luận văn luật tư pháp tội rửa tiền trong luật hình sự việt nam hiện hành

Công ước Palecmo cũng sử dụng định nghĩa của công ước Viên nhưng có yêu cầu thêm các quốc gia thành viên quy định phụ thuộc vào các khái niệm căn bản của hệ thống pháp luật quốc gia mà x

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

TỘI RỬA TIỀN TRONG LUẬT HÌNH

SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

MỤC LỤC

Trang Phần mở đầu 1 Tính cấp thiết của việc lựa chọn nghiên cứu đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu đề tài 2

3 Phạm vi nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

5 Cấu trúc của luận văn 3

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ RỬA TIỀN 1.1 Khái niệm rửa tiền 4

1.1.1 Theo pháp luật quốc tế 5

1.1.2 Theo pháp luật Việt Nam 6

1.2 Đặc điểm của rửa tiền .8

1.3 Những biểu hiện của hành vi rửa tiền 12

1.4 Các phương thức, thủ đoạn rửa tiền 15

1.4.1 Về mặt không gian 17

1.4.2 Về hành vi………17

1.4.3 Quy trình cơ bản của hoạt động rửa tiền 20

1.5 Những nơi có thể xảy ra rửa tiền 22

1.6 Hậu quả của rửa tiền 22

1.7 Pháp luật một số nước trên thế giới về vấn đề rửa tiền 26

1.8 Ý nghĩa nghiên cứu về tội phạm rửa tiền 29

CHƯƠNG 2 QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ TỘI RỬA TIỀN 2.1 Cơ sở pháp lý 31

2.2 Dấu hiệu pháp lý 34

2.2.1 Mặt khách thể 34

2.2.2 Mặt khách quan 34

2.2.3 Mặt chủ quan 39

2.2.4 Mặt chủ thể 40

2.2.5 Các trường hợp phạm tội cụ thể và trách nhiệm hình sự 42

2.2.5.1 Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 251 BLHS …….42

2.2.5.2 Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 251 BLHS …….42

2.2.5.3 Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 251 BLHS …….48

2.2.5.4 Hình phạt bổ sung 49

2.3 Những điểm mới trong quy định của luật hình sự hiện hành về tội phạm rửa tiền 49

2.4 Nguyên tắc xử lý tội rửa tiền 52

2.5 So sánh tội rửa tiền với các loại tội phạm khác 54

2.5.1 So sánh với tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có 54

2.5.2 So sánh tội rửa tiền với tội che giấu tội phạm 55

CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG TỘI PHẠM RỬA TIỀN VÀ GIẢI PHÁP PHÒNG CHỐNG TỘI PHẠM NÀY 3.1.Thực trạng tội phạm rửa tiền 58

3.1.1 Vài nét về tội phạm rửa tiền trên thế giới 58

3.1.2 Thực trạng và những dự báo về diễn biến tội phạm rửa tiền ở Việt Nam trong thời gian tới 61

3.2 Những bất cập trong tội phạm rửa tiền ở Việt Nam 65

3.2.1 Về pháp luật 65

3.2.2 Về tội phạm nguồn của tội rửa tiền 71

3.2.3 Về kinh tế – xã hội 72

3.2.4 Hệ thống tổ chức, nhân lực thực thi pháp luật phòng chống rửa tiền 74

3.2.5 Hợp tác quốc tế 77

3.4 Sự cần thiết phải thực hiện các biện pháp phòng chống rửa tiền 78

3.4.1 Sự cần thiết 78

3.4.2 Những nguyên tắc cơ bản thực hiện việc phòng chống rửa tiền 79

3.5.Giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phòng và chống tội phạm rửa tiền 80

3.5.1 Về pháp luật 81

3.5.2 Về tội phạm nguồn của tội rửa tiền 87

3.5.3 Về kinh tế – xã hội 88

3.5.4 Hệ thống tổ chức, nhân lực thực thi pháp luật phòng chống rửa tiền 90

3.5.5 Hợp tác quốc tế 96

KẾT LUẬN 100 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của việc lựa chọn nghiên cứu đề tài

Việt Nam đã xuất hiện tội phạm rửa tiền Đây là nhận định không thể phủ nhận và thực tế đang diễn ra đúng như vậy Không phải bây giờ loại tội phạm nguy hiểm này mới xảy ra ở nước ta mà chúng đã có mặt từ lâu Có thể nói nếu tội phạm còn tồn tại thì rửa tiền không thể mất đi bởi đây là mắc xích quan trọng nhằm che đậy, xoá nhoà nguồn gốc bất hợp pháp của những thu nhập từ hoạt động phạm tội Chúng phái sinh trên những loại tội phạm khác và là nhân tố gián tiếp kích thích cho tội ác phát triển Do vậy hậu quả của nạn rửa tiền là vô cùng nghiêm trọng đối với nền kinh tế - xã hội Dù không gây hại trực tiếp đến sức khoẻ, tài sản của người dân nhưng nó có thể phá huỷ nền kinh tế, an ninh và gây

ra những hậu quả xấu cho xã hội, đồng thời khuyến khích hoạt động mua bán ma tuý, khủng bố, các quan chức Nhà nước tham nhũng và kéo theo những hoạt động phạm tội khác; rửa tiền tác động rất lớn đến hiệu quả hoạt động và làm sai lệch quá trình hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô, làm tăng nguy cơ phá sản của các ngân hàng và làm mất đi vai trò kiểm soát các chính sách của Chính phủ Nếu không kiểm soát được, nạn rửa tiền có thể ăn mòn tình hình tài chính của một nước do gây ra những ảnh hưởng bất lợi tới tỷ giá, lãi suất và tác động đến

hệ thống tài chính toàn cầu Bởi vậy, nạn "rửa tiền" không chỉ là vấn đề của các

cơ quan thực thi pháp luật mà nó còn là mối đe doạ nghiêm trọng nền an ninh của

một quốc gia và cộng đồng quốc tế Hiện Việt Nam đang trên tiến trình hội nhập

quốc tế với nhiều cơ hội thì cũng có không ít thách thức như sự gia tăng của các loại tội phạm xuyên quốc gia như ma túy, buôn người, tội phạm xâm hại môi trường, xâm phạm sở hữu trí tuệ tác động đến rửa tiền cũng diễn biến ngày một tinh vi hơn, quy mô hơn Vì những lý do này mà chống rửa tiền đang là một yêu cầu cấp bách đối với các quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam Trong thời gian gần đây, Nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản phòng chống rửa tiền Đặc biệt, ngày 01/01/2010, Luật số 37/2009/QH12 được Quốc hội thông qua ngày 19/6/ 2009 sửa đổi bổ sung Bộ luật Hình sự 1999 bắt đầu có hiệu lực theo đó

tội rửa tiền được đưa vào Điều 251 BLHS thay thế tội hợp pháp hóa tiền, tài sản

do phạm tội mà có Đây là lần đầu tiên, Luật hình sự Việt Nam chính thức đưa tội danh rửa tiền vào thể hiện nhà nước ta đã nhìn nhận bản chất nguy hiểm, hậu

quả của loại tội phạm này có thể dẫn đến và quyết tâm trừng trị chúng Tuy nhiên, công cuộc đấu tranh tội phạm rửa tiền còn gặp nhiều khó khăn bất cập từ nhiều phương diện pháp luật, kinh tế,… nhất là kinh nghiệm của chúng ta còn non kém so với nhiều nước trên thế giới

Xuất phát từ những lý lẽ trên và ý thích nghiên cứu để tìm hiểu rõ vấn đề thú vị này về mặt pháp luật và thực tiễn với mong muốn góp phần đưa ra những giải pháp cho vấn đề phòng chống rửa tiền nên sinh viên đã chọn đề tài: "Tội rửa tiền trong Luật hình sự Việt Nam hiện hành"

2 Mục đích nghiên cứu đề tài:

Mục tiêu của quá trình nghiên cứu nhằm làm sáng tỏ những yếu tố cơ bản của tội rửa tiền như đặc điểm, hành vi và hậu quả,… Tìm hiểu, phân tích những quy định của pháp luật Hình sự Việt Nam và những văn bản có liên quan về vấn

đề này Ngoài ra, đánh giá tình hình tội phạm rửa tiền hiện nay và diễn biến sắp tới, đưa ra những bất cập, khó khăn tồn tại trong công tác phòng chống rửa tiền

và từ đó đề xuất những giải pháp hợp lý để việc đấu tranh phòng và chống tội phạm nguy hiểm này có hiệu quả

3 Phạm vi nghiên cứu:

Trong bài viết này, sinh viên thực hiện tập trung nghiên cứu vào một số nội dung cơ bản sau: Khái niệm, đặc điểm, bản chất, những thủ đoạn thực hiện và hậu quả mà rửa tiền gây ra, các yếu tố cấu thành cơ bản của tội phạm rửa tiền trong luật hình sự Việt Nam hiện hành Tội này được quy định tại điều 251 thuộc chương XIX Bộ luật Hình sự 1999 Tìm hiểu những điểm mới sửa đổi trong quy định của Bộ luật này về hành về tội rửa tiền Bên cạnh đó, bài viết cũng nêu ra tình hình và những diễn biến của tội phạm này trong thời gian sắp tới, khó khăn

và giải pháp cho cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm này ở Việt Nam

4 Phương pháp nghiên cứu:

Nhằm tìm hiểu và hoàn thiện đề tài một cách tốt nhất, sinh viên đã sử dụng một vài phương pháp để làm công tác phục vụ cho việc nghiên cứu của mình như sau:

+ Phương pháp phân tích luật viết dùng để tìm hiểu các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành;

+ Phương pháp phân tích chứng minh, so sánh, đối chiếu, vận dụng các quy định pháp luật về tội rửa tiền đối chiếu với thực tiễn;

+ Phương pháp tổng hợp thống kê, sử dụng các trang website để tìm kiếm tài liệu đồng thời vận dụng các tài liệu của các nhà nghiên cứu, các tạp chí chuyên ngành

5 Cấu trúc của luận văn:

Bên cạnh lời nói đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn được trình bày thành ba chương:

Chương 1: Khái quát chung về rửa tiền

Chương 2: Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành về tội rửa tiền Chương 3: Thực trạng tội phạm rửa tiền và giải pháp phòng chống tội phạm này

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ RỬA TIỀN

Chương này tập trung vào những vấn đề: Khái niệm và những đặc điểm, biểu hiện của rửa tiền Đồng thời tìm hiểu về phương pháp, thủ đoạn thực hiện và những hậu quả mà hành vi này gây ra Ngoài ra, chương cũng giới thiệu những quy định của pháp luật một số nước có kinh nghiệm về tội phạm rửa tiền như

Mỹ, Anh… Để từ đó, hiểu rõ về loại hình tội phạm nguy hiểm này làm tiền đề đi vào phân tích pháp luật cũng như tìm ra những cách thức phòng chống rửa tiền

có hiệu quả ở những phần viết sau

1.1 Khái niệm rửa tiền

Đồng tiền, như một tục ngữ phương Tây đã từng nói, vốn không có mùi,

có nghĩa dù bẩn dù sạch, nó vẫn được mọi người quý trọng như nhau vì đều có quyền năng vật chất mà nó mang đến Nhưng đồng tiền phi pháp, theo một nghĩa bóng, là những đồng tiền đã nhuộm bẩn tội ác, thậm chí vấy máu Và những tên tội phạm khi được những đồng tiền đó sẽ tìm cách “rửa” chúng, tức là muốn biến chúng thành những đồng tiền “sạch” có nguồn gốc hợp pháp, để cho những tài sản mà họ mua được từ những đồng tiền đó sau này cũng sẽ mang tính chất hợp pháp, có thể chuyển nhượng, mua bán một cách hợp pháp, công khai và để lại cũng một cách hợp pháp, với tư cách là di sản thừa kế cho con cái của họ sau này, khi mà họ đã “rửa tay gác kiếm”

Nhìn chung, rửa tiền không phải là một hiện tượng mới mẻ, nó cũng xưa như chính tội ác Từ ngàn xưa, những kẻ phạm tội đều tìm mọi cách che giấu nguồn gốc của các đồng tiền tội ác nhằm xoá sạch dấu vết các hành động tội phạm của họ Theo nhiều sử gia, thương nhân Trung Quốc đã biết “rửa tiền” hơn

ba ngàn năm trước để tránh thuế của triều đình Tuy nhiên, từ rửa tiền xuất hiện lần đầu tiên từ Mafia Mỹ Những Gangster (là thành viên của băng nhóm tội phạm) đã kiếm được những món tiền lớn từ tống tiền, bảo kê, mãi dâm, cờ bạc và rượu lậu Đó là tiền “bẩn” mà Gangster muốn hợp pháp hóa thành tiền “sạch” bằng con đường kinh doanh hợp pháp Chúng đã chọn dịch vụ cho thuê máy giặt,

vì đây là dịch vụ thu tiền mặt để dễ tránh sự kiểm soát của cơ quan công quyền

Chính vì thế mà sau này, tiếng Anh xuất hiện từ Launder (giặt là) Money, một

dạng lóng và đã được Việt hóa có nghĩa là "rửa tiền" Nhưng dù là ngôn ngữ nào

đi nữa thì bản chất tội phạm nguy hiểm của vấn đề cũng không thay đổi Từ “rửa tiền” mãi đến năm 1973 mới được đưa lên mặt báo chí Mỹ xung quanh vụ Watergate Từ tượng hình này lần đầu tiên được dùng trong khuôn khổ pháp lý năm 1982 khi tòa án Mỹ xử vụ rửa tiền số 551 F Supp.314 ở Neww York1 Từ

