Khi có hành vi viphạm pháp luật xâmm phạm tới các quan hệ xã hội được pháp luật điều chỉnh thì sẽ bị cơquan nhà nước có thẩm quyền áp dụng biện pháp cưỡng chế ghi trong phần chế tài của
Trang 1ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP PHẦN I: NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
(Chương trình chuyên viên)
Câu 5: Khái niệm, bản chất, thuộc tính, chức năng và vai trò của pháp luật ?
* Khái niệm pháp luật: Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự nhằm để điều chỉnh
các quan hệ xã hội, do Nhà nước ban hành thể hiện ý chí của giai cấp thống trị, có tính bắtbuộc đối với mọi thành viên trong xã hội
* Pháp luật xã hội chủ nghĩa là hệ thống các quy tắc xử sự điều chỉnh các quan hệ
xã hội do Nhà nước xã hội chủ nghĩa ban hành thể hiện ý chí của giai cấp công nhân liênminh với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản trên cơ
sở giáo dục và thuyết phục
* Bản chất của pháp luật:
- Tính giai cấp: Pháp luật phản ánh ý chí của nhà nước, mục đích để tạo ra một xã
hội trật tự, ổn định bảo vệ và củng cố địa vị của giai cấp thống trị
- Tính xã hội: Pháp luật vừa là sự thể hiện ý chí và bảo vệ lợi ích của giai cấp thống
trị xã hội vừa là công cụ ghi nhận, bảo vệ lợi ích của các giai cấp khác, tầng lớp khác trong
xã hội vì mục đích ổn định và phát triển xã hội theo đưòng lối của giai cấp thống trị
* Thuộc tính của Pháp luật:
Thứ nhất, Pháp luật mang tính quy phạm phổ biến
Được hiểu là tính bắt buộc thực hiện mọi quy định của pháp luật hiện hành đối vớimọi cá nhân, tổ chức Bởi vì, pháp luật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành và
có giá trị bắt buộc thực hiện đối với mọi công dân cư trú trên lãnh thổ nước nước đó Cácquy phạm pháp luật chỉ hết hiệu lực khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền bãi bỏ, hủy bỏhoặc các quy phạm đó đã hết thời hiệu hoặc bị thay thế bởi các quy phạm pháp luật mới
Thuộc tính này được phân biệt qua các yếu tố biểu hiện như: Dự liệu tình huốngđiển hình, xác định cách hành xử bắt buộc, đưa ra cách xử lý khi không tuân theo
Thứ hai, pháp luật được thể hiện dưới hình thức xác định
Đặc trưng của pháp luật là phải rõ ràng, chuẩn xác nội dung bằng các điều khoản,văn bản quy phạm pháp luật và hệ thông văn bản quy phạm pháp luật tương xứng Mỗivăn bản pháp luật phải xác định rõ phạm vi điều chỉnh, phương pháp điều chỉnh của cơquan có thẩm quyền ra văn bản;
Thứ ba, tính cưỡng chế của pháp Luật: Cưỡng chế là một thuộc tính của bất cứ
chế độ pháp luật nào Cưỡng chế của pháp luật là cần thiết, khách quan của đời sống xãhội Bởi vì có thể pháp luật phù hợp với lợi ích của đối tượng này nhưng không phù hợpvới lợi ích của đối tượng khác Do đó phải cưỡng chế thực hiện
Thư tư, pháp luật được nhà nước bảo đảm thực hiện: Để thực hiện, nhà nước
đưa vào quy phạm pháp luật tính quyền lực áp đặt đối với mọi chủ thể, bằng cách gắn chopháp luật tính bắt buộc chung Nhà nước sử dụng các phương tiện khác nhau để thực hiệnpháp luật: phương pháp hành chính, kinh tế, tổ chức, tư tưởng, tuyên truyền, giáo dục phápluật và các biện pháp cưỡng chế Việc sử dụng các biện pháp này, biện pháp khác hay kết
Trang 2hợp các biện pháp tuỳ vào hoàn cảnh lịch sử cụ thể Biện pháp cưỡng chế chỉ áp dụng khicác biện pháp khác không phát huy tác dụng.
