SỬ DỤNG CÁC CÔNG CỤ PHÁP LÝ VÀ CHÍNH SÁCH ĐỂ QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN

Chính sách môi trường là những quy định của cơ quan hành chính quốc gia hoặc của cộng đồng về lĩnh vực sử dụng hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trường nhằm mục tiêu “phát triển bền vững”.

TRƯỜNG ĐH CÔNG NGHIỆP TP.HCM VIỆN KHOA HỌC CÔNG NGHỆ VÀ QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG

TIỂU LUẬN MÔN HỌC QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN VÀ CHẤT THẢI NGUY HẠI

SỬ DỤNG CÁC CÔNG CỤ PHÁP LÝ VÀ CHÍNH SÁCH

ĐỂ QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN

1

MỤC LỤC

1 TỔNG QUAN CHUNG VỀ CHÍNH SÁCH MÔI TRƯỜNG

1.1 Đánh giá chi phí môi trường

1.2 Phương pháp xây dựng chính sách môi trường

2 CÁC CÔNG CỤ PHÁP LÝ TRONG CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN 2.1 Các tiêu chuẩn

2.2 Các loại giấy phép

2.3 Các công cụ kinh tế

3 CHU TRÌNH HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH MÔI TRƯỜNG 3.1 Chu trình hoạch định chính sách

3.2 Các bước xây dựng chính sách

4 CÁC MỐI QUAN HỆ VÀ THỂ CHẾ 5 NHU CẦU TĂNG CƯỜNG THỂ CHẾ Ở CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN 6 CHIẾN LƯỢC QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN Ở VIỆT NAM 6.1 Đường lối chiến lược

6.2 Chính sách quản lý chất thải rắn

6.3 Các giải pháp để thực hiện chiến lược

6.4 Thiết lập hệ thống quan trắc, phân tích môi trường quốc gia

6.5 Nâng cao nhận thức của cộng đồng

6.6 Giáo dục và đào tạo nhận thức

PHỤ LỤC

1 TỔNG QUAN CHUNG VỀ CHÍNH SÁCH MÔI TRƯỜNG

Chính sách môi trường là những quy định của cơ quan hành chính quốc gia hoặc của

cộng đồng về lĩnh vực sử dụng hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trường nhằm mục tiêu “phát

triển bền vững” Một chính sách được ban hành phải dựa trên cơ sở 5 nguyên tắc cơ bản

- Nguyên tắc hợp tác giữa các đối tác

- Nguyên tắc sự tham gia của cộng đồng

Sự yếu kém và thất bại của chính sách là do sự can thiệp không phù hợp, không kịpthời hoặc không cần thiết Đây là trách nhiệm không những của chính quyền mà còn là củacác cơ quan hỗ trợ khi họ ủng hộ hay tài trợ cho các chính sách sai lầm này Chính sách yếukém là một trong những nguyên nhân gây suy thoái môi trường, thể hiện ở một số dạng sau:

- Thị trường có thể đang hoạt động tốt nhưng sự can thiệp của chính quyền có thể làm biếndạng đi Ví dụ, những can thiệp của chính quyền qua thuế khóa, bù lỗ cho các xí nghiệpquốc doanh kém hiệu quả, khuyến khích cho các dự án công cộng với việc hoàn trả kinh

tế chậm và chịu nhiều tác động môi trường

- Nhiều khoản tài trợ tuy có tăng thu nhập, nhưng dẫn đến việc sử dụng quá mức tàinguyên gây mất cân bằng sinh thái Ví dụ, các chính sách khuyến khích các nguồn tài trợcho phân bón hóa học, hóa chất bảo vệ thực vật

- Chính quyền can thiệp nhằm sửa chữa sự yếu kém của thị trường, nhưng hậu quả của sựcan thiệp này còn tồi tệ hơn so với khi không can thiệp

- Khi cần có sự can thiệp kịp thời thì lại thiếu chính sách phù hợp Ví dụ chậm hoặc khôngban hành quyền sở hữu đất đai cho nông dân

Như vậy một chính sách thực sự có hiệu quả nhất thiết phải được xây dựng dựa trênphương châm trong hoạch định chính sách môi trường

1.1 Đánh giá chi phí môi trường

Bước đi đầu tiên trong hoạch định chính sách là đánh giá chi phí môi trường Quátrình này thường khó chính xác Các chỉ tiêu đánh giá thường tập trung vào:

- Sử dụng giá cả thị trường : giá cả thị trường được sử dụng để đánh giá khi thiệt hại môi

trường dẫn đến những thiệt hại về sản xuất hoặc sức khỏe Với thiệt hại về sản xuất cóthể thông qua giá cả để tính tiền Với ảnh hưởng đến sức khỏe có thế dùng chỉ số về bệnhtật hay sức khỏe, chết yểu, suy dinh dưỡng…