đó, từ “rửa tiền” được dùng khắp nơi trên thế giới, có lẽ do trong thập kỷ 80 của thế kỷ trước, buôn lậu ma túy đã đem lại những khoản tiền khổng lồ cho các phần tử tội phạm Các chính phủ buộc phải mạnh tay chống ma túy, chống tham nhũng đi cùng với nó

1.1.1 Theo pháp luật quốc tế

Hiện nay, do nhận thức được tác động tiêu cực của rửa tiền đối với nền

kinh tế xã hội của mỗi quốc gia, khu vực và mang tầm quốc tế nên rất nhiều quốc

gia đã khẳng định rửa tiền là tội phạm Có thể định nghĩa hành vi này theo một số cách Hầu hết các nước tán thành định nghĩa được sử dụng trong công ước của Liên Hiệp Quốc về chống buôn bán bất hợp pháp ma túy và các chất hướng thần năm 1988 (công ước viên) và công ước của Liên Hiệp Quốc về chống tội phạm

có tổ chức xuyên quốc gia năm 2000 (Công ước Palermo) Ở công ước Palermo

sử dụng thuật ngữ “laundering of proceeds of crime”, theo sát nghĩa của thuật

ngữ này, chúng ta có thể gọi là tẩy rửa tiền/tài sản có nguồn gốc từ tội phạm; còn

khuyến nghị của FATF sử dụng thuật ngữ “money laundering”, có nghĩa là rửa

tiền Từ đó, các thuật ngữ “tẩy rửa tiền tài sản do phạm tội mà có” và “rửa tiền” cần được hiểu như nhau Ba loại hành vi được nói trong công ước Viên tạo thành

cơ sở của tội rửa tiền Đó là:

“Hành vi chuyển đổi hoặc chuyển giao tài sản khi biết rằng tài sản đó thu được từ buôn bán ma tuý hoặc từ việc tham gia vào hoạt động phạm tội đó với mục đích che dấu nguồn gốc tài sản hoặc giúp người thực hiện các hành vi trên trốn tránh trách nhiệm pháp lý các hành vi của mình;

Hành vi che dấu hoặc ngụy trang hình thái tự nhiên, nguồn gốc, địa điểm, việc định đoạt, chuyển nhượng quyền sở hữu tài sản, các quyền liên quan đến tài sản hoặc quyền sở hữu tài sản khi biết rằng tài sản đó có được từ hành vi phạm tội hay từ việc tham gia vào hành vi phạm tội đó;

Việc có được, chiếm hữu hoặc sử dụng tài sản khi tại thời điểm tiếp nhận

nó đã biết rằng tài sản này có được từ hành vi phạm tội hoặc việc tham gia vào hành vi phạm tội đó” 2

Công ước Palecmo cũng sử dụng định nghĩa của công ước Viên nhưng có yêu cầu thêm các quốc gia thành viên quy định phụ thuộc vào các khái niệm căn bản của hệ thống pháp luật quốc gia mà xem xét việc tham gia, liên kết với hoặc

có âm mưu thực hiện hành vi, cố gắng thực hiện, tiếp tay, giúp sức, xúi bẩy, tạo điều kiện thuận lợi và chỉ dẫn việc thực hiện bất kỳ hành vi phạm tội nào được quy định tại Điều này.3

Hai công ước định nghĩa thuật ngữ “tiền, tài sản thu được từ hành vi

phạm tội” là “bất kỳ tài sản nào kiếm được hoặc có được một cách trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua việc thực hiện một hành vi phạm tội” 4

Tội phạm nguồn của rửa tiền là tội phạm đã tạo ra những đồng tiền “bẩn”

để sau này tẩy rửa nhằm che giấu nguồn gốc bất hợp pháp của chúng Trong điều kiện của mình, Công ước Viên chỉ quy định về các tội phạm nguồn của tội buôn bán bất hợp pháp chất ma túy Vì vậy, những hành vi phạm tội không liên quan đến tội phạm trên như lừa đảo, bắt cóc và trộm cắp thì không cấu thành tội phạm rửa tiền theo công ước Viên Tuy nhiên theo chiều hướng phát triển của tình hình tội phạm, cộng đồng quốc tế đã hình thành quan điểm rằng các tội phạm nguồn của tội rửa tiền cần phải được rộng, chứ không chỉ bó hẹp trong hành vi buôn bán bất hợp pháp ma túy Vì vậy, các tổ chức quốc tế khác đã mở rộng định nghĩa của Công ước Viên về tôi phạm nguồn để bổ sung cả những hành vi phạm tội nghiêm trọng khác Ví dụ, Công ước Palecmo yêu cầu tất cả các nước thành viên phải áp dụng “giới hạn rộng nhất các tội phạm nguồn” 5

Trong 40 khuyến nghị về chống rửa tiền (bốn mươi khuyến nghị), FATF (Financial Aciton Task Force on Money Laundering - đội đặc nhiệm chống rửa tiền quốc tế) đã hợp nhất các định nghĩa mang tính chuyên môn và lập pháp về rửa tiền trong công ước Viên và liệt kê 20 hành vi phạm tội phải được đề cập đến trong các tội phạm nguồn của tội rửa tiền6

1.1.2 Theo pháp luật Việt Nam

Từ năm 1997, Luật các Tổ chức tín dụng (điều 19) đã có quy định về trách nhiệm của các tổ chức tín dụng đối với các khoản tiền có nguồn gốc bất hợp pháp nhưng chưa sử dụng có thuật ngữ “rửa tiền” Cụ thể là :

Paul Allan Achott, Hướng dẫn tham khảo về chống rửa tiền và chống tài trợ khủng bố, NXB

Văn hóa thông tin, Hà Nội, 2007, [tr 2 – tr 4]

“1 Tổ chức tín dụng và các tổ chức khác có hoạt động ngân hàng không

được che giấu, thực hiện bất kỳ dịch vụ nào liên quan đến khoản tiền đã có bằng chứng về nguồn gốc bất hợp pháp

2 Trong trường hợp phát hiện các khoản tiền có dấu hiệu bất hợp pháp,

tổ chức tín dụng và các tổ chức khác có hoạt động ngân hàng phải thông báo ngay cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền.”

Từ đó cho đến trước khi có Nghị định 74/2005/NĐ-CP ngày 07/6/2005 của Chính phủ về phòng chống rửa tiền chưa có một đạo luật độc lập quy định về vấn đề này Tuy nhiên, hành vi này đã được nhận thức và ghi nhận tại Điều 251 của Bộ luật hình sự (BLHS) năm 1999 về tội “hợp pháp hoá tiền, tài sản do phạm tội mà có” thực chất cũng là một dạng của tội rửa tiền Điều luật đã nêu lên được nội hàm cơ bản của hành vi rửa tiền như nguồn gốc của khoản tiền, tài sản được hợp pháp hóa là tiền, tài sản do phạm tội mà có; các phương thức phạm tội của hành vi rửa tiền, đó là thông qua các hoạt động tài chính, ngân hàng hoặc các giao dịch khác để hợp pháp hoá tiền, tài sản do phạm tội mà có hoặc sử dụng tiền tiến hành các hoạt động kinh doanh hoặc hoạt động kinh tế khác, mục đích của hành vi đó là hợp pháp hóa tiền, tài sản có nguồn gốc phạm tội Quy định này có thể xem là những bước tiếp cận đầu tiên của Luật hình sự Việt Nam về vấn đề này và ghi nhận rửa tiền là tội phạm

Đến khi Chính phủ ban hành Nghị định số 74/2005/NĐ-CP về phòng, chống rửa tiền ngày 07/6/2005 (Nghị định số 74/2005/NĐ-CP) thì lần đầu tiên thuật ngữ “rửa tiền” mới được chính thức sử dụng và giải thích nhưng phạm vi của thuật ngữ này được hiểu khá hẹp, chỉ giới hạn trong ba nhóm hành vi Theo đó:

“Rửa tiền là hành vi của cá nhân, tổ chức tìm cách hợp pháp hoá tiền, tài sản do phạm tội mà có thông qua các hoạt động cụ thể:

+ Tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào một giao dịch liên quan đến tiền, tài sản do phạm tội mà có;

+ Thu nhận, chiếm giữ, chuyển dịch, chuyển đổi, chuyển nhượng, vận chuyển, sử dụng, vận chuyển qua biên giới tiền, tài sản do phạm tội mà có; +Đầu tư vào một dự án, một công trình, góp vốn vào một doanh nghiệp hoặc tìm cách khác che đậy, ngụy trang hoặc cản trở việc xác minh nguồn gốc, bản chất thật sự hoặc vị trí, quá trình di chuyển hoặc quyền sở hữu đối với tiền, tài sản do phạm tội mà có”

Cùng với tiến trình mở cửa, hội nhập quốc tế, nền kinh tế vận hành theo

cơ chế thị trường, tình hình hoạt động của các loại tội phạm cũng có nhiều diễn

biến phức tạp trong đó có tội phạm rửa tiền nên Điều 251 quy định về tội hợp pháp hoá tiền, tài sản do phạm tội mà có không còn phù hợp cả về tên gọi lẫn bản chất cũng như chưa tương đồng đối với thông lệ quốc tế

Do vậy tháng 6/2009, Bộ luật hình sự đã được sửa đổi “tội hợp pháp hóa

tiền, tài sản do phạm tội mà có” nay được thay thế bằng “tội rửa tiền” Đây là

lần đầu tiên tội danh rửa tiền được chính thức đưa vào BLHS Việt Nam cụ thể hơn với bốn nhóm hành vi:

+ Tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào giao dịch tài chính, ngân hàng hoặc giao dịch khác liên quan đến tiền, tài sản biết rõ là do phạm tội mà có nhằm che giấu nguồn gốc bất hợp pháp của tiền, tài sản đó;

+ Sử dụng tiền, tài sản biết rõ là do phạm tội mà có vào việc tiến hành các hoạt động kinh doanh hoặc hoạt động khác;

+ Che giấu thông tin về nguồn gốc, bản chất thực sự, vị trí, quá trình di chuyển hoặc quyền sở hữu đối với tiền, tài sản biết rõ là do phạm tội mà có hoặc cản trở việc xác minh các thông tin đó;

+ Thực hiện một trong các hành vi quy định kể trên đối với tiền, tài sản biết rõ là có được từ việc chuyển dịch, chuyển nhượng, chuyển đổi tiền, tài sản

do phạm tội mà có

Tóm lại, tuy rửa tiền được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau, song đều thống nhất ở điểm chung cơ bản: Rửa tiền tập hợp những hành vi nhằm che giấu nguồn gốc bất hợp pháp của những tài sản do phạm tội mà có Từ rửa tiền (money laundering) là một từ hình tượng diễn tả một cách bóng bảy nhưng khá chính xác hành động nhằm tẩy sạch nguồn gốc của những đồng tiền tội lỗi

1.2 Đặc điểm của rửa tiền

Rửa tiền được xem là tội phạm “không biên giới” có tính chất quốc tế điển hình với hai đặc trưng chính7 Thứ nhất, hành vi này có thể xảy ra từ khi bắt đầu đến kết thúc liên quan đến nhiều quốc gia nên dẫn đến hậu quả nghiêm trọng vượt ra ngoài phạm vi của một nước Tội phạm này không chỉ gây thiệt hại nghiêm trọng cho các nền kinh tế, ảnh hưởng đến an ninh từng quốc gia mà còn

có tác động nghiêm trọng đến sự trong sạch và hoàn chỉnh của hệ thống tài chính, đời sống của cả cộng đồng quốc tế Thứ hai, trong các giải pháp phòng chống hành vi rửa tiền hiệu quả, các quốc gia trên thế giới đã cùng thừa nhận việc truy

nã và trừng trị chúng đòi hỏi có sự hợp tác quốc tế chặt chẽ chứ không chỉ là công việc của riêng một quốc gia Thực tế đã chứng minh điều này khi nhiều điều

7

Vũ Duy Cương, rửa tiền một tội phạm quốc tế điển hình, tạp chí khoa học luật, số 5, 2002

ước quốc tế liên quan đến tội phạm rửa tiền đã được thông qua như công ước năm 1988 của Liên Hiệp quốc về ngăn chặn lưu thông bất hợp pháp ma túy và các chất hướng thần, công ước của Liên hiệp quốc về chống tham nhũng năm

2003 …

Ngoài ra, công ước của Liên hiệp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia năm 2000 cũng đã xác định rõ phạm vi điều chỉnh của mình bao trùm lên hành vi rửa tiền Từ đó nhận thấy rằng, ngoài yếu tố “xuyên quốc gia” thì rửa tiền còn liên quan đến “có tổ chức” Có như vậy, chúng mới thuộc sự điều chỉnh của công ước về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia Các quy định của công ước cũng giải thích thuật ngữ “nhóm tội phạm có tổ chức” là nhóm có

cơ cấu ba người trở lên tồn tại trong một khoản thời gian và hoạt động phối hợp nhằm mục đích thực hiện một hay nhiều tội phạm nghiêm trọng hay các hành vi phạm tội trong công ước này nhằm trực tiếp hoặc gián tiếp đạt được các lợi ích tài chính hay lợi ích vật chất khác Tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia là loại hình tội phạm phải bị dẫn độ trong quan hệ liên quốc gia do đó tội phạm rửa tiền cũng mang đặc điểm này Trong trường hợp không dẫn độ tội phạm rửa tiền, các quốc gia được yêu cầu phải chuyển ngay vụ việc cho các cơ quan có thẩm quyền