* Chức năng của Pháp luật:
- Chức năng điều chỉnh của pháp luật đối với các quan hệ xã hội được thể hiện theo
2 hướng chính một mặt pháp luật ghi nhận các quan hệ cơ bản, quan trọng và phổ biếntrong xã hội, mặt khác pháp luật bảo đảm cho các quan hệ xã hội đó phát triển phù hợp vớilợi ích giai cấp, lợi ích xã hội Chức năng này được thực hiện thông qua các hình thức: quyđịnh, cho phép, ngăn cấm, gợi ý, quy định quyền và nghĩa vụ qua lại giữa các chủ thể thamgia quan hệ pháp luật nhờ có pháp luật mà các quan hệ xã hội được trật tự hóa, đi vào nềnếp
- Chức năng bảo vệ các quan hệ xã hội được pháp luật điều chỉnh Khi có hành vi viphạm pháp luật xâmm phạm tới các quan hệ xã hội được pháp luật điều chỉnh thì sẽ bị cơquan nhà nước có thẩm quyền áp dụng biện pháp cưỡng chế ghi trong phần chế tài của quyphạm pháp luật đối với người thực hiện hành vi vi phạm pháp luật nhằm phục hồi lại quan
hệ xã hội đã bị xâm phạm
- Chức năng giáo dục của pháp luật được thực hiện thông qua sự tác động của phápluật vào ý thức con người làm cho con người hình thành ý thức pháp luật và hành độngphù hợp với cách xử sự ghi trong quy phạm pháp luật Việc tuyên truyền, phổ biến giáodục pháp luật tác động đến ý thức con người, làm cho con người nhận thức được cần phải
xử sự như thế nào khi ở hoàn cảnh, điều kiện, tình huống mà pháp luật đã quy định và nếukhông xử sự theo mô hình, hành vi mà pháp luật đã quy định thì phải chịu những hậu quảbất lợi về vật chất hoặc tinh thần như thế nào Nhờ đó mà con người hướng tới những hành
vi, cách xử sự phù hợp với pháp luật, nhà nước, tập thể và công dân
Sở dĩ nhà nước bảo vệ xã hội bằng pháp luật là công cụ hữu hiệu nhất bởi:
* Vai trò của Pháp luật:
- Vai trò của pháp luật đối với kinh tế:
+ Xác định địa vị pháp lý của các chủ thể tham gia quan hệ pháp luật kinh tế
+ Tạo khung pháp lý để nhà nước điều khiển hoạt động kinh tế
+ Tạo môi trường thuận lợi, tin cậy và chính thức cho hoạt động sản xuất, kinh doanh cóhiệu quả
- Vai trò đối với xã hội
Là phương tiên điều chỉnh các quan hệ xã hội, pháp luật là một trong những nhân tốbảo đảm và bảo vệ sự ổn định của các quan hệ xã hội trên các lĩnh vực đời sống xã hội
Pháp luật ghi nhận và thể chế hóa các quyền tự do và lợi ích của công dân và đảmbảo các quyền tự do được thực hiện Pháp luật cũng ghi nhận cái giá trị mà con người có,con người cần, hướng tới vì con người
Pháp luật là công cụ, phương tiện bảo đảm sự an toàn tính mạng, tài sản, danh dự vànhân phẩm, tự do, bình đẳng và công bằng của các thành viên xã hội
- Vai trò đối với hệ thống chính trị
Trang 3+ Đối với Đảng: Pháp luật cụ thể hóa đường lối chủ trương của Đảng Là phương tiện để
Đảng kiểm tra đường lối chủ trương của mình Phân định rõ phương thức lãnh đạo củaĐảng với chức năng quản lý, điều hành của nhà nước
+ Đối với nhà nước: Pháp luật là cơ sở pháp lý về tổ chức và hoạt động của nhà nước Ghi
nhận trách nhiệm của nhà nước đối với công dân và xã hội Là phương tiện quản lý đối vớimọi mặt của đời sống xã hội
+ Đối với các tổ chức chính trị xã hội: Là cơ sở để nhân dân tham gia quản lý nhà nước,
quản lý xã hội; là công cụ tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động kiểm tra, giám sát của các tổchức chính trị xã hội; là cơ sở hình thành mối quan hệ giữa cơ quan nhà nước với các tổchức chính trị xã hội
- Vai trò đối với đạo đức xã hội : Pháp luật xã hội chủ nghĩa đóng vai trò là chỗ dựa
và cơ sở của việc hình thành đạo đức XHCN Pháp luật XHCN bảo vệ và phát triển đạođức xhcn, bảo vệ tính công bằng, chủ nghĩa nhân đạo, tự do, lòng tin và lương tâm conngười
- Vai trò đối với tư tưởng: Thừa nhận và khuyến khích sự phát triển của một hoặc
nhiều hệ tư tưởng Phủ nhận, cấm đoán sự tồn tại hoặc hạn chế hệ tư tưởng không phù hợpvới hệ tư tưởng giữ địa vị thống trị
- Đối với quá trình hội nhập quốc tế: Pháp luật là công cụ, phương tiện thực hiện
chủ trương, chính sách đối ngoại của nhà nước
* Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật ở nước ta:
- Hiến pháp, Luật, Nghị quyết của Quốc hội
- Pháp lệnh, Nghị quyết của Ủy ban thường vụ Quốc hội
- Lệnh, Quyết định của Chủ tịch Nước
- Nghị quyết, Nghị định của Chính phủ;
- Quyết định, Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ
- Thông tư của Bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang Bộ
- Nghị quyết của HĐND các cấp;
Câu 7: Nội dung pháp chế và việc tăng cường pháp chế ở nước ta trong giai đoạn hiện nay Liên hệ việc tăng cường pháp chế tại cơ quan đơn vị.
