Tình trạng bất bình đẳng về giới khiến cho phụ nữ và trẻ em gái mất đi các phương tiện để tự bảo vệ mình, họ bị bóc lột, bị lạm dụng tình dục trong môi trường không an toàn…Trẻ em được r
Trang 1Lời giới thiệu
HIV/AIDS là một đại dịch nguy hiểmvà diễn biến phức tạp ở hầu hết các Quốc gia trên thế giới Đến nay đã có khoảng 40 triệu người bị nhiễm HIV, trong đó có hàng triệu trẻ em
Trường hợp nhiễm HIV đầu tiên ở Việt Nam được phát hiện vào tháng
12 năm 1990 tại Thành phố Hồ Chí Minh và hiện nay HIV/AIDS đã và đang lan rộng ra khắp các tỉnh, thành phố HIV/AIDS đang ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống gia đình và cộng đồng dân cư, ảnh hưởng đến Kinh tế- Xã hội của đất nước, đe dọa đến sức khỏe của người dân mà đặc biệt
là trẻ em – những chủ nhân tương lai của đất nước
Trong bối cảnh dịch HIV/AIDS đang lan tràn, các nhóm xã hội dễ bị tổn thương phải chịu nhiều tác động nhất Tình trạng bất bình đẳng về giới khiến cho phụ nữ và trẻ em gái mất đi các phương tiện để tự bảo vệ mình,
họ bị bóc lột, bị lạm dụng tình dục trong môi trường không an toàn…Trẻ
em được ra từ những người mẹ có HIV thường không được chăm sóc, có khi còn bị bỏ rơi, quyền được đến trường có khi còn bị vi phạm bởi sự kì thị và phân biệt đối xử của Xã hội
Tại Hội nghị Quốc tế lần thứ 17 ở Mêxicô, cô bé Kare Dunaway đã phát biểu: “ Chúng tôi những cậu bé và cô bé mang trong mình virut HIV và lớn lên với nhiều mục tiêu trong cuộc sống: muốn trở thành nghệ sĩ, giáo viên, bác sĩ thậm chí muốn kết hôn và sinh con…nhưng những ước muốn
ấy chỉ đạt được cả xã hội quan tâm”
Chúng ta – những con người may mắn hơn, cần phải hanh động, cần phải góp một phần nào đó giúp ích cho xã hội, giúp cho những đứa trẻ mang
Trang 2trong mình mầm mống của HIV có thêm cơ hội được sống, thêm ước mơ tươi sáng và thêm hi vọng vào tương lai
Cho đến thời điểm hiện nay số trẻ em nhiễm HIV và tử vong vì AIDS được báo cáo hàng năm ở Việt Nam không ngừng tăng lên Vì vậy vấn đề tiếp cận, chăm sóc và điều trị cho trẻ em nhiễm HIV đã trở thành một nhu cầu khách quan và ngày càng cấp bách
Trong bài viết này em xin đưa ra một số giải pháp đảm bảo an sinh cho vấn đề chăm sóc sức khỏe cho trẻ em nhiễm HIV tại Việt Nam Do đây là lần đầu tiên đi nghiên cứu về vấn đề này nên em không tránh khỏi những thiếu sót, khuyết điểm Vì vậy em kính mong sự giúp đỡ của cô giáo để
em có thể viết tốt hơn trong những bài viết sau
Em xin chân thành cảm ơn!
Trang 3Phần 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề chăm sóc sức
khỏe cho trẻ em nhiễm HIV/AIDS.