để truy tố và tiến hành các thủ tục tố tụng theo trình tự giống như các tội phạm khác có cùng mức độ nghiêm trọng phù hợp với luật quốc gia8

Rửa tiền là loại tội phạm phái sinh, hay nói cách khác, những tội phạm xảy ra trước đó tạo ra nguồn lợi chính là tiền đề xuất hiện việc rửa tiền bởi hành

vi này sẽ tẩy rửa nguồn gốc bất hợp pháp của các khoản thu có được từ các hành

vi tội phạm đó Cũng chính thế mà chủ sở hữu những khoản tiền cần tẩy rửa là những cá nhân và tổ chức tội phạm Trước đây, pháp luật về chống rửa tiền tại một số quốc gia trên thế giới đều chỉ nhằm một mục đích ngăn chặn việc “tẩy trắng” các khoản thu nhập liên quan đến hành vi sản xuất và buôn bán ma tuý Sau đó, Mỹ và các quốc gia khác đã đi tiên phong trong việc điều tra, ngăn chặn

và truy tố những kẻ rửa các khoản tiền phi pháp từ các hành vi tống tiền, hối lộ, tham nhũng và làm hàng giả Ngày nay, pháp luật các quốc gia này đã mở rộng phạm vi điều chỉnh hướng tới các khoản thu nhập từ các hành vi phi pháp mang tính quốc tế khác như buôn lậu (rượu, thuốc lá, chip máy tính, vũ khí, vật liệu hạt nhân, kim khí quý, đá quý…) đưa người nhập cư bất hợp pháp, buôn bán phụ nữ, trộm cắp, tiêu thụ đồ gian, buôn bán động thực vật quý hiếm, buôn bán các bộ phận cơ thể người… Đối với Luật hình sự Việt Nam không xác định rõ nguồn

8

Nguyễn Thị Thuận, Luật hình sự quốc tế, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 2007, [tr 73- tr 75]

tiền được sinh ra từ hành vi phạm tội nào cụ thể, miễn đó là thu nhập từ hành vi phạm tội

Cũng cần phải khẳng định rằng không giống như các loại tội phạm khác, với đặc điểm là loại tội phạm phái sinh thì cũng có nghĩa là việc đấu tranh chống tội phạm rửa tiền cần được thực hiện song song với việc đấu tranh với các loại tội phạm nguồn khác, đó chính là những hành vi phạm tội làm phát sinh các khoản tiền phạm pháp cần được tẩy rửa Đây là một trong những đặc thù đối với hoạt động đấu tranh chống tội phạm rửa tiền

Đối tượng hướng đến của hoạt động rửa tiền là tài sản, tiền có được sau khi phạm tội Cùng một đặc điểm là do phạm pháp nhưng nơi bắt nguồn của tiền bẩn thì rất đa dạng và phong phú9 Từ buôn hàng cấm và hoạt động tội phạm có

tổ chức: Buôn bán trong nước hoặc qua biên giới về ma túy, vũ khí, và rượu,

thuốc lá v.v nhằm thu lợi bất hợp pháp Bên cạnh đó là nguồn tiền có được từ các tội phạm có tổ chức như làm tiền giả, tống tiền, đánh bạc, hoạt động bảo kê,

mại dâm, cướp bóc Từ lạm dụng thân thế chính trị hoặc các yếu nhân đặc biệt:

Tiền do những người làm lãnh đạo cấp cao, hay chính người thân của họ nhận tham ô, hối lộ Hay là việc lợi dụng chức vụ ví dụ như: lợi dụng việc biết trước

các thông tin về chủ trương, chính sách, qui hoạch v.v Từ gian lận thương mại:

Tiền này bắt nguồn từ việc trốn thuế, lãng phí và thất thoát trong xây dựng cơ bản hay do hoạt động chuyển giá giữa các công ty thuộc cùng một tập đoàn hoặc công ty mẹ – con Hoặc từ việc gian lận, biển thủ và mua bán nội gián… thường phổ biến trong các doanh nghiệp và thị trường đang tăng trưởng và có lợi nhuận Ngoài các nguồn gốc chung như: Từ việc buôn lậu hay các phi vụ gian thương thì ở Việt Nam tiền bẩn thường có những đặc trưng chủ yếu là từ việc lạm dụng thân thế chính trị hay là các mối quan hệ thân cận với các yếu nhân

Rửa tiền tạo “vỏ bọc tội phạm” do mục đích của hoạt động rửa tiền là tạo

ra một khoảng cách xa nhất giữa tài sản bất hợp pháp và chủ sở hữu những tài sản đó Trong những phương pháp điều tra chuẩn mực và đạt được những thành công nhất là điều tra "theo dấu đồng tiền" Nếu các điều tra viên cho rằng ai đó

có liên quan tới tội phạm thì họ sẽ tiến hành điều tra trước tiên nguồn tài chính và các công việc trước đây của đối tượng này.Vì vậy, bọn tội phạm muốn chuyển đi

xa hay giấu tiền vào một chỗ kín đáo một cách nhanh chóng để "xoá dấu đồng tiền" trước khi các điều tra viên có thể phát hiện ra Ví dụ: Từ những nguồn “tiền

đen”, tội phạm sẽ nhanh chóng phân phối vào các định chế tài chính bằng cách chia thành các khoản tiền nhỏ dưới những mức mà pháp luật quy định và xa nguồn gốc ban đầu mà những tổ chức cá nhân phạm tội này có được Những đồng tiền đó sẽ nhanh chóng được thu về qua con đường đầu tư và thu hồi vốn đầu tư Qua những quá trình luân chuyển như vậy, tiền sẽ được phân phối trở lại vào nền kinh tế với nguồn gốc không thể tìm ra Sau khi đã hợp pháp hóa được những đồng tiền phi pháp đó bọn tội phạm có thể đưa trực tiếp nó vào một vụ phạm tội khác, gây trở ngại lớn cho công tác điều tra, truy tố và xét xử các vụ án hình sự Có thể ví, rửa tiền chính là “oxy” nuôi sống bọn tội phạm với dòng tiền cho phép chúng củng cố cơ sở quyền lực kinh tế

Tính ẩn và trình độ thực hiện rửa tiền ngày càng cao vì tiền không còn tồn tại dưới dạng vật chất là giấy hay kim loại trao đổi trực tiếp tay trao tay nữa mà dưới nhiều hình thức khác nhau như tiền tín dụng (tiền nằm trong các tài khoản

mở ở ngân hàng - tiền ngân hàng (bank money), séc (một tờ lệnh do người chủ tài khoản séc phát hành yêu cầu ngân hàng thanh toán từ tài khoản của anh ta cho người hưởng lợi chỉ định trong tờ séc), séc du lịch,… Từ đó có nhiều hình thức rửa tiền ngày càng xuất hiện tỷ lệ thuận với sự phát triển của nền kinh tế và khoa học kỹ thuật như rửa tiền qua mạng, qua kinh doanh chứng khoán,… Tiếp theo, bản chất của rửa tiền là che giấu nguồn gốc tiền, tài sản phạm tội mà những tội phạm nguồn thường được thực hiện vì mục đích vụ lợi nên tiền tài sản mà chúng tạo ra không dễ dàng phát hiện được Cho nên, rửa tiền diễn ra như một hệ quả tất yếu của tội phạm nguồn và khó có thể thống kê chính xác khối lượng tài sản

mà bọn tội phạm kiếm được và những phương thức mà chúng sử dụng để thống

kê chính xác những hoạt động rửa tiền đang diễn ra

Bản chất của rửa tiền rất nguy hiểm Đây là một cơ chế yểm trợ tội phạm

để trốn tránh sự trừng phạt của pháp luật song chính nó cũng là một dịch vụ có cung có cầu Xét khía cạnh tội phạm kinh tế để làm rõ Cụ thể: Tăng trưởng kinh

tế và toàn cầu hoá làm sinh sôi nhiều hình thức gian lận thương mại (ngoài buôn lậu ma tuý, vũ khí, động vật hoang dã, cổ vật, lao động, bây giờ còn có công nghiệp hàng giả, hàng nhái, v.v), nhu cầu rửa tiền theo đó mà bùng nổ thêm Đến chừng mực nào đó, hoạt động rửa tiền là hình ảnh phản chiếu đích thật nền “kinh

tế ngầm” của cả thế giới Theo quan niệm biện luận “rửa tiền” chỉ là phản ứng

“hợp lý” của mọi “cá thể kinh tế”: Không ai muốn trả thuế và ai cũng muốn vận dụng tài sản của mình vào những hoạt động đem lại nhiều lợi nhuận nhất Như vậy, tiền bẩn, theo nhận xét của họ, đã giúp phát triển kinh tế (cụ thể là khu vực

tư nhân, và do đó làm giảm vai trò của nhà nước – là một điều tốt, đối với những

nhà kinh tế vốn dĩ tôn sùng thị trường này) Song, ngay trên cơ sở thuần lý thuyết, ý kiến này là hoàn toàn sai lầm Tự bản chất của nó, sự phân bố tài nguyên do rửa tiền không chỉ theo tín hiệu lợi nhuận, mà phần lớn là để trốn tránh luật pháp Nói cách khác, sự phân bố ấy cũng tùy ở mức độ chấp nhận rủi

ro của người có tiền bẩn, ở mức “kín đáo” mà họ muốn, và mức độ dám “uốn cong luật pháp” của họ Đơn giản: tiền bẩn không được đưa vào những sử dụng

có hiệu quả kinh tế tối đa, nhưng vào những ngỏ ngách mà khả năng kiểm soát của luật pháp là lỏng lẻo nhất Hoạt động rửa tiền vừa lãng phí nguồn lực kinh tế của xã hội (vào các hoạt động tội phạm sinh ra tiền bẩn, thay vì vào các hoạt động sản xuất thật sự hữu ích), vừa bóp méo sự phân bố các nguồn lực ấy

Ngoài ra, theo Luật hình sự Việt Nam, rửa tiền là hành vi phạm tội nên nó cũng có đầy đủ các đặc điểm chung của một tội phạm: Nguy hiểm cho xã hội, có lỗi, trái pháp luật hình sự và phải chịu hình phạt

1.3 Những biểu hiện của hành vi rửa tiền

Các hoạt động đầu tư đáng ngờ:

+ Về chủ đầu tư: Chủ đầu tư là cá nhân hay tổ chức có liên quan đến các

hoạt động tội phạm Những thông tin khả năng tài chính của chủ đầu tư này không rõ ràng minh bạch, không nhất quán Chẳng hạn như nhà đầu tư cá nhân đầu tư vào dự án hàng trăm ngàn tỷ nhưng thông tin về khả năng tài chính của người này không có thì sẽ nghi ngờ cho đối tác Các báo cáo tài chính của công

ty đầu tư không minh bạch hay không có cơ sở để đánh giá độ tin cậy (như không

có kiểm toán hay thuế kiểm tra) Chủ đầu tư không quan tâm nhiều lợi nhuận thu được từ hoạt động đầu tư của mình

+ Về phía doanh nghiệp được đầu tư: Tổ chức được đầu tư hoạt động

không hiệu quả nhưng vẫn được đầu tư với nguồn vốn lớn Việc đầu tư không tương xứng với quy mô và lĩnh vự hoạt động trước nay của doanh nghiệp

+ Về địa điểm đầu tư: Địa điểm đầu tư khó khăn về nguồn lực và nguồn

nguyên liệu có sẵn không thuận lợi cho kinh doanh …

Các giao dịch mua bán đáng ngờ: Mua bán khống, mua bán hàng hóa

không liên quan đến hoạt động kinh doạnh của tổ chức, mua bán hàng hóa với giá trị cao hơn rất nhiều so với thị trường …

Các giao dịch tài chính đáng ngờ: Tiền được chuyển qua nhiều tài khoản

mà không quan tâm đến phí giao dịch, có sự thay đổi đột biến so với doanh số giao dịch bình thường, giá trị giao dịch không cân xứng với khả năng tài chính của khách hàng …

Để cụ thể, căn cứ khoản 1 Điều 10 của Nghị định 74/2005/NĐ-CP và Điều 9 Thông tư 148/2010/TT-BTC ngày 24/9/2010 hướng dẫn thực hiện các biện pháp phòng, chống rửa tiền đối với lĩnh vực bảo hiểm, chứng khoán và trò chơi giải trí có thưởng bổ sung khoản 1 Điều 10 của Nghị định số 74/2005/NĐ-

CP thì các giao dịch bị coi là đáng ngờ khi có một trong các dấu hiệu sau:

+ Các bên liên quan tới giao dịch cung cấp thông tin nhận biết khách hàng không chính xác, không đầy đủ, không nhất quán hoặc thuyết phục cá nhân, tổ chức cung ứng dịch vụ không báo cáo giao dịch đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật;

+ Không thể xác định được khách hàng theo thông tin khách hàng cung cấp hoặc một giao dịch liên quan đến một bên không xác định được danh tính + Các giao dịch được thực hiện theo lệnh hay uỷ quyền của các cá nhân,

tổ chức có liên quan đến hoạt động tội phạm nằm trong danh sách thống kê và cảnh báo do Bộ Công an lập ra nhằm phòng ngừa, đấu tranh chống rửa tiền và chống sử dụng tiền hay tài sản để tạo điều kiện hay tài trợ cho hoạt động phạm tội trong hay ngoài lãnh thổ Việt Nam;

