THIẾT KẾ ĐỀ THI ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN SINH HỌC LỚP 1

thông tin về những mặt mạnh, yếu trong kiến thức, kỹ năng của học sinh để điều chỉnhhoạt động học một cách hiệu quả. Đối với giáo viên, kiểm tra đánh giá giúp cung cấp những thông tin v

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

VIỆN ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC

MỤC LỤC

Trang

I GIỚI THIỆU 3

II CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP 3

1 Vai trò và chức năng của kiểm tra đánh giá trong giáo dục 3

2 Cơ sở khoa học của kiểm tra đánh giá kết quả học tập 4

2.1 Các thuật ngữ, định nghĩa 4

2.2 Mối quan hệ giữa Thi/kiểm tra – Đo lường đánh giá – Đánh giá 6

3 Các loại hình kiểm tra đánh giá trong dạy học 7

3.1 Các loại kiểm tra đánh giá trong dạy học 7

3.2 Hình thức thi và dạng thức câu hỏi 8

4 Nguyên tắc và quy trình kiểm tra đánh giá kết quả học tập 8

4.1 Các nguyên tắc cơ bản trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập 8

4.2 Quy trình kiểm tra đánh giá kết quả học tập 9

4.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả học tập 11

III THIẾT KẾ ĐỀ THI ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN SINH LỚP 12 1 Giới thiệu môn học 11

2 Giới thiệu nội dung, hình thức và mục đích của đề thi 11

2.1 Tên đề thi 12

2.2 Mục đích thi 12

2.3 Khối lượng kiến thức/kỹ năng cần đo lường đánh giá 12

2.4 Những loại hình thi/ kiểm tra sẽ được sử dụng 12

2.5 Mục đích sử dụng các kết quả thi này 12

3 Đối tượng học sinh 13

4 Thời lượng và các cơ sở vật chất cần có để tổ chức được kỳ thi này 13

5 Những điều kiện cần thiết để tổ chức kiểm tra/ thi 13

6 Bảng ma trận/ bảng trọng số câu hỏi thi 13

7 Nội dung câu hỏi của đề thi và đáp án 14

TÀI LIỆU THAM KHẢO 21

NỘI DUNG

I GIỚI THIỆU

Dạy và học trong bối cảnh nhà trường có ý nghĩa rất quan trọng đối với sự pháttriển căn bản của một đứa trẻ Với ý nghĩa to lớn đó quá trình dạy và học cần được kiểmtra, đánh giá một cách khoa học, nghiêm túc để có những định hướng điều chỉnh thíchhợp đảm bảo cho sự phát triển của cá nhân

Hiện nay ở nước ta, nội dung chương trình và phương pháp dạy học đang từngbước được đổi mới để đáp ứng kịp thời với sự phát triển của xã hội Những quy định cơbản về hình thức và nội dung kiểm tra, đánh giá kết quả học tập cũng cần được nghiêncứu để có những đổi mới thích hợp góp phần tạo động lực cho hoạt động học tập của họcsinh và tạo điều kiện cho sự đổi mới toàn diện Giáo dục Việt Nam

Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh là một hoạt động mang tính khoahọc và nghệ thuật cao Khoa học để đảm bảo tính khách quan, chính xác của kết quảkiểm tra, đánh giá Nghệ thuật vì kết quả học tập của học sinh là một sản phẩm sống, linhhoạt và biến đổi bởi nhiều nguyên nhân rất khác nhau Để có thể vận dụng tốt hoạt độngkiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh cần có sự đầu tư nghiên cứu một cách kỹlưỡng, thấu đáo của các nhà giáo dục

Vì vậy là một giáo viên bộ môn Sinh học ở trường Trung học phổ thông, sau khiđược nghiên cứu môn học về “ Cơ sở khoa học và thiết kế các loại hình kiểm tra đánh giákết quả học tập” tôi đã vận dụng thực hiện bài tiểu luận để thiết kế một đề thi đánh giákết quả học tập môn Sinh học lớp 12 của học sinh

II CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP

1 Vai trò và chức năng của kiểm tra đánh giá trong giáo dục

 Kiểm tra đánh giá là một bộ phận, một khâu không thể tách rời của quá trình giáodục Kiểm tra đánh giá giúp cung cấp thông tin về kết quả học tập của học sinh, có vai tròphản hồi cho quá trình giáo dục, có tác dụng tích cực trong việc điều chỉnh và là cơ sởcho quá trình đổi mới, phát triển giáo dục

 Đối với học sinh, kiểm tra đánh giá với hình thức phù hợp sẽ tạo ra một động lựcmạnh mẽ kích thích sự nỗ lực vươn lên trong học tập một cách tích cực, tự giác của họcsinh Kiểm tra đánh giá được tiến hành tốt giúp học sinh có cơ hội để củng cố tri thức, rènluyện các kỹ năng, kỹ xảo vận dụng tri thức, phát triển trí tuệ và năng lực tư duy sáng tạo.Đồng thời việc kiểm tra đánh giá có hệ thống và thường xuyên cung cấp kịp thời những

thông tin về những mặt mạnh, yếu trong kiến thức, kỹ năng của học sinh để điều chỉnhhoạt động học một cách hiệu quả.