1- Khái niệm an sinh và một số khái niệm liên quan:
1.1- Khái niệm an sinh:
Theo tổ chức Lao động quốc tế ILO: An sinh xã hội là một sự bảo vệ
mà xã hội cung cấp cho các thành viên của mình thông qua một số biện pháp được áp dụng rộng rãi để đương đầu với những khó khăn, các cú sốc về Kinh tế - Xã hội làm mất hoặc suy giảm nghiêm trọng nguồn thu nhập do ốm đau, thai sản, thương tật do lao động, mất sức lao động hoặc tử vong An sinh xã hội cung cấp chăm sóc y tế và trợ cấp cho các gia đình nạn nhân có trẻ em (ILO – 1984)
Quan điểm của Việt Nam: An sinh xã hội là một hệ thống các cơ chế chính sách, các giải pháp của Nhà nước và cộng đồng nhằm trợ giúp cho mọi thành viên trong xã hội đối phó với các rủi ro, các cú sốc về Kinh tế - Xã hội làm cho họ suy giảm hoặc mất nguồn thu nhập do bị
ốm đau, thai sản, tai nạn, bệnh nghề nghiệp, già cả không còn sức lao động hoặc vì các nguyên nhân khách quan khác rơi vào cảnh nghèo khổ, bần cùng hóa và cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho cộng đồng, thông qua các hệ thống chính sách và bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, trợ giúp xã hội và trợ giúp đặc biệt
1.2 - Khái niệm về trẻ em:
Theo quy định của Luật Bảo vệ, Chăm sóc và Giáo dục trẻ em thì trẻ
em là công dân Việt Nam dưới 16 tuổi
Đặc điểm của trẻ em:
+ Về mặt sinh học: Trẻ em là người phát triển chưa đầy đủ về thể chất, trí tuệ và nhân cách…Trẻ em chưa thể tự lập được trong cuộc
Trang 4sống, cũng chưa có khả năng đánh giá hành vi và tự định hướng phát triển, chưa có khả năng tự bảo vệ mình trước những tác động xấu từ môi trường, trước những nguy cơ bị xâm hại
+ Về mặt xã hội: trẻ em là thế hệ kế cận, là lượng lao động nòng cốt
và sẽ làm chủ thế giới trong tương lai
1.3 - Khái niệm về HIV/AIDS:
HIV là virut gây suy giảm miễn dịch ở người, có nghĩa là nếu bị nhiễm phải nó khả năng chống lại bệnh tật sẽ bị suy yếu.Đó là vì:
Cơ thể con người có hệ thống miễn dịch chống lại các vi khuẩn, virut,
vi sinh vật… gây bệnh có trong môi trường để duy trì sự sống Trong
hệ thống này bộ phận chủ chốt là đội quân các bạch cầu Nhưng chính các bạch cầu chỉ huy (T-CD4) của đội quân đó lại là đối tượng tấn công của HIV HIV chui vào cư trú trong các bạch cầu chỉ huy, nên nó không bị đội quân bạch cầu tiêu diệt Virut HIV lợi dụng bạch cầu để sinh sôi và sau đó tiêu diệt bạch cầu Đến khi đa số chỉ huy bị tiêu diệt
và đội quân sẽ bị vô hiệu, không chống được bệnh tật nữa
AIDS( còn gọi là SIDA) có nghĩa là hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải Đó là khi khả năng chống bệnh tật suy yếu đến nỗi cơ thể bị các thứ bệnh hoành hành, điều trị không khỏi được Từ khi phát bệnh AIDS đến lúc chết chỉ vài tháng hoặc nhiều nhất là hai năm
1.4 - Chăm sóc sức khỏe cho trẻ em nhiễm HIV:
Là chăm sóc các trẻ mang trong mình virut HIV Các em cần có một chế độ chăm sóc và quan tâm đặc biệt hơn so với các trẻ em khác Vì trẻ em nhiễm HIV không có khả năng phát triển khỏe mạnh; các em thường xuyên bị ảnh hưởng bởi các bệnh lây truyền và bị trẩm trọng hơn so với những đứa trẻ bình thường khác Nếu không được chăm
Trang 5sóc và điều trị bằng thuốc thì có tới khoang 60-70% các em chết sau 5 năm nhiễm bệnh
1.5 - Quan điểm của Đảng và Nhà nước về chăm sóc sức khỏe cho trẻ
em nhiễm HIV/AIDS:
Đảng và chính phủ đã có sự quan tâm tới vấn đề chăm sóc và điều trị cho trẻ em nhiễm HIV/AIDS Đảng và Nhà nước có quan điểm rằng: Tất cả các trẻ em nhiễm HIV/AIDS và bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS cần phải được hưởng đầy đủ những quyền lợi dành cho một người về
ăn ở và học tập Điều căn bản đầu tiên là giúp các em có được một cuộc sống tối thiểu như có một chỗ ở, có thể có một nhà ở hay một mái ấm tình thương hoặc một trung tâm bảo trợ nào đó.Tại những nơi
đó các em cần phải được chăm sóc sức khỏe, điều trị khi bị bệnh … Ngoài ra tất cả các em cũng được hỗ trợ xây dựng các mối quan hệ trong xã hội nhằm giúp các em có được một cuộc sống bình thường giữa xã hội, như bao trẻ em may mắn khác
Theo Luật Bảo vệ, Chăm sóc và Giáo dục trẻ em:
Điều 53 Trẻ em nhiễm HIV/AIDS:
Trẻ em nhiễm HIV/AIDS không bị phân biệt đối xử; được Nhà nước
và xã hội tạo điều kiện để chữa bệnh, nuôi dưỡng tại gia đình và tại các cơ sở trợ giúp trẻ em
Trang 6Phần 2: Thực trạng của việc chăm sóc sức khỏe cho
trẻ em nhiễm HIV/AIDS tại Việt Nam.
