hoạch ởtrường THCS Phù Đổng - Đại Lộc - Quảng Nam
- Đề tài tập trung nghiên cứu việc vận dụng cơ sở lý luận, các kiến thức, kỹnăng giúp cho giáo viên chủ nhiệm xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện kếhoạch tốt hơn
và khả năng sao cho đạt được những mục tiêu đề ra một cách tốt nhất Hoạt động
có kế hoạch là đặc trưng bản chất của con người, sự thành công của con người phụthuộc trước hết vào việc lập kế hoạch trước khi hành động Đối với nhà quản lí kếhoạch được coi là sản phẩm của lao động quản lí, nó là kết quả của quá trình tưduy
+ Kế hoạch: Kế hoạch là toàn bộ những điều vạch ra một cách có hệ thống về
những công việc dự định làm trong một thời gian nhất định đối, với mục tiêu, cáchthức, trình tự, thời gian tiến hành.(Viện ngôn ngữ, Từ điển Tiếng Việt, NXB Đà
Trang 4Nẵng, 2000) Như vậy kế hoạch là một văn bản được trình bày bằng lời, bằng con
số, bằng những hình vẽ hay biểu đồ thể hiện sự sắp xếp, tính toán của nhà quản
lí Bản kế hoạch là sản phẩm đầu tiên của kế hoạch hoá
+ Kế hoạch chủ nhiệm: Kế hoạch chủ nhiệm là chương trình hành động trong
tương lai của lớp chủ nhiệm, nhằm xác định một cách chính xác lớp học của chúng
ta muốn đi đến đâu, và cần phải làm gì, và là như thế nào để đạt được mục tiêu đó
Kế hoạch chủ nhiệm được xây dựng cho 4 năm học (gọi là kế hoạch chiến lược) vàxây dựng cho một năm học (gọi là kế hoạch năm học)
+ Sứ mệnh: Sứ mệnh khẳng định mục đích, lý do tồn tại của lớp học, các lĩnh
vực phục vụ ưu tiên và cách thức phục vụ lớp học sẽ thực hiện để thỏa mãn nhucầu giáo dục học sinh
+ Giá trị: Giá trị là điều mà lớp học cam kết thực hiện cho các bên có liên
quan (Ban giam hiệu, Tập thể sư phạm, Đoàn TNCS HCM, Đội TNTP HCM, HộiCha mẹ học sinh, nhà trường), các nguyên tắc chỉ đạo hành vi của các thành viêntrong lớp chủ nhiệm
+ Tầm nhìn : tầm nhìn là ý tưởng về tương lai của lớp học có thể đạt được,
thể hiện mong muốn của lớp học, của nhà trường và cộng đồng Tầm nhìn chỉ rõquang cảnh hiện thực, tin cậy và hấp dẫn trong tương lai Tầm nhìn là mục tiêu vẫygọi, nó chỉ ra cầu nối từ
+ Mục tiêu: Mục tiêu là kết quả cần đạt của kế hoạch, là những thay đổi trong
môi trường học tập của học sinh hoặc hoạt động của tập thể lớp
3.2 Cơ sở lý luận:
3.2.1 Các kiểu lập kế hoạch:
Chúng ta đã biết, lập kế hoạch là thiết kế trước bước đi cho hoạt động tươnglai để đạt được những mục tiêu đã xác định thông qua việc sử dụng tối ưu nhữngnguồn nhân lực, vật lực đã có và sẽ được khai thác Lập kế hoạch được tiến hành ởhai cấp khác nhau: Cấp vĩ mô và cấp vi mô Tuy nhiên việc phân định giữa hai cấpnày cũng chỉ là tương đối
Lập kế hoạch cấp quốc gia là lập kế hoạch cấp vĩ mô, lập kế hoạch cho cấpvùng tỉnh hay từng huyện có thể coi là lập kế hoạch cấp trung gian giữa lập kếhoạch cấp vĩ mô và vi mô Lập kế hoạch cho từng cơ sở giáo dục được xác định làlập kế hoạch cấp vi mô