+ Các giao dịch mà qua thông tin nhận dạng hoặc qua xem xét về cơ sở kinh tế và pháp lý của các bên tham gia giao dịch có thể xác định được mối liên

hệ giữa các bên tham gia giao dịch với các hoạt động phạm tội hoặc có liên quan tới cá nhân, tổ chức có liên quan đến hoạt động tội phạm nằm trong danh sách thống kê và cảnh báo do Bộ Công an lập ra nhằm phòng ngừa, đấu tranh chống rửa tiền và chống sử dụng tiền hay tài sản để tạo điều kiện hay tài trợ cho hoạt động phạm tội trong hay ngoài lãnh thổ Việt Nam;

+ Các cá nhân, tổ chức tham gia giao dịch với số tiền có giá trị lớn không tương xứng hoặc không liên quan tới hoạt động thường ngày hay bất cứ hoạt động hợp pháp nào;

+ Doanh số giao dịch trên tài khoản không phù hợp với thông tin và hoạt động kinh doanh thông thường của khách hàng hoặc có sự thay đổi đột biến trong doanh số giao dịch trên tài khoản của khách hàng

+ Có sự thay đổi đột biến trong doanh số giao dịch trên tài khoản; tiền gửi vào và rút ra nhanh khỏi tài khoản; doanh số giao dịch lớn trong ngày, nhưng số

dư tài khoản rất nhỏ hoặc bằng không;

+ Các giao dịch chuyển tiền có giá trị nhỏ từ nhiều tài khoản khác nhau về một khoản tiền lớn hay chuyển qua nhiều tài khoản khác nhau về một tài khoản trong một thời gian ngắn hoặc ngược lại; tiền được chuyển lòng vòng qua nhiều tài khoản; các bên liên quan không quan tâm đến phí giao dịch;

+ Sử dụng tín dụng thư và các phương thức tài trợ thương mại khác có giá trị lớn, chiết khấu với giá trị cao nhằm chuyển tiền giữa các quốc gia khi giao dịch này không liên quan đến hoạt động thường xuyên của khách hàng;

+ Pháp nhân không thực hiện giao dịch trong một thời gian dài trên tài khoản của mình kể từ khi mở; doanh nghiệp trong nước mở và sử dụng tài khoản

ở nước ngoài dưới tên pháp nhân hoặc thể nhân nước ngoài;

+ Tài khoản của khách hàng không giao dịch trên một năm, giao dịch trở lại mà không có lý do hợp lý nào

+ Chuyển lượng tiền lớn từ tài khoản ngoại hối của doanh nghiệp ra nước ngoài sau khi nhận được nhiều khoản tiền nhỏ được chuyển vào bằng chuyển tiền điện tử, séc, hối phiếu;

+ Doanh nghiệp nước ngoài chuyển tiền ra nước ngoài ngay sau khi nhận được vốn đầu tư hoặc chi trả tiền ra nước ngoài không phù hợp với tính chất hay nhu cầu của hoạt động kinh doanh;

+ Giao dịch được tiến hành bởi một khách hàng có liên quan đến các hoạt động bất hợp pháp đã đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng mà tổ chức báo cáo biết hoặc có trong danh sách cảnh báo do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền cung cấp

+ Các công ty bảo hiểm thường xuyên đền bù hoặc chi trả bảo hiểm với số tiền lớn cho cùng một khách hàng;

+ Các tổ chức chứng khoán chuyển tiền không phù hợp với các hoạt động kinh doanh chứng khoán;

+ Bất cứ giao dịch nào khác mà các định chế tài chính thấy có biểu hiện bất thường hoặc cơ sở pháp lý không đáng tin cậy

 Dấu hiệu khác của giao dịch đáng ngờ đối với lĩnh vực bảo hiểm:

+ Khách hàng yêu cầu mua một hợp đồng bảo hiểm có giá trị lớn hoặc yêu cầu thanh toán trọn gói (thanh toán toàn bộ phí bảo hiểm một lần) đối với các sản phẩm bảo hiểm không áp dụng hình thức thanh toán trọn gói, trong khi những hợp đồng bảo hiểm hiện tại của khách hàng chỉ có giá trị nhỏ và thanh toán định kỳ;

+ Khách hàng yêu cầu ký kết hợp đồng bảo hiểm với khoản phí bảo hiểm định kỳ không tương xứng với thu nhập hiện tại của khách hàng, hoặc yêu cầu mua hợp đồng bảo hiểm liên quan đến công việc kinh doanh nằm ngoài hoạt động kinh doanh thông thường của khách hàng;

+ Khách hàng đề nghị mua hợp đồng bảo hiểm sử dụng séc ký phát từ một tài khoản không phải là tài khoản cá nhân của khách hàng, hoặc thanh toán bằng

các công cụ ngân hàng nhưng là giao dịch khuyết danh hoặc sử dụng và thanh toán trái phiếu qua biên giới;

+ Khách hàng yêu cầu thay đổi những người hưởng lợi đã chỉ định hoặc người thụ hưởng bằng một người không có mối quan hệ rõ ràng với người mua hợp đồng bảo hiểm;

+ Khách hàng yêu cầu vay giá trị tiền mặt tối đa của một hợp đồng bảo hiểm đóng phí một lần ngay sau khi thanh toán phí bảo hiểm hoặc sử dụng đơn bảo hiểm để đặt cọc hoặc thế chấp (trừ trường hợp tổ chức tín dụng yêu cầu); + Công ty của khách hàng có thay đổi bất thường về hoạt động của nhân viên hoặc đại lý (Ví dụ số hợp đồng bảo hiểm của nhân viên tăng lên đáng kể hoặc bất thường) hoặc mức hoạt động của hợp đồng đóng phí một lần liên tục vượt quá mức trung bình của công ty;

+ Khách hàng do một đại lý ở nước ngoài, chi nhánh hoặc công ty có trụ

sở ở nước và vùng lãnh thổ không hợp tác do Lực lượng đặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền (FATF) chỉ định hoặc ở nước mà tham nhũng hoặc việc sản xuất

và buôn bán ma túy bất hợp pháp có thể đang phổ biến

 Dấu hiệu khác của giao dịch đáng ngờ đối với lĩnh vực chứng khoán

+ Khách hàng cung cấp thông tin sai lệch, giả mạo hoặc từ chối cung cấp những thông tin cần thiết khi có yêu cầu liên quan đến giá trị và nguồn gốc tài sản của khách hàng tại công ty chứng khoán;

+ Giao dịch mua, bán chứng khoán có dấu hiệu bất thường trong một ngày hoặc một số ngày do một cá nhân hay một tổ chức thực hiện;

+ Khách hàng thực hiện chuyển nhượng chứng khoán ngoài hệ thống mà không có lý do hợp lý;

+ Tài khoản giao dịch chứng khoán của người không cư trú tại Việt Nam

có giá trị lớn được rút ra khỏi Việt Nam và chuyển vào các trung tâm tài chính ở nước ngoài;

+ Giao dịch mua, bán chứng khoán có nguồn tiền từ các quỹ đầu tư được

mở ở các vùng, lãnh thổ được các tổ chức quốc tế xếp loại là có nguy cơ rửa tiền cao

 Dấu hiệu khác của giao dịch đáng ngờ đối với lĩnh vực trò chơi giải trí

có thưởng:

+ Khách hàng có dấu hiệu liên tục cố tình thua khi tham gia các trò chơi

có thưởng tại điểm kinh doanh casino và điểm kinh doanh trò chơi điện tử có thưởng;

+ Khách hàng mua số lượng đồng tiền quy ước có giá trị lớn tại điểm kinh doanh casino và điểm kinh doanh trò chơi điện tử có thưởng nhưng không tham gia chơi hoặc chơi với số lượng rất nhỏ sau đó đổi lại thành tiền và yêu cầu doanh nghiệp thanh toán bằng séc, hối phiếu ngân hàng hoặc chuyển tiền đến tài khoản khác;

+ Khách hàng yêu cầu chuyển tiền thắng cược, trúng thưởng cho bên thứ

ba không có mối quan hệ rõ ràng với khách hàng, đặc biệt khi bên thứ ba không

ở cùng nơi thường trú của khách hàng;

+ Khách hàng bổ sung tiền mặt hoặc séc vào số tiền thắng cược, trúng thưởng và yêu cầu doanh nghiệp chuyển thành một séc chung có giá trị lớn; + Khách hàng nhiều lần trong một ngày yêu cầu doanh nghiệp đổi số lượng đồng tiền quy ước thành tiền có giá trị lớn mà không có nguồn gốc rõ ràng; + Khách hàng nhiều lần trong một ngày yêu cầu bên thứ ba mua hộ số lượng đồng tiền quy ước có giá trị lớn và nhờ bên thứ ba chơi cá cược hộ;

+ Khách hàng nhiều lần trong một ngày mua vé xổ số, vé đặt cược, đồng tiền quy ước ở gần mức giới hạn giao dịch có giá trị lớn

1.4 Các phương thức, thủ đoạn rửa tiền

Từ thập kỷ 1990 của thế kỷ trước, hành vi rửa tiền đã thực hiện phức tạp

do nhiều nước trên thế giới có thay đổi về thể chế và chính sách tài chính cũng như những tiến bộ về công nghệ10

Thứ nhất, hầu hết mọi quốc gia đều nới lỏng kiểm soát ngoại hối (lượng

tiền hoán đổi hàng ngày đã tăng từ 590 tỷ USD năm 1989 lên 1.880 tỷ năm 2004) Đi xa hơn, nhiều quốc gia đã chính thức sử dụng chung một thứ tiền (trường hợp đồng euro), hoặc công nhận USD hay euro như là nội tệ bán chính thức của họ Một số công cụ tài chính mới (như các loại hợp đồng chứng khoán), đôi khi rất phức tạp, đã xuất hiện Nhờ thế, một lượng tiền bẩn khổng lồ có thể được chuyển nhanh chóng từ nước này sang nước khác, ngoài tầm kiểm soát của

cơ quan công quyền

Thứ hai, tiến độ mở cửa kinh tế ở hầu hết các nước đã tăng vọt, nhất là từ

10-15 năm gần đây Các thị trường tài chính (đặc biệt là vốn) trở nên thông thoáng hơn Số lượng tiền lưu hành toàn cầu đã tăng gấp ba (từ 6.800 tỷ USD năm 1990 lên đến 19.900 tỷ năm 2005), mức độ phức tạp cũng tăng lên Hiển nhiên, càng nhiều loại hình dịch vụ tài chính thì càng lắm cơ hội và cách thức để chuyển tiền phi pháp hoặc đưa tiền bẩn vào luồng tiền sạch

10

Hà Hữu Dũng, rửa tiền và toàn cầu hóa,

http://www.mof.gov.vn/Default.aspx?tabid=612&ItemID=29881 , [truy cập ngày 5/2/2010]

Thứ ba, cạnh tranh thu hút vốn ngày càng kịch liệt giữa các nước, các

công ty phát hành chứng khoán, các ngân hàng và các loại định chế tài chính trung gian khác Đây cũng là sự kiện làm những người rửa tiền thích thú vì họ biết rằng sớm muộn gì cũng có ngân hàng, hay các công ty chứng khoán, sẵn sàng nhận tiền của họ mà dễ dàng bỏ qua nguồn gốc của chúng

Thứ tư là tác động của cuộc cách mạng thông tin Ở bất cứ nước nào thì

ngân hàng cũng là công nghiệp đưa tiến bộ công nghệ thông tin vào ứng dụng sớm và nhanh nhất Phí giao dịch cũng hạ thấp: Chi phí trực tiếp cho một ngân hàng giảm 40% khi khách hàng giao dịch qua điện thoại thay vì đích thân đến ngân hàng, và giảm 98% khi dịch vụ ấy được thực hiện qua internet Những thành quả này của cuộc cách mạng thông tin đã được những tội phạm rửa tiền lợi dụng triệt để So với họ, các cơ quan công lực chậm chạp hơn nhiều, nhất là khi các cơ quan này cần phối hợp giữa nhiều địa phương, xuyên quốc gia

Cuối cùng, phải kể đến những lối rửa tiền mới, sử dụng internet Những trang web “đen” như trang sex, cờ bạc, cá cược thường được dùng để rửa tiền

vì dùng cách này khó có thể truy ra tiền ấy từ đâu đến và vào tay ai

Ngày nay, cách thức và phương tiện rửa tiền ngày càng tinh vi, đa dạng, quy mô hơn được ví như là một ngành “công nghiệp” rửa tiền đã xuất hiện để phục vụ những cá thể có tiền bẩn mà đội ngũ chủ chốt là những người rửa tiền chuyên nghiệp, ngày càng được tăng cường với nhiều luật sư, cố vấn thuế vụ, kế toán Nguy hiểm hơn, càng ngày nó càng xâm nhập sâu vào nhiều lĩnh vực có

uy tín trong xã hội (như các ngân hàng lớn, hiệp hội thể thao, cơ sở văn hóa, thậm chí các cơ quan từ thiện) với nhiều hình thức phức tạp hơn: Ít dựa vào tiền mặt, vào hệ thống ngân hàng… mà sử dụng nhiều hơn các công cụ và thị trường tài chính khác (như chứng khoán) hoặc hình thức “hàng đổi hàng” (ma túy đổi lấy village, )

Phương thức, thủ đoạn rửa tiền được nghiên cứu ở ba góc độ: Không gian, hành vi, công đoạn rửa tiền