1 Thực trạng:
HIV/AIDS đang là vấn đề mang tính toàn cầu Nhiều chương trình chiến lược phòng chống HIV/AIDS đã được phát động và triển khai nhưng đại dịch HIV/AIDS vẫn có xu hướng phát triển và lan rộng; đối tượng nhiễm HIV ngày càng trẻ hóa đặc biệt là trẻ em
Theo số liệu thống kê ước tính mỗi năm ở Việt Nam có từ 1 triệu đến 1,5 triệu phụ nữ mang thai thì có khoảng gần 6000 người bị nhiễm HIV và gần 2000 trẻ em mới sinh hằng năm có nguy cơ nhiễm HIV từ mẹ
Tuy nhiên còn có một điều may mắn là không phải đứa trẻ nào sinh ra từ
mẹ bị nhiễm HIV cũng bị nhiễm HIV Nếu biết dự phòng và chăm sóc đúng cách số trẻ em bị nhiễm HIV sẽ giảm đi đáng kể
Theo ước tính tỉ lệ thai phụ nhiễm HIV trong những năm 2007-2008 đã tăng lên khoảng 18,5 lần so với thời kì 1994-1995.Tuy nhiên đa phần thai phụ nhiễm HIV đều được phát hiện muộn nên khó phòng tránh nguy cơ lây truyền từ mẹ sang con
Đây là một thực tế rất đáng lo ngại, gây khó khăn cho việc áp dụng điều trị dự phòng lây truyền từ mẹ sang con Điều đáng nói là các bà mẹ dù có thể biết mình nhiễm HIV nhưng lại e ngại việc đi xét nghiệm máu sớm để phát hiện và được uống thuốc dự phòng kịp thời nhằm phòng lây nhiễm sang con mình
Vì không được phát hiện sớm nên không ít thai phụ đến khi chuyển dạ mới đến bệnh viện và sau khi xét nghiệm máu mới biết mình mắc HIV Theo thống kê trong 3 năm 2005 – 2008 trong số khoảng 48.500 sản phụ đến khám và sinh tại bệnh viện phụ sản Trung ương, sàng lọc được 271
Trang 7trường hợp HIV dương tính Trong đó có tới 40% thai phụ chỉ biết mình nhiễm HIV khi chuyển dạ Điều này đồng nghĩa với việc những thai phụ này đã tự đánh mất cơ hội để tiếp cận đến thuốc điều trị kháng vi rút dự phòng lây truyền từ mẹ sang con
Như vậy vấn đề chăm sóc sức khỏe cho trẻ em ngay từ trong bụng mẹ đã không được quan tâm môt cách đúng mức Những đứa trẻ đó hoàn toàn
có thể khỏe mạnh như bao đứa trẻ khác nếu được chăm sóc và dự phòng đúng cách ngay từ khi mang thai
Kết quả khảo sát cho thấy sự kì thị và phân biệt đối xử là nguyên nhân gây cản trở các dịch vụ chăm sóc sức khỏe và giáo dục đối với trẻ em nhiễm HIV Nỗi lo lắng bị kì thị cũng khiến các gia đình có trẻ em nhiễm HIV e ngại chia sẻ thông tin Điều này làm cho việc tiếp cận các dịch vụ chăm sóc và điều trị cho các em gặp nhiều khó khăn
Ở nước ta những người nhiễm HIV, trong đó có trẻ em luôn bị kì thị và phân biệt đối xử Nhà trường và phụ huynh học sinh cũng tạo ra rào cản trong học tập đặc biệt là trong các lớp mẫu giáo và các khóa đào tạo nghề Trong một diễn đàn về trẻ em nhiều trẻ em có HIV đã cho biết: Các
em bị tẩy chay và bị bắt nạt bởi các bạn cùng trang lứa và bị phân biệt đối
xử bởi giáo viên Những người chăm sóc trẻ này cho biết họ gặp rất nhiều khó khăn trong việc nhập học cho trẻ và động viên trẻ đến trường
Chính sự kì thị và phân biệt đối xử với trẻ em nhiễm HIV khiến cho các
em bị hạn chế cơ hội được chăm sóc sức khỏe Theo thống kê của Cục Bảo vệ và chăm sóc sức khỏe của trẻ em có tới 51,5 % số trẻ nhiễm HIV không được tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe và điều trị bệnh một cách đầy đủ Trong số đó có tới 35% trẻ bị bỏ rơi không được quan tâm đúng mức từ phía cộng đồng và xã hội
