tính chất cơ bản của dư luận xã hội và tác động của nó đến ý thức pháp luật

Dư luận xã hội là sự thể hiện ý chí, thái độ của cộng đồng xã hội nên nó có tác động mạnh mẽ đến suy nghĩ và hành động của các cá nhân trong quá trình tham gia vào các lĩnh vực của đời s

MỤC LỤC

Lời mở đầu……… ……… ….……… 2

Nội dung……… 2

I. Các tính chất cơ bản của dư luận xã hội……….…… .2

1 Tính khuynh hướng……….……….…….2

2 Tính lợi ích……….……… 3

3 Tính lan truyền……….…….………5

4 Tính bền vững tương đối và tính dễ biến đổi ……… ……… 6

5 Tính tương đối trong khả năng phản ánh thực tế xã hội của dư luận xã hội…….8

II Tác dụng của dư luận xã hội đối với lĩnh vực pháp luật……… 8

1 Tác dụng của dư luận xã hội đến hoạt động xây dựng pháp luật………… … 9

2 Tác dụng của dư luận xã hội đến hoạt động thực hiện pháp luật…… ……….12

3 Tác dụng của dư luận xã hội đến hoạt đông áp dụng pháp luật……… ……….12

Kết luận……… ……… 16

Danh mục tài liệu tham khảo ………… ……… ………….17

LỜI MỞ ĐẦU

Dư luận xã hội là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học như tâm lý học, chính trị học, sử học và đặc biệt là xã hội học Dư luận xã hội là sự thể hiện ý chí, thái độ của cộng đồng xã hội nên nó có tác động mạnh mẽ đến suy nghĩ và hành động của các cá nhân trong quá trình tham gia vào các lĩnh vực của đời sống

xã hội trong đó có lĩnh vực pháp luật Dư luận xã hội là tập hợp các ý kiến, quan điểm có tính chất phán xét, đánh giá của các nhóm xã hội hay của xã hội nói chung trước những vấn đề mang tính thời sự, có liên quan tới lợi ích chung, thu hút được

sự quan tâm của nhiều người và được thể hiện trong các nhận định và hành động thực tiễn của họ Qua đây em xin trình bày về các tính chất cơ bản của dư luận xã hội và tác động của nó đến ý thức pháp luật

NỘI DUNG

I Các tính chất cơ bản của dư luận xã hội

1 Tính khuynh hướng

Thái độ chung của dư luận xã hội đối với mỗi sự kiện, hiện tượng, quá trình

xã hội có thể khái quát theo các khuynh hướng nhất định, gồm tán thành, phản đối hay lưỡng lự (chưa rõ thái độ) Cũng có thể phân chia dư luận xã hội theo các hướng tích cực hoặc tiêu cực, tiến bộ hoăc lạc hậu… Ở mỗi khuynh hướng, thái độ tán thành hoặc phản đối lại có thể phân chia theo các mức độ cụ thể như rất tán thành, tán thành, lưỡng lự, phản đối, rất phản đối Điển hình là sự du nhập của phong cách âm nhạc Hàn Quốc vào Việt Nam Một số bộ phận giới trẻ Việt Nam cho rằng đàn ông Hàn Quốc có cách ăn mặc đẹp nhưng một số khác lại nghĩ là kiểu

ăn mặc của Hàn Quốc lại giống của nữ giới hơn, thiếu đi tính mạnh mẽ của người

đàn ông Như vậy, đối với cùng một sự kiện, một hiện tượng, sẽ có nhiều cách nhìn nhận khác nhau biểu thị tính khuynh hướng của dư luận xã hội