1.4.1 Về mặt không gian

Phương thức thủ đoạn rửa tiền thể hiện dưới 5 trường hợp:

- Trường hợp 1: Các nguồn tiền được tẩy rửa và sử dụng ngay trong nước

- Trường hợp 2: Lượng tiền “bẩn” có nguồn gốc trong nước, sau đó chuyển ra nước ngoài để rửa trong hệ thống tài chính khác và cuối cùng đem trở lại lưu thông trên thị trường trong nước

- Trường hợp 3: Tiền “bẩn” được tạo ra ở nước ngoài, được tẩy rửa ở đó hay một nước khác và cuối cùng được đầu tư cho các nước đang phát triển

- Trường hợp 4: Số tiền được rửa và rút ra khỏi hệ thống tài chính của một quốc gia đang phát triển để sử dụng ở nơi khác, không quay lại đầu tư cho quốc gia đó

- Trường hợp 5: Lượng tiền sau khi rửa được chuyển vào một quốc gia đang phát triển nhưng không phải để đầu tư mà được lưu thông tản mạn, tiêu thụ khắp nơi11

1.4.2 Về hành vi

Hành vi rửa tiền rất đa dạng tuỳ thuộc vào các quy định của luật pháp, thời gian và số lượng tiền cần rửa hay về môi trường kinh doanh trực tiếp (không có giới hạn cho những khuôn mẫu của việc rửa tiền, nhưng trên thực tế, những người rửa tiền cố gắng lựa chọn cách làm cho lợi nhuận của họ giống với lợi nhuận của việc kinh doanh thông thường và thuộc thẩm quyền quyết định của họ)

Thông qua việc mua những động sản có giá trị lớn, gọn nhẹ, có thể mua đi bán lại ở mọi nơi, mọi thời điểm trên thế giới như vàng bạc, kim cương, đá

quý… không đăng ký quyền sở hữu để ít gây sự chú ý hay tội phạm có thể mua ô

tô, xe máy, du thuyền, séc du lịch… và thường được đăng ký dưới một tên khác

để tránh gây sự chú ý của các cơ quan điều tra và cơ quan chống rửa tiền

Thông qua các giao dịch trực tiếp bằng tiền mặt Đây là phương thức rửa

tiền có phần cổ điển nhưng nó vẫn có những hiệu quả thực sự đối với từng nền kinh tế Rửa tiền thông qua các giao dịch tiền mặt với số lượng lớn sẽ rất dễ bị nghi ngờ và bị các cơ quan điều tra hỏi thăm nguồn gốc do dễ bị chú ý Sau khi chia nhỏ bọn tội phạm sẽ tiến hành “pha trộn” với những khoản tiền sạch khác trong các giao dịch nhằm cắt đứt nguồn gốc bẩn của đồng tiền.Với những khoản tiền bẩn không qúa lớn, cách này vẫn được áp dụng có hiệu quả bằng cách chia tiền thành những phần nhỏ hơn nhằm loại bỏ sự chú ý Ví dụ: Năm 1999, một quầy đổi tiền ở Pari đã khả nghi của một người Pháp khi trong một thời gian ngắn đã đổi 1,7 triệu Frăng Pháp sang Mác Đức Kết quả điều tra cho thấy, kẻ tình nghi có quan hệ với một nhóm tội phạm buôn bán ma tuý ở Tây Ban Nha, Đức, Pháp, và đang tìm cách đổi tiền sang Mác Đức để tiêu thụ

Rửa tiền qua ngân hàng Các ngân hàng thường được chọn lựa vì khả

năng của chúng có thể giao dịch với các khoản tiền rất lớn Những khoản tiền được gửi vào nhiều ngân hàng ở các thời điểm khác nhau dưới mức bị kiểm soát

và chúng sẽ để những khoản tiền này nằm im trong một thời gian phù hợp với

11

Hà Hoàng Hợp – Phạm Bá Khiêm, tội phạm tài chính trong hội nhập, Nxb Thống kê, Hà Nội,

2005, [tr 82 – tr 84]

quy định của quốc gia đó rồi chúng rút ra toàn bộ hoặc từng phần đưa vào lưu thông, biến những khoản tiền này thành tiền sạch Phương thức này gặp phải khó khăn đối với những quốc gia có hệ thống ngân hàng chặt chẽ Tuy nhiên, vẫn có nhiều các quốc gia trên thế giới chưa có quy định về hạn mức tiền gửi bị giải trình về nguồn gốc (thường là các quốc gia đang phát triển)

Qua các giao dịch xuyên quốc gia: Lợi dụng các yếu tố địa lí và sự khác

nhau về mặt pháp luật, bọn tội phạm vận chuyển tiền qua biên giới, tạo khoảng cách về địa lí giữa tội phạm gốc và đồng tiền cần tẩy rửa Từ đó, chúng tìm cách đưa vào hệ thống tài chính, ngân hàng để rồi có thể rút ra ở nước thứ ba, thứ tư

Ở một số quốc gia, hoạt động chống rửa tiền chưa được quan tâm vì còn những mối quan tâm khác như thu hút đầu tư, xóa đói giảm nghèo,… nên những hành vi phạm pháp của bọn tội phạm ở đó càng gặp ít rủi ro

Rửa tiền thông qua hệ thống ngân hàng “ngầm”: Tại một số nước, hệ

thống ngân hàng hoạt động kém hiệu quả, đắt đỏ mà lại quan liêu Do đó, trong cộng đồng những người nước ngoài tại các quốc gia này tồn tại hệ thống ngân hàng không chính thức gọi là ngân hàng “ngầm” Hệ thống ngân hàng ngầm này hoạt động và luân chuyển tài chính như các ngân hàng chính thức nhưng với chi phí dịch vụ rẻ hơn, nhanh, bí mật hơn các ngân hàng hợp pháp Các ngân hàng ngầm có đại diện ở nhiều nước khác nhau để thực hiện dịch vụ chuyển tiền từ nước này sang nước khác hoặc từ thành phố này sang thành phố khác trong cùng một quốc gia Các hoạt động của ngân hàng này chủ yếu dựa trên niềm tin giữa ngân hàng và bạn hàng nên thủ tục giấy tờ gọn nhẹ Bọn tội phạm lợi dụng nguyên tắc giữ bí mật của những ngân hàng này đã đem tiền đến gửi và yêu cầu nhận lại ở một thành phố khác Những địa chỉ cần nhận tiền tẩy rửa thông thường

là những quốc gia khao khát đầu tư tài chính nhưng ít quan tâm đến nguồn gốc đồng tiền, việc thanh toán qua ngân hàng chưa phải là yêu cầu bắt buộc và phổ biến, hệ thống pháp luật về phòng chống rửa tiền chưa nghiêm

Rửa tiền thông qua việc đầu tư sản xuất kinh doanh như đầu tư vào các

lĩnh vực nhà hàng, sòng bạc, sàn nhảy, khu du lịch, Sau đó chúng báo cáo khống lợi nhuận qua các hóa đơn chứng từ khống, từ đó tiền bẩn của chúng nghiễm nhiên trở thành đồng tiền hợp pháp có được do công sức lao động hay bọn tội phạm sẽ gửi tiết kiệm vào ngân hàng hoặc mua tín phiếu, trái phiếu hay thậm chí là thành lập công ty ma nhằm rửa tiền và tuyên bố phá sản sau một thời gian hoạt động khi những đồng tiền bẩn đã có một thời gian quay vòng, chuyển hoá Tuy nhiên, hiện nay việc rửa tiền trong kinh doanh ngày càng biến tướng, được thực hiện qua hành vi thương mại với nhiều hình thức, nhiều loại chứng từ

khác nhau Theo chương trình Hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo Asean – Hoa Kỳ (USAID), rửa tiền qua thương mại là để đánh lạc hướng tiền bẩn thông qua mua – bán hàng hóa nhằm hợp pháp hóa nguồn gốc số tiền Ông David Meisner, chuyên gia Cục Kiểm soát Tài chính (Bộ Tài chính Mỹ), cho biết đối tượng rửa tiền qua mặt nhân viên hải quan bằng cách khai tăng hoặc giảm giá trị hàng hóa Giả sử công ty A (nhà xuất khẩu) bán 1 triệu con ốc vít với giá 2 USD/con cho công ty B (nhà nhập khẩu) nhưng công ty A khai báo đơn giá chỉ 1 USD/con ốc vít Công ty B thanh toán tiền mua hàng 1 triệu USD, sau đó bán 1 triệu con ốc vít ra thị trường thu về 2 triệu USD Qua việc khai giảm giá trị hàng hóa và ngược lại, công ty A và B đều rửa sạch 1 triệu USD

Một chiêu thức khác là đối tượng rửa tiền có thể gửi hàng nhiều hơn hoặc

ít đi so với khai báo Ví dụ, công ty A bán cho công ty B 1 triệu con ốc vít với giá 2 USD/con ốc vít nhưng gửi tăng lên 1,5 triệu con Công ty B chỉ trả tiền mua 1 triệu con ốc vít là 2 triệu USD, rồi bán 1,5 triệu con ốc vít ra thị trường, thu về 3 triệu USD Số tiền chênh lệch 1 triệu USD đã được hai bên hợp pháp hóa Với tình huống ngược lại, công ty A và B cũng hợp pháp hóa được 1 triệu USD

Rửa tiền qua mạng Theo tổng kết của Cơ quan Đặc nhiệm tài chính quốc

tế (FATF), những năm gần đây, xu hướng rửa tiền qua mạng internet có xu hướng tăng nhanh Tội phạm mạng có khá nhiều mánh khóe để rửa tiền hoặc tẩu tán “chiến lợi phẩm” trên internet FATF cho biết, các dịch vụ thanh toán trực tuyến, như PayPal (Mỹ) hay Neteller (Anh) thực sự rất có ích với những ai muốn mua bán qua internet nhưng sợ để lộ thông tin tài chính nhạy cảm Chúng cho phép khách hàng giao dịch ẩn danh mà không để lại dấu vết như trên giấy tờ Tháng 3/2004, một người ở Oklahoma (Mỹ) bị buộc tội lừa đảo qua mạng với số tiền lên tới 9 triệu USD Tay này đã rửa tiền qua ngân hàng trực tuyến E-Gold

Từ đó đến nay, thế giới ngầm coi E-Gold là lựa chọn giao dịch tiền tệ số một Chúng được phép dùng tên giả và chỉ cần nhập số thẻ tín dụng cũng như dịch vụ chuyển tiền Số tiền phi pháp đó nhanh chóng được chuyển sang một tài khoản e-gold khác và người nhận sẽ dễ dàng đổi thành tiền mặt mà không gặp trở ngại nào

Qua chứng khoán Việc rửa tiền qua chứng khoán là việc rất dễ dàng do

đặc thù của chứng khoán là mọi người đều có quyền mua đi bán lại cổ phiếu và tái đầu tư trong khi giá cổ phiếu lại lên xuống thất thường Do đó khó có thể kiểm soát tài sản của người chơi chứng khoán Chẳng hạn những đồng tiền bẩn

sẽ được đầu tư vào cổ phiếu, sau một thời gian sẽ được bán ra, dù là với giá thấp hơn nhưng đồng tiền này đã trở thành “tiền sạch”

Qua các trung tâm giải trí, sòng bạc, xổ số, cá cược: Đây là những lĩnh

vực kinh doanh có tỉ lệ thanh toán tiền mặt cao Lợi dụng các casino, sòng bạc này, bọn tội phạm tổ chức đánh bạc, việc thắng thua không quan trọng, cái chính

là sau khi ra khỏi đây, chúng có giấy chứng nhận đã thắng với một khoản tiền lớn của các ông chủ Casino Chúng có thể được chuyển thành séc thanh toán – như là

số tiền được bạc và có thể rút séc tại ngân hàng của sòng bạc Hoặc chúng có thể tìm mua những vé xổ số, cá cược trúng thưởng có giá trị lớn để chứng minh cho nguồn thu nhập của mình là hợp pháp12

1.4.3 Quy trình cơ bản của hoạt động rửa tiền

Thông thường, quá trình rửa tiền được thực hiện qua ba công đoạn: Gài đặt, chuyển dịch, hòa nhập như sau:

Công đoạn 1: Phân phối nguồn tiền từ các hoạt động phi pháp vào các

định chế tài chính mà không bị phát hiện bởi các cơ quan luật pháp gọi tắt là “gài đặt”, “gửi tiền” (placement) Đây là thao tác đầu tiên của hoạt động rửa tiền nhằm chuyển đổi các khoản tiền do phạm tội mà có sang các hình thức hợp pháp khác và đưa vào các chu trình kinh tế tài chính Mục đích của bước này là biến đổi hình thái ban đầu của các khoản thu nhập phạm pháp và tách chúng khỏi tổ chức tội phạm nhằm tránh sự phát hiện của các cơ quan chức năng Ví dụ: Tiền buôn bán ma tuý bất hợp pháp hầu hết là tiền mặt và số lượng thậm chí còn nặng

nề và cồng kềnh hơn lượng ma tuý bán ra Một số thủ đoạn phổ biến là chuyển đổi những tờ giấy bạc này sang một đơn vị tiền tệ lớn hơn, séc, tiền mặt chia nhỏ tiền bất chính để gửi vào các ngân hàng nhiều lần để số lượng mỗi lần không đến mức phải khai báo, mua các công cụ tiền tệ hay hàng hóa xa xỉ đắt tiền, chuyển lậu tiền ra nước ngoài, … Giai đoạn này được coi là khó khăn nhất đối với bọn tội phạm vì tiền và tài sản có được là bất hợp pháp và đang được cơ quan điều tra theo dõi, hơn thế nữa nhà nước và các cơ quan đặt ra nhiều quy chế để đón