Trang 8Tính đến khoảng tháng 12 năm 2007 cả nước có tới 976 trường hợp trẻ
em dưới 5 tuổi được báo cáo là nhiễm HIV do mẹ truyền sang Trên thực
tế con số này cao hơn do những bà mẹ đã sinh con tại nhà hoặc tại các trạm y tế xã chưa có điều kiện xét nghiệm HIV
Theo bác sĩ Nguyễn Trọng An – Phó Cục trưởng Cục bảo vệ và chăm sóc sức khỏe trẻ em (Thuộc Bộ Lao động Thương binh và Xã hội) cho biết có tới 49,5% trẻ nhiễm HIV thuộc gia đình nghèo và 2,1% là rất nghèo Hơn một nửa số vị thành niên bị nhiễm HIV(57,8%) và 42% số trẻ số trẻ sống trong các gia đình có người nhiễm HIV đang phải đi làm để tự kiếm sống hoặc phụ giúp gia đình Trong đó có 29,6% đi làm thuê, 21% đi đánh giày, 16,5% bán vé số dạo Chính vì thế vấn đề chăm sóc sức khỏe cho các trẻ em này gặp rất nhiều khó khăn Ở độ tưổi này đáng lẽ các em phải được cắp sách tới trường; được chăm sóc đầy đủ từ phía gia đình, nhà trường và xã hội thì các em đang phải từng ngày đối diện với sự mưu sinh của cuộc sống
Kết quả khảo sát của Uỷ ban Dân số gia đình và trẻ em cho thấy có 58,7% số trẻ bị nhiễm HIV và bị ảnh hưởng bởi HIV đang sống với gia đình có người thân bị nhiễm HIV Một số trẻ khác bị bỏ rơi, gia đình và
họ hàng không sẵn lòng chăm sóc nên bị gửi vào các Trung tâm bảo trợ trẻ em Những đứa trẻ này cho biết chúng luôn cảm thấy bị bỏ rơi và thiếu sự yêu thương của những người xung quanh
Một điều đáng nói là chính sách quy định hỗ trợ cho những gia đình có trẻ em nhiễm HIV còn nhiều bất cập Chính điều đó đã gây cản trở cho vấn đề chăm sóc và điều trị cho các em Như một gia đình ở huyện Văn Lãng (tỉnh Lạng Sơn) có con trai chết vì AIDS Con dâu sau đó một tháng cũng chết vì AIDS Bà nội ở cái tuổi “xưa nay hiếm” phải còm
Trang 9cõm nuôi hai đứa cháu Và đã ba năm nay gia đình không được hưởng một chế độ trợ cấp nào
Gia đình kêu lên tỉnh thì được giải thích vì là cán bộ về hưu nên bà không được hưởng trợ cấp ( trong khi đó lương hưu của bà là 300 nghìn đồng/ tháng)
Như vậy cuộc sống của ba bà cháu phải đối mặt với rất nhiều khó khăn với đồng lương ít ỏi Hai đứa trẻ đang mang trong mình virut HIV không được chăm sóc và điều trị đúng cách Do đó vấn đề chăm sóc sức khỏe cho những đứa trẻ này rất cần được quan tâm, hỗ trợ và giúp đỡ từ phía các cơ quan tổ chức có thẩm quyền
2- Đánh giá về thực trạng:
2.1- Ưu điểm:
Công tác chăm sóc và điều trị cho trẻ em nhiễm HIV đã có những nỗ lực đáng kể Đảng và Nhà nước đã có sự quan tâm đến vấn đề này.Các trẻ ngày càng được quan tâm hơn, được chăm sóc hơn Xã hội và cộng đồng cũng đã phần nào giảm bớt những kì thị và phân biệt đối xử như trước với các em
Hiện nay đã có những chương trình Quốc gia về vấn đề chăm sóc và điều trị cho trẻ em nhiễm HIV/AIDS Các trẻ em dưới 6 tuổi nhiễm HIV được điều trị và cấp thuốc ARV miễn phí
Tháng 3 năm 2004 Thủ tướng chính phủ đã phê duyệt Chiến lược Quốc gia về phòng chống HIV ở Việt Nam đến năm 2010 và tầm nhìn đến năm
2020 Để thực hiện chiến lược Quốc gia này các bộ ngành đã xây dựng
và hiện đang thực hiện các kế hoạch hành động quốc gia về Thông tin, Giáo dục tuyên truyền trong công tác phòng chống HIV; Can thiệp giảm thiểu tác hại; Chăm sóc và điều trị cho người nhiễm HIV trong đó có trẻ em; Chương trình giám sát trọng điểm, theo dõi và đánh giá HIV/AIDS;