Ngoài việc phân loại theo cấp vĩ mô và vi mô, kế hoạch có thể được phân loạitheo chỉ số thời gian: Kế hoạch chiến lược (dài hạn) và kế hoạch hành động (ngắnhạn) Lập kế hoạch chiến lược quan tâm đến mục tiêu dài hạn và những giải pháplớn, còn kế hoạch ngắn hạn là đặt ra những mục tiêu cụ thể trước mắt và các hoạtđộng cụ thể trong khoảng thời gian không dài
Lập kế hoạch chiến lược là một hoạt động có tính định hướng nhằm xác địnhmột cách chính xác chúng ta muốn đến đâu và làm thế nào để đến đó Như vậy, lập
kế hoạch chiến lược là xác định mục tiêu dài hạn và xác định được những cáchthức đạt được những mục tiêu đó trên cơ sở phân tích môi trường bên ngoài, điềukiện bên trong, nhu cầu của tổ chức và các điều kiện tài chính, nguồn lực đã có và
có thể huy động được để thực hiện mục tiêu đã xác định
Trang 5Lập kế hoạch hành động là sự chuyển tải những mục tiêu chiến lược được xácđịnh trong bản kế hoạch chiến lược thành những chương trình hành động cụ thể.Việc lập kế hoạch ngắn hạn giúp thực hiện kế hoạch chiến lược bằng các hoạt động
cụ thể gắn với những mốc thời gian cụ thể , những đơn vị và con người cụ thể vànhững nguồn lực được xác định
Trong hệ thống giáo dục quốc dân thì nhà trường là cơ sở giáo dục cấp vi mô,
kế hoạch nhà trường phải cụ thể hoá kế hoạch của ngành cho phù hợp với đặc điểm
và tình hình thực tế của trường Có như vậy việc thực hiện mục tiêu đào tạo mà xãhội giao cho trường mới có khả năng đạt được
Trong nhà trường có bốn thành phần tham gia quá trình sư phạm: Cán bộquản lí, giáo viên, học sinh, gia đình và xã hội Mỗi thành phần có chức năngnhiệm vụ cụ thể, mỗi thành phần có đối tượng phạm vi hoạt động khác nhau Đốitượng và phạm vi hoạt động của hiệu trưởng là toàn bộ hoạt động nhà trường , sau
đó là các phó hiệu trưởng, phạm vi hẹp tiếp theo sau đó là giáo viên, cán bộ côngnhân viên, cuối cùng là học sinh
Theo sự phân chia cấp bậc như vậy thì trong nội bộ nhà trường, kế hoạchcông tác của nhà trường (cấp toàn trường) là kế hoạch vĩ mô, còn các loại kế hoạch
vi mô là sự cụ thể hoá kế hoạch vĩ mô cho phù hợp với điều kiện cụ thể của từngngười trong từng bộ phận
3.2.2 Bản chất của kế hoạch hoá công tác chủ nhiệm:
Bản chất kế hoạch hoá công tác chủ nhiệm thể hiện ở hoạt động phân tích tìm
ra những con người những giải pháp để đưa tập thể lớp đáp ứng nhu cầu ngày càngcao của xã hội Sơ đồ biểu hiện bản chất kế hoạch hoá công tác chủ nhiệm (Phụlục 1)
Lập kế hoạch công tác chủ nhiệm là phân tích những gì xảy ra trong quá khứbao gồm những kết quả đạt được, những kinh nghiệm thành công cũng như chưathành công để từ đó tìm ra những giải pháp tốt vươn tới tương lai, đạt tới nhữngmong muốn đang chờ đợi Như vậy lập kế hoạch chủ nhiệm lớp là một hoạt độngnối liền quá khứ- hiện tại- tương lai
3.2.3 Nguyên tắc xây dựng kế hoạch chủ nhiệm ở nhà trường THCS :
