Khả năng cạnh tranh hệ thống siêu thị hà nội trước áp lực hội nhập kinh tế quốc tế

Ví dụ nh- mức vốn đầu t- kinh doanh thấp, hàng hoá ch-a phong phú, trình độ quản lí yếu kém, trình độ công nghệ chưa hiện đại, chất lượng dịch vụ khách hàng chưa cao,… Với mong muốn tì

Bộ giáo dục và đào tạo

Tr-ờng Đại học Ngoại Th-ơng

-

đề tài tham dự cuộc thi

“Sinh viên nghiên cứu khoa học - Đại học Ngoại Thương 2006”

Khả năng cạnh tranh của hệ thống siêu thị tại hà nội tr-ớc áp lực hội nhập kinh tế quốc tế

Nhóm ngành:

Hà Nội, 07/2006

http://svnckh.com.vn 2

Danh mục bảng biểu

1 Bảng 1.1 Phân loại siêu thị theo Quy chế siêu thị của Việt Nam 3

2 Biểu 2.1 Số siêu thị, TTTM, cửa hàng tự chọn tại Hà Nội đ-ợc phân

loại theo Quy chế ST 2004

16

5 Bảng 2.1 Phân loại siêu thị theo tiêu chuẩn phân hạng siêu thị

của Quy chế siêu thị (năm 2005)

18

6 Biểu 2.4 Phân loại siêu thị Hà Nội theo tiêu chuẩn phân hạng siêu thị

của Quy chế siêu thị (năm 2005)

18

9 Bảng 2.3 Giá của một số mặt hàng tiêu thụ th-ờng xuyên 27

10 Biểu 2.6 Tỉ lệ số l-ợng siêu thị ở Việt Nam (tính đến cuối năm 2005) Phụ lục

2, tr3

11 Bảng 2.4 Số l-ợng siêu thị, chợ truyền thống, cửa hàng tiện lợi tại

một số quốc gia ở Châu á

15 Bảng 2.8 Tổng mức bán lẻ hàng hoá và doanh thu dịch vụ tiêu dùng

(theo giá thực tế) xét theo địa ph-ơng

http://svnckh.com.vn 4

Lời nói đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Phân phối hàng hoá có vai trò rất lớn đối với nền kinh tế nói chung và với bản thân

doanh nghiệp nói riêng Nó không chỉ giúp nhà sản xuất đ-a hàng hoá tới tận tay ng-ời tiêu dùng, đáp ứng một cách tốt nhất nhu cầu đa dạng của họ, mà còn giúp doanh nghiệp tiếp cận tốt hơn với thông tin từ thị tr-ờng, giảm chi phí và rủi ro về thị tr-ờng tiêu thụ, nâng cao lợi thế cạnh tranh của mình Hiện nay, cùng với xu thế hội nhập và mở cửa, ngày càng có nhiều hình thức phân phối hàng hoá tiện lợi và hiện đại xuất hiện mà phổ biến hơn cả là phân phối qua hệ thống siêu thị Mô hình bán lẻ văn minh và tiên tiến này đã góp phần làm tăng tổng mức bán lẻ của cả n-ớc với doanh thu bình quân 35-40 triệu đồng/ngày/siêu thị, làm tăng khối l-ợng l-u chuyển hàng hoá, thúc đẩy sự phát triển của văn minh th-ơng nghiệp ngành Th-ơng mại, đóng góp vào công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc

Tuy nhiên, việc hội nhập vào nền kinh tế quốc tế sẽ khiến các doanh nghiệp kinh doanh siêu thị tại Việt Nam đứng tr-ớc một áp lực cạnh tranh gay gắt và có nguy cơ tụt hậu so với các siêu thị n-ớc ngoài Tình hình cạnh tranh trở nên phức tạp hơn khi năng lực cạnh tranh của các siêu thị tại Việt Nam, đặc biệt là tại Thủ đô Hà Nội, còn yếu, một số mặt còn kém xa so với các siêu thị trên thế giới Hà Nội là địa ph-ơng có số l-ợng siêu thị nhiều nhất cả n-ớc (101 siêu thị 1

), tuy nhiên hệ thống siêu thị ở đây đang tồn tại nhiều điểm bất cập, thậm chí có một số điểm còn ch-a bằng những siêu thị phát triển tại các tỉnh, thành phố khác Ví dụ nh- mức vốn đầu t- kinh doanh thấp, hàng hoá ch-a phong phú, trình độ quản lí yếu kém, trình độ công nghệ chưa hiện đại, chất lượng dịch vụ khách hàng chưa cao,…

Với mong muốn tìm hiểu và đánh giá những thách thức mà hệ thống các siêu thị tại Hà Nội đang gặp phải; phân tích một cách toàn diện và sâu sắc thực trạng năng lực cạnh tranh của các siêu thị đó để tìm ra những mặt hạn chế cũng nh- các nguyên nhân của chúng; từ đó đ-a

ra các giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh của các siêu thị tại Hà Nội

trong quá trình hội nhập, nhóm tác giả đã chọn chủ đề: ‚Khả năng cạnh tranh của hệ thống siêu thị tại Hà Nội tr-ớc áp lực hội nhập kinh tế quốc tế‛ để nghiên cứu

2 Mục tiêu nghiên cứu

Làm rõ lí luận về năng lực cạnh tranh của hệ thống siêu thị tại Hà Nội trong điều kiện hội nhập

1 Theo Vụ chính sách thị tr-ờng trong n-ớc, Bộ Th-ơng mại năm 2005

http://svnckh.com.vn 5

Khảo sát và đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh của các siêu thị tại Hà Nội, trên cơ

sở đó, đề tài tìm ra những mặt hạn chế và nguyên nhân của chúng để khẳng định sự cần thiết phải nâng cao năng lực cạnh tranh của các siêu thị tại Hà Nội

Đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống siêu thị Hà Nội

3 Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu

Đối t-ợng nghiên cứu của đề tài là phân tích, đánh giá năng lực cạnh tranh của các

siêu thị tại Hà Nội

Đề tài nghiên cứu các siêu thị trên địa bàn Hà Nội là chủ yếu, ngoài ra các siêu thị ở

thành phố Hồ Chí Minh và ở một số quốc gia khác cũng đ-ợc chọn nghiên cứu để rút

ra kinh nghiệm và bài học đối với các siêu thị ở Hà Nội

4 Ph-ơng pháp nghiên cứu

Đề tài lấy ph-ơng pháp mô tả - khái quát, diễn giải - quy nạp, phân tích - tổng hợp,

khảo sát và đối chiếu - so sánh làm ph-ơng pháp nghiên cứu chung Ngoài ra đề tài còn chú trọng tới các ph-ơng pháp điều tra xã hội học, ph-ơng pháp thống kê, bảng biểu, mô hình hoá

5 Kết quả dự kiến của đề tài nghiên cứu

Hệ thống hoá những chỉ tiêu cơ bản đề đánh giá năng lực cạnh tranh của các siêu thị tại Hà Nội

Đánh giá thực trạng cạnh tranh của các siêu thị trong quá trình hội nhập

Phân tích những áp lực cạnh tranh mà các siêu thị tại Hà Nội đang gặp phải trong giai

đoạn hội nhập kinh tế quốc tế

Rút ra một số kinh nghiệm của các n-ớc trên thế giới về xây dựng hệ thống siêu thị từ

đó đ-a ra bài học đối với Việt Nam

Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống siêu thị Hà Nội

6 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và các phụ lục, đề tài gồm ba ch-ơng:

Ch-ơng I: Khái quát chung về kênh phân phối qua hệ thống siêu thị Ch-ơng II: Đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh của hệ thống siêu thị tại

Hà Nội

Ch-ơng III: Giải pháp tăng c-ờng năng lực cạnh tranh của hệ thống siêu thị tại

Hà Nội tr-ớc sức ép hội nhập kinh tế quốc tế

Siêu thị mà tiếng anh gọi là supermarket, tiếng pháp là supermarché là

hình thức bán lẻ mang tính cách mạng của thế kỷ XX Nh-ng tại sao phải đợi

đến thời điểm đó siêu thị mới ra đời? Có thể nói đi cùng với sự ra đời và thăng hoa của loại hình kinh doanh này là những điều kiện về th-ơng mại, về sản xuất,

về thu nhập của ng-ời tiêu dùng Theo nghiên cứu của tập đoàn Carrefour (Pháp), siêu thị mở ra khi thu nhập bình quân đầu ng-ời đạt 1.000 USD/năm và ứng với đại siêu thị thì mức thu nhập phải đạt 2.000 USD/ng-ời/năm Vậy siêu thị đ-ợc định nghĩa nh- thế nào?