* Khái niệm Pháp chế là một chế độ và trật tự pháp luật trong đó yêu cầu, đòi hỏi
tất cả các cơ quan Nhà nước, các tổ chức xã hội và mọi công dân đều phải tôn trọng,nghiêm chỉnh chấp hành nghiêm chỉnh, triệt để, chính xác, phải đấu tranh phòng ngừa vàchống các tội phạm, các vi phạm pháp luật, xử lý nghiêm minh các vi phạm pháp luật
- Pháp chế XHCN là chế độ của đời sống chính trị xã hội trong đó nhà nước quản lý
xã hội bằng pháp luật, các cơ quan nhà nước, đơn vị lực lượng vũ trang, tổ chức chính trị,
tổ chức chính trị xã hội, tổ chức xã hội nghề nghiệp và mọi công dân đều phải tôn trọng
và thực hiện Hiến pháp, pháp luật một cách nghiêm chỉnh, triệt để chính xác
* Nguyên tắc của pháp chế:
- Tôn trọng tính tối cao của Hiến pháp
Trang 4+ Các quy phạm của Hiến pháp là nguồn, căn cứ cho các đạo luật khác thuộc hệ thốngpháp luật nhà nước,
+ Các luật, văn bản dưới luật phải phù hợp với hiến pháp, không được trái hiến pháp, đượcban hành trên cơ sở hiến pháp, để thi hành hiến pháp,
+ Các cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức nhà nước và công dân trong quá trình hoạtđộng trên các lĩnh vực đều phải tuân thủ Hiến pháp
+ Các cơ quan nhà nước, các nhà chức trách có thẩm quyền khi thực hiện nhiệm vụ phảiban hành các văn bản quy phạm pháp luật theo đúng quy định của Hiến pháp và theo trình
tự, thủ tục luật định
- Đảm bảo tính thống nhất của Pháp chế trên quy mô toàn quốc
+ Các quy định của pháp luật phải được hiểu, thực hiện thống nhất trên toàn bộ lãnh thổcủa quốc gia, đối với tất cả các quan hệ xã hội và chủ thể tham gia
- Bảo đảm và bảo vệ quyền tự do và lợi ích hợp pháp của công dân
Có thể nói pháp chế là cầu nối quan trọng giữa nhà nước với công dân Nhà nước phápquyền đòi hỏi sự tương tác giữa quyền lực nhà nước và tự do của con người Do đó cácvăn bản pháp luật đã tạo cơ sở pháp lý cho các mối quan hệ đó Pháp chế bảo đảm cho cácquyền và lợi ích hợp pháp của công dân được thực hiện trong thực tế
- Ngăn chặn và xử lý nhanh chóng công minh mọi vi phạm pháp luật
+ Mọi chủ thể khi tham gia quan hệ pháp luật đều phải thực hiện một cách nghiêm minh,
do đó pháp chế đòi hỏi mọi vi phạm pháp luật đều được phát hiện kịp thời, xử lý nhanhchóng, nghiêm minh và triệt để
* Mối quan hệ giữa pháp luật và pháp chế
- Pháp luật có trước pháp chế
- Sự tác động qua lại giữa pháp luật và pháp chế
+ Không có pháp luật sẽ không có pháp chế và ngược lại Không có pháp chế thì pháp luậtkhông có ý nghĩa trong thực tế
+ Pháp luật chỉ phát huy được hiệu lực, hiệu quả khi có nền pháp chế vững chắc; pháp chếchỉ được củng cố khi có một hệ thống pháp luật đồng bộ
* Các biện pháp tăng cường pháp chế (5 biện pháp)
- Đẩy mạnh công tác xây dựng pháp luật Cần phải có hệ thống pháp luật đảm bảo các yếutố
Trang 5Cần phải có những quy định thống nhất, tránh sự chồng chéo mâu thuẫn trong quyđịnh của pháp luật
- Tổ chức tốt công tác thực hiện pháp luật;
+ Là khâu cơ bản của công tác tăng cường pháp chế
+ Muốn mọi chủ thể hiểu và thực hiện theo quy định của pháp luật, cần phải tuyên truyền,phổ biến các quy định của pháp luật, đến mọi thành viên trong xã hội
+ Bảo đảm tuân thủ, sử dụng và thi hành pháp luật Bảo đảm tuân thủ, sử dụng thi hành và
áp dụng pháp luật phải đảm bảo nguyên tắc “công dân được làm tất cả những gì mà phápluật không cấm”
- Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát thực hiện pháp luật;
+ Tăng cường vai trò giám sát của cơ quan quyền lực nhà nước; công tác kiểm sát của cơquan kiểm sát
- Kiện toàn các cơ quan quản lý nhà nuớc và tư pháp;
+ Phải kiện toàn các cơ quan quản lý nhà nước có cơ cấu tổ chức gọn nhẹ, chất lượng cao,
có đội ngũ cán bộ có năng lực, trình độ chuyên môn cao; nắm vững những quy định củapháp luật
- Tăng cường sự lãnh đạo của đảng
+ Công tác tăng cường pháp chế phải đặt dưới sự lãnh đạo của đảng; Tuy nhiên mọi cơquan, tổ chức của đảng, đảng viên phải hoạt động trong khuôn khổ pháp luật, tuân thủđúng các quy định của pháp luật
*) Liên hệ việc tăng cường pháp chế ở cơ quan, đơn vị (phần này mỗi người có quan điểm khác nhau nhưng viết phải đủ 4 ý: Thực trạng gồm ưu, nhược điểm; nguyên nhân; giải pháp)
- Thứ nhất, Trong những năm qua, Văn phòng UBND tỉnh Bắc Giang đã triển khaithực hiện tốt việc sắp xếp tổ chức bộ máy các phòng, đơn vị trong cơ quan; bố trí, sắp xếpcán bộ, công chức, viên chức hợp lý đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ chuyên môn; thườngxuyên quan tâm đến công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức nhằm nângcao trình độ chuyên môn, lý luận chính trị đáp ứng nhiệm vụ được giao
- Thứ hai, Căn cứ vào nhiệm vụ chuyên môn được giao Văn phòng UBND tỉnh đãxây dựng quy chế làm việc của cơ quan nhằm xác định rõ nhiệm vụ của các phòng, đơn vị
và phân công nhiệm vụ cho từng công chức, viên chức trong cơ quan nhằm xác định rõtrách nhiệm của cá nhân trong khi thực hiện nhiệm vụ