3.2.3.1 Kế hoạch phải quán triệt quan điểm, đường lối giáo dục của Đảng, mụctiêu đào tạo của cấp học; kế hoạch phải cụ thể hoá chủ trương, phương hướngnhiệm vụ năm học của nhà trường và bộ phận
3.2.3.2 Kế hoạch phải có cơ sở khoa học và sát thực tiễn
Nguyên tắc này đòi hỏi phải vận dụng một cách tổng hợp các hệ thống qui luật
và yêu cầu đòi hỏi của các qui luật khi xây dựng hệ thống chỉ tiêu, khi đề ra cácgiải pháp Đồng thời các mục tiêu đề ra trong kế hoạch phải phù hợp với thực tếcủa lớp và có khả năng thực thi
3.2.3.3 Kế hoạch phải đảm bảo tính cân đối, toàn diện và có trọng tâm
- Cân đối: Đảm bảo hợp lý giữa công việc, các hoạt động của lớp như : Cân đốigiữa số lượng và chất lượng, cân đối giữa nhu cầu và khả năng, cân đối giữa cáchoạt động giáo dục
- Toàn diện : Kế hoạch phải đề cập tới đầy đủ các nhiệm vụ của lớp, các thànhviên
Trang 6- Có trọng tâm : Những vấn đề trọng tâm của lớp trong năm học, đầu tư nguồnlực, thời gian để đảm bảo chất lượng.
3.2.3.4 Đảm bảo tính tập trung dân chủ :
Tính tập trung dân chủ trong công tác xây dựng kế hoạch chủ nhiệm phảiđược đảm bảo cả về nội dung kế hoạch, phương pháp xây dựng và chỉ đạo thựchiện
Về nội dung tính tập trung đảm bảo sự thống nhất cao trong tập thể lớp tạonên sức mạnh tổng hợp Tính dân chủ là đảm bảo tính chủ động, sáng tạo trên cở
sở phát huy tiềm năng của từng bộ phận, tổ
Về phương pháp, để đảm bảo tính tập trung dân chủ trong chỉ đạo thực hiện
kế hoạch chủ nhiệm phải mở rộng quyền dân chủ, thảo luận để phát huy trí tuệ,nhiệt tình đóng góp ý kiến của tập thể thành viên trong lớp
Để đảm bảo tính tập trung dân chủ trong chỉ đạo thực hiện kế hoạch thì phảithường xuyên rút kinh nghệm, đánh giá việc thực hiện kế hoạch để giữ cho kếhoạch được vận hành theo đúng tiến trình đã đặt ra
3.2.3.5 Đảm bảo tính pháp lệnh của kế hoạch:
Kế hoạch sau khi được các thành viên đóng góp ý kiến, được cấp trên duyệtthì trở thành văn bản mang tính pháp lí Đó là quyết định quản lí quan trọng củagiáo viên chủ nhiệm, mọi thành viên phải có trách nhiệm thực hiện và hoàn thành
kế hoạch năm học
3.2.3.6 Đảm bảo tính hiệu quả:
Xây dựng kế hoạch chủ nhiệm là sự lựa chọn các giải pháp tối ưu trong số cácgiải pháp có thể vươn tới mục tiêu Sự lựa chọn phải xuất phát từ việc tính toán,Việc sử dụng các nguồn lực sao cho hợp lí nhất, tiết kiệm nhất Ở đây cần phânbiệt khái niệm: Kết quả và hiệu quả
Việc đánh giá một kế hoạch là phải đánh giá hiệu quả của nó, nghĩa là phải sosánh kết quả đạt được với chi phí bỏ ra Hiệu quả của quản lí được tính theo côngthức:
H= K P
Trong đó: K là kết quả đạt được
P là hao phí bỏ ra
3.2.4 Hệ thống kế hoạch chủ nhiệm: (phụ lục 2)
3.2.5 Yêu cầu của kế hoạch chủ nhiệm : (phụ lục 3)