“lõng” bọn tội phạm rửa tiền, chẳng hạn như quy định lượng tiền mặt được đưa qua biên giới, được phép thanh toán, các quy định về khai báo ngân hàng,

Công đoạn 2: Quá trình tích tụ và quay vòng các khoản tiền sau khi chúng

đã thâm nhập hệ thống tài chính, gọi tắt là “chuyển dịch”, “sắp xếp” (layering) để che giấu nguồn gốc và chủ sở hữu của tiền Trong công đoạn này, hàng ngàn thao tác nghiệp vụ được thực hiện làm cho đồng tiền chuyển dịch khắp nơi, quay vòng

12

Hà Trần, Doanh nhân 360 , vấn nạn rửa tiền, truong-360/Tai-chinh-360/Van_nan_rua_tien/ , [truy cập ngày 28/7/2010]

http://www.doanhnhan360.com/Desktop.aspx/Thi-nhiều lần để xoá đi dấu vết tội phạm, cắt đứt một cách giả tạo mối liên hệ giữa tài sản và tổ chức tội phạm Quốc gia nào có hệ thống luật doanh nghiệp càng thông thoáng càng dễ bị lợi dụng thông qua việc thành lập công ty ma Ví dụ: Bọn tội phạm nếu muốn rửa số tiền lớn thì sẽ thành lập các công ty buôn bán ở những nước mà chúng biết rằng không có những quy định bảo mật ngân hàng tinh vi, khắt khe hoặc những quy định về chống rửa tiền lỏng lẻo Số tiền "bẩn" này sau

đó sẽ luân chuyển dưới những vỏ bọc này cho tới khi chúng hoàn toàn trở nên

"sạch sẽ" Ngoài ra, các giao dịch tài chính tinh vi như tham gia vào thị trường tài chính thứ cấp gắn liền với việc sử dụng công nghệ ngân hàng tiên tiến như Internet Banking cũng gây khó khăn cho hoạt động điều tra

Thực chất đây là quy trình tạo ra một chuỗi các giao dịch nhằm mục đích che đậy các nguồn tiền từ các hoạt động phi pháp và làm cho chúng ngày càng xa nguồn gốc ban đầu

Công đoạn 3: Tiền sẽ được phân phối trở lại vào nền kinh tế với nguồn

gốc không thể tìm ra được dấu vết của chúng gọi tắt là “hoà nhập” (integration) Đây là lúc bọn tội phạm sử dụng tiền, tài sản đã được tẩy rửa để đầu tư một cách hợp pháp vào hoạt động sản xuất kinh doanh dưới các hình thức như đầu tư vốn cho các doanh nghiệp, các khoản vay cá nhân, cổ phiếu, tín phiếu, mua ô tô đắt tiền, đóng góp cổ phần vào các công ty lớn, sau đó chuyển nhượng cổ phần Việc đầu tư vào các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh sẽ làm gia tăng giá trị đồng tiền phạm tội, trộn lẫn đồng tiền hợp pháp và bất hợp pháp, đây cũng là công đoạn khó khăn để có thể xác định hành vi cấu thành tội phạm Thậm chí sau bước thứ ba, từ việc sử dụng các khoản tiền đã được làm sạch đó, các tổ chức tội phạm quốc tế lại tiếp tục cung cấp tài chính cho thế giới tội phạm như buôn bán

ma túy, khủng bố, hối lộ… hoặc lũng đoạn cả nền kinh tế, chính trị của quốc gia với bàn tay và bộ mặt sạch sẽ Vì thế toàn bộ quá trình rửa tiền (dù có lúc bí mật,

có lúc công khai) luôn khép kín trong một vòng tròn lợi nhuận phi pháp

Tiền bẩn (tiền có nguồn gốc từ tội

phạm – ma túy , tham nhũng, buôn

Tiền được tẩy sạch

Sơ đồ mô tả khái quát chu trình rửa tiền

1.5 Những nơi có thể xảy ra rửa tiền

Rửa tiền có thể xảy ra ở bất kỳ nước nào trên thế giới, đặc biệt ở những nước có hệ thống tài chính phức tạp Những nước có khung pháp luật và thể chế chống rửa tiền lỏng lẻo, thiếu hiệu lực cũng có nhiều khả năng trở thành mục tiêu cho những hoạt động như vậy Tóm lại, không có nước nào là ngoại lệ của rửa tiền Ngoài ra, do những giao dịch tài chính quốc tế phức tạp có thể bị lợi dụng

để tạo thuận lợi cho rửa tiền nên các giai đoạn của quá trình tội phạm này không chỉ xảy ra một nước mà có thể diễn ra ở nhiều nước khác nhau Ví dụ: Giai đoạn gài đặt, sắp lớp, hòa nhập có thể xảy ra ở ba nước khác nhau; mỗi giai đoạn hay

cả ba giai đoạn đó cũng có thể được dịch chuyển khỏi hiện trường ban đầu của tội phạm nguồn

1.6 Hậu quả của rửa tiền

Mọi vấn đề lớn của phát triển đều bao hàm thách thức và cơ hội Nếu kinh

tế toàn thế giới ngày càng phát triển là cơ hội thì thách thức là tội phạm rửa tiền cũng phát triển theo và là mối đe dọa nghiêm trọng mang tầm vĩ mô Việc xem xét kỹ một số ảnh hưởng tiêu cực này trong cả nền kinh tế sau đây sẽ lý giải cho nhận định này:

+ Những thị trường mới nổi dễ bị tổn thương: Những nỗ lực ngày càng

tăng của các Chính phủ ở những thị trường tài chính lớn nhằm chống lại hoạt động rửa tiền làm cho những kẻ rửa tiền chuyển các hoạt động của chúng sang những thị trường mới nổi Bằng chứng cho điều này là sự luân chuyển tiền mặt ngày càng tăng qua biên giới để tới những thị trường mới nỏi ở các nước đang phát triển thiếu kinh nghiệm quản lý hệ thống tài chính cũng như phát hiện hành

vi rửa tiền

+ Ảnh hưởng đến nền kinh tế: Hoạt động rửa tiền ảnh hưởng tới đến rất

nhiều mặt của kinh tế vĩ mô như: Hệ thống ngân hàng bị suy yếu, cầu tiền tệ đột

biến và lãi suất cùng với tỉ giá hối đoái bất ổn, các con số thống kê bị bóp méo, gây khó khăn cho việc hoạch định chính sách

Ngoài ra, nó còn ảnh hưởng đến khu vực kinh tế vi mô Một trong những tác động nghiêm trọng nhất của nạn rửa tiền là làm suy yếu khu vực kinh tế tư nhân Những kẻ rửa tiền dùng những công ty ngụy trang để trộn lẫn khoản tiền từ những hoạt động bất chính với những khoản tiền hợp pháp để che dấu khoản tiền bất hợp pháp nên có lợi thế cạnh tranh hơn so với những công ty hợp pháp vì lợi thế về tài chính Điều này làm cho các doanh nghiệp hợp pháp không thể cạnh tranh lại được với những công ty ngụy trang với nguồn vốn được bao cấp

+ Làm suy yếu thị trường tài chính: Nguyên tắc cơ bản trong đầu tư tài

chính là phải sinh lời: “tiền đẻ ra tiền” Nhưng rửa tiền thì không theo nguyên tắc này Người ta sẵn sàng mất một nửa để biến tiền bẩn thành sạch Vậy thì sẽ buôn bán như thế nào với người có rất nhiều tiền, nhưng cốt yếu đi buôn là để tiêu tiền chứ không làm tiền Thị trường sẽ biến động liên tục không theo một qui luật nào

và các nhà đầu tư chân chính người chịu thiệt hại

Các tổ chức tài chính dựa vào các nguồn tiền bất chính gặp nhiều thử thách trong việc quản lý một cách thích đáng tài sản, tiền nợ và hoạt động của nó Chẳng hạn: Một số lượng tiền lớn được rửa có thể được chuyển đến một tổ chức tài chính nhưng sau đó đột ngột biến mất dẫn đến những vấn đề cho khả năng thanh toán tiền mặt và hoạt động của các ngân hàng Hơn thế nữa, điều này sẽ làm suy giảm lòng tin của khách hàng vào các tổ chức này, giới lãnh đạo hay nhân viên của tổ chức tài chính có thể bị các thành phần rửa tiền dùng sức mạnh kinh tế để cám dỗ để tạo điều kiện cho chúng thâm nhập vào thị trường tài chính của quốc gia làm suy yếu thị trường này

Cùng với việc tạo điều kiện phát triển cho thương mại hợp pháp, những hệ thống tài chính hiện đại cũng cho phép tội phạm luân chuyển hàng triệu USD bằng cách sử dụng những máy tính cá nhân và những đĩa vệ tinh Bởi vì nạn rửa tiền đã có cơ sở là qui mô của hệ thống và hoạt động tài chính hiện có, việc lựa chọn các phương tiện rửa tiền của bọn tội phạm chỉ còn phụ thuộc vào khả năng sáng tạo của chúng Tiền được chuyển qua các điểm đổi tiền, các trung tâm môi giới chứng khoán, những kẻ buôn bán vàng, các sòng bạc, những kẻ buôn bán ô

tô, các công ty bảo hiểm và các công ty thương mại, sự dễ dãi của các ngân hàng muốn thu hút vốn … Tất cả đều có thể che đậy những hoạt động bất hợp pháp Bằng những cách đó, tội phạm rửa tiền thao túng tài chính của các nước trên thế giới, thâm nhập vào hệ thống tài chính toàn cầu, nơi chúng có thể làm suy yếu nền kinh tế và đồng tiền của một quốc gia

+ Sai lệch và mất ổn định về kinh tế: Những kẻ rửa tiền chỉ quan tâm đến

việc bảo vệ những khoản tiền của chúng Vì thế, chúng "đầu tư " vốn vào các hoạt động không cần thiết phải mang lại lợi ích về kinh tế ở những nước lưu giữ các khoản tiền của chúng hay chuyển vốn từ những dự án đầu tư lành mạnh sang những dự án đầu tư chất lượng thấp Và khi những ngành này không còn phù hợp với những kẻ rửa tiền thì chúng bị loại bỏ, gây ra những thiệt hại khổng lồ và những sụp đổ cho những nền kinh tế không thể chịu được những tổn thất như vậy Ví dụ như hiện tượng tháo chạy đã từng xảy ra ở Thái Lan trong cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ khu vực Đông Nam Á năm 1997

+ Làm mất sự kiểm soát chính sách kinh tế: Nạn rửa tiền tran lan làm tăng

những khoản tiền bất hợp pháp này dẫn đến ngân khố của Chính phủ nhỏ lại, kết quả là Chính phủ mất quyền kiểm soát chính sách kinh tế Nạn rửa tiền có thể tác động bất lợi đến đồng tiền và tỷ lệ lãi suất vì những kẻ rửa tiền tái đầu tư vào những nơi mà âm mưu của chúng ít có khả năng bị phát hiện hơn là đầu tư vào những nơi mà tỷ lệ lợi nhuận cao và nhà nước không xác định được những thay đổi về nhu cầu tiền tệ và sự biến đổi gia tăng của các nguồn vốn dẫn tới mục tiêu chính sách tiền tệ quốc gia không được thực hiện Nó có thể làm tăng mối đe doạ về sự bất ổn của đồng tiền do không xác định được nguồn gốc của những sai lệch trong giá cả tài sản và hàng hoá Ngoài ra, luồng tiền bẩn cũng sẽ làm sai lệch các thống kê kinh tế Chẳng hạn, nhà cầm quyền khó biết được chính xác khối lượng tiền đang lưu hành, bao nhiêu là của người trong nước, bao nhiêu là của người nước ngoài Cũng nên để ý là, đối với nền kinh tế nói chung, ảnh hưởng của mỗi loại tiền bẩn có khác nhau (chẳng hạn tiền bẩn do tham nhũng có ảnh hưởng khác tiền bẩn do buôn lậu) Thiếu những con số chính xác, tất nhiên là chính sách kinh tế (nhất là về tiền tệ, như việc điều chỉnh lãi suất) sẽ không thể đúng liều lượng và hữu hiệu được

+ Ảnh hưởng đến phân phối thu nhập quốc dân: Các hoạt động phi pháp

sẽ hướng thu nhập từ người tiết kiệm cao sang ít tiết kiệm, hoặc từ những khoản đầu tư cẩn trọng sang những khoản đầu tư rủi ro hơn hoặc chất lượng thấp hơn gây ảnh hưởng xấu đến tốc độ tăng trưởng kinh tế Tổng tài sản “sạch hoá” hàng năm ở các nước có thể lớn hơn GDP của quốc gia đó làm tăng nguy cơ mất

ổn định, vận động không hiệu quả về kinh tế

+ Gây nên rủi ro cho những nỗ lực tư nhân hoá: Thông qua "rửa tiền”,

các tổ chức tội phạm có nhiều tiền để trả quá cao hơn những người mua bằng tiền hợp pháp để mua lại doanh nghiệp Nhà nước Kết quả là trong việc khởi đầu của

tư nhân hoá cùng với việc mang lại những lợi ích kinh tế thì chính nó là phương

tiện "rửa tiền” của bọn tội phạm Trước đây, những kẻ rửa tiền thường mua những bến cảng, du thuyền, khách sạn, sòng bài và ngân hàng để che đậy những khoản tiền bất chính và biến chúng thành những công cụ rửa tiền để đẩy mạnh những hoạt động tội phạm