Siêu thị ở Pháp đ-ợc hiểu là cửa hàng bán lẻ theo ph-ơng thức tự phục vụ, chủ yếu bán hàng thực phẩm và các hàng hoá tiêu dùng phổ biến với giá cạnh tranh Pháp, Bỉ, Đan Mạch, Tây Ban Nha, ý, Lucxembua đều quy định diện tích siêu thị từ 400 m2 đến 2500 m2 2 Nhìn chung, định nghĩa siêu thị mỗi n-ớc một khác nh-ng đều gặp nhau ở một điểm chung là siêu thị áp dụng ph-ơng pháp tự phục vụ, bán nhiều mặt hàng tiêu dùng phổ biến và trên một diện tích lớn (tuỳ theo quy định riêng của từng n-ớc)

2 Theo http://fr.wikipedia.org cập nhật ngày 20/4/2006

có các ph-ơng thức phục vụ văn minh, thuận tiện nhằm thoả mãn nhu cầu mua sắm hàng hoá của khách hàng

Định nghĩa của Việt Nam về cơ bản không khác so với quy định chung của nhiều n-ớc nh-ng có một số điểm cần l-u ý Theo định nghĩa trên, siêu thị là bất kỳ cửa hàng nào đảm bảo những yêu cầu đã nêu về hàng hoá, diện tích, trang thiết bị, quản lý, ph-ơng thức phục vụ Tuy nhiên, cửa hàng đó có thể kinh doanh một hoặc nhiều mặt hàng (gọi là siêu thị chuyên doanh hoặc siêu thị tổng hợp), theo hình thức bán buôn hoặc bán lẻ (siêu thị bán buôn hoặc siêu thị bán lẻ) Về ph-ơng thức kinh doanh, quy chế chỉ dừng lại ở khái niệm ‚phương thức phục vụ văn minh, thuận tiện‛ mà không nêu rõ là ph-ơng thức tự phục vụ Chính những quy định này khiến siêu thị Việt Nam có những nét khác biệt so với siêu thị của các n-ớc

1.2 Chuỗi siêu thị

Cùng với sự ra đời của siêu thị, các nhà phân phối nghĩ đến việc hình thành một loạt các siêu thị cùng ph-ơng thức kinh doanh để bao phủ thị tr-ờng Hơn nữa, mô hình này cũng giúp cho doanh nghiệp tăng c-ờng sự hiện diện th-ơng mại, giảm giá hàng hoá bán ra nhờ lợi thế về quy mô Vì vậy, khái niệm chuỗi siêu thị ra đời để chỉ một số siêu thị của một hoặc nhiều doanh nghiệp liên kết với nhau có đặc điểm kinh doanh t-ơng tự về hàng hoá, giá cả, quản lý3

1.3 Hệ thống siêu thị

Hệ thống siêu thị là tập hợp các cửa hàng bán lẻ (siêu thị nhỏ, siêu thị, đại siêu thị) cùng áp dụng ph-ơng thức tự phục vụ, bán các hàng hoá tiêu dùng phổ

3 Khái niệm do nhóm nghiên cứu tổng hợp và đ-a ra

http://svnckh.com.vn 8

biến4.Trong đó, siêu thị nhỏ đ-ợc hiểu là cửa hàng bán lẻ, chủ yếu kinh doanh hàng thực phẩm theo ph-ơng thức tự phục vụ Siêu thị nhỏ có diện tích bán hàng

từ 120 m2 đến 400 m2 theo quy định của Pháp, Tây Ban Nha, từ 100 m2 đến 400

m2 theo quy định của Bỉ và Đức5

Đại siêu thị là cửa hàng bán lẻ, giá thấp, theo ph-ơng thức tự phục vụ th-ờng nằm ở ngoại ô thành phố với quy mô bán hàng lớn hơn nhiều so với siêu thị Đại siêu thị cung cấp khối l-ợng hàng hoá rất lớn, trên diện tích bán hàng tối thiểu là 2500 m2 (theo quy định của Pháp)6

Siêu thị là một trong số các loại hình bán lẻ hiện đại hiện đang rất phát triển trên thế giới cùng với siêu thị nhỏ, đại siêu thị, cửa hàng giảm giá, trung tâm th-ơng mại Do đó, việc xem xét siêu thị trong hệ thống bán lẻ hiện đại cũng nh- phân biệt rõ các loại hình này để thấy đ-ợc những đặc tr-ng và xu h-ớng riêng của siêu

thị là hết sức cần thiết (Phụ lục 1: Các loại hình bán lẻ hiện đại)

2 Phân loại siêu thị

Theo Quy chế Siêu thị, Trung tâm th-ơng mại của Việt Nam, siêu thị đ-ợc

chia thành các hạng sau:

Bảng 1.1

Phân loại siêu thị theo Quy chế siêu thị của Việt Nam

tiến, hiện đại, đảm bảo các yêu cầu

phòng cháy chữa cháy, vệ sinh môi

4 Khái niệm do nhóm nghiên cứu tổng hợp và đ-a ra

5

Theo http://fr.wikipedia.org cập nhật ngày 20/4/2006

6 Theo http://fr.wikipedia.org cập nhật ngày 20/4/2006

tr-ờng, an toàn và thuận tiện cho mọi

đối t-ợng khách hàng

- Có bố trí nơi trông giữ xe và khu vệ sinh cho khách hàng phù hợp với quy mô kinh doanh của siêu thị

- Có hệ thống kho và các thiết bị kỹ

thuật bảo quản, sơ chế, đóng gói, bán

hàng, thanh toán và quản lý kinh doanh

tiên tiến, hiện đại

- Tổ chức, bố trí hàng hoá theo ngành hàng, nhóm hàng một cách văn minh, khoa học để phục vụ khách hàng lựa chọn, mua sắm, thanh toán thuận tiện, nhanh chóng - có nơi bảo quản hành lý cá nhân; có các dịch vụ ăn uống, giải trí, phục vụ ng-ời khuyết tật, phục vụ

kế và trang thiết bị kỹ thuật hiện đại

đảm bảo các yêu cầu phòng cháy chữa cháy, vệ sinh môi tr-ờng, an toàn và thuận tiện cho khách hàng

- Có bố trí nơi trông giữ xe và khu vệ sinh cho khách hàng phù hợp với quy mô kinh doanh của siêu thị

- Có kho và các thiết bị kỹ thuật bảo quản, đóng gói, bán hàng, thanh toán

http://svnckh.com.vn 10

và quản lý kinh doanh hiện đại

- Tổ chức, bố trí hàng hoá theo ngành hàng, nhóm hàng một cách văn minh, khoa học để phục vụ khách hàng lựa chọn, mua sắm, thanh toán thuận tiện, nhanh chóng

- Có nơi bảo quản hành lý cá nhân, có các dịch vụ ăn uống, giải trí, phục vụ ng-ời khuyết tật, phục vụ trẻ em, giao hàng tận nhà, bán hàng qua b-u điện,

điện thoại Hạng

kỹ thuật đảm bảo các yêu cầu phòng cháy chữa cháy, vệ sinh môi tr-ờng, an toàn và thuận tiện cho khách hàng

- Có bố trí nơi trông giữ xe và khu vệ sinh cho khách hàng phù hợp với quy mô kinh doanh của siêu thị

- Có kho và các thiết bị kỹ thuật bảo quản, đóng gói, bán hàng, thanh toán

và quản lý kinh doanh hiện đại

- Tổ chức, bố trí hàng hoá theo ngành hàng, nhóm hàng một cách văn minh, khoa học để phục vụ khách hàng lựa chọn, mua sắm, thanh toán thuận tiện, nhanh chóng

- Có nơi bảo quản hành lý cá nhân, có các dịch vụ phục vụ ng-ời khuyết tật,

http://svnckh.com.vn 11

giao hàng tận nhà Ngoài cách phân loại theo thứ hạng (chủ yếu dựa vào diện tích, số l-ợng tên hàng và một số yêu cầu khác), theo loại hình kinh doanh (tổng hợp hay chuyên doanh), siêu thị còn đ-ợc phân loại theo hình thức kinh doanh: siêu thị

bán buôn, bán lẻ hoặc kết hợp bán buôn-bán lẻ Tuy nhiên, hình thức siêu thị bán

buôn thuần tuý hầu nh- không tồn tại Siêu thị bán buôn - bán lẻ kết hợp th-ờng thấy ở các siêu thị lớn (loại 1) và th-ờng có sự tham gia của yếu tố n-ớc ngoài nh- siêu thị Big C, Metro Cash & Carry Nh- vậy, đặc tr-ng phổ biến nhất của

hệ thống siêu thị Việt Nam nói chung và siêu thị tại Hà Nội nói riêng là hình

thức kinh doanh bán lẻ

II Vai trò, xu h-ớng phát triển và quy định pháp lý đối với hoạt

động siêu thị tại Việt Nam

1 Vai trò của hệ thống phân phối qua siêu thị

1.1 Vai trò của siêu thị đối với nền kinh tế

Tr-ớc hết, siêu thị góp phần làm tăng khối l-ợng l-u chuyển hàng hoá, tăng tổng mức bán lẻ của cả n-ớc với doanh thu 35-40 triệu VNĐ/ngày/siêu thị7

Điều này giúp nhu cầu tiêu dùng của một thị tr-ờng trên 80 triệu dân đ-ợc đáp ứng nhanh chóng, hiệu quả Đồng thời đó cũng là động lực thúc đẩy sản xuất

hàng hoá phát triển

Ngoài ra, với công nghệ bán hàng, trình độ quản lý tiên tiến, siêu thị đã thúc đẩy sự phát triển của các loại hình bán lẻ hiện đại, văn minh và hoàn thiện

hơn hệ thống phân phối của nền kinh tế

Bên cạnh đó, siêu thị góp phần giải quyết các mâu thuẫn trong nền kinh tế thị tr-ờng Tr-ớc hết đó là mâu thuẫn giữa sản xuất lớn, hàng loạt với tiêu dùng

ít, đa dạng Trong khi doanh nghiệp muốn đạt đ-ợc hiệu quả kinh tế theo quy mô thì ng-ời tiêu dùng lại đòi hỏi hàng hoá ngày càng đa dạng về kiểu cách, mẫu mã Mâu thuẫn thứ hai là về không gian giữa sản xuất và tiêu dùng th-ờng không