- Chi phí thay thế: đây là chi phí dùng để nhà đầu tư khắc phục hậu quả thiệt hại về môi

trường do dự án của mình gây ra

- Thị trường thay thế: sự xuống cấp của môi trường có thể được đánh giá thông qua hậu

quả của nó đến các thị trường khác - đặc biệt là giá trị tài sản và tiền lương Ví dụ nhưmức lương và phụ cấp ở các vùng ô nhiễm, giá cả nhà cửa cao nếu nó thông thoáng vànằm ở vùng không khí trong lành

- Các nghiên cứu: chi phí này nhằm tìm kiếm các nguồn thông tin chính xác về môi

trường có thể giúp ích cho việc đầu tư và hoạch định kế hoạch quản lý

1.2 Phương pháp xây dựng chính sách môi trường

a Lựa chọn ưu tiên thông qua đánh giá chi phí

- Việc so sánh chi phí khắc phục thiệt hại với lợi ích bảo vệ môi trường (chi phí phòngngừa) sẽ giúp cho nhà hoạch định chính sách có những quyết định chính xác hơn

- Việc ban hành các tiêu chuẩn môi trường cũng cần dựa trên sự phân tích chi phí - lợi ích

để sao cho các tiêu chuẩn này khả thi trong điều kiện cụ thể Những tiêu chuẩn yêu cầuchi phí thấp có thể được đề ra chặt chẽ và nghiêm ngặt hơn

- Khi có những lựa chọn về ưu tiên, tiêu chuẩn về chính sách đối với môi trường, chínhphủ ngầm đưa vào các giá trị về các thiệt hại khác nhau Điều này tốt hơn là đưa ranhững lựa chọn chỉ thông qua phân tích dữ liệu và tri thức khoa học tiến bộ, việc đánhgiá môi trường đang từng bước được mở rộng sang lĩnh vực mới của công việc hoạchđịnh chính sách

b Mục tiêu, hình thức và phương pháp của chính sách môi trường

Phương pháp: gồm quy định và những khuyến khích kinh tế.

Việc thực thi chính sách có thể bằng hai phương pháp: điều hành (chỉ huy và kiểm soát) hoặc khuyến khích kinh tế (áp dụng các công cụ thị trường):

- Các quy định (điều hành chính sách) chỉ phù hợp với hoàn cảnh thiếu sự cạnh tranhtrong nền kinh tế của các xí nghiệp công nghiệp, vấn đề sử dụng đất, hoàn toàn có lơi khi

áp dụng các tiêu chuẩn bắt buộc đối với các cơ sở sản xuất thải chất thải độc hại như sảnxuất phân bón, thuốc trừ sâu, sơn, in, dung môi hóa chất…Bằng việc ban hành các tiêuchuẩn và quy định này đối với các nhà sản xuất, chính quyền có thể cải thiện môi trường

- Các khuyến khích kinh tế (sử dụng nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền và cáccông cụ kinh tế)

Trái ngược với các quy định chỉ tác động đến những người vi phạm, các chính sáchdựa trên cơ chế thị trường đã tác động đến tất cả những người gây ô nhiễm và những người

sử dụng tài nguyên bởi vì họ đều được khuyến khích tìm mọi cách làm giảm thiệt hại môitrường để nâng cao lợi ích Theo những nghiên cứu ở Anh và Mỹ cho thấy những khuyếnkhích kinh tế đã tạo ra những chi phí thấp hơn các quy định (khoảng từ 1: 1,1 đến 1:22)

Các khuyến khích kinh tế chỉ thành công trong một nền kinh tế thị trường lành mạnh,

thực hiện đầy đủ ba nhân tố: quyền sở hữu, cạnh tranh lành mạnh và đa dạng hóa các thành

phần kinh tế - nhà sản xuất - nhà sử dụng tài nguyên Các xí nghiệp quốc doanh được bao

cấp và bảo trợ thường không nhạy bén với chính sách kinh tế vì họ không quan tâm tới chiphí Sự thiếu cạnh tranh làm giảm sức ép đến cả các doanh nghiệp tư nhân nhằm giảm chiphí đến mức thấp nhất Việc đa dạng hóa các thành phần kinh tế và nhà sản xuất cũng tạođiều kiện làm nảy sinh nhiều sáng kiến

Mục tiêu:

Tập trung vào giá cả, số lượng hay công nghệ Sự xuống cấp của môi trường có thểđược kiểm soát hoặc bằng cách thay đổi giá của các tài nguyên môi trường (áp dụng lệ phíhay thuế), hoặc bằng cách hạn chế lượng sử dụng (định mức thải, khoanh vùng sử dụng đất)

Các chính sách quy định về lượng tài nguyên sử dụng có tác dụng ấn định mức thiệthại có thể chấp nhận đối với môi trường, còn chính sách nhằm vào giá sẽ ấn định chi phíkiểm tra (kiểm soát) tác hại đối với môi trường

Các chính sách quy định lượng ô nhiễm hoặc sử dụng tài nguyên thường ở dạng cácquy định, tuy nhiên trong cơ chế thị trường, việc thương mại hóa các giấy phép (đấu thầu,mua bán) vẫn có thể nâng cao hiệu quả sử dụng giấy phép theo định lượng.