 Đối với giáo viên, kiểm tra đánh giá giúp cung cấp những thông tin về mức độ đápứng của học sinh đối với một mục tiêu học tập xác định, những vấn đề khó đối với họcsinh, những hạn chế, thiếu sót trong quá trình dạy và học Thông qua kiểm tra, đánh giágiúp giáo viên nhìn nhận lại về kết quả giảng dạy một cách khách quan và định hướngđiều chỉnh kịp thời Đánh giá đúng đắn, chính xác sẽ cung cấp cho giáo viên thông tin để

ra quyết định hiệu quả hơn

 Đối với nhà quản lý giáo dục, kiểm tra đánh giá giúp cung cấp những thông tin vềtrình độ chung của học sinh, trình độ học sinh ở các lớp, phản ánh chất lượng của quátrình dạy và học Thông qua kết quả kiểm tra đánh giá giúp nhà quản lý định hướng choviệc tổ chức và nâng cao chất lượng quá trình giáo dục phù hợp với mục tiêu và địnhhướng phát triển của nhà trường

Như vậy, kiểm tra đánh giá trong giáo dục thể hiện các chức năng cơ bản sau:

 Chức năng định hướng: dự báo trước những khả năng của học sinh, điểm mạnh,điểm yếu, kiến thức,kỹ năng, hứng thú của học sinh đối với môn học, sự khác biệt giữacác học sinh Trên cơ sở đó giáo viên sẽ định hướng, lựa chọn về nội dung, phương phápgiảng dạy phù hợp với năng lực của học sinh

 Chức năng hỗ trợ: cung cấp những thông tin cho việc cải tiến một cách hiệu quảquá trình dạy và học Thông qua kiểm tra đánh giá phát hiện những thiếu sót của học sinh

và giúp các em khắc phục

 Chức năng xác nhận: xác định mức độ mà người học đạt được các mục tiêu họctập đồng thời là căn cứ để đưa ra các quyết định phù hợp Cần có một ngưỡng trình độ tốithiểu và xác định vị trí kết quả của người học với ngưỡng này Đánh giá với chức năngxác nhận cũng có thể nhằm xếp loại người học theo một mục đích nào đó, nhằm phân biệttrình độ khác nhau giữa học sinh này với học sinh khác để xếp hạng hay tuyển chọn, do

đó một chuẩn tối thiểu cần vượt qua không quan trọng bằng sự đối chiếu giữa các họcsinh với nhau.1

2 Cơ sở khoa học của kiểm tra đánh giá kết quả học tập

2.1 Các thuật ngữ, định nghĩa

 Measurement-Đo lường: là quá trình xác định số lượng, hoặc gán một con số cho

việc thể hiện mức độ lĩnh hội các kiến thức, kỹ năng, thái độ của học sinh

1 Trần Thị Tuyết Oanh, Đánh giá và đo lường kết quả học tập, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm, 2009

Ví dụ: Chấm điểm vấn đáp hoặc bài kiểm tra.

Đo lường trong giáo dục có một số tính chất đặc thù:

 Liên quan trực tiếp đến con người với các mối quan hệ đa chiều

 Cần chuyển các đặc điểm, tính chất cần đo lường thành những dấu hiệu, thao tác

do đó đo lường một cách gián tiếp

 Các biến số cần đo lường thường dễ thay đổi và khó kiểm soát

 Đo lường trong giáo dục bao gồm cả định tính và định lượng

- Định tính: thể hiện ở sự mô tả, nhận xét

- Định lượng: thể hiện bằng số liệu, xếp loại

- Bốn loại thang đo được sử dụng là: thang định danh, thang thứ bậc, thang khoảngcách, thang tỉ lệ Tùy vào đặc tính của biến số cần đo lường để lựa chọn loại thang đo thích hợp

 Assessment-Kiểm tra đánh giá: là quá trình thu thập, tổng hợp và diễn giải thông

tin hỗ trợ cho việc ra quyết định (không đưa ra những nhận định về các thông tin, dữ liệu)