Trang 6- Thứ ba, làm tốt công tác tuyên truyền, phổ biến các chủ trương của Đảng, chínhsách pháp luật của nhà nước đến toàn thể cán bộ, đảng viên và quần chúng trong cơ quanthông qua hội nghị cơ quan và sinh hoạt của các tổ chức Đảng, đoàn thể hàng tháng Thammưu, phối hợp thực hiện tốt trong công tác xây dựng, kiểm tra, kiểm soát văn bản quyphạm pháp luật do HĐND, UBND tỉnh ban hành Tính đến tháng 10 năm 2010, Vănphòng UBND tỉnh đã tham mưu cho UBND tỉnh ban hành 59 văn bản quy phạm pháp luậtchỉ đạo, điều hành trên các lĩnh vực; phối hợp với các cơ quan có liên quan xây dựng 10
dự thảo Nghị quyết của HĐND tỉnh
* Giải pháp: Đề thực hiện tốt hơn nữa việc tăng cường pháp chế ở cơ quan:
- Tích cực tham mưu cho HĐND, UBND tỉnh trong việc ban hành các văn bản quyphạm pháp luật nói chung và văn bản về triển khai thực hiện công tác pháp chế nói riêngtrên địa bàn tỉnh;
- Tham mưu cho Chủ tịch UBND tỉnh tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việcthực hiện các văn bản do HĐND và UBND tỉnh ban hành;
- Thực hiện tốt hơn nữa công tác tuyên truyền phổ biến pháp luật trong cơ quan.Quan tâm hơn nữa đến việc bố trí, sắp xếp đội ngũ công chức, viên chức nhằm đáp ứngnhiệm vụ chuyên môn; triển khai thực hiện tốt kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng hàng năm
Câu 10: Quan niệm cán bộ, công chức và phân loại trong quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành
* Khái niệm Cán bộ: Cán bộ là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ
nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam,Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương(sau đây gọi chung là cấp tỉnh), ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (sau đây gọichung là cấp huyện), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước
* Khái niệm Công chức: Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ
nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhànước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vịthuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhânquốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩquan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập củaĐảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội (sau đây gọi chung là đơn
vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối vớicông chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương đượcbảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật
* Phân loại công chức:
- Căn cứ vào ngạch được bổ nhiệm, công chức được phân loại như sau:
+ Loại A gồm những người được bổ nhiệm vào ngạch chuyên viên cao cấp hoặctương đương;
+ Loại B gồm những người được bổ nhiệm vào ngạch chuyên viên chính hoặctương đương;
+ Loại C gồm những người được bổ nhiệm vào ngạch chuyên viên hoặc tương
Trang 7đương;
+ Loại D gồm những người được bổ nhiệm vào ngạch cán sự hoặc tương đương vàngạch nhân viên
- Căn cứ vào vị trí công tác, công chức được phân loại như sau:
+ Công chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý;
+ Công chức không giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý
Câu 11 Quyền và nghĩa vụ của cán bộ, công chức
* Quyền của cán bộ, công chức:
- Quyền của cán bộ, công chức được bảo đảm các điều kiện thi hành công vụ
1 Được giao quyền tương xứng với nhiệm vụ
2 Được bảo đảm trang thiết bị và các điều kiện làm việc khác theo quy định của phápluật
3 Được cung cấp thông tin liên quan đến nhiệm vụ, quyền hạn được giao
4 Được đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ
5 Được pháp luật bảo vệ khi thi hành công vụ
- Quyền của cán bộ, công chức về tiền lương và các chế độ liên quan đến tiền lương
1 Được Nhà nước bảo đảm tiền lương tương xứng với nhiệm vụ, quyền hạn đượcgiao, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước Cán bộ, công chức làm việc ởmiền núi, biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số, vùng có điều kiệnkinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn hoặc trong các ngành, nghề có môi trường độc hại, nguyhiểm được hưởng phụ cấp và chính sách ưu đãi theo quy định của pháp luật
2 Được hưởng tiền làm thêm giờ, tiền làm đêm, công tác phí và các chế độ khác theo
quy định của pháp luật
- Quyền của cán bộ, công chức về nghỉ ngơi
Cán bộ, công chức được nghỉ hàng năm, nghỉ lễ, nghỉ để giải quyết việc riêng theoquy định của pháp luật về lao động Trường hợp do yêu cầu nhiệm vụ, cán bộ, công chứckhông sử dụng hoặc sử dụng không hết số ngày nghỉ hàng năm thì ngoài tiền lương cònđược thanh toán thêm một khoản tiền bằng tiền lương cho những ngày không nghỉ
- Các quyền khác của cán bộ, công chức
Cán bộ, công chức được bảo đảm quyền học tập, nghiên cứu khoa học, tham gia cáchoạt động kinh tế, xã hội; được hưởng chính sách ưu đãi về nhà ở, phương tiện đi lại, chế
độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế theo quy định của pháp luật; nếu bị thương hoặc hy sinhtrong khi thi hành công vụ thì được xem xét hưởng chế độ, chính sách như thương binhhoặc được xem xét để công nhận là liệt sĩ và các quyền khác theo quy định của pháp luật
* Nghĩa vụ của cán bộ, công chức:
- Nghĩa vụ của cán bộ, công chức đối với Đảng, Nhà nước và nhân dân
1 Trung thành với Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa
Trang 8Việt Nam; bảo vệ danh dự Tổ quốc và lợi ích quốc gia.