Các chính sách định lượng rất thích hợp để kiểm soát các chất thải nguy hại, kiểmsoát các vấn đề ô nhiễm gây ảnh hưởng trực tiếp cho sức khỏe con người và đối với tàinguyên thiên nhiên như là môi trường sống duy nhất (đất ướt, bờ biển nhạy cảm, các rạnsan hô, rừng mưa nhiệt đới)

Hình thức:

Có thể là chính sách trực tiếp hay gián tiếp Chính sách gián tiếp tác động đến chấtlượng môi trường bằng cách gây ảnh hưởng hoặc quy định đối với việc sử dụng tài nguyênhay hàng hóa Chính sách trực tiếp thường nhằm vào thuế phát thải, lệ phí xả thải hoặc thuếkhai thác tài nguyên Những hạn chế khi áp dụng chính sách trực tiếp:

- Các tác động môi trường ngày càng nhiều và càng phân tán, đòi hỏi chi phí cao cho việcgiám sát liên tục

- Khó có thể giám sát đối với những người gây ô nhiễm hoặc sử dụng tài nguyên ở quy mônhỏ và phân tán (ví dụ: các hoạt động đào đãi vàng, chặt đốn củi…)

- Sự giám sát tùy thuộc khả năng công nghệ

- Các vấn đề môi trường thường không bị bó gọn trong biên giới hành chính quốc gia đểchịu sự giám sát

Do đó các chính sách trực tiếp chỉ thích hợp với việc quản lý phát thải, xả thải củacác xí nghiệp lớn về bụi, khí SO2, ô nhiễm công nghiệp, khai thác mỏ, khai thác gỗ của cáccông ty lớn

Những chính sách gián tiếp đặc biệt có lợi khi việc giám sát và khả năng thực hiệncủa các cấp điều hành kém hoặc khó thực hiện Ví dụ: ô nhiễm không khí do: xe cộ, sử dụngnăng lượng trong gia đình, phá rừng quá mức do người dân địa phương, sử dụng hóa chấttrong công nghiệp, chất thải rắn độc hại có nguồn gốc phân tán từ hộ gia đình hay tổ hợp sảnxuất nhỏ

Trong công tác quản lý chất thải rắn, cơ sở của việc thiết lập chính sách quản lý chấtthải rắn bao gồm các yếu tố sau:

Các quy định mang tính “điều hành và kiểm soát” Các nhà sản xuất buộc phải áp

dụng các kỹ thuật hiện đại để xử lý ô nhiễm, giảm thiểu tác động xấu ngay tại nguồn phátsinh nhằm đạt các tiêu chuẩn, các quy định ban hành

Các công cụ khuyến khích kinh tế nhằm ngăn ngừa tác động xấu của chất thải rắn đốivới môi trường Đặc điểm của các công cụ khuyến khích kinh tế này là nó tác động trực tiếphoặc gián tiếp đến lợi nhuận của các nhà sản xuất, từ đó buộc các nhà sản xuất phải thay đổithái độ trong việc khai thác, sử dụng tài nguyên cho sản xuất

2 CÁC CÔNG CỤ PHÁP LÝ TRONG CÔNG TÁC QUẢN LÝ

CHẤT THẢI RẮN

2.1 Các tiêu chuẩn

Các tiêu chuẩn áp dụng cho mọi khía cạnh của việc quản lý chất thải rắn, bao gồmlưu chứa, thu gom, vận chuyển, khôi phục tài nguyên và tiêu hủy cuối cùng Các tiêu chuẩnchủ yếu bao gồm: tiêu chuẩn kỹ thuật và tiêu chuẩn vận hành được áp dụng cho lưu chứa,thu gom vận chuyển chất thải rắn, cũng như quản lý, vận hành, bảo dưỡng các phương tiện.Các tiêu chuẩn này bao gồm các quy định về giảm thiểu và tái chế chất thải