Trong Đại từ điển Tiếng Việt, Nguyễn Như Ý định nghĩa kiểm tra là xem xét thựcchất, thực tế Theo Bửu Kế, kiểm tra là tra xét, xem xét, kiểm tra là soát xét lại công việc,kiểm tra là xem xét tình hình thực tế để đánh giá, nhận xét Còn theo Trần Bá Hoành,kiểm tra là cung cấp những dữ kiện, những thông tin làm cơ sở cho việc đánh giá

Như vậy, các nhà khoa học và các nhà giáo dục đều cho rằng kiểm tra với nghĩa là nhằm thu thập số liệu, chứng cứ, xem xét, soát xét lại công việc thực tế để đánh giá và nhận xét.2

 Test- Kiểm tra: là quá trình dùng giấy, bút có hệ thống với hình thức thích hợp để

thu thập thông tin

Việc xây dựng các bài kiểm tra là nhằm mục đích đo lường nhưng không phải mọi mục đích đo lường đều dùng bài kiểm tra

Ví dụ: Đo lường thông qua quan sát, vấn đáp mà không dùng kiểm tra

 Evaluation- Đánh giá: là quá trình cho ý kiến, nhận định về mặt giá trị dựa trên cơ

http://chuyen-phán xét…Ta có thể hiểu kiểm tra đánh giá kết quả học tập là sự so sánh, đối chiếu kiến

thức, kỹ năng, thái độ thực tế đạt được ở người học để tìm hiểu và chuẩn đoán trước và trong quá trình dạy-học hoặc sau một quá trình học tập với các kết quả mong đợi đã xác định trong mục tiêu dạy học.3”

2.2 Mối quan hệ giữa Thi/kiểm tra – Đo lường đánh giá – Đánh giá

Dựa vào định nghĩa trên ta có thể thấy giữa Thi/Kiểm tra – Đo lường đánh giá –Đánh giá có mối quan hệ phụ thuộc nhau

Mối quan hệ giữa 3 thành tố trên được thể hiện qua sơ đồ sau:

Thi/Kiểm tra là một trong những hình thức để đo lường năng lực của học sinh.Ngoài ra có thể đo lường thông qua quan sát dựa trên kinh nghiệm cá nhân, khảo sát thựctế,…Tuy nhiên để đánh giá phải dựa trên cơ sở của sự đo lường và đánh giá có thể đưa ranhững nhận định, dự đoán rộng hơn những thông tin được thể hiện qua số liệu của sự đolường

Kết quả học tập của học sinh là những năng lực về kiến thức và kỹ năng mà họcsinh có được thông qua hoạt động dạy và học, là kết quả của sự phát triển tư duy, kỹ xảolàm thay đổi những đặc điểm trong nội tại của học sinh Do đó không thể quan sát mộtcách trực tiếp mà phải thông qua các hành vi nhất định Các bài kiểm tra/thi được thiết kếnhằm bộc lộ những năng lực có được của học sinh thông qua các câu hỏi, tình huống màhọc sinh được yêu cầu trả lời, đáp ứng Thông qua câu trả lời của học sinh cho bài kiểmtra/thi các nhà giáo dục có thể đo lường mức độ năng lực học tập của học sinh cho nhữngmục tiêu xác định Trên cơ sở của kết quả đo lường nhà giáo dục có thể dự đoán, nhậnxét, chỉ ra những hạn chế về năng lực của học sinh ở hiện tại và khả năng phát triển trongtương lai

3 Các loại hình kiểm tra đánh giá trong dạy học

3 PGS.TS Trần Khánh Đức: Đo lường và đánh giá trong giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội.

3.1 Các loại kiểm tra đánh giá trong dạy học

 Về hình thức có thể chia làm 3 loại kiểm tra đánh giá trong dạy học gồm:

o Thi chuẩn đoán, phân lớp (diagnostic test, placement test)

o Kiểm tra giữa kỳ, kiểm tra định kỳ (formative test, progress test)

o Thi hết môn (summative test)4

Thi chuẩn đoán nhằm kiểm tra đánh giá năng lực đầu vào của học sinh trước khi cótác động của việc dạy và học, trên cơ sở đó có thể phân học sinh vào các lớp phù hợp vớitrình độ hiện có của học sinh

Kiểm tra giữa kỳ, định kỳ nhằm cung cấp thông tin thường xuyên về những thay đổitrong quá trình dạy và học, trên cơ sở đó có thể kịp thời điều chỉnh quá trình dạy và họcphù hợp nhằm đảm bảo kết quả học tập đạt mục tiêu đã đề ra