-Kế hoạch chủ nhiệm trước hết phải thể hiện những mong muốn đòi hỏi củanhà trường và xã hội đối với tập thể con người do nhà trường đào tạo về tri thức, tưtưởng, tình cảm, sức khoẻ và những kĩ năng lao động cần thiết Những mong muốncủa xã hội ở đây là yêu cầu chung của đất nước và của địa phương nơi trườngđóng
-Kế hoạch chủ nhiệm phải thể hiện những mong muốn của tập thể lớp cũngnhư các thành viên của nó Những mong muốn của cá nhân và tập thể lớp, nhàtrường phải thống nhất thể hiện trong mục tiêu của kế hoạch
-Kế hoạch chủ nhiệm phải tạo điều kiện phát huy những sáng kiến và tráchnhiệm của từng bộ phận, từng cá nhân; tôn trọng sự đa dạng các biện pháp thựchiện kế hoạch
Trang 74 CƠ SỞ THỰC TIỄN:
THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨUTrên cơ sở nghiên cứu lí luận về xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện kếhoạch, tôi tiến hành phân tích, đánh giá việc xây dựng kế hoạch và tổ chức thựchiện kế hoạch năm học ở trường THCS Phù Đổng - Đại Lộc - Quảng Nam trongnhững năm gần đây thực trạng của nó còn những hạn chế sau:
4.1 Việc xây dựng kế hoạch chủ nhiệm năm học:
- Giáo viên chủ nhiệm chưa nắm được qui trình xây dựng kế hoạch năm học
- Giáo viên chủ nhiệm chưa hình dung được cấu trúc và những nội dung chủ yếucủa kế hoạch
- Kế hoạch vẫn còn chung chung, đơn giản thể hiện ở thông tin thiếu cụ thể; kếhoạch chưa cụ thể hoá chủ trương, phương hướng nhiệm vụ năm học của nhàtrường, của ngành
- Kế hoạch chưa xác định rõ ràng trọng tâm của lớp trong năm học
- Các biện pháp đề ra không cụ thể và ít sáng tạo
- Nhiều mục tiêu, chỉ tiêu, luận điểm còn mang tính khẩu hiệu chung chung,thiếu dân chủ, ít đổi mới
- Các kênh thông tin chưa kịp thời, chưa chính xác
- Công tác tham mưu với chi bộ, lãnh đạo nhà trường, đoàn thể về việc thực hiện
kế hoạch của lớp và việc tổ chức chỉ đạo của Hội Cha mẹ học sinh tham gia xâydựng tập thể lớp theo chưa được thường xuyên
Thực trạng trên cho thấy giáo viên chủ nhiệm xây dựng kế hoạch và tổ chứcthực hiện kế hoạch ở trường THCS Phù Đổng trong những năm gần đây còn nhiềubất cập Việc nâng cao chất lượng kế hoạch và hiệu quả tổ chức thực hiện kế hoạch
ở trường THCS Phù Đổng là một yêu cầu cần thiết và không thể thiếu được Chính
vì vậy, qua nghiên cứu lí luận và thực tiễn, tôi có thể tìm ra những nguyên nhân tồntại của việc xây dựng kế hoạch ở trường mình với nhiều yếu tố chủ quan, kháchquan dưới sự tác động của Kinh tế - Xã hội và các hoạt động xã hội khác Môitrường này với những yếu tố tiêu cực có ảnh hưởng đến việc lập kế hoạch chủnhiệm
4.3 Nguyên nhân:
Trang 8- Giáo viên chủ nhiệm chưa được tập huấn cơ bản về lí luận quản lí giáo dục,quản lí lớp học, tầm nhìn hạn chế.
-Trình độ quản lí lớp học của GVCN còn hạn chế, thiếu năng lực tổ chức hoạtđộng giáo dục
-Điều kiện kinh tế-xã hội của địa phương nơi trường đóng còn nhiều khó khăn.-Các lực lượng trong và ngoài nhà trường phối hợp giáo dục chưa đồng bộ
5 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU.