+ Nguy cơ tổn hại danh tiếng: Nạn rửa tiền lan rộng sẽ tạo nên hình ảnh

không tốt đẹp cho nền tài chính của một quốc gia, niềm tin vào thị trường và vai trò của lợi nhuận bị xói mòn, đặc biệt là trong nền kinh tế toàn cầu ngày nay, Do

đó làm giảm đi những cơ hội tăng trưởng từ nguồn đầu tư nước ngoài và mất sự tăng trưởng bền vững, trong khi đó lại thu hút những tổ chức tội phạm quốc tế với tiếng xấu và những mục tiêu ngắn hạn Điều này có thể làm suy yếu tăng trưởng về kinh tế Hơn thế nữa, một khi đất nước đã bị tiếng xấu về tài chính, thì việc gây dựng lại danh tiếng là rất khó khăn và cần nguồn lực đáng kể của Chính phủ để giải quyết vấn đề mà lẽ ra đã có thể ngăn ngừa với sự kiểm soát chống lại nạn rửa tiền

Các tổ chức tài chính nước ngoài có thể quyết định hạn chế các giao dịch của mình với những tổ chức là nơi ẩn náu an toàn cho rửa tiền; buộc những giao dịch như vậy phải qua sự kiểm soát gắt gao hơn Các doanh nghiệp trong nước có thể bị giảm khả năng tiếp cận các thị trường thế giới hoặc phải tiếp cận với chi phí cao hơn do phải chịu sự kiểm soát gắt gao hơn về quyền sở hữu, các hệ thống

tổ chức Bất kỳ nước nào nổi tiếng về sự tuân thủ lỏng lẻo các tiêu chuẩn về hệ thống phòng chống rửa tiền cũng có ít hơn những khả năng được tiếp nhận đầu tư của tư nhân nước ngoài Các quốc gia đang phát triển chắc chắn sẽ gặp nhiều hạn chế trong việc tiếp nhận hỗ trợ của chính phủ nước ngoài Cuối cùng, Lực lượng đặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền (FATF) sẽ bảo lưu một danh sách những nước không tuân thủ các yêu cầu về các tiêu chuẩn phòng chống rửa tiền hoặc không hợp tác đầy đủ trong cuộc chiến chống rửa tiền Việc bị xếp vào danh sách

“các nước và vùng lãnh thổ thiếu hợp tác” sẽ gây không ít trở ngại cho hoạt động hợp tác quốc tế Các nước thành viên FATF riêng lẻ cũng có thể áp đặt những biện pháp đối kháng cụ thể đối với một nước bị xếp vào danh sách đen đó

+ Những cái giá phải trả về mặt an ninh, xã hội: Việc rửa tiền thành công

sẽ giúp cho các hoạt động phạm tội có thể sinh lợi, đem lại phần thưởng cho tội phạm Vì vậy, chừng nào một nước còn được coi là nơi ẩn náu an toàn cho hoạt động rửa tiền thì khi đó còn có nhiều khả năng nước đó có sức lôi cuốn tội phạm

và thúc đẩy tham nhũng Nạn rửa tiền cho phép những kẻ buôn bán ma tuý, những tên buôn lậu và những kẻ phạm tội khác mở rộng hoạt động của mình thông qua những khoảng tiền bẩn đã được “tẩy sạch” qua quá trình rửa tiền quay

về túi tiền của bọn chúng Nó làm cho chi phí xã hội tăng lên để đảm bảo an ninh, chống lại những hậu quả nghiêm trọng do việc rửa tiền gây ra như chi phí thực thi pháp luật gia tăng, phí cho việc chăm sóc sức khoẻ (ví dụ như điều trị những người nghiện ma tuý )

Trong số những tác động tiêu cực khác đến nền kinh tế xã hội, việc rửa tiền còn chuyển quyền lực kinh tế từ thị trường từ Chính phủ và nhân dân sang những tên tội phạm bằng việc rửa tiền lại gây ra nạn tham nhũng của mọi bộ phận xã hội dẫn đến việc tội phạm lũng đoạn và nắm giữ Chính phủ hợp pháp Với những hậu quả nguy hiểm mà rửa tiền gây ra sẽ ảnh hưởng đến sự tồn

vong quốc gia Nếu tiền "bẩn" đóng vai trò chiếm tỷ lệ lớn trong nền kinh tế sẽ

làm lũng đoạn nền kinh tế, chính trị và hệ thống tài chính tiền tệ của quốc gia cũng sẽ bị tàn phá làm cho sự tồn tại của quốc gia khó khăn Tóm lại, như câu ngạn ngữ cổ rằng tội ác không trả giá cho những gì chúng gây ra Nhìn chung nạn rửa tiền đặt ra cho cộng đồng chung thế giới những thử thách khó khăn và phức tạp

1.7 Pháp luật một số nước trên thế giới về vấn đề rửa tiền

Trong giai đoạn hiện nay, với sự giúp đỡ và ý thức tầm nguy hiểm của tội phạm rửa tiền, cộng đồng quốc tế đã có những nỗ lực thực sự để xúc tiến các biện pháp, chính sách pháp luật về chống rửa tiền Có quốc gia chỉ rõ những hành

vi phạm tội cụ thể như: Pháp luật Malaixia liệt kê 18 tội danh, Thái Lan 24 tội danh, Ôtxtraylia 180 tội danh, Có quốc gia (như Việt Nam) không xác định rõ nguồn tiền được sinh ra từ hành vi phạm tội nào cụ thể, miễn đó là thu nhập từ hành vi phạm tội Ở một số nước có hệ thống chống rửa tiền nghiêm khắc và hoàn chỉnh như Mỹ và cộng đồng Châu âu thì đối tượng hoạt động rửa tiền khá rộng Ngoài những cá nhân, pháp nhân có hành vi rửa tiền một cách trực tiếp, nhân viên ngân hàng vô ý hay cố ý tiếp tay cho hành vi rửa tiền qua ngân hàng đều phải chịu trách nhiệm trước pháp luật Vì vậy, luật Ngân hàng các nước này quy định: Mọi nhân viên ngân hàng khi tiếp nhận các khoản tiền gửi lớn đều phải

có nghĩa vụ yêu cầu khách hàng khai báo nguồn gốc tiền, chủ sở hữu thực phục vụ thông tin phòng chống rửa tiền Nhân viên nào không thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ trên, nếu phát hiện ra các khoản tiền bất hợp pháp, cơ quan pháp luật hoàn toàn có thể truy tố họ về một trong các tội rửa tiền vì mất cảnh giác, không thực hiện nghĩa vụ quy định cho dù họ cho rằng, họ không biết đây là tiền

có nguồn gốc tội phạm và như vậy, họ cũng bị quy kết tham gia vào quá trình rửa tiền Các quốc gia ở Trung Mỹ và Châu Mỹ La tinh luôn được coi là “sân sau”, là

“thiên đường” để rửa các khoản tiền phát sinh từ các hoạt động phi pháp của các

tổ chức tội phạm ở Bắc Mỹ và Châu Âu Gần đây, hầu hết các quốc gia này đều

đã thông qua các chính sách, các đạo luật chống tẩy rửa tiền Quốc gia vùng Trung Mỹ – Belize, trong luật chống rửa tiền của mình thậm chí còn quy định cả

về trách nhiệm pháp lý của các nhân viên chuyên trách điều tra về rửa tiền nếu họ

do vô tình hoặc cố ý tiết lộ bí mật đang điều tra về các vụ rửa tiền

+ Luật Phòng, chống rửa tiền tại Mỹ

Mỹ là nước có hệ thống luật pháp về phòng, chống rửa tiền toàn diện và nghiêm khắc nhất trên thế giới mà tất cả các định chế tài chính và nhân viên đều phải tuân theo Một trong những đạo luật quan trọng nhất liên quan đến phòng, chống rửa tiền là Luật Bí mật ngân hàng (BSA) năm 1970 và những quy tắc của

nó Mục đích của BSA là tạo ra một văn bản pháp lý tạo điều kiện điều tra tội phạm rửa tiền, trốn thuế… bằng cách yêu cầu các tổ chức tài chính phải lưu giữ những chứng từ liên quan đến giao dịch trên 10.000 USD Sau đó Luật được sửa đổi cho phép Chính phủ và các cơ quan chức năng có thể hạ thấp mức chuẩn 10.000 USD trong các cuộc điều tra

Một số luật quan trọng khác trong việc phòng, chống rửa tiền tại Mỹ gồm Luật Quản lý toàn diện tội phạm năm 1984, Luật Quản lý rửa tiền năm 1986, Luật Chống sử dụng ma tuý năm 1988, Luật Chống rửa tiền Annunzio – Wylie năm 1998 Những luật và quy định về phòng, chống rửa tiền tại Mỹ luôn được bổ sung, sửa chữa cho phù hợp với những thay đổi của tội phạm rửa tiền Đạo luật chống rửa tiền 1998 của Mỹ quy định rửa tiền là một tội nghiêm trọng của liên bang Đây là một đạo luật rất chặt chẽ với việc quy định cụ thể như: thế nào là các loại giao dịch có các khoản tiền đáng ngờ, quyền và nghĩa vụ của các tổ chức tài chính, ngân hàng và công ty Mỹ trong việc nhận biết, điều tra và báo cáo về các tài khoản bị nghi ngờ có thể liên quan đến hoạt động rửa tiền cho các nhân viên có thẩm quyền của Nhà nước Rõ ràng, đạo luật này đã có những bước đột phá mạnh mẽ vào nguyên tắc đảm bảo bí mật tuyệt đối của hoạt động tiền gửi tại ngân hàng – một lãnh vực được xem như “bất khả xâm phạm” theo Luật bí mật Ngân hàng được ban hành trước đó Tuy nhiên, một số hoạt động điều tra của cơ quan pháp luật bị hạn chế là chỉ được thi hành khi “có các bằng chứng cụ thể và hợp lý” và các ngân hàng, tổ chức tài chính sẽ được bãi bỏ trách nhiệm pháp lý nếu họ đã tự nguyện vạch trần các thủ đoạn rửa tiền tại cơ quan mình hoặc cộng tác chặt chẽ với các nhân viên chống rửa tiền sau đó Trong đạo luật chống rửa tiền 1998, Mỹ đưa ra mức chế tài phạt tù tối đa 20 năm, phạt tiền tới 500.000 USD hoặc gấp đôi số tiền được rửa – tịch thu khoản tiền đó

Một trong những vụ sớm nhất và nổi tiếng nhất liên quan đến việc ngân hàng bị phạt do vi phạm các quy định và luật lệ liên quan đến hoạt động rửa tiền tại Mỹ là trường hợp Ngân hàng Boston Mặc dù đã được yêu cầu phải tuân thủ chặt chẽ hơn trong việc lưu giữ các chứng từ giao dịch vào năm 1980, song Ngân hàng Boston vẫn tiếp tục giao dịch với các ngân hàng nước ngoài, bao gồm cả các ngân hàng đại lý của nó mà không hề lưu giữ hồ sơ chứng từ đến tận năm

1984 Nghiêm trọng hơn, các chi nhánh của Ngân hàng Boston đã tiếp tục thực hiện những giao dịch với những tội phạm nổi tiếng qua nhiều năm Những nhân vật này đã thực hiện những phi vụ kinh doanh bất động sản, nhưng nhân viên của Ngân hàng Boston đã không báo cáo và lưu giữ chứng từ của những giao dịch này mặc dù chúng không được loại trừ theo các quy định và luật lệ về tài chính Đến năm 1985, Ngân hàng Boston mới thực hiện đúng các yêu cầu về phòng, chống rửa tiền theo các quy định, luật lệ nên cuối cùng đã bị kết án và bị phạt 500.000 USD

+ Luật Phòng, chống rửa tiền tại Anh

Tại Anh, các định chế tài chính cũng hoạt động theo những quy định về phòng, chống rửa tiền tương tự như tại Mỹ Tháng 12/1990, nước Anh ban hành một loạt văn bản hướng dẫn các ngân hàng trong việc phát hiện và chấm dứt các hoạt động rửa tiền, trong đó tập trung chủ yếu vào các nhiệm vụ của ngân hàng trong việc cảnh báo cho các cơ quan quyền lực những hoạt động và giao dịch đáng ngờ Các hướng dẫn này được xây dựng bởi Ngân hàng Trung ương Anh và các ngân hàng thương mại với sự phối hợp, tham gia của cơ quan tình báo quốc gia, hải quan, cảnh sát Theo đó, ngân hàng phải đích thân nhận dạng tất cả các khách hàng bằng mọi cách có thể, kể cả bằng cách gặp mặt trực tiếp Hướng dẫn cũng chỉ rõ các cách thức xác nhận thông tin cá nhân, trong đó hộ chiếu là hình thức được ưu tiên, ngoài ra các hình thức khác cũng được chấp nhận như thẻ nhân viên, bằng lái xe… Hơn nữa, các ngân hàng phải lưu giữ tất cả các chứng từ giao dịch trong 6 năm để phục vụ điều tra