7 Theo đề tài ‚Nghiên cứu tâm lý khách hàng và hành vi chọn mua của họ tại các siêu thị tại Hà Nội‛,Vũ Thanh Tùng, Nguyễn Đức Tiến

http://svnckh.com.vn 12

gần nhau: sản xuất tập trung tại nơi gần các nguồn lực thiên nhiên, con người, … còn tiêu dùng thì phân tán khắp nơi hoặc ng-ợc lại Cuối cùng, thời điểm sản xuất và tiêu dùng th-ờng không xảy ra cùng lúc cũng tạo nên mâu thuẫn trong hệ thống phân phối Điều này khiến cung cầu không phải lúc nào cũng gặp nhau Tất cả các mâu thuẫn đó đều có thể đ-ợc giải quyết nếu áp dụng phân phối qua

siêu thị vì hàng hoá sẽ đ-ợc cung cấp đúng hàng, đúng nơi và đúng lúc

1.2 Vai trò của siêu thị với nhà sản xuất

Thứ nhất, thông qua siêu thị, doanh nghiệp có thêm một kênh phân phối

nhanh chóng, hiệu quả để đ-a hàng hoá đến tay ng-ời tiêu dùng Qua những kênh bán lẻ khác, chi phí cho khâu trung gian rất lớn nên khiến giá bán hàng hoá

bị đội lên Vì vậy, siêu thị sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu đ-ợc chi phí phân phối, chi phí giao dịch, tạo điều kiện cho việc hạ giá thành và tăng khả năng

cạnh tranh của hàng hoá

Thứ hai, siêu thị cũng là kênh phản hồi thông tin tích cực cho nhà sản xuất nhờ việc trực tiếp tiếp xúc với khách hàng, nhờ mô hình quản lý hiện đại, có tổ chức Do vậy, doanh nghiệp có thể nắm bắt đ-ợc những thay đổi trong thị hiếu mua hàng, những nhu cầu mới nảy sinh để ngày càng đáp ứng nhu cầu khách hàng tốt hơn Nói cách khác, siêu thị giữ vai trò dẫn dắt nhà sản xuất định h-ớng

thoả mãn nhu cầu thị tr-ờng

Thứ ba, yêu cầu của siêu thị đối với hàng hoá cao hơn so với các chợ truyền

thống nên thúc đẩy nhà sản xuất luôn luôn chú trọng đến chất l-ợng và mẫu mã hàng hoá

1.3 Vai trò của siêu thị với ng-ời tiêu dùng

Tr-ớc hết, siêu thị đem đến cho ng-ời tiêu dùng nhiều sự lựa chọn với những hàng hoá mà họ cần nhờ diện tích bán hàng rộng hơn nhiều loại hình bán

lẻ khác nh- cửa hàng tạp hoá, chợ và sự trình bày hợp lý, khoa học các mặt hàng

Bên cạnh đó, siêu thị còn đ-a đến sự tiện lợi cho ng-ời tiêu dùng khi có thể chọn mua nhiều mặt hàng ở cùng một địa điểm

®-îc h-ëng rÊt nhiÒu tiÖn Ých

2 Xu h-íng ph¸t triÓn siªu thÞ t¹i ViÖt Nam

2.1 VÒ quy m«

Sè l-îng siªu thÞ sÏ ngµy cµng t¨ng vµ trong thêi gian tíi vÉn sÏ chñ yÕu tËp trung t¹i c¸c thµnh phè lín n¬i thu nhËp cña ng-êi d©n cao h¬n ë c¸c tØnh, thµnh phè kh¸c Tuy nhiªn, siªu thÞ còng sÏ t¨ng c-êng sù hiÖn diÖn t¹i c¸c thµnh phè võa vµ nhá n¬i nhu cÇu ®i siªu thÞ ®ang ®-îc h×nh thµnh

kh¶ n¨ng bao phñ thÞ tr-êng réng lín

2.3 VÒ kh¸ch hµng

Siªu thÞ chñ yÕu vÉn sÏ phôc vô tÇng líp trung l-u trë lªn §ã lµ nh÷ng kh¸ch hµng th-êng xuyªn cña siªu thÞ Tuy nhiªn, c¸c siªu thÞ sÏ kh«ng ngõng

3 Quy định pháp lý của Việt Nam đối với hoạt động kinh doanh siêu thị

Để hoà nhập vào sân chơi toàn cầu, hệ thống pháp lý của n-ớc ta đã đ-ợc

điều chỉnh để hài hoà và phù hợp với thông lệ quốc tế, đạt đến mục đích là th-ơng mại công bằng giữa doanh nghiệp trong và ngoài n-ớc Chính vì vậy mà một loạt các quy định pháp lý của Việt Nam đã đ-ợc sửa đổi trong thời gian qua nh- luật Th-ơng mại, luật Doanh nghiệp, luật Đầu t-, luật Thuế giá trị gia tăng, luật Thuế xuất nhập khẩu, luật Hải quan, luật Thuế tiêu thụ đặc biệt, luật Giao dịch điện tử, luật Sở hữu trí tuệ… Điều này là bắt buộc và tất yếu nh-ng nó cũng

đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp phân phối trong n-ớc nói riêng sẽ phải chủ

động và tự lực trong hoạt động kinh doanh và cạnh tranh D-ới đây là những văn bản pháp luật điều chỉnh hoạt động kinh doanh của siêu thị

3.1 Luật th-ơng mại

Luật th-ơng mại số 36/2005/QH 11 là văn bản điều chỉnh hoạt động th-ơng mại nói chung trong đó bao gồm kinh doanh siêu thị Theo điều 16 của luật này, th-ơng nhân n-ớc ngoài khi thành lập doanh nghiệp có vốn đầu t- n-ớc ngoài tại Việt Nam sẽ đ-ợc coi nh- th-ơng nhân Việt Nam, nói cách khác là không có sự đối xử khác biệt với doanh nghiệp nội địa Điều này sẽ tạo ra áp lực rất lớn với các siêu thị Việt Nam Điều 92 quy định về các hình thức khuyến mại

và điều 100 quy định về các hành vi bị cấm trong hoạt động khuyến mại để đảm bảo rằng việc xúc tiến th-ơng mại không bị lợi dụng để cạnh tranh bất bình đẳng

đảm bảo cạnh tranh bình đẳng giữa các doanh nghiệp

3.3 Quy chế Siêu thị và Trung tâm th-ơng mại

Văn bản điều chỉnh trực tiếp hoạt động kinh doanh siêu thị là quy chế Siêu thị và Trung tâm th-ơng mại ban hành kèm theo quyết định của Bộ tr-ởng Bộ Th-ơng mại số 1371/2004/QĐ-BTM ngày 24-9-2004 và văn bản h-ớng dẫn thực hiện quyết định này (ban hành ngày 31/1/2005) Trong đó, điều 5 của Quy chế quy định về phân hạng, tên gọi và biểu hiện của siêu thị; điều 7 về hàng hoá,

dịch vụ tại siêu thị; điều 8 về trách nhiệm của th-ơng nhân kinh doanh siêu thị

Theo đó, Việt Nam cũng đ-a ra những quy định chung về siêu thị, về hoạt

động kinh doanh siêu thị và hình thức xử phạt các vi phạm trong kinh doanh siêu thị Tuy nhiên vì siêu thị cũng mới chỉ ở giai đoạn đầu phát triển tại n-ớc ta nên chúng ta ch-a có những văn bản quy định chi tiết cũng nh- tạo điều kiện cho siêu thị nội địa phát triển Tr-ớc mắt, Nhà n-ớc cần tạo thuận lợi để loại hình này phát triển để tạo thêm nhiều tiện ích cho ng-ời tiêu dùng, nâng cao tiêu chuẩn hàng nội địa và tăng c-ờng hoạt động xuất nhập khẩu Tuy vậy để không bị động tr-ớc sự bùng nổ không tránh khỏi của hệ thống siêu thị, trong từng giai đoạn Chính phủ sẽ phải đ-a ra các văn bản bổ sung để hoàn thiện hơn về khung pháp lý cũng nh- để

bảo hộ các siêu thị nội địa tr-ớc các doanh nghiệp n-ớc ngoài

3.4 Pháp lệnh về bảo vệ quyền lợi ng-ời tiêu dùng

http://svnckh.com.vn 16

Đối t-ợng phục vụ của siêu thị là ng-ời tiêu dùng nên siêu thị còn chịu sự

điều chỉnh của Pháp lệnh 13/1999/PL-UBTVQH 10 của Uỷ ban Th-ờng vụ Quốc hội về bảo vệ quyền lợi ng-ời tiêu dùng Điều 4 của Pháp lệnh quy định các tổ chức, cá nhân kinh doanh phục vụ tiêu dùng trong n-ớc phải nghiêm chỉnh chấp hành các quy định về th-ơng mại, tiêu chuẩn đo l-ờng chất l-ợng hàng hoá, thực phẩm, quảng cáo, bảo vệ môi tr-ờng, và sẽ phải bồi th-ờng nếu gây ra thiệt hại Những quy định trong Pháp lệnh này cũng đ-ợc áp dụng với các tổ chức, cá nhân n-ớc ngoài hoạt động trên lãnh thổ n-ớc ta theo điều 6 Do đó, đảm bảo quyền lợi ng-ời tiêu dùng phải đ-ợc coi là mục tiêu hoạt động của siêu thị để giữ chữ tín trong kinh doanh, đảm bảo sự phát triển lâu dài, bền vững

III Năng lực cạnh tranh của hệ thống siêu thị

1 Khái niệm năng lực cạnh tranh

Có rất nhiều nghiên cứu về năng lực hay lợi thế cạnh tranh Tuy nhiên vẫn ch-a có một định nghĩa chuẩn nào về năng lực cạnh tranh đúng cho mọi tr-ờng

hợp Theo Michael Porter: để cạnh tranh thành công, các doanh nghiệp phải có

đ-ợc lợi thế cạnh tranh d-ới hình thức hoặc là có đ-ợc chi phí sản xuất thấp hơn hoặc là có khả năng khác biệt hoá sản phẩm để thu đ-ợc mức lợi nhuận cao hơn

mức trung bình

Tuy nhiên, đối với từng đối t-ợng, phạm vi và mục đích nghiên cứu vẫn cần phải đ-a ra đ-ợc một định nghĩa về năng lực cạnh tranh và hệ thống các chỉ tiêu đánh giá khả năng cạnh tranh của một quốc gia, một ngành hay một doanh nghiệp làm căn cứ khoa học cho việc đ-a ra những chính sách và biện pháp hợp

lí, hiệu quả Trong khuôn khổ đề tài, khái niệm năng lực cạnh tranh của các siêu

thị Hà Nội có thể đ-ợc hiểu nh- sau:

Năng lực cạnh tranh của một siêu thị là khả năng siêu thị đó tạo ra, giữ vững và phát triển những lợi thế nhằm duy trì và mở rộng thị phần, đạt đ-ợc mức lợi nhuận cao hơn mức trung bình của ngành và liên tục tăng, đồng thời đảm bảo

http://svnckh.com.vn 17

hoạt động kinh doanh an toàn và lành mạnh, có khả năng chống đỡ và v-ợt qua những biến động bất lợi của môi tr-ờng kinh doanh 8

2 Các chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh của siêu thị

Năng lực cạnh tranh của một doanh nghiệp đ-ợc thể hiện ở nhiều chỉ tiêu Nhìn chung, ng-ời ta th-ờng đ-a ra 5 chỉ tiêu: trình độ công nghệ, trình độ quản

lý, năng suất lao động, chất luợng và giá thành sản phẩm, thị tr-ờng đầu ra9

Với siêu thị, năng lực cạnh tranh cũng đ-ợc đánh giá thông qua những tiêu chí trên Tuy nhiên, để đánh giá chi tiết về khả năng cạnh tranh của các siêu thị,

chúng tôi đ-a ra các tiêu chí cụ thể sau:

Thứ nhất, về địa điểm của siêu thị: siêu thị có đ-ợc đặt tại nơi đông dân

c-, tập trung nhiều hoạt động th-ơng mại, ít đối thủ cạnh tranh và có khu để xe thuận tiện cho khách hàng hay không? Việc đạt đ-ợc những tiêu chí kể trên sẽ

tạo nên lợi thế không nhỏ trong kinh doanh siêu thị

Thứ hai, về sản phẩm đ-ợc bày bán trong siêu thị: để đánh giá về sản

phẩm mà siêu thị cung cấp, ta có thể dựa vào các chỉ tiêu chất và l-ợng nh-:

Nguồn cung cấp hàng hoá ổn định

Thứ ba, về khả năng cạnh tranh của siêu thị: điều này đ-ợc thể hiện qua

giá cả của sản phẩm mà siêu thị cung cấp Giá cả cao hơn so với các siêu thị cùng loại, quá chênh lệch so với mức giá bán ngoài thị tr-ờng sẽ khiến sức cạnh tranh của siêu thị giảm rõ rệt

8

Khái niệm do nhóm nghiên cứu tổng hợp và đ-a ra

9 Theo ‚Nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và doanh nghiệp Việt Nam‛, Nguyễn Thị Doan

http://svnckh.com.vn 18

Thứ t-, về hoạt động xúc tiến bán hàng và các dịch vụ khách hàng mà

siêu thị đem đến cho ng-ời tiêu dùng: đó là các hoạt động quảng cáo để khách

hàng biết đến sản phẩm của siêu thị, hoạt động xúc tiến bán hàng vào các ngày

lễ, Tết, hoạt động khách hàng trung thành, khuyến mãi, giảm giá, dịch vụ thanh toán bằng thẻ Ngoài ra, cách tr-ng bày hàng hoá, cách để giá hàng vừa tầm với của khách, cách phân chia các khu vực ngành hàng khoa học, cách trình bày giá hấp dẫn cũng là những tiêu chí quan trọng khi đánh giá năng lực cạnh tranh của một siêu thị

Thứ năm, về quy mô vốn, diện tích của siêu thị: một siêu thị có tiềm lực

vốn mạnh có thể hoạt động với quy mô lớn, địa điểm thuận lợi, có khả năng tiến hành nhiều ch-ơng trình xúc tiến bán hàng Do đó, siêu thị này cũng có nhiều cơ hội thắng thế trong cạnh tranh tr-ớc các tập đoàn xuyên quốc gia

Thứ sáu, về doanh thu, lợi nhuận hàng năm của siêu thị: một siêu thị

không thể đ-ợc đánh giá là hoạt động tốt nếu không tạo ra đ-ợc lợi nhuận cao và bền vững

Thứ bảy, về công nghệ, ph-ơng thức quản lý trong siêu thị: để bảo quản

hàng hoá, quản lý bán hàng, các siêu thị cũng phải sử dụng đến các máy móc hiện

đại nh- hệ thống đông lạnh, hệ thống máy tính, hệ thống camera Mức độ sử dụng công nghệ tiên tiến sẽ giúp việc vận hành tốt hoạt động kinh doanh siêu thị

Thứ tám, về số l-ợng siêu thị mà doanh nghiệp sở hữu: đây chính là việc

tạo ra chuỗi các cửa hàng kinh doanh nhằm bao phủ đ-ợc thị tr-ờng Chuỗi siêu thị không chỉ giúp tăng c-ờng sự hiện diện của th-ơng hiệu mà còn giúp doanh nghiệp dựa vào lợi thế quy mô để giảm giá hàng hoá

Thứ chín, về mức độ thân thiện của th-ơng hiệu, uy tín mà siêu thị đó tạo

nên đối với ng-ời tiêu dùng: điều này giải thích vì sao doanh nghiệp ch-a cần

quảng cáo mà ng-ời tiêu dùng đã nhận ra Wal-mart

Cuối cùng là chỉ tiêu về nhân lực bao gồm việc bố trí lao động, trình độ

học vấn của nhân viên bán hàng và bộ phận quản lý, thái độ phục vụ của nhân

http://svnckh.com.vn 20

I Tình hình kinh doanh của các siêu thị trên địa bàn Hà Nội

1 Những nét chính về hệ thống siêu thị tại Hà Nội

Các siêu thị Hà Nội bắt đầu xuất hiện trong giai đoạn bách hoá tổng hợp dần rút lui khỏi thị tr-ờng vào khoảng cuối những năm 80, đầu những năm 90 của thế kỉ 20 Siêu thị đầu tiên ra đời tại Hà Nội là siêu thị số 7-9 Đinh Tiên Hoàng (khai tr-ơng vào tháng 1/1995) và siêu thị Minimart Hà Nội tầng 2 chợ Hôm (khai tr-ơng tháng 3/1995) Rất nhiều siêu thị hiện nay ở Hà Nội đ-ợc cải tạo từ mô hình bách hoá tổng hợp nh- siêu thị số 5 Nam Bộ, siêu thị Giảng Võ Cũng không ít siêu thị đ-ợc đặt trong các chợ nh- siêu thị chợ Hôm Một số siêu thị là một phần của trung tâm th-ơng mại nh- siêu thị Sao Hà Nội

1.1 Về số l-ợng siêu thị

Cả n-ớc ta tính đến cuối năm 2005 có khoảng 265 siêu thị, 30 trung tâm th-ơng mại, khoảng 1.000 cửa hàng tự chọn, và 9.063 chợ10 Nh- vậy hình thức

phân phối qua siêu thị mới chỉ chiếm 1,94% (Phụ lục 2, Biểu 2.6) Còn theo

khảo sát năm 2005 của công ty nghiên cứu thị tr-ờng Mỹ AC Nielsen, số l-ợng siêu thị chính thức ở Việt Nam mới chỉ là 104, thấp nhất trong số 11 quốc gia

đ-ợc khảo sát ở Châu á (Phụ lục 2, Bảng 2.4)

Riêng Hà Nội có 101 siêu thị, trong đó có 72 siêu thị đ-ợc phân loại, 6 trung tâm th-ơng mại và 18 cửa hàng tự chọn đ-ợc phân loại theo Quy chế siêu thị Việt Nam 2004 Biểu 2.1 d-ới đây thể hiện số l-ợng các loại hình kể trên (siêu thị chiếm

70%, trung tâm th-ơng mại chiếm 20%, cửa hàng tự chọ chiếm 10%)

10 Theo Vụ chính sách thị tr-ờng trong n-ớc, Bộ Th-ơng Mại, năm 2005

d-íi ®©y thÓ hiÖn sù ph©n bè siªu thÞ t¹i ViÖt Nam n¨m 2005

BiÓu: 2.2 Ph©n bæ sè l-îng siªu thÞ trªn c¶ n-íc 2005

§µ N½ng Kiªn Giang CÇn Th¬

TØnh, TP kh¸c

Nguån: Vô chÝnh s¸ch thÞ tr-êng trong n-íc, Bé Th-¬ng M¹i, n¨m 2005

BiÓu: 2.1

Sè siªu thÞ, TTTM, cöa hµng tù chän t¹i Hµ Néi ®-îc ph©n

lo¹i theo Quy chÕ ST 2004

70%

20%

10%

Siªu thÞ TTTM Cöa hµng tù chän

http://svnckh.com.vn 22

Đại bộ phận các siêu thị ở Hà Nội đều có vị trí thuận lợi, nằm trên các trục

đ-ờng giao thông chính, các khu vực dân c- đông đúc Do đó, các siêu thị phân

bố ch-a thật đồng đều trên địa bàn thủ đô Các quận cũ nh- Đống Đa, Ba Đình, Hoàn Kiếm là nơi tập trung nhiều siêu thị Trong khi đó, tại các quận mới số l-ợng siêu thị ít hơn Ví dụ trên trục đ-ờng Kim Liên – Phạm Ngọc Thạch có 3 siêu thị quy mô khá lớn: siêu thị Tecshimex, siêu thị Sao Hà Nội, Unimart; còn ở khu vực Cầu Giấy đến đầu năm 1999 mới xuất hiện một siêu thị Hanoi Marko

Biểu 2.3 cho thấy số l-ợng siêu thị giữa các quận nội thành Hà Nội

8 6

Hoàn Kiếm

Ba Đình

Đống Đa Cầu Giấy Hai Bà Tr-ng Các quận khác

Quận

Số lượng

Nguồn: Sở th-ơng mại Hà Nội 2005

1.3 Về quy mô siêu thị

Theo Quy chế siêu thị hiện hành, Việt Nam có 33% siêu thị ch-a đáp ứng

đ-ợc tiêu chuẩn phân hạng này; 44,7% siêu thị thuộc hạng 3; 11,7% thuộc hạng 2; 10,6% thuộc hạng 1 Nh- vậy, khoảng 45% siêu thị của Việt Nam có quy mô nhỏ, 33% là rất nhỏ, 22% là vừa và lớn D-ới đây là bảng 2.1 về phân hạng siêu

thị theo Quy chế siêu thị Việt Nam:

http://svnckh.com.vn 23

Bảng: 2.1

Phân loại siêu thị theo tiêu chuẩn phân hạng siêu thị

của Quy chế siêu thị (năm 2005)