Tiêu chuẩn kỹ thuật và vận hành liên quan tới việc thu gom chất thải rắn, quy định rõcác loại hình thùng chứa, các địa điểm thu gom các thùng rác, và cả số lượng cũng như loạichất thải phải thu gom Trong tiêu chuẩn quy định tần suất thu gom (ví dụ một hoặc hai lầnmột tuần, tại các khu dân cư) cũng như các yêu cầu đối với chính các xe cộ thu gom Cáctiêu chuẩn bao gồm các yêu cầu về tiếng ồn đối với các khung gầm xe tải, các cơ cấu nénchất thải cũng như các yêu cầu đối với các xe tải phanh hơi Một số khu còn yêu cầu các xethu gom rác phải đậy kín trong mọi lúc, trừ lúc chất hoặc dỡ rác Các khu khác yêu cầu các

xe phải được duy trì trong tình trạng tốt và đêm nào cũng phải đổ sạch rác

Ở nhiều nước, những biện pháp giảm lượng chất thải rắn tạo thành cũng như khuyếnkhích việc sử dụng lại các vật liệu được áp dụng rộng rãi Ở Mỹ chẳng hạn, một số bang cóluật bắt buộc cư dân phải thu nhặt lại những vật có thể tái chế tại nơi đổ rác bên lề đường.Một số bang yêu cầu phải phân loại các chất thải từ các hộ thành các loại khác nhau, trướckhi thu gom

Chính phủ Pháp quy định phải dùng các vật liệu, nguyên tố hay các nguồn nănglượng nhất định để tạo điều kiện dễ dàng cho việc khôi phục lại các vật liệu thành phần.Chính phủ cũng có thể yêu cầu các nhà chế tạo và các nhà nhập khẩu sử dụng các vật liệutận dụng để bảo vệ môi trường hoặc giảm bớt sự thiếu hụt nguyên, vật liệu nào đó Tuynhiên cần phải tham khảo và thương lượng nhất trí với các tổ chức nghiệp đoàn trước khi ápđặt các yêu cầu này.

Ở Triều Tiên, luật “khôi phục nhựa phế thải” yêu cầu việc tái chế nhựa phế thải phải

do các công ty thích hợp thực hiện

Các tiêu chuẩn kỹ thuật và vận hành cũng chi phối việc chọn địa điểm, thiết kế, xâydựng và đóng cửa các phương tiện xử lý chất thải rắn Ví dụ ở Mỹ, luật bảo tồn và khôi phụctài nguyên (resourrce conservation and recovery Act - RCRA) cấm các bãi chôn lấp hở, vàyêu cầu các bãi chôn lấp phải được nâng cấp đạt tiêu chuẩn các bãi vệ sinh

Các tiêu chuẩn kỹ thuật cũng bao gồm các hệ thống phát hiện rò rỉ, giám sát nướcngầm, những hạn chế về địa điểm và các biện pháp khắc phục Ở pháp, các tiêu chuẩn kỹthuật đề cập tới bố trí mặt bằng địa điểm, cảnh quan, kiểm soát và quản lý nước, quản lý cáckhí lên men, kiểm soát nước chảy tới để tránh sự xâm nhập của các chất thải công nghiệpđặc biệt và kiểm soát sau đóng bãi

2.2 Các loại giấy phép

Các loại giấy phép được cấp cho các loại phương tiện sử dụng trong chất thải rắnđược phê duyệt để đảm bảo công tác tiêu hủy chất thải rắn được an toàn Các giấy phép địađiểm chỉ có thể được cấp, nếu như giấy phép quy hoạch cần có đối với địa điểm này đã cóhiệu lực Chúng có thể phải tuân theo các điều kiện do các cơ quan quản lý chất thải rắn quyđịnh và có thể bao gồm các hạng mục như: thời hạn của giấy phép; sự giám sát bởi ngườigiữ giấy phép; loại và số lượng chất thải, các phương pháp giải quyết chất thải; sự ghi lạithông tin; các biện pháp đề phòng cần có; những giờ thích hợp cho việc giải quyết chất thải;

và các công việc cần phải hoàn thành trước khi các hoạt động được phép bắt đầu, hoặc trongkhi các hoạt động đó tiếp diễn

Giấy phép xả thải (cô-ta xả thải): đây là giải pháp được đề xuất làm tăng quá trình táichế giấy loại, dầu thải, săm lốp cũ ở Mỹ Hệ thống này không những yêu cầu đạt tiêu chuẩn

môi trường của các chất thải mà nó còn tạo sự thích ứng linh hoạt cho các nhà sản xuất.Giấy phép được quyền mua và bán giữa nơi sản xuất có chi phí cho các hoạt động tái chếcao và nơi có chi phí cho hoạt động tái chế thấp Những chi phí này bao gồm chi phí chonguyên liệu đầu vào đã qua tái chế hoặc chi phí để tái chế phế liệu sau khi xả thải.