Tính khuynh hướng cũng biểu thị sự thống nhất hay xung đột của dư luận xã hội Xét theo các mức độ tán thành hoặc phản đối được nêu trên, nếu đồ thị phân

bố dư luận xã hội có dạng hình chữ U thì biểu thị sự xung đột; còn nếu đồ thị phân

bố dư luận xã hội có dạng hình chữ J thì biểu thị sự thống nhất Đồ thị phân bố dư luận xã hội có dạng hình chữ U khi trong xã hội có hai loại quan điểm mâu thuẫn, đối lập nhau về cùng một sự kiện, hiện tượng, quá trình xã hội nào đó đều có tỉ lệ

số người ủng hộ cao Trong xã hội nhất định, nếu thái độ của dư luận xã hội đối với phần lớn các các vấn đề kinh tế, chính trị, xã hội có dạng phân bố hình chữ U thì điều đó có nghĩa là xã hội đó đang đứng bên bờ vực của cuộc nội chiến Khi đồ thị phân bố dư luận xã hội có dạng hình chữ J thì chỉ có một loại quan điểm (tán thành hoặc phản đối) có tỉ lệ số người ủng hộ cao mà thôi, điều đó biểu thị sự thống nhất cao trong dư luận xã hội

2 Tính lợi ích

Để trở thành đối tượng của dư luận xã hội, các sự kiện, hiện tượng xã hội đang diễn ra phải được xem xét từ góc độ chúng có mối quan hệ mật thiết với lợi ích của các nhóm xã hội khác nhau trong xã hội Tính lợi ích của dư luận xã hội được nhìn nhận trên hai phương diện là lợi ích vật chất và lợi ích tinh thần

Lợi ích vật chất được nhận thức rõ nét khi các hiện tượng diễn ra trong xã hội có liên quan chặt chẽ đến hoạt động kinh tế và sự ổn định cuộc sống của đông đảo người dân Chẳng hạn các chủ trương của Đảng và Nhà nước về khoán trong nông nghiệp, về cải cách chế độ tiền lương, các quyết định về tăng giá xăng dầu, điều chỉnh mức thu tiền điện…

Ví dụ điển hình là theo Nghị định 31 do Chính phủ ban hành ngày 12/4 và bắt đầu áp dụng từ 1/5, là một bước hiện thực hóa chủ trương điều chỉnh lương tối thiểu đã được Quốc hội phê duyệt từ cuối năm ngoái Chính phủ ban hành Nghị định 31 quy định mức lương tối thiểu chung lên là 1,05 triệu đồng, ngân sách Nhà

nước sẽ cần khoảng 11.000 tỷ đồng Năm 2012, lực lượng lao động cả nước sẽ có khoảng 52,9 triệu người, trong đó số lao động làm việc trong nền kinh tế quốc dân khoảng 51,27 triệu người Với Nghị quyết này dư luận xã hội trong quần chúng nhân dân đã lên tiếng ủng hộ mạnh mẽ bởi chính quyết định đó có liên quan chặt chẽ đến đời sống vật chất của phần lớn những nhân dân

Lợi ích tinh thần được đề cập khi các vấn đề, các sự kiện đang diễn ra đụng chạm đến hệ thống các giá trị, chuẩn mực xã hội, các phong tục, tập quán, khuôn mẫu hành vi ứng xử văn hoá của cộng đồng xã hội hoặc của cả dân tộc Dư luận xã hội về việc các bộ phim truyền hình của Việt Nam ngày càng có những cảnh nóng ảnh hưởng rất nhiều đến con em của họ, gây tác động xấu đến tư cách và hành động của con cái họ Các đạo diễn thì cho rằng đó là những cảnh để thu hút người xem hơn nhưng người xem thì nghĩ điều đó không phù hợp với điều kiện như ở đất nước chúng ta mà chỉ phù hợp với các nước phương Tây

Một ví dụ khác về cuộc chiến tranh do Mỹ đơn phương phát động chống lại Irắc là quốc gia có chủ quyền đã gây ra dư luận phản đối mạnh mẽ trên toàn thế giới Dư luận thế giới phản đối không chỉ bởi những thiệt hại đối với người dân Irắc, mà còn bởi sự nhận thức của đông đảo người dân trên thế giới về nguy cơ tiềm tàng của chủ nghĩa đế quốc và thực dân mới núp dưới chiêu bài “can thiệp nhân đạo”, tạo ra thứ tiền lệ nguy hiểm cho các cuộc can thiệp sau này

Dù là chê trách hay đồng tình thì dư luận xã hội cũng thể hiện đúng như những

gì nó đã, đang và sẽ thể hiện, sẽ lên tiếng khi những lợi ích tinh thần bị tổn thương Lợi ích mới chỉ là điều kiện cần để thúc đẩy việc tạo ra dư luận xã hội Điều kiện đủ ở đây chính là sự nhận thức của các nhóm xã hội về lợi ích của mình và mối quan hệ giữa chúng với các sự kiện, hiện tượng, quá trình xã hội đang diễn ra