NHỮNG GIẢI PHÁP ĐỀ RA TÁC ĐỘNG VÀO THỰC TẾ TẠO RA HiỆUQUẢ,CHẤT LƯỢNG TRONG VIỆC XÂY DỰNG KẾ HOẠCH VÀ TỔ CHỨC THỰCHIỆN KẾ HOẠCH Ở TRƯỜNG THCS PHÙ ĐỔNG - ĐẠI LỘC - QUẢNG NAM
5.1 Xây dựng kế hoạch chủ nhiệm năm học:
Đối với các lớp học, chất lượng của kế hoạch và hiệu quả thực hiện kế hoạchquyết định chất lượng và hiệu quả của quá trình giáo dục
Tuy nhiên xây dựng kế hoạch là công việc vô cùng khó khăn, đòi hỏi caokhông chỉ ở năng lực và kỹ năng quản lí giáo dục của người giáo viên chủ nhiệm
mà còn có sự sáng tạo, khả năng phân tích, phán đoán, và đầu tư nhiều thời gian
Vì vậy muốn xây dựng kế hoạch chủ nhiệm tốt, người giáo viên chủ nhiệmphải có tư duy logic, khả năng phân tích tổng hợp và khái quát vấn đề, dự đoánnhững vấn đề, những mối quan hệ sẽ xãy ra trong hoạt động và kết quả công việc,
tư duy mềm dẽo và linh hoạt, óc tưởng tượng phong phú Bên cạnh đó khi xâydựng kế hoạch giáo viên chủ nhiệm phải có một số kỹ năng nhất định: Nắm bắt và
xử lí thông tin liên quan đến các hoạt động của nhà trường, lớp ; xác định các mụctiêu trọng tâm, mục tiêu chung và mục tiêu cụ thể của lớp mình, đưa ra các biệnpháp thực hiện mục tiêu, phân chia và bố trí công việc khoa học, hợp lí để dễ dànghoàn thành kế hoạch lập kế hoạch chi tiết
Khi thực hiện công tác kế hoạch của lớp mình phụ trách người giáo viên chủnhiệm phải quan tâm đầy đủ các loại kế hoạch như: Kế hoạch dài hạn, kế hoạchngắn hạn, kế hoạch tổng thể, kế hoạch bộ phận, kế hoạch tập thể, kế hoạch cánhân Trong đó đặc biệt chú ý đến kế hoạch năm học Kế hoạch năm học là cáimốc trong kế hoạch dài hạn, nó thừa kế kế hoạch của năm học trước và chuẩn bịcho kế họach năm sau
Khi xây dựng kế hoạch năm học, giáo viên chủ nhiệm phải biết phân tích đểphân chia một quá trình một hiện tượng, một sự việc thành những yếu tố riêng biệtrồi xem xét bản chất của từng yếu tố đó và các mối quan hệ giữa chúng với nhau,xác định các qui luật vận động, các mâu thuẫn trong các bộ phận đó Khi phân tíchphải gắn liền với các chuẩn đoán tư duy để đưa ra một kết luận, một phán đoán,một nhận định Một số chuẩn đoán sau khi được phân tích kỹ càng dựa vào một sốtiêu chí, một số chuẩn mực trở thành những kết luận mang tính khách quan hơn.Trong quá trình phân tích, chẩn đoán phải dựa vào những dấu hiệu, những thôngtin, cần sàng lọc lựa chọn để tìm kiếm những yếu tố đặc trưng mang tính bản chất.Sau đó tổng hợp các yếu tố đặc trưng, các yếu tố rời rạc thành một kết luận tổnghợp
Trang 9Ngoài việc phân tích, chẩn đoán, tổng hợp trong khi lập kế hoạch thì giáo viênchủ nhiệm phải định ra một sự cân đối nào đó để căn cứ vào vai trò, vị trí của mỗiquá trình, mỗi hoạt động trong toàn bộ hoạt động của nhà trường đóng góp vào sựhoàn thành mục tiêu chung Việc định ra sự cân đối trong kế hoạch chủ nhiệm giúpgiáo viên chủ nhiệm tính toán việc phân bổ các nguồn lực để thực hiện các nhiệm