Nguồn: Vụ chính sách thị tr-ờng trong n-ớc, Bộ Th-ơng Mại, năm 2005

Theo đó, Hà Nội chỉ có 4/101 siêu thị thuộc loại 1 (chiếm gần 4% tổng số siêu thị trên địa bàn thành phố) trong khi TP Hồ Chí Minh có 12/88 siêu thị (chiếm 13,6%) Còn số siêu thị loại 3 ở Hà Nội cao gần gấp đôi số siêu thị loại này ở TP Hồ Chí Minh Điều này chứng tỏ siêu thị ở Hà Nội chủ yếu là siêu thị

có quy mô nhỏ Biểu 2.4 d-ới đây thể hiện sự phân hạng các siêu thị Hà Nội

Biểu: 2.3 Phân loại ST Hà Nội theo tiêu chuẩn phân hạng

của quy chế siêu thị (2005)

59%

Hạng 2 Hạng 3

Không thuộc dạng nào

Nguồn: Vụ chính sách thị tr-ờng trong n-ớc, Bộ Th-ơng Mại, năm 2005

siêu thị đ-ợc mở mới (Phụ lục 2, Bảng 2.5)

2.2 Về cơ cấu mặt hàng

Cơ cấu mặt hàng trong siêu thị thay đổi theo h-ớng tăng về số l-ợng và tỉ trọng hàng nội địa Những năm tr-ớc, khi mới xuất hiện, 100% hàng hoá bày bán trong siêu thị là hàng nhập khẩu Đến những năm 1995 tỉ lệ này là 5%-15%

và trung bình hiện nay là 70% Tại các siêu thị nh- Big C, Metro, Intimex hàng nội chiếm tới 80-90% (Bảng 2.2: Tỉ lệ hàng Việt Nam trong một số siêu thị, trang 23)

2.3 Về cạnh tranh

Trong số các doanh nghiệp kinh doanh siêu thị trên địa bàn Hà Nội ch-a có th-ơng hiệu nào thực sự gây ảnh h-ởng đến thị tr-ờng phân phối Trong khi đó, các đối thủ cạnh tranh n-ớc ngoài đã xuất hiện và đang dần chiếm lĩnh thị tr-ờng

Hà Nội Đây là điều các doanh nghiệp cần quan tâm để có những b-ớc đi phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả và chất l-ợng kinh doanh siêu thị trong qua trình hội nhập

II Thực trạng năng lực cạnh tranh của hệ thống siêu thị tại Hà Nội

Tr-ớc khi xem xét năng lực cạnh tranh của hệ thống siêu thị tại Hà Nội, ta phải đánh giá các nhân tố ảnh h-ởng tới khả năng cạnh tranh của chúng

11 Theo ‚Hàng bán qua siêu thị mới chiếm 10%‛, VietNamNet cập nhật ngày 24/02/2006

khu vực có vốn đầu t- n-ớc ngoài

a Về tác động của chính sách Đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế

Thông qua việc thực hiện công cuộc Đổi mới, chuyển sang nền kinh tế thị tr-ờng và hội nhập ngày càng sâu rộng vào nền kinh tế khu vực và thế giới, kinh

tế n-ớc ta đã đạt đ-ợc mức tăng tr-ởng cao và ổn định, giao l-u giữa Việt Nam với thế giới ngày càng đ-ợc mở rộng Trong bối cảnh đó, phân phối nói chung và phân phối qua siêu thị nói riêng đã hình thành, phát triển gắn liền với những thành tựu của công cuộc Đổi mới và mở cửa Đây cũng là lĩnh vực đ-ợc đặc biệt quan tâm vì nó góp phần nâng cao chất l-ợng cuộc sống và tạo thuận lợi cho nền

sản xuất trong n-ớc cũng nh- sự trao đổi buôn bán với n-ớc ngoài

Phải nói thêm rằng, trong những năm gần đây, ngành kinh doanh bán lẻ ở n-ớc ta đang nhận đ-ợc sự chú ý từ nhiều Bộ, ngành và đ-ợc tạo nhiều điều kiện thuận lợi để có những b-ớc đi đột phá trong thời gian tới Câu lạc bộ Hàng Việt Nam chất l-ợng cao đã chọn năm 2006 là ‚năm phân phối‛ Trung tâm xúc tiến Thương mại và Đầu tư (ITPC) cũng đề xuất dự án ‚Hỗ trợ phát triển mạng lưới

bán lẻ Việt Nam 2006‛ và đã đ-ợc Bộ Th-ơng Mại ủng hộ Chính Phủ cũng đ-a

ra định h-ớng -u tiên: 2006 là năm của phân phối và bán lẻ Bên cạnh đó, rất nhiều các buổi hội thảo, khoá học đã đ-ợc tổ chức để tăng c-ờng nhận thức và hỗ trợ doanh nghiệp kinh doanh bán lẻ nói chung và siêu thị nói riêng nâng cao khả năng cạnh tranh tr-ớc các đối thủ n-ớc ngoài Với sự quan tâm đặc biệt ấy, ngành kinh doanh siêu thị ở Hà Nội đang có đ-ợc những -u thế và cơ hội để phát triển

b Về tiềm năng thị tr-ờng và khách hàng

http://svnckh.com.vn 26

Thị tr-ờng bán lẻ Việt Nam đang là thị trường ‚hấp dẫn‛ thứ ba thế giới, sau Nga và ấn Độ (theo kết quả khảo sát của tập đoàn t- vấn AT Kearney công

bố tháng 5/2006) (Phụ lục 2, Bảng: 2.6) Chi tiêu cho tiêu dùng của ng-ời dân

tăng khoảng 30% trong giai đoạn 1999-2003 Tỷ lệ tiêu dùng cuối cùng so với GDP của Việt Nam đạt trên 70%, thuộc loại cao so với các n-ớc trong khu vực (Singapo: 55,9%; Malaysia: 58,2%; Thái Lan: 67,7%)12 Tất cả những con số kể trên cho thấy Việt Nam đang là thị tr-ờng đầy tiềm năng với các hãng phân phối

trong và ngoài n-ớc

Về thị tr-ờng Hà Nội, đây là thị tr-ờng đông dân c- với khoảng 3.007 nghìn ng-ời (2003), chiếm 3,72% dân số cả n-ớc (80.902,4 nghìn ng-ời)13 Mức thu nhập bình quân đầu ng-ời của Hà Nội cũng đứng thứ hai cả n-ớc14 (Phụ lục

2, Bảng 2.7) Trong đó, từ năm 1995 trở lại đây tổng mức bán lẻ của Hà Nội luôn

chiếm từ 9% đến 10% của cả n-ớc với 35910,7 tỷ đồng năm 200415 (Phụ lục 2: Bảng 2.8).

Ngoài ra, thói quen tiêu dùng của ng-ời Hà Nội đã có nhiều thay đổi Cuộc sống công nghiệp và sự bận rộn của ng-ời phụ nữ đã khiến họ có thói quen mua sắm cho nhiều ngày chứ không chỉ mua sắm từng ngày nh- tr-ớc Ng-ời tiêu dùng Hà Nội nói riêng và ng-ời Việt Nam nói chung đ-ợc đánh giá là thích nghi khá nhanh với xu h-ớng mới Đồng thời, họ cũng ngày càng ý thức hơn về

vệ sinh an toàn của hàng hoá Vì vậy, siêu thị đang dần trở thành điểm đến quen thuộc với ng-ời Hà Nội Nhóm nghiên cứu đã tiến hành khảo sát 192 khách hàng nữ tại 9 quận ở Hà Nội và kết quả cho thấy: 61% trong số họ đi siêu thị nhiều nhất là 5 lần/tháng; 33% đi siêu thị từ 5-10 lần/tháng Theo khảo sát của công ty

AC Nielsen vào tháng 2 năm 2006, trên 40% ng-ời tiêu dùng muốn đi mua sắm

ở các siêu thị vì sự nhanh gọn, thuận tiện và không sợ mua phải hàng kém chất

kinh doanh bán lẻ khác

a Các siêu thị n-ớc ngoài

Siêu thị n-ớc ngoài đầu tiên có mặt tại Hà Nội là siêu thị Metro do tập

đoàn Metro Cash & Carry của Đức khai tr-ơng năm 2003 Tập đoàn này đã có 2 siêu thị ở TP Hồ Chí Minh và 1 siêu thị ở Cần Thơ Với doanh số xấp xỉ 1.700 tỉ

đồng/năm, Metro dự kiến đến năm 2007 sẽ có 8 siêu thị hoạt động trên khắp Việt Nam trong đó có 3 siêu thị ở TP Hồ Chí Minh, 2 siêu thị ở Hà Nội, 1 siêu thị ở Cần Thơ, 1 ở Hải Phòng và 1 ở Đà Nẵng Mới đây, vào cuối năm 2005, tập

đoàn French Bourbon Group cũng khai tr-ơng siêu thị BigC tại Hà Nội Dự kiến

đến năm 2008, tập đoàn này sẽ mở mới 7 siêu thị: 5 siêu thị ở TP Hồ Chí Minh

và 2 siêu thị ở Hà Nội Sự hình thành chuỗi các siêu thị này khiến mạng l-ới phân phối của họ ngày càng rộng lớn và khả năng hạ giá để chiếm lĩnh thị tr-ờng