2.3 Các công cụ kinh tế

a Các lệ phí: Có 3 loại phí được áp dụng cho việc thu gom và đổ bỏ chất thải rắn:

phí người dùng, phí đổ bỏ và phí sản phẩm

Phí người sử dụng dịch vụ (phí người dùng):

Phí người dùng được áp dụng phổ biến cho việc thu gom và xử lý chất thải rắn của

các đô thị Chúng được coi là những khoản tiền phải trả thông thường cho các dịch vụ đó,rất hiếm khi được coi là biện pháp kích thích Trong phần lớn trường hợp, phí được tính toán

để trang trải tổng chi phí và không phản ánh những chi phí biên xã hội của các ảnh hưởngmôi trường Trong một số trường hợp, chính quyền đô thị đã đặt ra các hệ thống định giáchất thải để cung cấp những khuyến khích liên tục cho các hộ dân cư giảm thiểu chất thải

Ví dụ, các lệ phí có thể thay đổi theo số thùng rác (ở Seattle, Washington), cũng như hệthống phí thu theo từng túi rác (ở New Jersey, Pensylvania, Illinois) đã làm giảm đáng kểchi phí cho việc thu gom rác Ở Mỹ, một vài cộng đồng đã đặt ra các hệ thống định giá chất

thải rắn để kích thích các hộ gia đình giảm bớt chất thải Ví dụ, ở Seattle Washington, “cơ

cấu định giá rác thải thay đổi” cho dân cư - những người phải trả phí cho các thùng rác họ

sử dụng - những kích thích này làm cho họ giảm bớt số lượng thùng rác mà họ đổ đầy Khi

họ giảm bớt số thùng rác, thì họ được đền đáp bằng một hóa đơn thu tiền rác ít hơn Cơ cấumức phí bao gồm một vài thành phần: mức phí đa hộ, mức phí cơ bản, (thùng 1 lít, thu ráchàng tuần chịu chi phí 13,75 USD mỗi tháng, mỗi thùng 120 lít tăng thêm phải chịu thêm 9USD); mức phí rác tập trung; mức phí cho các khách hàng thu nhập thấp, lớn tuổi, tàn tật,mức phí thu gom rác thải tại sân và lề đường (phí thu gom tại sân lớn hơn 40% so với tại lềđường để khuyến khích hạ thấp chi phí thu gom); mức phí rác thải đổ thêm (một tích kê ráctrả tiền trước giá 5 USD dùng cho rác đổ thêm); mức phí rác sân; mức phí thùng nhỏ (dịch

vụ thùng rác nhỏ 100 lít; 10,7 USD/tháng cho những ai thải ra ít rác, hoặc có thể tái chế, làmphân ủ phần lớn các rác thải của họ);và thu gom các vật cồng kềnh Tháng giêng năm 1989,

chương trình Seattle đã được hoàn thành: lượng rác thu gom hàng tháng vào năm đó đãgiảm 30% so với năm 1988.

Hệ thống thu gom chất thải rắn ở New Jersey và Pennsylvania minh họa thêm về tínhhiệu quả của hệ thống trả phí theo từng túi rác Tại High Bridge, New Jersey, mỗi thùnghoặc túi 120 lít đặt ở lề đường để thu gom hàng tuần cần có một tem dán của thành phố(năm 1988, các hộ đã mua 52 tem dán trị giá 140 USD, còn có các tem dán bổ sung, mỗibăng 10 tem trị giá 12,5 USD) Kể từ khi áp dụng hệ thống này từ năm 1988, khối lượng rác

cư dân thải ra đã giảm đi 25%; khối lượng rác thu gom đã giảm từ 8,5 tấn mỗi ngày xuốngcòn 6,3 tấn mỗi ngày Tại Perkasie, Pensylvania, việc áp dụng phí tính theo túi vào năm

1988 đã giảm được quá nửa khối lượng rác thải rắn; chi phí đổ rác thải rắn đã giảm từ 30 –40% Phần lớn sự giảm bớt này là do việc tách riêng và tái chế thủy tinh, giấy và các cannhôm Tuy nhiên, một kết quả khác của chương trình này là một số doanh nghiệp địaphương đã phải xích và khóa thùng rác của họ Ngoài ra, một số cư dân địa phương đã đốtrác bất hợp pháp trong các lò sưởi của mình (Anderson et al, 1993)

Dựa trên kinh nghiệm ở Mỹ, tính hiệu quả của việc định giá biên trong việc giảmthiểu khối lượng chất thải rắn cũng được nâng cao khi các cộng đồng thực hiện các quy trìnhtái chế đối với giấy báo, thủy tinh, nhựa và kim loại (Anderson et al 1989) Các phí dựatrên khối lượng chất thải được thu gom, song đã nảy sinh các khó khăn liên quan tới chi phígiám sát cao, bất đồng về cơ sở tính phí, lập hóa đơn

Các phí đổ bỏ:

Các phí đổ bỏ (còn gọi là phí tiêu hủy cuối cùng) là loại phí trực tiếp đánh vào cácchất thải độc hại, hoặc tại các cơ sở sản sỉnh ra hay tại điểm tiêu hủy Mục tiêu chính củanhững phí này là cung cấp cho công nghiệp những kích thích kinh tế để sử dụng các phươngpháp quản lý chất thải như giảm bớt chất thải, tái chế là các phương pháp thân thiện với môitrường hơn là phương pháp chôn rác có nhiều nguy cơ làm ô nhiễm nước ngầm