vụ nâng cao chất lượng và đảm bảo về mặt số lượng của quá trình giáo dục; cânđối giữa nhu cầu và khả năng; giữa nhu cầu trước mắt và đòi hỏi lâu dài; giữaquyền lợi của giáo viên và học sinh; giữa lợi ích cá nhân với lợi ích tập thể và lợiích toàn xã hội Đồng thời định mức tiêu hao một nguồn lực nào đó ( Tiền, người,thời gian ) để hoàn thành một công việc đã đề ra Giáo viên chủ nhiệm định mứcchính xác mức tiêu hao các nguồn lực khi xây dựng kế hoạch sẽ bảo đảm sự hợp lýtiết kiệm và có hiệu quả trong khi sử dụng các tiềm lực tạo ra sự phân công laođộng một cách khoa học, đánh giá sự công bằng cống hiến của mọi thành viên.Với kĩ năng và phương pháp lập kế hoạch đã nêu trên, để xây dựng kế hoạchchủ nhiệm hiệu quả, khả thi, giáo viên chủ nhiệm cần tiến hành theo quy trình xâydựng sau:
5.1.1 Quy trình xây dựng kế hoạch năm học:
* Bước 1: Phân tích môi trường (SWOT) trong xây dựng kế hoạch
Phân tích SWƠT ( viết tắt từ chữ cái đầu tiên của các từ sau: Strengths( Cácđiểm mạnh ); Weaknesses( Các điểm yếu ); Opportunites( Các cơ hội );Threats( Các đe dọa, mối nguy hại )) là một quy trình quan trọng trong việc xâydựng kế hoạch phát triển cho moi tổ chức, nhóm hoặc cá nhân Khởi đầu của xâydựng kế hoạch là kỹ thuật phân tích SWOT - Hay nói một cách khác là kỹ thuậtphân tích môi trường giáo dục, tìm kiếm thuận lợi-khó khăn, thời cơ- thách thức đểphát triển lớp học SWOT có thể giúp GVCN xem xét tất cả các cơ hội mà lớp chủnhiệm có thể tận dụng được Khi đã hiểu được tất cả những điểm yếu của tập thểlớp và từng thành viên trong lớp, GVCN sẽ có thể quản lý và xóa bỏ những rủi ro
mà bản thân chưa nhận thức hết Hơn thế nữa, bằng cách sử dụng cơ sở so sánh vàphân tích SWOT giữa lớp này với các lớp khác trong trường, GVCN có thể pháctháo một chiến lược phù hợp phát triển lớp học để đạt đến mục tiêu mong đợi Việc phân chia các yếu tố thành điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và mối nguy hạikhông nhất thiết phải là sự phân chia cứng nhắc, vì “cơ” có thể chuyển thành
“nguy” và ngược lại mối “nguy” có thể chuyển thành “cơ hội ”, trong bất cứ hoàncảnh nào ta đều thấy trong “cơ ” có “nguy” và ngược lại trong “nguy nan” vẫn có
“cơ hội ” trong nó Do đó, “nguy” và “cơ ” luôn là một quá trình, một sự chuyểnbiến qua lại Mỗi học sinh trong lớp hoặc mỗi học sinh trong trường đều phải nhìnthấy được điều đó để tìm kiếm được một sự cân bằng hoặc chấp nhận các tháchthức khi đưa ra quyết định Điều quan trọng là khi phân tích, phải chỉ ra đượcnguyên nhân khiến cho lớp học yếu, kém về một số chỉ tiêu nào đó, để từ đó đưa ragiải pháp, tập trung ưu tiên giải quyết nhằm có được mặt bằng chất lượng giáo dụctương đối đồng đều trong cả lớp học và trong nhà trường
Khi kết thúc phân tích SWOT, cần chốt lại một số vấn đề chiến lược sau: Tất
cả các yếu tố bên trong và bên ngoài đó, cho phép chúng ta xác định vấn đề của lớp
Trang 10học là gì ? Vì sao lại có vấn đề đó ? Vấn đề của ai ? Có thể làm gì để giải quyết
vấn đề đó? Có thể gặp hậu quả gì nếu bỏ sót vấn đề đó ?