Cũng giống như tại Mỹ, việc không tuân theo những hướng dẫn và các luật, quy định sẽ dẫn tới những trách nhiệm pháp lý Những trách nhiệm pháp lý dân sự có thể nảy sinh nếu vi phạm những quy định về sự bảo mật của khách hàng Hướng dẫn tại Anh chỉ ra rằng các nhân viên của các định chế tài chính phải hợp tác một cách toàn diện với các cơ quan pháp luật và phải thông báo trước cho các cơ quan này các giao dịch đáng ngờ Trong khi các ngân hàng là chủ thể chính, các tổ chức tài chính khác như công ty bảo hiểm, tổ chức môi giới cũng phải thực hiện những hướng dẫn này

Những quy định, luật lệ khác liên quan đến phòng, chống rửa tiền tại Anh bao gồm Luật Chống buôn bán ma tuý năm 1986, Luật Phòng, chống khủng bố năm 1987, Luật Hình sự (Hợp tác quốc tế) năm 1990 và Luật Hình sự năm 1993

Bộ luật đầu tiên cho phép cảnh sát có quyền điều tra những tài sản đáng ngờ có liên quan đến ma túy, phong tỏa chúng và khi có chứng cớ sẽ tịch thu những tài sản này Luật Phòng, chống khủng bố năm 1987 quy định sẽ kết tội những người

sử dụng hoặc sở hữu quỹ khủng bố Luật Hình sự năm 1990 cho phép kết tội những người che giấu, biển thủ, chuyển nhượng hoặc vận chuyển những tài sản hoặc giúp đỡ người khác làm việc đó khi biết hoặc nghi ngờ những tài sản do phạm tội buôn bán ma tuý mà có Luật Hình sự năm 1993 mở rộng quyền lực của tòa án trong việc kết tội rửa tiền như một tội phạm hình sự

Hệ thống luật lệ ngân hàng và các hướng dẫn thực hành giám sát của cộng đồng châu Âu yêu cầu tất cả các nhân viên ngân hàng đều phải nhận biết khách hàng của họ; đồng thời cải thiện hệ thống lưu giữ chứng từ, ngăn chặn kịp thời những hành động đáng ngờ và tập huấn các nhân viên để họ tuân theo các luật lệ ngân hàng một cách chủ động và có thể nhận biết, báo cáo các hành động rửa tiền

+ Luật Phòng, chống rửa tiền tại một số nước khác

Australia cũng thực hiện hệ thống báo cáo giao dịch tiền tệ tương tự như tại Mỹ Bất kỳ một giao dịch tiền tệ nào tương đương hoặc lớn hơn 10.000 USD đều phải báo cáo Những dữ liệu này sau đó được truyền tự động tới Cơ quan Báo cáo giao dịch tiền tệ

Tại Nhật, các ngân hàng được yêu cầu phải báo cáo tất cả các giao dịch tiền tệ trong nước vượt quá 30 triệu Yên và các giao dịch tiền tệ quốc tế vượt quá

5 triệu Yên Hơn nữa, trong trường hợp liên quan đến ma tuý, toà án có thể kết án ngân hàng và các tổ chức tín dụng về tội rửa tiền

Các nước trong khu vực như Singapore, Thái Lan, Myanma, Indonesia, Philippin đều có các văn bản về chống rửa tiền với những phạm vi và mức độ khác nhau Các nước này cũng đã thành lập những cơ quan chuyên trách riêng xử

lý vấn đề liên quan đến phòng, chống rửa tiền như AMLO hay AMLC Các cơ quan này có chức năng chủ yếu là thu thập và xử lý thông tin liên quan đến tài sản liên quan đến buôn bán ma tuý và rửa tiền

1.8 Ý nghĩa nghiên cứu về tội phạm rửa tiền

Mặc dù, chúng không trực tiếp ảnh hưởng đến tính mạng và tài sản của con người, rửa tiền không mang lại những cảnh tượng hãi hùng nhưng thực chất mối nguy hiểm của rửa tiền rất tiềm ẩn và ảnh hưởng vĩ mô, trở thành mối lo

ngại của hầu hết các quốc gia trên thế giới Nhận thức những tác hại tiềm ẩn mà rửa tiền gây ra, từ những thập niên 1980, 1990 một số quốc gia đã có những quy định để đấu tranh với tội phạm này như Luật Quản lý toàn diện tội phạm năm

1984, Luật Quản lý rửa tiền năm 1986, Luật Chống sử dụng ma tuý năm 1988 của Mỹ hay luật lệ liên quan đến phòng, chống rửa tiền tại Anh bao gồm Luật Chống buôn bán ma tuý năm 1986, Luật Phòng, chống khủng bố năm 1987, Luật Hình sự (Hợp tác quốc tế) năm 1990 Năm 2000, ở Trung Quốc, các ngân hàng

đã thực hiện quy chế tên thực của các chủ tài khoản để chống rửa tiền Campuchia cũng đã thông qua luật chống rửa tiền năm 2007 Xét về Việt Nam,

dù muộn hơn nhưng trong vài năm gần đây, văn bản pháp luật về phòng chống rửa tiền dưới hình thức thông tư, nghị định đã được ban hành hay việc sửa đổi đưa tội danh rửa tiền vào chính thức trong luật hình sự đã khẳng định thái độ kiên quyết với tội phạm này Tuy nhiên, nhận thức loại tội phạm này ở ta còn khá mới

mẻ nên vấn đề lý luận và kinh nghiệm về phòng chống rửa tiền còn thiếu Việc đấu tranh với tội phạm này còn khá nhiều vấn đề đặt ra nhất là khi Việt Nam đang trên con đường hội nhập với thế giới mạnh mẽ Thách thức với sự xâm nhập

và biến tướng của rửa tiền vào nước ta (do đây là loại tội phạm có tính chất quốc

tế cao) là không tránh khỏi Do đó vấn đề nghiên cứu về tội phạm này cần được đặt song song với những mục tiêu hội nhập để đảm bảo việc phát triển bền vững Ngoài ra, nghiên cứu về rửa tiền còn ý nghĩa về mặt công tác lập pháp cũng như thực tiễn đấu tranh với tội phạm này Chỉ có thể trên cơ sở nhận thức đúng về tội phạm này, hiểu biết pháp luật hiện hành để từ đó tìm ra được những ưu, nhược điểm và đưa ra cách thức để phòng chống rửa tiền có hiệu quả Tất nhiên, thành công luôn cần có thời gian, trong hoạt động đấu tranh với rửa tiền cũng vậy nhất

là nước ta đang ở đoạn đầu trên quá trình này nên cần sự nỗ lực hơn nữa không chỉ của cơ quan chức năng mà còn cần sự phối hợp của đội ngũ nghiên cứu với những bài viết có giá trị và sự chung tay của toàn xã hội

CHƯƠNG 2 QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH

VỀ TỘI RỬA TIỀN

Pháp luật hình sự là một trong những công cụ sắc bén, hữu hiệu để đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm, loại bỏ những yếu tố gây cản trở cho tiến trình đổi mới và sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Một trong những vật cản sự phát triển đó là tội phạm rửa tiền Đây là loại tội phạm mới được BLHS Việt Nam hiện hành quy định xuất phát từ công việc đấu tranh phòng chống hành vi che giấu nguồn gốc tiền hay tài sản phi pháp như do buôn lậu, do tham nhũng, do mua bán các chất ma túy hoặc do phạm các tội khác mà

có Nội dung trong chương này sẽ tìm hiểu các yếu tố cấu thành, những điểm mới của pháp luật hình sự về rửa tiền và phân biệt tội phạm này với những tiêu thụ tiền, tài sản do người khác phạm tội mà có, tội che giấu tội phạm trong BLHS

1999

2.1 Cơ sở pháp lý

Hành vi “tẩy rửa” tài sản do phạm tội mà có chưa được trừng trị theo BLHS 1985 Đến khi BLHS 1999 được Quốc hội thông qua ngày 21/12/1999 có hiệu lực từ ngày 1/7/2000 quy định nhiều tội danh mới trong đó có bổ sung điều

251 về tội tội phạm hợp pháp hóa tiền, tài sản do phạm tội mà có Tội phạm này tương tự như “tội rửa tiền” hay “tội tẩy rửa tiền, tài sản do phạm tội mà có” trong luật hình sự một số nước13

Căn cứ vào Điều 251 - BLHS 1999 chưa sửa đổi quy định hành vi có liên

quan trực tiếp đến rửa tiền là tội phạm hợp pháp hóa tiền, tài sản do phạm tội mà

có, theo đó:

“1 Người nào thông qua các nghiệp vụ tài chính, ngân hàng hoặc các

giao dịch khác để hợp pháp hoá tiền, tài sản do phạm tội mà có hoặc sử dụng

13

Đinh Văn Quế, bình luận khoa học bộ luật hình sự, Nxb tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh, 2006,

[tr 319 – 327]

tiền, tài sản đó vào việc tiến hành các hoạt động kinh doanh hoặc hoạt động kinh

tế khác, thì bị phạt tù từ một năm đến năm năm

2 Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ ba năm đến mười năm:

Cùng với tiến trình mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế, nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường, tình hình hoạt động của các loại tội phạm cũng có nhiều diễn biến phức tạp Điều luật dần xuất hiện những điểm bất cập như quy định chưa phù hợp với tên gọi và bản chất của tội phạm này, không bao quát hết được các hành vi rửa tiền như sử dụng tiền, tài sản do phạm tội mà có vào việc đánh bạc hợp pháp tại các casino; làm quà tặng, làm từ thiện, tài trợ cho các hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch và các hoạt động phi lợi nhuận khác… như trong các quy định hành vi rửa tiền được đề cập trong Công ước chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia (TOC) và các khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền (FATF) nên còn gây khó khăn trong hợp tác quốc tế Nhằm khắc phục những quy định bất cập của Luật hình sự về tội phạm này, Luật số 37/2009/QH12 được quốc hội thông qua ngày 19/6/ 2009 sửa đổi bổ sung BLHS

1999 - bắt đầu có hiệu lực vào ngày 01/01/2010 Theo đó, tội rửa tiền lần đầu tiên được đưa vào BLHS trên cơ sở sửa đổi của tội hợp pháp hóa tiền, tài sản do phạm tội mà có

“Điều 251 Tội rửa tiền

1 Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây, thì bị phạt tù từ một năm đến năm năm:

a) Tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào giao dịch tài chính, ngân hàng hoặc giao dịch khác liên quan đến tiền, tài sản biết rõ là do phạm tội mà có nhằm che giấu nguồn gốc bất hợp pháp của tiền, tài sản đó;

b) Sử dụng tiền, tài sản biết rõ là do phạm tội mà có vào việc tiến hành các hoạt động kinh doanh hoặc hoạt động khác;

c) Che giấu thông tin về nguồn gốc, bản chất thực sự, vị trí, quá trình di chuyển hoặc quyền sở hữu đối với tiền, tài sản biết rõ là do phạm tội mà có hoặc cản trở việc xác minh các thông tin đó;

d) Thực hiện một trong các hành vi quy định tại các điểm a, b và c khoản này đối với tiền, tài sản biết rõ là có được từ việc chuyển dịch, chuyển nhượng, chuyển đổi tiền, tài sản do phạm tội mà có

2 Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ ba năm đến mười năm:

a) Có tổ chức;

b) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;

c) Phạm tội nhiều lần;

d) Có tính chất chuyên nghiệp;

đ) Dùng thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt;

e) Tiền, tài sản phạm tội có giá trị lớn;

g) Thu lợi bất chính lớn;

h) Gây hậu quả nghiêm trọng;

i) Tái phạm nguy hiểm

3 Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ tám năm đến mười lăm năm:

a) Tiền, tài sản phạm tội có giá trị rất lớn hoặc đặc biệt lớn;

b) Thu lợi bất chính rất lớn hoặc đặc biệt lớn;

c) Gây hậu quả rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng

4 Người phạm tội còn có thể bị tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản, phạt tiền đến ba lần số tiền hoặc giá trị tài sản phạm tội, cấm đảm nhiệm chức

vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ một năm đến năm năm.”

Ngày 19 tháng 6 năm 2009, Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá XII, kỳ họp thứ 5 đã thông qua Nghị quyết số 33/2009/QH12 về việc thi hành luật sửa đổi, bổ sung một số điều của BLHS trong đó có quy định

áp dụng Điều 251 như sau:

Không áp dụng Điều 251 (tội rửa tiền) đối với những hành vi phạm tội xảy ra trước 0 giờ 00 ngày 01 tháng 01 năm 2010 mà sau thời điểm đó mới bị phát hiện, đang bị điều tra, truy tố, xét xử hoặc đối với người đang được xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt, xoá án tích; trong trường hợp này, vẫn áp dụng các điều khoản tương ứng của BLHS chưa được sửa đổi, bổ sung tức Điều 251 trước

khi sửa đổi (tội phạm hợp pháp hóa tiền, tài sản do phạm tội mà có) để giải quyết

để kháng nghị giám đốc thẩm

Ngoài ra, Chính phủ đã có Nghị định số 74/2005/NĐ-CP ngày 07/6/2005

về phòng chống rửa tiền Các quy định này không mâu thuẫn với các quy định tại Điều 251 BLHS nên có thể căn cứ vào các quy định tại Nghị định này để xác định cụ thể hơn về hành vi rửa tiền

có thể truy tội chúng cũng như thu hồi được tài sản bất chính đó Nguy hiểm hơn, bọn tội phạm có thể dùng lại những đồng tiền đã rửa sạch kia mà cạnh tranh kinh doanh, lũng đoạn thị trường hay cung cấp tài chính cho các băng nhóm tội phạm