Một số nước áp dụng các chi phí đổ bỏ chất thải Ở Bỉ, người ta thu phí đổ bỏ chấtthải công nghiệp và đô thị Phí này phụ thuộc vào loại chất thải và phương pháp xử lý trướckhi đổ Các chất thải được đốt hay làm phân ủ chịu phí thấp hơn chất thải đổ vào bãi chônrác Ở Đan Mạch, người ta thu phí chất thải rắn từ các hộ dân cư và các hãng công nghiệp.Phí nhằm khuyến khích việc tái chế, ở một số bang của Mỹ (ví dụ Maryland) đòi hỏi phải

nộp phí đổ bỏ các chất thải khó xử lý như các lốp xe và các dầu nhờn đã sử dụng Ngoài ra,

ở một số bang còn thu các phí phụ cho các bãi chôn rác, hoặc các thuế đóng cửa để cấp vốncho việc giám sát và kiểm soát ô nhiễm, cũng như các hoạt động khôi phục tài nguyên(Bartone 1990)

Các phí sản phẩm:

Phần lớn các phí sản phẩm đánh vào chất thải, đã được áp dụng đối với các bao bì,dầu nhờn, các túi nhựa, phân bón, thuốc trừ sâu hại, nguyên vật liệu, các lốp xe và các nhiênliệu ô tô, không trả lại được Ví dụ ở Phần Lan, phí đánh vào bao bì đồ uống không trả lại làtương đối cao Chúng được áp dụng để hỗ trợ cho sự thành công của hệ thống ký quỹ - hoàntrả các chai Tuy nhiên theo báo cáo, thị phần của các chai nhựa không trả lại có xu hướngtăng cao mặc dầu chịu phí cao Phí sản phẩm của Pháp đối với dầu nhờn đi kèm với các quyđịnh về thu gom, cất giữ và đổ bỏ dầu đã sử dụng, là quá thấp tới chức năng pháp lý đượccông bố, đều không có tác động kích thích thực tế Trên thực tế, các phí sản phẩm tài trợmột phần cho các biện pháp chính sách được vạch ra để đối phó với các tác động môi trườngtiêu cực của các sản phẩm bị thu phí Sự thiếu tác động kích thích của chúng nói lên rằng,những chi phí này, nói chung không đóng góp vào việc chuyển dịch từ các chính sách cứuchữa sang các chính sách phòng ngừa Sự tiêu thụ sản phẩm sẽ tiếp diễn trừ phi mức phíđược nâng cao đáng kể hoặc các quy định trực tiếp trở nên nghiêm khắc hơn (OECD 1989)

b Các khoản trợ cấp: Các khoản trợ cấp được cung cấp cho các cơ quan và khu vực

tư nhân tham gia vào các lĩnh vực quản lý chất thải rắn

Ví dụ, ở Mỹ, liên bang đã trợ cấp cho các bang để xây dựng và thực hiện các kếhoạch quản lý chất thải rắn, bảo tồn và khôi phục toàn diện tài nguyên của các bang đó.Chúng cũng được dành cho đào tạo, các công trình nghiên cứu, dự án trình diễn về khôiphục năng lượng và vật liệu, cũng như để lập kế hoạch đổ bỏ chất thải rắn Ở Đan Mạch,luật sửa đổi tái sử dụng và giảm thiểu chất thải (1974) cho phép trợ cấp đối với việc pháttriển và lắp đặt công nghệ sản sinh ra ít chất thải hơn, hoặc tái sử dụng chất thải Tương tự,luật đổ bỏ và xử lý chất thải của Nhật - quy định rằng nhà nước phải trợ cấp cho các loại chitiêu khác nhau của địa phương phù hợp với các điều khoản chính sách, và các chi tiêu để đổ

bỏ các chất thải gây ra những mối nguy hiểm tự nhiên hoặc các nhân tố khác Ở Phần Lan,

bộ môi trường trợ cấp giảm lãi suất các khoản vay để tài trợ cho các đầu tư tái chế chất thải

Một phương cách khác của trợ cấp là cho hưởng ưu đãi về thuế đối với việc pháthành trái phiếu nhà nước hay chính quyền địa phương, để xây dựng các nhà máy xử lý chấtthải rắn hoặc phát triển các nhà máy có khả năng đốt chất thải rắn đô thị để phát nhiệt hoặcđiện Tại Mỹ, lãi đối với các trái phiếu đô thị này được miễn thuế thu nhập liên bang, cũngnhư bang Tương tự, chính phủ có thể cho công nghiệp tư nhân được hưởng ưu đãi về thuế