2 Tôn trọng nhân dân, tận tụy phục vụ nhân dân
3 Liên hệ chặt chẽ với nhân dân, lắng nghe ý kiến và chịu sự giám sát của nhân dân
4 Chấp hành nghiêm chỉnh đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luậtcủa Nhà nước
- Nghĩa vụ của cán bộ, công chức trong thi hành công vụ
1 Thực hiện đúng, đầy đủ và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện nhiệm vụ, quyền
hạn được giao
2 Có ý thức tổ chức kỷ luật; nghiêm chỉnh chấp hành nội quy, quy chế của cơ quan,
tổ chức, đơn vị; báo cáo người có thẩm quyền khi phát hiện hành vi vi phạm pháp luậttrong cơ quan, tổ chức, đơn vị; bảo vệ bí mật nhà nước
3 Chủ động và phối hợp chặt chẽ trong thi hành công vụ; giữ gìn đoàn kết trong cơquan, tổ chức, đơn vị
4 Bảo vệ, quản lý và sử dụng hiệu quả, tiết kiệm tài sản nhà nước được giao
5 Chấp hành quyết định của cấp trên Khi có căn cứ cho rằng quyết định đó là trái
pháp luật thì phải kịp thời báo cáo bằng văn bản với người ra quyết định; trường hợp
người ra quyết định vẫn quyết định việc thi hành thì phải có văn bản và người thi hànhphải chấp hành nhưng không chịu trách nhiệm về hậu quả của việc thi hành, đồng thời báocáo cấp trên trực tiếp của người ra quyết định Người ra quyết định phải chịu trách nhiệmtrước pháp luật về quyết định của mình
6 Các nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật
- Nghĩa vụ của cán bộ, công chức là người đứng đầu
Ngoài việc thực hiện quy định tại Điều 8 và Điều 9 của Luật này, cán bộ, công chức
là người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị còn phải thực hiện các nghĩa vụ sau đây:
1 Chỉ đạo tổ chức thực hiện nhiệm vụ được giao và chịu trách nhiệm về kết quả hoạtđộng của cơ quan, tổ chức, đơn vị;
2 Kiểm tra, đôn đốc, hướng dẫn việc thi hành công vụ của cán bộ, công chức;
3 Tổ chức thực hiện các biện pháp phòng, chống quan liêu, tham nhũng, thực hànhtiết kiệm, chống lãng phí và chịu trách nhiệm về việc để xảy ra quan liêu, tham nhũng,lãng phí trong cơ quan, tổ chức, đơn vị;
4 Tổ chức thực hiện các quy định của pháp luật về dân chủ cơ sở, văn hóa công sởtrong cơ quan, tổ chức, đơn vị; xử lý kịp thời, nghiêm minh cán bộ, công chức thuộcquyền quản lý có hành vi vi phạm kỷ luật, pháp luật, có thái độ quan liêu, hách dịch, cửaquyền, gây phiền hà cho công dân;
5 Giải quyết kịp thời, đúng pháp luật, theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan cóthẩm quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiến nghị của cá nhân, tổ chức;
6 Các nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật
Câu 12: Nội dung và phân loại đánh giá công chức:
Trang 9* Nội dung đánh giá công chức
- Nội dung đánh giá công chức
1 Công chức được đánh giá theo các nội dung sau đây:
a) Chấp hành đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước;b) Phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống, tác phong và lề lối làm việc;
c) Năng lực, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ;
d) Tiến độ và kết quả thực hiện nhiệm vụ;
đ) Tinh thần trách nhiệm và phối hợp trong thực hiện nhiệm vụ;
e) Thái độ phục vụ nhân dân
2 Ngoài những quy định tại khoản 1 Điều này, công chức lãnh đạo, quản lý còn đượcđánh giá theo các nội dung sau đây:
a) Kết quả hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị được giao lãnh đạo, quản lý;
b) Năng lực lãnh đạo, quản lý;
c) Năng lực tập hợp, đoàn kết công chức
3 Việc đánh giá công chức được thực hiện hàng năm, trước khi bổ nhiệm, quy hoạch,điều động, đào tạo, bồi dưỡng, khi kết thúc thời gian luân chuyển, biệt phái
* Phân loại đánh giá công chức:
1 Căn cứ vào kết quả đánh giá, công chức được phân loại đánh giá theo các mức nhưsau:
a) Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ;
b) Hoàn thành tốt nhiệm vụ;
c) Hoàn thành nhiệm vụ nhưng còn hạn chế về năng lực;
d) Không hoàn thành nhiệm vụ
2 Kết quả phân loại đánh giá công chức được lưu vào hồ sơ công chức và thông báođến công chức được đánh giá