16 Theo Global Leader in Market Research, AC Nielsen (2/2006)

http://svnckh.com.vn 28

Dairy Farm (Hồng Kông), South Asia Investment PTE (Singapore) rất có thể sẽ

có mặt tại Hà Nội trong một thời gian ngắn nữa

b Các mô hình bán lẻ khác

Theo các số liệu điều tra của Bộ Th-ơng mại đầu năm 2006, 85% l-ợng hàng hoá tiêu dùng đ-ợc ng-ời dân mua sắm ở chợ Đi chợ đã thực sự trở thành thói quen của ng-ời Hà Nội không dễ gì thay đổi Do đó, các chợ truyền thống cũng là đối thủ cạnh tranh quyết liệt với siêu thị Loại hình này phân bố rải rác

và len lỏi trong các khu dân c- Đặc biệt, chợ có thế mạnh trong việc cung cấp các mặt hàng t-ơi sống với mức giá cạnh tranh Ngoài ra, cùng với hình ảnh quen thuộc của chợ là những giá trị, thói quen tiêu dùng đ-ợc hình thành từ rất lâu nh- sự giao tiếp giữa ng-ời bán với ng-ời mua Điều này ở một ph-ơng diện nào đó vẫn có tác động không nhỏ tới quyết định mua hàng của ng-ời dân Hà

Thành (Phụ lục 2, Sơ đồ 2.1 và Sơ đồ 2.2)

Bên cạnh đó, tại Hà Nội gần đây còn xuất hiện các cửa hàng bán lẻ tiện lợi, đ-ợc gọi là ‚Convenience store‛ Mô hình đầu tiên có mặt tại Hà Nội là chuỗi cửa hàng ‚24/7‛, do công ty Hoang Coop khai trương vào cuối năm 2005 Những cửa hàng này được coi là các ‚siêu thị thu nhỏ‛ với quy mô chỉ vài chục m2 nh-ng có chủng loại hàng hoá khá phong phú, chủ yếu là hàng thực phẩm và hàng tiêu dùng thiết yếu Gọi là 24/7 vì cửa hàng mở cửa suốt 24h/ngày và 7 ngày/tuần Theo đó, khách hàng có thể mua hàng vào bất cứ thời điểm nào trong ngày Đây là điểm hạn chế của siêu thị vì ng-ời tiêu dùng th-ờng có thói quen đi chợ vào buổi sáng sớm tr-ớc khi đi làm (từ 6h-8h), trong khi giờ mở cửa của các siêu thị lại từ 8h30 đến 21h30 Ch-a kể với lợi thế quy mô nhỏ, các cửa hàng tiện lợi có thể dễ dàng xuất hiện ở bất kì nơi nào đông dân c- chứ không phải tìm kiếm những vị trí có mặt bằng rộng, giao thông thuận tiện nh- siêu thị Rõ ràng, với chuỗi cửa hàng này, ng-ời tiêu dùng Hà Nội sẽ đ-ợc phục vụ một cách nhanh chóng, tiện lợi không kém gì tại các siêu thị

2 Khảo sát năng lực cạnh tranh của hệ thống siêu thị tại Hà Nội

http://svnckh.com.vn 29

Từ việc đánh giá về các nhân tố ảnh h-ởng tới năng lực cạnh tranh của các siêu thị ở Hà Nội, ta hãy xem xét thực trạng khả năng cạnh tranh của chúng

thông qua một số chỉ tiêu cơ bản sau:

2.1 Chỉ tiêu về vốn và diện tích của siêu thị

Về vốn đầu t- kinh doanh: theo khảo sát của nhóm nghiên cứu với 11

siêu thị ở Hà Nội thì mức vốn đầu t- trung bình của các siêu thị dao động từ 7 tỉ

- 8 tỉ VN đồng, thấp hơn rất nhiều so với các siêu thị n-ớc ngoài (siêu thị BigC

có tổng vốn đầu t- kinh doanh lên tới 190 tỉ đồng17) Trong đó, chỉ có hai siêu thị

có mức vốn trên 10 tỉ đồng là siêu thị Intimex (10 tỉ đồng) và siêu thị Unimart (39,2 tỉ đồng) Các siêu thị khác nh- siêu thị Fivimart có mức vốn chỉ là 350 triệu

đồng; siêu thị Cát Linh: 300 triệu đồng; siêu thị Thái Hà: 750 triệu đồng; siêu thị Tecshimex: 3 tỉ đồng; siêu thị Elmaco: 5 tỉ đồng Rõ ràng, với mức vốn đầu t- thấp, các siêu thị tại Hà Nội đang và sẽ gặp nhiều bất lợi trong việc tổ chức hoạt

động kinh doanh mà tr-ớc hết là vấn đề về diện tích bán hàng của siêu thị

Về diện tích: các siêu thị tại Hà Nội đa phần là siêu thị nhỏ với diện tích

trung bình từ 100 m2 - 300 m2 Thậm chí các siêu thị ‚rất nhỏ‛ của Hà Nội có diện tích mặt bằng kinh doanh ch-a đến 100m2 nh- siêu thị IMS 60m2; siêu thị Cát Linh 65m2; siêu thị số 12 Phùng H-ng 70m2, siêu thị số 14 Lý Nam Đế 70m2; siêu thị 66 Bà Triệu 80m2 18… Chỉ có siêu thị Fivimart đạt tiêu chuẩn siêu thị loại 2 với diện tích kinh doanh là 3.000 m2 (riêng bãi đỗ xe là 1.000m2) Các chuỗi siêu thị Intimex, Marko, Citimart chỉ đáp ứng tiêu chuẩn siêu thị loại 3 vì diện tích không đủ 2.000m2 Trong khi đó, hai siêu thị lớn của n-ớc ngoài là Metro có diện tích kinh doanh gần 11.000 m2 và BigC có diện tích là 12.000 m2

cùng bãi đỗ xe rộng rãi

2.2 Chỉ tiêu về hàng hoá

Về số l-ợng hàng hoá: Trung bình, mỗi siêu thị trên địa bàn Hà Nội có

từ 10.000-15.000 mặt hàng đ-ợc bày bán Riêng những chuỗi siêu thị lớn nh-

Fivimart, Marko, Intimex có từ 20.000-25.000 mặt hàng Tuy vậy, đa phần các

siêu thị là siêu thị loại 3 và không thuộc loại nào (88%) nên tuy tập hợp hàng

hoá khá nhiều nh-ng xét về chủng loại thì ch-a thực sự phong phú

17

Theo Sở Th-ơng mại Hà Nội , năm 2004

18 Theo Sở Th-ơng mại Hà Nội, năm 2004

http://svnckh.com.vn 30

Về chất l-ợng hàng hoá: Qua điều tra của nhóm đề tài, gần 100% ng-ời

tiêu dùng đánh giá cao về chất l-ợng hàng hoá trong siêu thị và 47% khách hàng cho rằng đây là một trong những yếu tố quan trọng nhất khi họ đ-a ra quyết định

mua hàng trong siêu thị (Phụ lục 5) Theo kết quả điều tra của Vụ chính sách thị

tr-ờng trong n-ớc, Bộ Th-ơng Mại và Viện nghiên cứu Th-ơng Mại vào đầu năm nay thì cũng có trên 65% khách hàng trả lời rằng họ đến siêu thị vì tin

t-ởng vào chất l-ợng hàng hoá bán trong siêu thị

Biểu: 2.5

Lí do khách hàng đến với siêu thị

Đơn vị: %

010203040506070

%

Chấtl-ợng

Vệsinh

Phục

vụ tốt

Hànghoá

mới

Giá cả

phùhợp

Tiệnlợi

Lí do

Nguồn: Khảo sát của Bộ Th-ơng mại và Viện nghiên cứu Th-ơng mại, năm 2006

Hàng hoá khi đ-ợc bày bán trong siêu thị đều phải có nguồn gốc, đ-ợc ghi nhãn mác rõ ràng và phải thoả mãn các tiêu chuẩn nhất định Song, vẫn còn hiện t-ợng ng-ời tiêu dùng mua phải hàng kém chất l-ợng hay hàng quá hạn sử dụng, không rõ nguồn gốc do công tác bảo quản, quản lý hàng trong siêu thị ch-a tốt

Về tỉ lệ hàng Việt Nam trong siêu thị: nếu nh- trong giai đoạn đầu khi

mới ra đời, khách hàng của siêu thị đ-ợc xác định là ng-ời n-ớc ngoài và ng-ời Việt có thu nhập cao thì hiện nay khách hàng đã đ-ợc mở rộng tới ng-ời tiêu dùng có thu nhập trung bình và trung bình khá Vì vậy, các siêu thị tại Hà Nội

http://svnckh.com.vn 31

kinh doanh ngày càng nhiều hàng Việt Nam chất l-ợng cao với giá cả hợp lí Đi tiên phong thực hiện chiến l-ợc ‚nội địa hoá hàng hoá‛ trong siêu thị là chuỗi siêu thị Fivimart với trên 75% (trong số 25.000 mặt hàng) là hàng Việt Nam chất l-ợng cao hoặc hàng hoá liên doanh tại Việt Nam.19

siêu thị ở mức hơi đắt và rất đắt so với các cửa hàng bán lẻ khác (Phụ lục 5)

Nhìn chung, mức độ chênh lệch giá phổ biến giữa siêu thị với các chợ truyền thống là 10%-25%, với các dạng cửa hàng khác là 10%-15% Bảng 2.3 d-ới đây thể hiện giá của một số sản phẩm đ-ợc tiêu thụ th-ờng xuyên trên thị tr-ờng do

nhóm khảo sát

19 Theo điều tra của nhóm nghiên cứu tại siêu thị Fivimart

Nguồn: Khảo sát của nhóm nghiên cứu

Đối với những mặt hàng tiêu dùng phổ biến, đ-ợc quảng cáo mạnh và phân phối rộng khắp nh- các loại sữa hộp, sữa t-ơi, bột giặt, mì ăn liền…giá bán tại các siêu thị t-ơng đối sát với giá thị tr-ờng Còn với hàng hoá ít thông dụng hơn, nhất là các hàng nhập ngoại như rượu, bánh kẹo, mỹ phẩm, quần áo… thì mức giá th-ờng cao hơn giá thị tr-ờng Trong khi đó, tại Metro, giá hàng hoá th-ờng rẻ hơn

từ 10%-15% so với các siêu thị nội địa Mức giá kém cạnh tranh cộng thêm việc niêm yết giá không rõ ràng trên khay và trên sản phẩm khiến ng-ời tiêu dùng vẫn còn nghi ngại khi mua hàng tại các siêu thị trên địa bàn Hà Nội