Bảng phân tích SWOT (Phụ lục 4).
* Bước 2: Xây dựng định hướng phát triển chiến lược lớp học
Quá trình xây dựng định hướng phát triển chiến lược lớp học cần đảm bảo cácyêu cầu sau:
- Tầm nhìn phải được chia sẻ với tất cả mọi thành viên trong lớp học
- Mỗi tầm nhìn có thể được xây dựng nên theo nhiều cách khác nhau (bởi cánhân, tổ, nhóm, HS, GV, )
- Tầm nhìn luôn phải được chú trọng đến tương lai, quan tâm đến mức độthành công và ổn định của lớp học trong một khoảng thời gian nhất định
- Tầm nhìn tập trung vào mục đích cuối cùng chứ không phải con đường điđến mục đích đó(đây là sự khác biệt giữa tầm nhìn và sứ mệnh)
* Bước 3: Xác định mục tiêu cần đạt của lớp học
Khi xác định mục tiêu kế hoạch cần chú trọng đế kết quả cuối cùng, cụ thể,
cần đạt và có thể đo lường được theo nguyên tắc SMART ( Specific; Mesuraable; Attainable; Result-Oriented; Time-bound ).
- Specific: Cụ thể, dễ hiểu Chỉ tiêu phấn đấu phải cụ thể, dễ hiểu vì nó định
hướng cho các hoạt động trong tương lai
- Mesuraable: Đo lường được Chỉ tiêu này mà không đo lường được thì
không biết trong quae trình thực hiện có đạt được hay không
- Attainable: Vừa sức để có thể đạt được Chỉ tiêu phải có tinh thách thức để
cố gắng, nhưng cũng đừng đặt chỉ tiêu cao quá mà không thể đạt nổi
- Result-Oriented: Định hướng kết quả Chỉ tiêu đo lường sự cân bằng giữa
khả năng thực hiện so với nguồn lực của lớp (thời gian, nhân sự, quỹ hoạt động vàcác điều kiện khác, )
- Time-bound: Giới hạn thời gian Mọi công việc phải có thời gian hoàn
thành, nếu không nó sẽ bị trì hoãn Thời gian hợp lý giúp hoạt động của lớp vừađạt được mục tiêu cơ bản lại vừa dưỡng sức cho các mục tiêu khác
* Bước 4: Xác định các giải pháp cần tiến hành để đạt được mục tiêu
Khi xác định các giải pháp, với mỗi giải pháp cần trả lời các câu hỏi sau:
- Cần làm gì để đạt đến mục tiêu ? Làm như thế nào ? Các nguồn lực cần thiết
để thực hiện giải pháp là gì ?
* Bước 5: Xác định các đề xuất tổ chức thực hiện kế hoạch
- Các đề xuất tổ chức thực hiện thường liên quan đến các vấn đề: Hoàn thiện cơcấu tổ chức, chỉ đạo thực hiện, tiêu chí đánh giá, hệ thống thông tin phản hồi,phương thức đánh giá sự tiến bộ
- Các đề xuất tổ chức thực hiện cần chỉ rõ: Các hoạt động cần thực hiện, các chỉ
số kết quả, người phụ trách, thời gian, nguồn lực ( kinh phí, nhân sự, phươngtiện, )
- Xác định tiêu chí đánh giá sự tiến bộ: Chúng ta đang đi đúng hướng với tầmnhìn không? Chúng ta đang thực hiện đúng với sứ mệnh không? Chúng ta có đápứng với mong đợi của các bên liên quan không?