3 Công chức 02 năm liên tiếp hoàn thành nhiệm vụ nhưng còn hạn chế về năng lựchoặc có 02 năm liên tiếp, trong đó 01 năm hoàn thành nhiệm vụ nhưng còn hạn chế vềnăng lực và 01 năm không hoàn thành nhiệm vụ thì cơ quan, tổ chức, đơn vị có thẩmquyền bố trí công tác khác
Công chức 02 năm liên tiếp không hoàn thành nhiệm vụ thì cơ quan, tổ chức, đơn vị
có thẩm quyền giải quyết thôi việc
Trang 10PHẦN II: HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC VÀ CÔNG NGHỆ HÀNH CHÍNH Câu 1: Quản lý hành chính nhà nước.
1 Khái niệm quản lý hành chính nhà nước: là hoạt động thực thi quyền hành pháp
của nhà nước, là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực pháp luật Nhà nướcđối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người do các cơ quan trong hệthống Chính phủ từ TW đến cơ sở tiến hành để thực hiện những chức năng nhiệm vụ củanhà nước, nhằm duy trì và phát triển mối quan hệ xã hội, thỏa mãn nhu cầu hợp pháp củacon người
- Đó là sự hoạt động thực thi quyền hành pháp: là một trong 3 quyền của quyền lựcnhà nước (Chính phủ là cơ quan cao nhất thực hiện quyền hành pháp đối với toàn xã hội)
- Đó là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh: là sự thiết lập mối quan hệ con người,giữa cá thể với tập thể để thực hiện quản lý hành chính
- Đó là sự tác động bằng pháp luật và theo nguyên tắc pháp chế
2 Tính chất:
- Tính chất xã hội chủ nghĩa: hành chính nhà nước là bộ phận trọng yếu của Nhànước để thực hiện quyền lực nhà nước trong xã hội, hoạt động hành chính nhà nước của bộmáy hành chính nhà nước luôn hướng tới thực hiện mục tiêu chính trị
- Tính chất dân chủ: nhà nước ta là nhà nước của dân, do dân và vì dân, tất cả quyềnlực thuộc về nhân dân; nhà nước được nhân dân ủy quyền thay mặt nhân dân thực hiệnquản lý toàn dân, toàn diện
- Tính chất khoa học:
- Tính chất bao quát ngành, lĩnh vực
3 Đặc điểm:
- Mang tính quyền lực đặc biệt, tính tổ chức cao và tính mệnh lệnh đơn phương
- Có mục tiêu chiến lược, có chương trình và kế hoạch thực hiện mục tiêu;
- Có tính chủ động, linh hoạt và sáng tạo trong việc điều hành và thực hiện;
- Có tính liên tục và tương đối ổn định trong tổ chức và hoạt động;
- Có tính chuyên môn hóa và nghề nghiệp cao;
- Có tính hệ thống thứ bậc chặt chẽ;
- Không có sự tách biệt tuyệt đối về mặt xã hội giữa người quản lý và người bị quảnlý;
- Không mang tính vụ lợi;
- QLHCNN mang tính nhân đạo vì con người
4 Các nguyên tắc quản lý hành chính nhà nước:
- Đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự tham gia, kiểm tra, giám sát của nhân dân đốivới quản lý hành chính nhà nước;
- Nguyên tắc tập trung dân chủ;
Trang 11- Quản lý nhà nước bằng pháp luật và tăng cường pháp chế
- Nguyên tắc kết hợp quản lý theo ngành và theo lãnh thổ;
- Nguyên tắc phân biệt chức năng quản lý nhà nước về kinh tế với quản lý sản xuấtkinh doanh;
- Nguyên tắc công khai
Câu 3: Quyết định quản lý hành chính Nhà nước:
1 Khái niệm: Quyết định quản lý hành chính nhà nước là kết quả của sự thể hiện ý
chí quyền lực đơn phương của các cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền, người cóthẩm quyền được banh hành trên cơ sở và để thi hành luật theo thủ tục do pháp luật quyđịnh nhằm đưa ra chủ trương, chính sách, nhiệm vụ lớn có tính định hướng trong quản lýnhà nước; hoặc đặt ra, sửa đổi, bãi bỏ quy phạm pháp luật hiện hành, thay đổi hiệu lực củachúng; hoặc làm phát sinh thay đổi, chấm dứt các quan hệ pháp luật hành chính cụ thể, đểthực hiện nhiệm vụ và chức năng quản lý nhà nước
2 Phân biệt quyết định quản lý hành chính với các quyết định của các cơ quan nhà nước khác:
Một là, với các Luật, quyết định quản lý hành chính nhà nước có tính chất dưới luật;Hai là, với Quyết định của Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân Quyết địnhcủa Tòa án chỉ mang tính cá biệt do Tòa án ban hành dưới hình thức bản án Quyết địnhcủa Viện kiểm sát thực hiện quyền công tố để cáo trạng và kiểm sát các hoạt động tư pháp;