2.4 Chỉ tiêu về nghệ thuật tr-ng bày hàng hoá

Cách bày biện, trang trí hàng hoá trong siêu thị là một trong những yếu tố quan trọng nhất để thu hút khách hàng đến siêu thị Hàng hoá đ-ợc tr-ng bày một cách ‚nghệ thuật‛ không chỉ giúp cho khách tìm thấy hàng một cách nhanh chóng mà còn kích thích hành vi mua hàng ‚ngẫu hứng‛ của họ Đây là -u thế

mà các loại hình bán lẻ khác khó có đ-ợc ở đa số các siêu thị Hà Nội, công tác tr-ng bày hàng hoá đang ngày càng đ-ợc chú trọng và dần đạt tới tiêu chuẩn của siêu thị Tuy nhiên, tại một số siêu thị, nhất là các siêu thị nhỏ và siêu thị không phân hạng, tuy danh mục hàng hoá khá phong phú nh-ng do quá chú trọng vào

http://svnckh.com.vn 33

số l-ợng hàng hoá mà các quầy hàng, giá đỡ đ-ợc bố trí quá sát nhau làm việc di chuyển trong siêu thị gặp khó khăn Tại nhiều siêu thị, cách bày biện, sắp xếp hàng hoá còn tuỳ tiện, ch-a thật hợp lí, thiếu thẩm mỹ và ch-a đúng nguyên tắc tr-ng bày hàng hoá trong siêu thị

2.5 Chỉ tiêu về hoạt động xúc tiến bán hàng

Trong thời gian gần đây, hoạt động khuyến mại tại các siêu thị trên địa bàn thành phố đã đ-ợc sử dụng khá tốt và linh hoạt với nhiều hình thức nh- : mua nhiều sản phẩm đ-ợc tặng thêm sản phẩm cùng loại, hoặc mua sản phẩm có khối l-ợng 600g nh-ng chỉ phải trả cho 500g, các hình thức tặng quà, quay sổ

xố, giảm giá, phát hành phiếu mua hàng -u đãi, thẻ khách hàng thân thiết Tuy vậy, do quy mô vốn đầu t- của các siêu thị nội địa không lớn nên khả năng tiến hành các hoạt động xúc tiến, đặc biệt là khuyến mại, giảm giá ch-a thể cạnh tranh đ-ợc với các siêu thị n-ớc ngoài nh- Metro, Big C

2.6 Chỉ tiêu về lực l-ợng lao động

Nhìn chung, các siêu thị quy mô nhỏ hoặc quy mô gia đình ở Hà Nội đều

sử dụng số l-ợng nhân viên tối thiểu Với số l-ợng danh mục hàng hoá bày bán

ít và l-ợng khách mua sắm hàng ngày không đông nên các siêu thị nhỏ chỉ có khoảng 20-30 nhân viên Có nhiều siêu thị quy mô gia đình (siêu thị Thái Hà, siêu thị Láng Hạ, Minimart) số nhân viên chỉ từ 10-15 ng-ời, phần lớn đ-ợc biên chế vào các bộ phận bán hàng và thu ngân Điểm chung nhất của các siêu thị này

là việc tổ chức các bộ phận, phòng ban chỉ mang tính t-ơng đối Một ng-ời có thể vừa là nhân viên cung ứng vừa là nhân viên bán hàng Việc thiếu chuyên môn hoá và phân công lao động tại các siêu thị nh- trên rõ ràng sẽ ảnh h-ởng không

nhỏ tới hiệu quả hoạt động của siêu thị

Đối với các siêu thị quy mô lớn, số l-ợng cán bộ quản lí và nhân viên trong siêu thị nhiều hơn, và cách thức tổ chức quản lí, phân công lao động cũng bài bản hơn Ví dụ siêu thị Intimex hiện có trên 500 nhân viên và 2/3 là lao động chính thức; siêu thị Fivimart có gần 600 nhân viên và số lao động có trình độ đại học và trên đại học chiếm gần 60%; trong khi siêu thị Thái Hà có số lao động là

http://svnckh.com.vn 34

21 ng-ời và đa số là nhân viên mới tốt nghiệp trung học phổ thông; siêu thị

Minimart 66 Bà Triệu chỉ có 7 nhân viên; siêu thị Quân Nhân 10 nhân viên,

Trong tổng số lao động làm việc tại siêu thị, phần lớn số nhân viên đ-ợc bố trí làm việc ở các quầy hàng, một số ít đ-ợc bố trí làm việc tại bộ phận thu ngân, kế toán, số khác làm các công việc khác nh- giữ đồ, vệ sinh, bảo vệ Nhìn chung, lực l-ợng lao động trong các siêu thị còn trẻ, hơn 70% trong số họ là lao động nữ Theo

điều tra của Bộ Th-ơng Mại, mức thu nhập trung bình của một nhân viên siêu thị ở

Hà Nội hiện vào khoảng 800.000đ - 1 triệu đồng/tháng (5 năm tr-ớc là 800.000đ/tháng) Mức thu nhập này còn thấp hơn nhiều so với các siêu thị TP Hồ

600.000đ-Chí Minh (trung bình là 1 triệu đồng-1,5 triệu đồng/tháng)

Thêm vào đó, nhân viên bán hàng trong các siêu thị ch-a đ-ợc đào tạo kỹ l-ỡng, ch-a nắm chắc kiến thức về ngành hàng và các mặt hàng trong siêu thị để

có thể t- vấn cho ng-ời tiêu dùng Nghệ thuật giao tiếp với khách hàng cũngch-a tốt Có 17% số khách hàng đ-ợc hỏi cho rằng họ ch-a hài lòng về thái độ phục

vụ trong siêu thị (Phụ lục 5)

2.7 Chỉ tiêu về dịch vụ khách hàng

Dịch vụ khách hàng là yếu tố quan trọng và có ảnh h-ởng lớn đến việc thu hút khách hàng, nhất là trong điều kiện cạnh tranh gay gắt nh- hiện nay Kinh nghiệm cho thấy là có đ-ợc một khách hàng mới sẽ tốn kém gấp nhiều lần so với việc giữ một khách hàng trung thành Tuy nhiên, điều này ch-a đ-ợc các siêu thị

tại Hà Nội phát huy để tạo -u thế so với các siêu thị n-ớc ngoài khác

Về dịch vụ trông giữ xe cho khách: Hầu hết các siêu thị hiện nay đều bố

trí bãi đỗ xe miễn phí cho khách Tuy nhiên, rất nhiều siêu thị loại nhỏ ở Hà Nội

do diện tích chật hẹp nên chỗ để xe không thuận tiện Điều này sẽ khiến ng-ời tiêu dùng ngần ngại khi đến mua hàng tại siêu thị

Về dịch vụ trông giữ đồ tại siêu thị: Nhìn chung, siêu thị nào cũng có tủ

giữ đồ để phòng nạn mất cắp Tuy nhiên, ở một số siêu thị, ngăn tủ quá nhỏ, khoá bị hỏng, lại có quá ít ngăn gửi đồ nên sẽ khiến ng-ời tiêu dùng không an tâm, thoải mái khi xem hàng

http://svnckh.com.vn 35

Một số siêu thị có dịch vụ giao hàng đến tận nhà cho ng-ời mua nh-: siêu

thị Thái Hà, Láng Hạ, Cát Linh Một số khác đã áp dụng ph-ơng thức bán hàng qua

điện thoại Tuy nhiên, cũng có siêu thị chỉ nhận bán hàng qua điện thoại nếu khách hàng mua với số l-ợng lớn nh- siêu thị Fivimart Nhìn chung, đây vẫn là hình thức mới mẻ, ch-a đ-ợc các siêu thị Hà Nội áp dụng th-ờng xuyên

Hiện nay, ngoài việc thanh toán bằng tiền mặt, ngày càng có nhiều siêu thị

chấp nhận thanh toán bằng thẻ thanh toán hay thẻ tín dụng Đây là b-ớc phát

triển mới trong việc hiện đại hoá siêu thị đáp ứng nhu cầu mua sắm của khách hàng

Song có thể nói, dịch vụ khách hàng đ-ợc các siêu thị TP Hồ Chí Minh ứng dụng tốt hơn nhiều so với các siêu thị ở Hà Nội Nhiều dịch vụ mới đã sớm

đ-ợc đ-a vào nh-: bán hàng qua điện thoại, giao hàng tại nhà gói quà, cơm văn phòng… Riêng chuỗi siêu thị Coop Mart của Liên hiệp hợp tác xã Th-ơng mại Sài Gòn đã nhận thanh toán bằng thẻ tín dụng quốc tế Siêu thị này cũng đã liên kết với hệ thống ngân hàng lắp đặt hệ thống máy rút tiền tự động, tổ chức dịch

vụ thu đổi ngoại tệ Trong khi đó, tại các siêu thị ở Hà Nội ta chỉ mới bắt đầu nhận thấy những dịch vụ này trong thời gian gần đây

2.8 Chỉ tiêu về công tác quản lí, bảo quản hàng hoá

Hiện nay, các siêu thị tại Hà Nội đều quản lý hàng hoá nhập, xuất, tồn bằng mã vạch hay phần mềm máy tính thay cho việc ghi chép tr-ớc kia Một số siêu thị còn trang bị hệ thống camera để tránh thất thoát hàng hoá Hệ thống

đông lạnh cũng đ-ợc các siêu thị đầu t- để bảo quản hàng hóa Tuy nhiên, về mặt này thì Metro và Big C vẫn có lợi thế hơn hẳn các siêu thị nội địa