Thi hết môn được thực hiện khi kết thúc một môn học nhằm kiểm tra đánh giá mức độnắm vững kiến thức kỹ năng đã được đề ra trong mục tiêu môn học hoặc nhằm so sánhnăng lực giữa các học sinh giúp phân loại, khen thưởng các học sinh có kết quả học tậptốt hơn Đồng thời thông qua kết quả của bài thi hết môn có thể đánh giá hiệu quả giảngdạy của giáo viên

 Về tính chất có hai loại kiểm tra đánh giá là:

o Kiểm tra đánh giá đối chiếu hay theo chuẩn tương đối (Norm ReferencedAssessment)

Đây là loại kiểm tra đánh giá có tính chất tương đối, chủ yếu là so sánh kết quả họctập giữa các ngưòi học với nhau Loại này phù hợp với việc thi tuyển, lựa chọn một sốlượng nhất định những người tốt nhất trong số người học dự thi

o Kiểm tra đánh giá theo tiêu chí (Criterion Referenced Assessment)

Đây là loại kiểm tra đánh giá có tính chất tuyệt đối, đánh giá kết quả học tập của từngngười học đạt được thực tế so với các tiêu chí đã đề ra Dù người học chỉ không đạt đượcmột tiêu chí nào đó thôi thì người học vẫn phải học lại bài đó, môđun đó để thi, kiểm tralại.5

Đối với bài thi/kiểm tra có thể được thiết kế nhằm mục đích so sánh năng lực giữa cáchọc sinh các câu hỏi được lựa chọn phải phân loại được học sinh ở các mức độ khá, giỏi

4 PGS.TS Nguyễn Phương Nga – Bài giảng môn Cơ sở khoa học và thiết kế các loại hình kiểm tra đánh giá kết quả học tập.

5 Xem 3

khác nhau Vì vậy những câu hỏi dễ có thể bị loại bỏ và kết quả thể hiện thứ bậc giữa cáchọc sinh trong nhóm.

Đối với bài thi/kiểm tra còn có thể được thiết kế với mục đích nhằm so sánh kết quảđạt được của học sinh với những kiến thức/kỹ năng xác định các tiêu chí về kiến thức/kỹnăng được mô tả kỹ và các câu hỏi được lựa chọn phải giúp mô tả đủ các kỹ năng của họcsinh Vì vậy những câu hỏi dễ có thể được sử dụng và kết quả thể hiện những chuẩn nănglực xác định của học sinh

Giáo dục nước ta hiện nay còn tập trung nhiều ở các bài thi/kiểm tra nhằm mụcđích so sánh giữa các học sinh chưa phát huy được những bài thi/kiểm tra năng lực củahọc sinh theo các tiêu chí,kỹ năng cần thiết của bộ môn, của các kỹ năng tự học

3.2 Hình thức thi và dạng thức câu hỏi

Hình thức thi: gồm 3 hình thức thi cơ bản là vấn đáp, viết, thí nghiệm-thực hành

 Thi vấn đáp có sự trao đổi trực tiếp thông qua ngôn ngữ nói giữa người thi vàngười đánh giá kết quả

 Thi viết yêu cầu học sinh thông qua ngôn ngữ viết thực hiện một bài thi/kiểm travới các câu hỏi được thiết kế trên giấy Các câu hỏi có thể có các dạng thức sau:

o Trắc nghiệm khách quan: dạng câu hỏi nhiều lựa chọn, điền khuyết, lắpghép

o Trắc nghiệm chủ quan: tiểu luận, trả lời câu hỏi, lý giải vấn đề.6

 Thi thí nghiệm-thực hành: học sinh tiến hành thao tác trên các dụng cụ, mẫu vậtnhằm chứng minh một nội dung kiến thức của môn học

Tùy vào mục đích thi lựa chọn dạng thức thi và câu hỏi phù hợp để có thể thu thậpđược những thông tin cần thiết hợp lý cho việc đánh giá kết quả học tập

4 Nguyên tắc và quy trình kiểm tra đánh giá kết quả học tập

4.1 Các nguyên tắc cơ bản trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập

Để kiểm tra đánh giá phát huy được tác dụng và vai trò của mình các nhà giáo dụccần đảm bảo các nguyên tắc cơ bản sau trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập của họcsinh:

 Kiểm tra đánh giá kết quả học tập(các bài thi) phải đo được những kiến thức,kỹnăng theo đúng mô tả trong mục tiêu môn học

6 Xem 4.

 Kiểm tra đánh giá kết quả học tập(các bài thi) phải đo được mẫu đại diện nhữngnhiệm vụ học tập(mục tiêu cụ thể) của môn học.