để khôi phục tài nguyên Ví dụ, ở Ba Lan, nếu sử dụng chất thải, các dầu thừa hoặc vật liệuchất lượng thấp để sản xuất ra một số sản phẩm phụ, thì sẽ được giảm 20% thuế thu nhập.Thuế doanh thu cũng được miễn giảm cho các xí nghiệp bán các sản phẩm làm bằng chấtthải thay vì các nguyên liệu chất lượng cao Các kích thích khác bao gồm khấu trừ thuế chocác công nghiệp dùng vật liệu tái chế thay thế một phần nguyên vật liệu, ổn định thị trườngvật liệu tái chế thông qua việc hỗ trợ giá để thành lập các ngân hàng vật liệu; thu nhập đượcđảm bảo đối với các xưởng tái chế; và trợ cấp đầu tư, khấu hao nhanh, các khoản vay mềm

để khuyến khích các xí nghiệp tư nhân thực hiện các hoạt động khôi phục tài nguyên

c Các hệ thống ký quỹ - hoàn trả:

Các hệ thống ký quỹ - hoàn trả biểu hiện mối quan hệ giữa thuế và trợ cấp Các loạithuế, phí, lệ phí đặc biệt đối với các khách hàng được thiết kế để khuyến khích tái chế vàngăn ngừa ô nhiễm

Thí dụ đối với các chai đựng đồ uống, ở Mỹ, 10 bang đã thực hiện ký quỹ bắt buộcđối với các bao bì nước giải khát và bia Theo Moore và cộng sự (1989), các bang áp dụngcác hệ thống ký quỹ - hoàn trả này (còn gọi là ký quỹ chai) báo cáo rằng 80 – 95% các bao

bì ký quỹ, đã được tự nguyện hoàn trả để tái chế Sự kích thích về kinh tế (5 – 10 cent đượctrả lại cho một bao bì) đã tạo ra được các hành vi mong muốn Ở Đan Mạch – bộ trưởng môitrường đã ban hành một lệnh bắt buộc, cho phép bán bia và nước ngọt trong các chai có thểtái sử dụng mà người dùng phải nộp tiền ký quỹ Ở Phần Lan, các hệ thống ký quỹ - hoàn trảđối với bao bì đồ uống rất thành công: số bao bì được hoàn trả lại là khoảng 90% Ở ThụyĐiển, việc tăng tiền ký quỹ các can bia nhôm gấp đôi, đã làm tăng tỷ lệ can được trả lại từ70% đến hơn 80% (OECD 1989)

Ngoài các hệ thống ký quỹ - hoàn trả áp dụng cho các bao bì đồ uống ra, các hệ thống

ký quỹ - hoàn trả còn tỏ ra có hiệu quả trong tái chế các ăcquy ôtô và môtô Ví dụ ở Na Uy,năm 1978 đã áp dụng ký quỹ - hoàn trả đối với vỏ thân các ôtô con và mini buyt cửa lùa

Theo hệ thống này, người mua xe mới, phải trả một khoản tiền ký quỹ Khi xe không còndùng được nữa và đưa trả về địa điểm khôi phục chính thức, thì một số tiền lớn hơn sẽ đượchoàn trả lại Mục tiêu của chương trình này là làm giảm bớt số lượng xe bị vứt bỏ ngoài trời,

và khuyến khích sử dụng lại vật liệu Số xe được hoàn trả lại khoảng 90 – 99% Tiền thunhập được dùng để hoàn trả và tài trợ cho việc thu gom, vận chuyển và các phương tiện đểđập vụn

Tại Mỹ, luật chung của đảo Rhode quy định hệ thống ký quỹ bắt buộc đối với cácăcquy ôtô Mỗi acquy được bán hoặc chào bán, phải ký quỹ 5 USD vào lúc bán Khoản tiền

ký quỹ này sẽ được miễn trả, nếu một acquy ôtô đã dùng rồi được trả lại cho cửa hàng vàolúc mua; tiền ký quỹ cũng sẽ được trả lại, nếu như chiếc acquy cũ được trả lại trong vòng 7ngày kể từ khi mua mới Khoản tiền ký quỹ được cửa hàng lưu giữ trong một tài khoảnriêng Vào tháng 7, cửa hàng phải trả lại cho nhà nước 80% tiền ký quỹ mà họ lưu giữ Hệthống này được coi là thành công (Anderson et al 1989)

Về các bao bì thuốc trừ sâu, bang Maine đã ban hành một luật yêu cầu có một hệthống ký quỹ đối với các bao bì thuốc trừ sâu cần sử dụng hạn chế và kiềm chế Luật nàyyêu cầu phải súc rữa 3 lần hoặc phù hợp với yêu cầu của bang kiểm soát thuốc trừ sâu bangMaine, và tạo ra sự kích thích thông qua hệ thống ký quỹ đối với các bao bì đã súc rữa đượctrả lại Mọi bao bì thuốc trừ sâu cần sử dụng hạn chế và kiềm chế, cần phải được dán tem dobang này cung cấp Phí ký quỹ là 5 USD đối với các bao bì có dung tích nhỏ hơn 120 lít và