Có hai quan điểm sau cần lưu ý:

_ Bản thân nhận thức về lợi ích là một tiến trình biến đổi và phát triển giữa

tính cá nhân và tính xã hội, giữa tính vật chất và tính tinh thần; giữa tính trước mắt

và tính lâu dài

_ Quá trình trao đổi, thảo luận ý kiến để dẫn đến dư luận xã hội là quá trình

giải quyết mâu thuẫn lợi ích Trong công việc này, nhóm xã hội nào có tổ chức tốt thành lực lượng thì nhóm xã hội đó sẽ thành công hơn trong việc bảo vệ quan điểm, lợi ích của mình và ngược lại

3 Tính lan truyền

Dư luận xã hội được coi như biểu hiện của hành vi tập thể, hiện tượng được các nhà xã hội học rất quan tâm Cơ sở của bất kì hành vi tập thể nào cũng là hiệu ứng phản xạ quay vòng, trong đó điểm khởi đầu từ cá nhân hay nhóm xã hội nhỏ

sữ gây nên chuỗi các kích thích của các cá nhân hay nhóm xã hội khác Để duy trì được chuỗi kích thích này luôn cần có các nhân tố tác động lên cơ chế hoạt động tâm lí của cá nhân và nhóm xã hội Đối với dư luận xã hội các nhân tố tác động đó

có thể được coi là các thông tin bằng các hình ảnh, âm thanh sống động trực tiếp,

có tính thời sự Dưới tác động của các luồng thông tin này, các nhóm công chúng khác nhau sẽ cùng được lôi cuốn vào quá trình bày tỏ sự quan tâm của mình thông qua các hoạt động trao đổi, bàn bạc, tìm kiếm thông tin, cùng chia sẻ trạng thái tâm

lí của mình với người xung quanh Đặc biệt đối với những sự kiện lớn của đất nước như tình trạng chiến tranh, các cuộc bầu cử; hay các sự kiện vượt ra ngoài hoạt động sống và làm việc bình thường của con người như các vụ tội phạm nguy hiểm, nạn hạn hán, lũ lụt… Chúng ta có thể theo dõi và ghi nhận được ảnh hưởng của các luồng thông tin đến các hành động quan tâm của công chúng Khi đó, sự hình thành mạnh mẽ và lan truyền nhanh chóng của dư luận xã hội được thể hiện rất rõ nét Tính lan truyền của dư luận xã hội càng được thể hiện mãnh mẽ trong thời đại công nghệ thông tin Chỉ sau khi vụ án Lê Văn Luyện được đưa lên truyền thông đại chúng ít giờ thì đã có rất nhiều sự phẫn nộ của mọi người được thể hiện ra, gây nên một cơn đại chấn trong dư luận xã hội Những lời lẽ xấu xa nhất được giành cho kẻ sát nhân tàn bạo Người nhà nạn nhân thì đau xót vì mất mát quá lớn về tinh thần, còn hắn ta thì dửng dưng với bản án 18 năm tù Mọi người cũng đã lên

án gay gắt những lỗ hổng của pháp luật đã khiến cho hang triệu người dân thất vọng

Cái tốt đẹp thì ít được biết nhưng những điều xấu thì lại được lan truyền rộng rãi

4 Tính bền vững tương đối và tính dễ biến đổi

Dư luận xã hội vừa có tính bền vững tương đối vừa có tính dễ biến đổi

Có những dư luận xã hội chỉ qua một đêm là thay đổi nhưng cũng có những dư luận xã hội qua hành thập niên vẫn không thay đổi Tính bền vững tương đối của

dư luận xã hội phụ thuộc vào nhiều yếu tố Đối với những sự kiện, hiện tượng hay quá trình quen thuộc, dư luận xã hội thường rất bền vững Chẳng hạn sự đánh giá cao của dư luận xã hội về cuộc đời và sự nghiệp của Bác Hồ, về tầm quan trọng của sự nghiệp đổi mới, chính sách khoán trong nông nghiệp… tới nay vẫn không thể bị thay đổi Cái mới lúc đầu chỉ được số ít thừa nhận và do đó dễ bị đa số phản đối Nhưng ý kiến của đa số sẽ nhanh chóng, dễ dàng thay đổi khi cái mới vươn lên khẳng định mình trong cuộc sống