Ba là, với các loại giấy tờ, công văn hành chính và hành động có tính chất pháp lý.Giấy tờ, công văn hành chính dùng để chứng minh một loại quyền, một sự việc hoặc tìnhtrạng pháp lý trên cơ sở quyết định hành chính hoặc làm căn cứ để ra quyết định hànhchính Hoạt động trên cơ sở pháp lý của giấy tờ, công văn hành chính không làm phápsinh, thay đổi, chấm dứt quan hệ pháp luật hành chính cụ thể mà nhằm thực hiện các quan
hệ pháp luật cụ thể do các quyết định quản lý hành chính cá biệt đưa ra
Ví dụ: Bằng tốt nghiệp Đại học, Bằng lái xe…
3 Các loại quyết định quản lý hành chính nhà nước:
- Quyết định chung: dùng đền ra chủ trương, đường lối, nhiệm vụ, biện pháp lớn, cótính chất chung, làm cơ sở cho việc ra các quyết định quy phạm hoặc các quyết định cábiệt
Ví dụ: Nghị quyết của Chính phủ; NQ của HĐND tỉnh về phát triển kinh tế của ĐP
- Quyết định quy phạm (quyết định lập quy), trực tiếp làm thay đổi hệ thống quyphạm pháp luật hành chính:
+ Đặt ra quy phạm pháp luật mới
+ Cụ thể hóa các quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước cấp trên ban hành
+ Sửa đổi quy phạm pháp luật hành chính hiện hành;
+ Bãi bỏ quy phạm pháp luật hành chính không còn phù hợp;
+ Thay đổi phạm vi, hiệu lực quy phạm pháp luật hành chính về thời gian và khônggian
Trang 12- Quyết định cá biệt: nhằm giải quyết các công việc cụ thể, cá biệt (Quyết định cửông Nguyễn Văn A đi học thạc sỹ)
+ Quyết định cho phép: (Cấp phép xây dựng)
+ Quyết định ra lệnh: (QĐ xử phạt vi phạm hành chính)
4 Yêu cầu quyết định quản lý hành chính nhà nước:
- Hợp pháp: (yêu cầu này quan trọng nhất vì mặc dù quyết định hành chính hợp lý
mới có khả năng thực hiện song quyết định hành chính chỉ hợp lý khi nó hợp pháp)
+ phù hợp với nội dung và mục đích của Luật; chỉ phù hợp khi văn bản không tráivới Hiến pháp, Luật, Pháp lệnh và các quy định của cơ quan NN cấp trên
+ Phải được ban hành trong phạm vi thẩm quyền;
+ Phải được ban hành xuất phát từ những lý do xác thực, tránh chủ quan, tùy tiện;+ Ban hành đúng hình thức và thủ tục do pháp luật quy định
- Hợp lý: + Đảm bảo hài hòa lợi ích nhà nước, tập thể và cá nhân;
+ Phải có tính cụ thể và phù hợp với từng vấn đề, với các đối tượng thực hiện;
+ Bảo đảm tính hệ thống toàn diện; + Ngôn ngữ dễ hiểu, chính xác tránh đa nghĩa
* Liên hệ tại cơ quan:
- Nêu thực trạng (cái đang tồn tại ở cơ quan); - Mặt tích cực; - Hạn chế: đôi khicòn….; - Nguyên nhân:….; - Biện pháp nhằm nâng cao chất lượng (4 biện pháp)
Câu 6: Tổ chức bộ máy hành chính nhà nước ở nước ta Phân biệt cơ quan hành chính nhà nước thẩm quyền chung và cơ quan hành chính nhà nước thẩm quyền riêng.
1 Tổ chức bộ máy hành chính nhà nước:
* Khái niệm: - Bộ máy hành chính nhà nước là hệ thống thống nhất các cơ quan nhànước được tổ chức và hoạt động trên cơ sở những nguyên tắc chung, thống nhất nhằm thựchiện chức năng, nhiệm vụ của nhà nước
- Bộ máy hành chính nhà nước: là hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước liênkết với nhau thành một hệ thống thống nhất được tổ chức và hoạt động trên những nguyêntắc nhất định và được sắp xếp theo cấp (chiều dọc) và theo phân hệ (chiều ngang) trongtrật tự, có quan hệ qua lại, ràng buộc chặt chẽ với nhau nhằm thực hiện quyền hành pháp
* Tổ chức bộ máy hành chính nhà nước ở Việt Nam gồm:
- Tổ chức bộ máy hành chính nhà nước ở Trung ương: CP, Bộ, cơ quan ngang Bộ;
- Tổ chức bộ máy hành chính nhà nước ở địa phương gồm: UBND và các cơ quanchuyên môn của UBND
2 Các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước ?
* Nguyên tắc chung: - Tổ chức bộ máy hành chính nhà nước phải phù hợp với yêu
cầu của chức năng quyền hành pháp mà Chính phủ là thiết chế đứng đầu;
Trang 13- Nguyên tắc hoàn chỉnh thống nhất: Ban hành sửa đổi Luật; đổi mới trong tuyểndụng; quản lý tài sản công.