10 USD với dung tích từ 120 lít trở lên Quy định này được áp dụng đối với tất cả các bao bìthuốc trừ sâu được bán, đổi hàng, hay trao đổi trong phạm vi bang cũng như được dùngtrong bang; có công dụng hạn chế và kiềm chế việc xả thải không đúng nơi quy định các bao

bì sau khi sử dụng Những thương gia thuốc trừ sâu thu phí ký quỹ vào lúc mua; bang sẽ thutiền ký quỹ của các bao bì ngoài bang Tiền ký quỹ sẽ được trả lại cho chủ khi trả lại các bao

bì đã được súc rữa 3 lần Kể từ khi thông qua luật này, khoảng 13.000 bao bì đã được trả lại(Anderson et al 1989)

Trên thực tế, các hệ thống ký quỹ - hoàn trả tỏ ra có hiệu quả hơn là các hệ thống tựnguyện hoàn trả, bởi lẽ chúng khuyến khích các hành vi tốt Theo cách nhìn hành chính,những hệ thống này là có hiệu quả Chúng không đòi hỏi giám sát hoặc những sự liên quankhác của nhà cầm quyền Theo hệ thống này, tiền ký quỹ được nộp cho các thương gia rồi

được chuyển cho các cơ quan đăng kiểm, sau đó các cơ quan này sẽ hoàn trả lại cho các chủ

xe nào xuất trình giấy chứng nhận đã đập vụn vỏ thân xe Về hiệu quả của các hệ thống kýquỹ - hoàn trả, chưa có đánh giá nào so sánh chi phí của các hệ thống ký quỹ - hoàn trả vớichi phí của các phương pháp thay thế, với các kết quả môi trường tương đương Song, có thểgiả định rằng, trong một số trường hợp, chi phí thu gom vận chuyển, đốt hoặc đổ rác từ các

hộ dân, vượt quá chi phí của hệ thống ký quỹ - hoàn trả (OECD 1989)

d Các khuyến khích cưỡng chế thi hành: Việc quy trách nhiệm pháp lý đối với

những tổn hại do các hoạt động gây ô nhiễm cho môi trường, đã được sử dụngtrong lĩnh vực quản lý chất thải nguy hại

Ở Mỹ, luật về việc đáp ứng, đền bù trách nhiệm pháp lý môi trường (CERCLA) yêucầu tất cả “các bên hữu trách tiềm năng” (tức là những người điều hành công trường chấtthải, những người tạo ra chất thải, và bất kỳ ai tham gia vào việc vận chuyển, xử lý hoặc đổ

bỏ các chất thải độc hại) phải chịu trách nhiệm về những tổn hại gây ra bởi các vụ xã thảicác chất thải độc hại vào môi trường từ các công trường chất thải không hoạt động Phí đượcthu sẽ bằng với tổn thất sẽ xảy ra; mức phí có thể được quyết định thông qua dàn xếp haybởi phán quyết của tòa án Theo luật, EPA có thể buộc bên đổ bỏ chất thải tại một địa điểmnào đó phải chịu trách nhiệm về mọi chi phí gắn với việc dọn sạch địa điểm đó, bất kể làchất thải của bên bị phát hiện đó chiếm bao nhiêu trong tổng chất thải đổ bỏ tại điểm này,hoặc bất kể hãng này đã lưu ý tới hoạt động đổ bỏ chất thải ra sao Chương trình siêu quỹcủa EPA cũng đặt ra chiến lược trách nhiệm pháp lý để đối phó với những tổn thất gây racho môi trường trước và sau khi một địa điểm bị phát hiện và được dọn sạch Theo các quyđịnh này, các chính quyền liên bang, bang hoặc địa phương có thể đòi các bên hữu trách, bồithường bằng đôla cho tài nguyên thiên nhiên bị tổn thương, bị phá hủy bởi các vụ tràn đổ và

xã thải chất thải độc hại Theo các điều khoản trách nhiệm pháp lý của siêu quỹ, EPA hoặccác bang chỉ cần xác định được những người gây ô nhiễm quan trọng nhất, hoặc rõ ràngnhất, rồi sau đó sẽ lập một vụ án pháp lý, như thể những người gây ô nhiễm này phải chịutrách nhiệm về toàn bộ vấn đề Không nhất thiết rằng đương sự phải sở hữu hoặc sử dụngđịa điểm ấy, mới có thể bị buộc phải dọn sạch địa điểm này Các cơ quan cho các hãng vaytiền để có thể vận hành hoặc sử dụng công trường chất thải độc hại, cũng có thể phải chịutrách nhiệm (Dower 1990) Quy trách nhiệm pháp lý về những tổn thất ô nhiễm được coi là