Tính biến đổi của dư luận xã hội thường được xem xét trên hai phương diện sau:

_Biến đổi theo không gian và môi truờng văn hoá: Sự phán xét, đánh giá của

dư luận xã hội về bất kì sự kiện, hiện tuợng hay quá trình xã hội nào cũng phụ thuộc vào hệ thống các giá trị, chuẩn mực xã hội đang tồn tại trong nền văn hoá của cộng đồng người Với cùng sự việc, sự kiện xảy ra, dư luận xã hội của cộng đồng người khác nhau lại thể hiện sự phán xét, đánh giá khác nhau

Ở các nước phương Tây, việc đưa những người già vào sinh hoạt trong các

viện dưỡng lão là điều hết sức bình thường Những người già ở phương Tây, khi vào viện dưỡng lão, họ được hưởng những dịch vụ phúc lợi xã hội một cách trọn vẹn, được bầu bạn với những người cùng thế hệ và được tự do thoải mái Khi đó những người trẻ cũng có nhiều thời gian hơn cho công việc và sự nghiệp của mình

mà vẫn an tâm rằng người thân của họ được chăm sóc đầy đủ Việt Nam và nhiều nước phương Đông khác lại có sự khác biệt lớn trong văn hóa và trong tâm lí Người Việt có tâm lý thích con đàn, cháu đống, quan niệm cuộc sống phải phồn thịnh, sinh sôi nảy nở, rồi quan tâm chăm sóc lẫn nhau, nhất là khi gặp khó khăn,

ốm yếu, đói nghèo, đoàn kết tương trợ nhau Do đó, tâm lý người Việt khác hẳn với các nước phương Tây Những bữa cơm gia đình đầm ấm, ông bà có thể quây quần bên con cháu tận mắt nhìn từng lớp người lớn lên trong gia đình Mỗi buổi sáng thức dậy có thể thưởng thức những ly trà nóng, lắng nghe những câu chuyện xảy ra của đời thường một cách nhăm nhi thấm thía đã ngấm vào máu và ăn sâu vào tiềm thức người Việt Việc tách rời cuộc sống của ông bà, cha mẹ - những người lớn tuổi trong gia đình và đưa họ vào các viện dưỡng lão lại là điều khó chấp nhận, chắc chắn sẽ vấp phải nhiều luồng thông tin trái chiều từ dư luận xã hội Đồng tình thì ít mà rèm pha, chế nhạo thì nhiều

Hay hiện tượng tảo hôn , chế độ đa thê là hiện tượng bình thường, được chấp nhận ở các nước thuộc khu vực Trung Đông, Nam Sahara (châu Phi) hay Ấn Độ nhưng chúng sẽ gặp phải sự phản ứng gay gắt tại nhiều nước Châu Âu, Bắc Mỹ, Đông Nam Á… Trong khi đó, quan hệ tình dục ngoài hôn nhân dễ dàng được chấp nhận ở Châu Âu , Bắc Mỹ mà lại bị phản đối mạnh mẽ ở, thậm trí bị trừng phạt theo luật lệ tôn giáo ở Trung Đông, Ấn Độ

_ Biến đổi theo thời gian: Cùng với sự phát triển của xã hội, nhiều giá trị văn

hóa, chuẩn mực xã hội, phong tục tập quán có thể bị biến đổi ngay trong cùng nền văn hóa – xã hội, dẫn đến sự thay đổi trong cách nhìn nhận, đánh giá của dư luận

xã hội

Ngày xưa, các đôi nam nữ yêu nhau thì phải trai chưa vợ, gái chưa chồng, nhiều người đủ những điều kiện ấy nhưng vẫn bị mọi người soi mói đủ đường, làng xóm bàn tán nhưng bây giờ trong thời đại hội nhập, điều đó đang dần dần được thay đổi, con trẻ có thể tự do yêu đương, tự do kết hôn,…Mọi người đã nới lỏng suy nghĩ về tình yêu để con người trưởng thành hơn