Trang 10Phòng chống lây truyền HIV từ mẹ sang con và Giáo dục về sức khỏe sinh sản và Phòng chống HIV/AIDS tại các cấp trung học phổ thông Công tác chăm sóc cho các trẻ em nhiễm HIV tại các gia đình đang được
mở rộng có rất nhiều lợi ích, nhưng quan trọng hơn cả đây chính là điểm quan trọng thúc đấy sự đánh giá và đáp ứng nhu cầu của tất cả các thành viên trong gia đình- trẻ bị nhiễm HIV, người chưa được chuẩn đoán và người bị ảnh hưởng Cách tiếp cận này làm tăng số lượng trẻ em và trẻ vị thành niên được chuẩn bị, thúc đẩy sự đáp ứng tích cực đối với việc đánh giá và đáp ứng kịp thời các nhu cầu về dinh dưỡng, giáo dục, y tế, tâm lý cho trẻ em nhiễm HIV
2.2- Hạn chế:
Ngoài những mặt tích cực trên thì công tác chăm sóc và điều trị cho trẻ
em nhiễm HIV/AIDS còn gặp rất nhiều khó khăn Không phải trẻ em cũng có điều kiện được điều trị bằng thuốc kháng virut ARV ARV giúp làm giảm nồng độ HIV trong máu, phòng những bệnh nhiễm trùng đe dọa tới tính mạng và kéo dài thời gian khỏe mạnh cho trẻ Giúp trẻ có thêm niềm tin vào cuộc sống
Tuy nhiên phần lớn trẻ nhiễm HIV lại được sinh ra trong các gia đình nghèo, một số trẻ còn bị bỏ rơi không nơi nương tựa, không có chế độ bảo hiểm y tế Trong khi đó chế độ chăm sóc và điều trị chưa rõ ràng, dẫn đến khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế cho trẻ nhiễm HIV còn thấp
Bộ máy tổ chức chăm sóc và điều trị cho trẻ chưa được chuẩn bị tốt, các hoạt động tổ chức chăm sóc còn nhiều bất cập
Kinh phí của chương trình quốc gia hàng năm dành cho chăm sóc và điều trị trẻ em có HIV còn thấp Do đó chưa thể đáp ứng được đầy đủ nhu cấu chăm sóc và điều trị
Trang 11Việc tiếp cận các dịch vụ liên quan đến HIV nói riêng và việc cung cấp ARV một cách hạn chế theo chỉ tiêu của mỗi tỉnh là một rào cản Hiện đã
có những kế hoạch nhằm mở rộng nhanh chóng số lượng các Quận huyện được cung cấp các dịch vụ chuẩn đoán HIV, cung cấp thuốc ARV Tuy nhiên điều đáng băn khoăn là các biện pháp can thiệp này không được áp dụng một cách đồng đều trên các khu vực địa lý khác nhau Hiện tại thị hầu hết các can thiệp đều tập trung nhiều ở các khu vực thành thị Trẻ em
bị nhiễm HIV là dân tộc thiểu số ở các khu vực vùng cao, khu vực nông thôn ít nhận được sự hỗ trợ, chăm sóc và điều trị
Các hỗ trợ mặt tâm lý cho trẻ em và trẻ vị thành niên mới chỉ được thực hiện trên quy mô rất nhỏ Chưa đáp ứng được nhu cầu hỗ trợ cho các em Một điều đáng nói nữa là nhiều người chăm sóc trẻ không muốn đưa trẻ đến các cơ sở y tế để xét nghiệm, một phần vì lo sợ sự phân biệt đối xử, một phần thì thiếu hiểu biết về lợi ích của việc chuẩn đoán sớm
Dữ liệu thông tin về vấn đề chăm sóc trẻ em nhiễm HIV còn rất thiếu Các thông tin về tỉ lệ nhiễm bệnh, đặc điểm và nhu cầu của trẻ em nhiễm HIV còn hạn chế Cần có thêm nhiều nghiên cứu và thu thập thêm nhiều
dữ liệu thông tin một cách có hệ thống về trẻ em nhiễm HIV và các biện pháp can thiệp nhằm đưa ra những đường lối chỉ đạo tốt hơn cho việc hoạch định chính sách và chương trình về chăm sóc sức khỏe và điều trị cho trẻ em nhiễm HIV/AIDS