Trang 11* Bước 6: Viết văn bản và phê chuẩn văn bản kế hoạch của lớp trước khi thực
hiện
- Khi viết văn bản và tuyên truyền kế hoạch, GVCN cần nhớ 3 vấn đề cốt lõilà: Trọng tâm - Đúng hướng - Truyền đạt quảng bá
- Các yếu tố cần và đủ để xây dựng kế hoạch chủ nhiệm thành công là:
+ Sự tham gia tích cực của mọi thành viên trong lớp( CBQL,GV bộ môn,HS,CMHS, )
+ Phối hợp hài hòa các kế hoạch hoạt động cụ thể của lớp học ( Kế hoạch giáodục đạo đức, kế hoạch hoạt động ngoại khóa, kế hoạch hoạt động của chi hộiCMHS, kế hoạch hoạt động chi đoàn, Đội TNTP HCM, ) vào những thời gianhợp lý
+ Viết ra được các thông tin cần thiết và truyền đạt, quảng bá rộng rãi
Lưu ý: Không nên quá cứng nhắc trong kế hoạch, trong hoạt động chung củatrường, lớp vẫn không đủ dữ liệu để GVCN lập kế hoạch Thậm chí những kỹ thuậtxây dựng kế hoạch của GVCN vẫn chưa đầy đủ Vì vậy, kế hoạch năm, học kỳ,tháng, tuần của lớp chủ nhiệm cần phải luôn cập nhập, bổ sung thêm để phù hợpvới điều kiện thực tế
5.1.2 Cấu trúc nội dung bản kế hoạch năm học:
Một cấu trúc nội dung bản kế hoạch cần phải đạt được các yêu cầu sau: Đơngiản, rõ ràng, có liên hệ bên trong một cách logic, cụ thể, không bỏ sót việc, giúpcho việc quản lý và thực thi dễ dàng Cấu trúc nội dung bản kế hoạch chủ nhiệmthông thường gồm 9 phần sau:
5.1.2.1 Đặc điểm tình hình/môi trường lớp học:
Nguồn thông tin để xây dựng kế hoạch: Chỉ thị thực hiện kế hoạch năm học
Bộ, nhiệm vụ năm học của Sở, kế hoạch năm học của Trường và đặc điểm riêngcủa Lớp
- Đặc điểm chủ quan: (Khó khăn - Thuận lợi)
- Đặc điểm khách quan: (Cơ hội - Thách thức)
5.1.2.2 Phương hướng, nhiệm vụ, mục tiêu, chỉ tiêu và các danh hiệu phấn đấu:
- Những yếu tố cần đạt được trong năm học về giáo dục đạo đức, văn hóa, lao
động hướng nghiệp và các mặt giáo dục toàn diện khác
Nguồn thông tin để xây dựng: Trên cơ sở phân tích ơ mục 5.1.2.1 và vận dụngnguyên tắc SMART phù hợp với đặc điểm môi trường hoạt động của lớp
- Các chỉ tiêu phấn đấu
- Các danh hiệu phấn đấu
5.1.2.3 Các biện pháp chính: (Từ việc đi sâu phân tích mối quan hệ của 1H với
5M)
5.1.2.4 Những chuyên đề đi sâu để rút kinh nghiệm:
5.1.2.5 Điều chỉnh kế hoạch:
5.1.2.6 Kế hoạch từng tháng: (Dự kiến: Nội dung - Phân công - Thời gian).
5.1.2.7 Kế học sơ kết học kỳ: (Học kỳ I từ tháng 8 năm học trước đến tháng 1 năm sau, Học kỳ II từ tháng 2 đến tháng 5)- (Dự kiến: Nội dung - Phân công -
Thời gian.)