- Phân định rõ thẩm quyền quản lý hợp lý cho các cấp, các bộ phận;
- Phân định phạm vi quản lý và hệ thống các cấp quản lý phù hợp;
- Bảo đảm sự thống nhất giữa chức năng, nhiệm vụ quyền hạn và thẩm quyền giữaquyền hạn với trách nhiệm; giữa nhiệm vụ, trách nhiệm với phương tiện;
- Tiết kiệm và hiệu quả;
- Sự tham gia của công dân vào việc quản lý một cách dân chủ
* Các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước Việt Nam:
- Dự vào dân, sát dân, lôi cuốn dân tham gia quản lý, phục vụ lợi ích chung củaquốc gia và lợi ích của công dân;
- Quản lý theo pháp luật và bằng pháp luật;
- Tập dung dân chủ;
- Kết hợp quản lý theo ngành và lĩnh vực với quản lý theo lãnh thổ;
- Phân biệt giữa quản lý nhà nước về kinh tế, sản xuất kinh doanh với quản lý sảnxuất, kinh doanh của các chủ thể kinh tế nhà nước;
- Phân biệt hành chính điều hành (thực hiện chức năng quản lý hàng ngày) với hànhchính tài phán (giải quyết các khiếu kiện hành chính của công dân với các quyết định hànhchính và hành vi hành chính)
3 Phân biệt cơ quan hành chính nhà nước thẩm quyền chung và cơ quan hành chính nhà nước thẩm quyền riêng.
- Căn cứ vào các dấu hiệu:
+ Phạm vi quản lý; + Trình tự thành lập; + Cơ chế hoạt động; + Các dấu hiệu khác
- Cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền chung: Được thành lập theo Hiếnpháp và pháp luật, có chức năng quản lý hành chính nhà nước tổng hợp đối với xã hội.Được sử dụng quyền lực nhà nước và công cụ pháp luật để điều chỉnh tất cả các mối quan
hệ xã hội và hành vi hoạt động của con người Các công chức lãnh đạo được hình thànhtheo cơ chế bầu cử hoặc kết hợp giữa bầu cử và bổ nhiệm Phương thức lãnh đạo tập thể,quyết định theo đa số và trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu Ký thay mặt tập thểlãnh đạo trên các văn bản pháp quy (nghị quyết, nghị định )
- Cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền riêng (cơ quan chuyên môn) Đượcthành lập theo Luật nhà nước hoặc văn bản dưới luật có chức năng QLHCNN về ngànhhoặc lĩnh vực Được sử dụng quyền lực nhà nước để điều chỉnh một hoặc một số quan hệnhất định đối với xã hội Công chức lãnh đạo chủ yếu là bổ nhiệm - Phương thức lãnh đạo
là chế độ một thủ trưởng Người đứng đầu (thủ trưởng) cơ quan HCNN thẩm quyền riêngkhông ký thay mặt
Câu 10: Cải cách hành chính nhà nước:
* Khái niệm về cải cách:
Trang 14* Khái niệm: Cải cách hành chính nhà nước là quá trình cải biến có kế hoạch để đạt
được mục tiêu hoành thiện một hay một số nội dung của nền hành chính nhà nước nhằmxây dựng một nền hành chính công đáp ứng nhu cầu của nền hành chính hiệu lực, hiệu quả
+ Tính quốc tế hóa, khu vực hóa kinh tế;
+ Khu vực kinh tế tư nhân ngày càng phát triển, tạo điều kiện họ tham gia nhiều hơntrong hoạt động vốn do nhà nước độc quyền
- Chủ quan:
+ Nền hành chính có tính kế thừa, liên tục nên có sức ì, trì trệ;
+ Hệ thống thể chế hành chính nhà nước chậm được đổi mới;
+ Tổ chức bộ máy hành chính cần được tổ chức lại cho phù hợp với môi trường mới+ Phương thức tác động của nền hành chính đến các đối tượng bị quản lý đang bịthay đổi nên công chức và hoạt động của công chức phải thay đổi cho phù hợp
+ Có sự trợ giúp của công cụ mới nên nhà nước có cơ hội lựa chọn các hoạt độngquản lý của mình
* Nội dung cơ quản của cải cách hành chính nhà nước:
- Cải cách thể chế: + Xây dựng và hoàn thiện thể chế;
+ Đổi mới quy trình xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật;
+ Bảo đảm việc tổ chức thực thi pháp luật nghiêm minh;
+ Bố trí lại cơ cấu tổ chức chính phủ;