 Kiểm tra đánh giá kết quả học tập(các bài thi) phải bao gồm những dạng thức câuhỏi phù hợp nhất để đo lường kiến thức, kỹ năng đã xác định

 Kiểm tra đánh giá kết quả học tập(các bài thi) phải được xây dựng phù hợp vớimục đích sử dụng kết quả thi

 Kiểm tra đánh giá kết quả học tập(các bài thi) phải đạt độ giá trị và độ tin cậy cao

và cần thận trọng khi phân tích giải thích kết quả thi (điểm số)

 Kiểm tra đánh giá kết quả học tập phải có tác động tích cực giúp học sinh cải tiếnphương pháp học tập.7

Việc thiết kế các bài thi/kiểm tra cần có sự đầu tư, chọn lọc một cách khoa họcnghiêm túc để có thể đánh giá một cách chính xác năng lực thực tế của học sinh

4.2 Quy trình kiểm tra đánh giá kết quả học tập

Có thể nói kiểm tra đánh giá trong lớp học là quá trình thu thập thông tin, đánh giá

và sử dụng thông tin giúp cho giáo viên ra quyết định tốt hơn Như vậy quy trình kiểm trađánh giá lớp học gồm 4 thành tố chính yếu đó là mục đích, xác định thông tin, đánh giá

và sử dụng Thứ tự các bước và các câu hỏi về nội dung chính ở mỗi bước được thể hiệnqua biểu đồ sau:

 Mục đích:

Cho dù đánh giá trước, trong hay sau khi giảng, bước đầu tiên trong bất kỳ mộtđánh giá nào đều là việc xác định rõ mục đích hoặc những mục đích của việc thu thậpthông tin Thông tin thu được sẽ giúp gì cho việc ra quyết định của giáo viên Điều quantrọng là đánh giá đó sẽ thúc đẩy việc học tập của học sinh như thế nào?

để thu thập thông tin

Đánh giá

Tôi sẽ giải thích những kết quả như thế nào?

Tôi sẽ sử dụng những tiêu chuẩn và tiêu chí nào để đánh giá?

Sử dụng

Tôi sẽ sử dụng những kết quả đánh giá như thế nào?

Chúng ta sẽ cần phải phân cấp mức giá trị cho các con số và thông tin đã thu thậpđược Đánh giá nhằm giải thích những thông tin thu thập được, thực hiện những nhận xét

về kết quả học tập của học sinh Các tiêu chuẩn và tiêu chí được sử dụng để xác định mức

độ của kết quả học tập

 Sử dụng:

Việc sử dụng các kết quả kiểm tra đánh giá và những thông tin khác nhằm giúp giáoviên đưa ra các quyết định hiệu quả bao gồm việc sử dụng để chuẩn đoán, phân loại họcsinh hoặc điều chỉnh quá trình giảng dạy. 8

Quy trình kiểm tra đánh giá có thể được cụ thể hóa bằng các bước sau:

o Căn cứ vào mục tiêu dạy học và mục đích học tập để xác định mục tiêu đánh giá

o Lượng hóa các mục tiêu dạy học để đặt ra các mức độ cần đạt về kiến thức, kỹnăng, thái độ nhằm xác định nội dung và các tiêu chí đánh giá;

o Lựa chọn phương pháp đánh giá phù hợp với mục tiêu, nội dung đã đề ra trên cơ

sở các đặc điểm của đối tượng được đo lường, thẩm định và trên cơ sở hoàn cảnh

o Tiến hành đo lường;

o Phân tích kết quả, đánh giá độ tin cậy và độ giá trị của bài thi;

o Điều chỉnh, bổ sung để hoàn thiện công cụ đánh giá bài thi.9

4.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả học tập

Có rất nhiều yếu tố khách quan và chủ quan ảnh hưởng đến kết quả học tập và ảnhhưởng đến độ tin cậy, độ giá trị của kiểm tra đánh giá

Các yếu tố chủ quan, bên trong cá nhân của học sinh bao gồm: Các đặc điểm vềnhận thức, kiến thức nền, thói quen học tập, thói quen làm bài thi, tâm lý, sự lo lắng trướckhi thi, văn phong, cách diễn đạt,…

Các yếu tố khách quan bên ngoài như: việc hướng dẫn các kỹ năng làm bài thi,quản lý thi cử, đề thi chuẩn hóa, cơ sở vật chất, tài liệu thi,…

8 James H McMillan, Viện đại học quốc gia Virginia, Đánh giá lớp học những nguyên tắc và thực tiễn để giảng dạy hiệu quả, Bản quyền Allyn & Bacon xuất bản giáo dục Pearson.

9 Xem 2