Phụ thuộc vào bối cảnh cụ thể, dư luận xã hội còn biến đổi theo đối tượng

của các phán xét, đánh giá khi công chúng phát hiện thêm các mối liên quan giữa đối tượng ban đầu với các sự kiện, hiện tượng, quá trình diễn ra kèm theo sau nó Mặt khác, xuất phát từ các phán xét, đánh giá bằng lời, dư luận xã hội có thể

chuyển hóa thành những hành động mang tính tự phát hoặc có tổ chức để thể hiện thái độ đồng tình hay phản đối của mình Một mặt, dư luận xã hội cực lực lên án, đòi xử lí nghiêm khắc (thể hiện bằng ý kiến) các vụ tội phạm tấn công vào các chiến sĩ công an khi đang thi hành nhiệm vụ Mặt khác, chính người dân đã tích cực quyên góp từ thiện (thể hiện bằng hành động) để hỗ trợ một phần cho gia đình của những chiến sĩ công an đã dũng cảm hi sinh trong khi làm nhiệm vụ này

Dư luận xã hội về những vấn đề của đời sống xã hội có thể ở trạng thái tiềm

ẩn, không bộc lộ bằng lời (dư luận của đa số im lặng) Trong những xã hội thiếu dân chủ, dư luận xã hội đích thực thường tồn tại dưới dạng tiềm ẩn Trong xã hội cũng thường có dư luận xã hội tiềm ẩn về những sự việc, sự kiện sắp tới, chưa sảy

ra, hiện thời chưa cấp bách

5 Tính tương đối trong khả năng phản ánh thực tế xã hội của dư luận xã hội

Sự phản ánh thực tế xã hội của dư luận xã hội có thể đúng (đúng nhiều hoặc đúng ít), có thể sai (sai nhiều hoặc sai ít) Dù có đúng đến mấy thì dư luận xã hội vẫn có những hạn chế, do đó, không nên tuyệt đối hóa khả năng nhận thức từ dư luận xã hội Dù có sai đến mấy, trong dư luận xã hội vẫn có những hạt nhân hợp lí không thể coi thường được Chân lí của dư luận xã hội không phụ thuộc vào tính chất phổ biến của nó Không phải lúc nào dư luận của đa số cũng đúng hơn dư luận của thiểu số Cái mới lúc đầu thường chỉ có một số người nhận thấy, do đó dễ bị đa

số phản đối Chẳng hạn như những hành động của thầy Đỗ Việt Khoa và những suy nghĩ rất trách nhiệm đối với nền giáo dục nước nhà nhưng lại vấp phải sự phản đối cực lực của những phần lớn đồng nghiệp, học sinh và phụ huynh Nhưng thực

tế đã cho thấy rằng, chân lí luôn luôn có chỗ đứng vững chắc của nó Dư luận sai rồi sẽ được thuyết phục Minh chứng là hành động của thầy Lê Đình Hoàng, là cuộc vận động Hai Không trong ngành giáo dục…

Đối với những vấn đề trừu tượng, phức tạp, dư luận của giới trí thức, của những người có trình độ học vấn cao thường chín chắn hơn so với những người có trình độ học vấn thấp

II.Tác dụng của dư luận xã hội đối với lĩnh vực pháp luật

Dư luận xã hội có vai trò và tác động quan trọng đến nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, như kinh tế, chính trị, đạo đức , pháp luật, văn hóa, giáo dục…, trong số đó, phải kể tới tác động, ảnh hưởng của dư luận xã hội đối với lĩnh vực pháp luật bao gồm các hoạt động xây dựng pháp luật, thực hiện pháp luật và

áp dụng pháp luật

1 Tác dụng của dư luận xã hội đến hoạt động xây dựng pháp luật

Tác dụng của dư luận xã hội đến hoạt động xây dựng pháp luật ở nước ta hiện nay được thể hiện trên các phương diện sau:

Thứ nhất, dư luận xã hội là sự thể hiện lợi ích chung thông qua tiếng nói chung

của nhân dân, nên nó là điều kiện cần thiết để các tầng lớp nhân dân phát huy quyền làm chủ, mở rộng nền dân chủ xã hội, tích cực tham gia vào hoạt động xây dựng pháp luật Các tầng lớp nhân dân là chủ thể rộng rãi của hoạt động xây dựng pháp luật Hiến pháp của Nhà nước ta đã thể hiện rõ nguyên tắc quyền lực của nhà nước thuộc về nhân dân, đông thời, thiết lập cơ chế đảm bảo sao cho việc thực thi quyền lực nhà nước phục vụ cho lợi ích của nhân dân và luôn nằm dưới sự kiểm soát của nhân dân Dưới chế độ ta, nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước dưới hai hình thức cơ bản là dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện

Dân chủ trực tiếp là hình thức nhân dân trực tiếp thể hiện ý chí và nguyện vọng của mình Đây là hình thức hữu hiệu tạo cho nhân dân, với tính cách là chủ thể tối cao và duy nhất của quyền lực nhà nước, khả năng tham gia tích cực và chủ động vào các hoạt động của Nhà nước, trong đó có hoạt động xây dựng pháp luật Dân chủ đại diện là hình thức cơ bản mà thông qua đó, nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước, vận hành theo quy định của Hiến pháp Theo cơ chế này, nhân dân bầu ra cơ quan đại diện Cơ quan đại diện trực tiếp nhận quyền lực từ nhân dân nên còn được gọi là cơ quan quyền lực nhà nước, trong đó Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương

Thứ hai, dư luận xã hội là nguồn thông tin phản hồi có ý nghĩa rất quan trọng

và thiết thực đối với quá trình xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật và văn bản quy phạm pháp luật dưới luật, đối với việc ban hành các quyết định của các cá nhân, nhà chức trách có thẩm quyền Để có được các văn bản quy phạm pháp luật sát thực tế, các văn bản quyết định quản lí hành chính nhà nước đúng đắn, có tính khả thi cao, trước khi xây dựng, soạn thảo các dự án luật hay ban hành các quyết định, các cơ quan lập pháp, cơ quan quản lí phải nắm bắt được thực trạng tư tưởng, tâm lí của các đối tượng xã hội mà các văn bản pháp luật, quyết định nhằm vào Mọi chủ trương, chính sách pháp luật khó có thể trở thành hiện thực nếu không hợp lòng dân, không được nhân dân ủng hộ Khi đã có được các dự án luật, các thông tin phản hồi lại càng quan trọng Mọi vướng mắc, lệnh lạc trong quá trình triển khai thực hiện các văn bản pháp luật, do nhiều yếu tố khó lường trước, đều được bộc lộ thông qua dư luận xã hội Dư luận xã hội là một trong những cơ sở thông tin phản hồi giúp các cơ quan nhà nước có thẩm quyền đưa ra các văn bản, quyết định phù hợp lòng dân Dư luận xã hội có tác dụng phát hiện những thiếu hụt, những khe hở trong các văn bản quy phạm pháp luật, giúp cho nhà nước có biện pháp sửa đổi, bổ sung và điều chỉnh một cách kịp thời các văn bản pháp luật còn hạn chế, khiếm khuyết, tháo gỡ các vướng mắc, khó khăn phát sinh trong quá trình tổ chức thực hiện pháp luật

Thứ ba, dư luận xã hội không mang tính pháp lí nhưng nó lại có tác dụng rất to

lớn trong việc định hướng và điều chỉnh hành vi, hoạt động của các thành viên trong xã hội Trong hoạt động xây dựng pháp luật, các cá nhân, nhà chức trách có thẩm quyền, với tư cách là chủ thể xây dựng pháp luật, cần phải biết lắng nghe dư luận xã hội một cách nghiêm túc và phân tích nó một cách khoa học để có thể rút

ra được những kết luận chính xác về thực trạng của những lĩnh vực quan hệ xã hội đang cần có pháp luật điều chỉnh Nhờ đó, Nhà nước có thể ban hành pháp luật một cách kịp thời, đồng bộ và hiệu quả, tác dụng đúng phạm vi, đúng đối tượng cần điều chỉnh, góp phần tăng cường vai trò và hiệu lực của công tác quản lí xã hội bằng pháp luật