2.9 Chỉ tiêu về th-ơng hiệu

Xây dựng và đầu t- phát triển th-ơng hiệu là vấn đề sống sòn của mỗi doanh nghiệp không kể ngành nghề và lĩnh vực kinh doanh Vì vậy trong kinh doanh siêu thị, các doanh nghiệp cần có nhận thức tốt về việc tạo dựng th-ơng hiệu riêng cho mình để hoạt động kinh doanh trở nên suôn sẻ và đạt hiệu quả

cao Một vấn đề bất cập là có không ít siêu thị tại Hà Nội có tên gọi trùng với tên

đ-ờng phố hoặc quận/huyện nơi đặt địa điểm kinh doanh nh- siêu thị Cát Linh, siêu thị Láng Hạ, siêu thị Thái Hà, siêu thị Kim Liên… Điều này về dài hạn sẽ

2.10 Chỉ tiêu về việc hình thành chuỗi siêu thị

Hầu hết các tên tuổi kinh doanh siêu thị lớn trên thế giới đều có hàng trăm các cửa hàng bán lẻ mang cùng một th-ơng hiệu, tạo thành một hệ thống chuỗi siêu thị rộng khắp toàn cầu Việc hình thành những chuỗi siêu thị nh- vậy không chỉ giúp nhà kinh doanh tiết kiệm chi phí mà còn có vai trò to lớn trong việc định

vị sức mạnh của doanh nghiệp trên thị tr-ờng Tại Hà Nội, ta thấy đã xuất hiện một số chuỗi siêu thị Tuy nhiên, quá trình hình thành siêu thị dạng chuối vẫn

đang ở thời kì mới bắt đầu bởi hiện nay chỉ có rất ít siêu thị kinh doanh theo mô hình này Cụ thể là: chuỗi siêu thị Fivimart với 3 siêu thị đặt ở các quận Ba Đình, Hoàn Kiếm và Hai Bà Tr-ng Chuỗi siêu thị Intimex với 3 siêu thị Intimex Bờ

Hồ, Intimex Hào Nam và Intimex Lạc Trung Chuỗi siêu thị Marko với 3 siêu thị

là Marko 1 (Kim Mã), Marko 2 (Tây Sơn) và Marko 3 (Ngọc Khánh) Ngoài ra, tại Hà Nội còn có siêu thị Sao Hà Nội cũng đang dần hình thành mô hình dạng

chuỗi với 2 siêu thị ở đ-ờng Cát Linh và Phạm Ngọc Thạch

Nh- vậy, đa phần các siêu thị tại Hà Nội vẫn chỉ là những siêu thị kinh doanh độc lập, đơn lẻ Một số ít theo mô hình dạng chuỗi nh-ng số siêu thị trong chuỗi cũng rất hạn chế Doanh nghiệp cần nhận thức rõ tầm quan trọng của vấn

đề này để góp phần thúc đẩy hoạt động kinh doanh của mình tiến xa hơn nữa

http://svnckh.com.vn 37

3 Đánh giá chung về năng lực cạnh tranh của các siêu thị Hà Nội

Từ phân tích về năng lực cạnh tranh nội tại của các siêu thị ở Hà Nội thông qua một số chỉ tiêu cơ bản ở trên, ta thấy năng lực cạnh tranh của các siêu thị ở

Hà Nội hiện nay còn yếu ở rất nhiều mặt nh- khả năng tài chính, nguồn nhân lực, công nghệ, trình độ quản lí, sản phẩm giá cả, chất l-ợng, thể hiện qua một

số điểm sau:

Thứ nhất, số l-ợng siêu thị ở Hà Nội tăng nhanh nh-ng quy mô còn nhỏ và

phân bố bất hợp lí

Thứ hai, trong đa phần các siêu thị (loại 3 và không phân loại), tập hợp hàng

hoá ch-a đủ lớn, chủng loại ch-a phong phú, đa dạng và phù hợp với kinh doanh siêu thị, chất l-ợng ch-a cao, giá cả hàng hoá thiếu cạnh tranh và các dịch vụ

khác còn nghèo nàn

Thứ ba, chất l-ợng và hiệu quả kinh doanh siêu thị ch-a cao và không ổn định Thứ t-, công tác quản lí hoạt động kinh doanh siêu thị còn nhiều yếu kém Thứ năm, việc đầu t- kinh doanh siêu thị theo h-ớng hiện đại và hội nhập

còn hạn chế Cho đến giai đoạn hiện nay, các doanh nghiệp kinh doanh siêu thị ch-a đủ tiếm lực và cũng ch-a thực sự mạnh dạn đầu t- xây dựng các siêu thị theo hướng ‚hiện đại và hội nhập‛ Việc học tập kinh nghiệm kinh doanh của các doanh nghiệp và tập đoàn kinh doanh siêu thị lớn trong khu vực và trên thế giới ch-a đ-ợc quan tâm đúng mức Hiện t-ợng đầu t- kinh doanh có tính chất nhỏ lẻ, thiếu đồng bộ và hiện đại đang là nguyên nhân khiến các doanh nghiệp ch-a bắt kịp và hội nhập với các doanh nghiệp và tập đoàn kinh doanh siêu thị

trong khu vực và trên thế giới

Tuy nhiên, các doanh nghiệp kinh doanh siêu thị tại Hà Nội cũng không phải là không có những lợi thế cạnh tranh nhất định Những lợi thế này chính là

ở mạng l-ới siêu thị rộng khắp, thị phần trong n-ớc, và sự thông hiểu môi

tr-ờng kinh doanh, tập quán tiêu dùng trong n-ớc so với các tập đoàn n-ớc

ngoài Trong khi các siêu thị n-ớc ngoài với quy mô lớn cần phải tìm kiếm những vị trí xa trung tâm, có không gian rộng lớn, thì với một địa điểm gần khu

http://svnckh.com.vn 38

dân c- và ngay tại trung tâm thành phố, các siêu thị trong n-ớc dễ hấp dẫn ng-ời tiêu dùng hơn về sự tiện lợi trong mua sắm hàng ngày của họ Bởi trong số 9 tiêu chí đ-ợc đ-a ra nói về tầm quan trọng khi lựa chọn siêu thị thì có tới 55% khách

hàng coi vị trí là yếu tố quan trọng nhất khi lựa chọn siêu thị (Phụ lục 5)

Thêm nữa, đặc điểm thị tr-ờng địa ph-ơng sẽ là yếu tố quyết định thành công cho mô hình bán lẻ Rõ ràng là không ai am hiểu thị tr-ờng trong n-ớc bằng chính những doanh nghiệp trong n-ớc Đã có rất nhiều kinh nghiệm thất bại của các tập đoàn lớn trên thế giới khi thâm nhập vào thị tr-ờng nội địa Việt Nam trong đầu những năm 90 do không am hiểu kĩ đặc điểm nhu cầu thị tr-ờng

này (nh- 2 tập đoàn Masan, Daily của Mỹ)

Song, những lợi thế này không phải là những lợi thế cao cấp và về mặt dài hạn

sẽ dễ bị mất đi Do đó sẽ làm yếu năng lực cạnh tranh của các siêu thị Hà Nội Bản thân sự am hiểu môi tr-ờng kinh doanh, luật pháp và tập quán tiêu dùng là một lợi thế quan trọng song các siêu thị n-ớc ngoài có thể khắc phục đ-ợc thông qua việc tuyển dụng những nhà quản lí Việt Nam Vì thế những lợi thế hiện nay của các siêu thị chỉ mang tính tạm thời và rất dễ bị mất đi nếu các doanh nghiệp kinh doanh siêu thị trong n-ớc không có biện pháp đổi mới, huyển hoá những lợi thế này thành những lợi thế cao cấp hơn, khó bị bắt ch-ớc hay bị mất đi hơn

Hơn nữa, những lợi thế trên chỉ mang tính giới hạn trên thị tr-ờng

trong n-ớc Nếu xét trên giác độ cạnh tranh quốc tế thì hầu nh- các siêu thị

Hà Nội không có một lợi thế nào Do đó, các doanh nghiệp trong n-ớc cần

nhận thức đ-ợc vẫn đề này để có b-ớc đi phù hợp, tạo sự đột phá cho ngành kinh doanh bán lẻ trong n-ớc

Tóm lại , hệ thống siêu thị tại Hà Nội hiện nay tuy đang phải đối mặt với nhiều thách thức to lớn cả từ môi tr-ờng bên ngoài cũng nh- môi tr-ờng bên trong doanh nghiệp nh-ng cũng có không ít những cơ hội phát triển Các doanh nghiệp kinh doanh siêu thị trên địa bàn Hà Nội làm thế nào để tận dụng tốt những cơ hội đó? Ch-ơng 3 của đề tài sẽ góp phần làm sáng tỏ vấn đề này

thủ n-ớc ngoài

1 Quy định của các hiệp định song ph-ơng và đa ph-ơng

Trong thời gian tới, chúng ta sẽ đứng tr-ớc thời điểm phải thực hiện những cam kết th-ơng mại Cụ thể là đến năm 2006, n-ớc ta phải hoàn thành ch-ơng trình CEPT/AFTA trong việc giảm thuế nhập khẩu một loạt các danh mục hàng hoá đã cam kết Trong đó, mức thuế nhập khẩu của nhiều mặt hàng có nguồn gốc từ Asean sẽ là 0-5% Theo hiệp định th-ơng mại Việt-Mỹ, Việt Nam cũng sẽ phải mở cửa thị tr-ờng phân phối vào năm 2007 Cùng với đó là nhiều chế độ -u

đãi khác đối với các doanh nghiệp Hoa Kì nh-: đ-ợc phép thành lập doanh nghiệp 100% vốn Hoa Kỳ tại Việt Nam, v… v Cam kết trong hiệp định bảo hộ

và xúc tiến đầu t- Việt – Nhật cũng đòi hỏi chúng ta phải mở rộng cửa hơn nữa Trong khuôn khổ hiệp định th-ơg mại tự do Asean - Trung Quốc (ACFTA), chúng ta cũng bị ràng buộc bởi ch-ơng trình thu hoạch sớm EHP… Những cam kết song ph-ơng và đa ph-ơng một mặt sẽ đẩy nhanh quá trình hội nhập của n-ớc ta nh-ng mặt khác cũng đặt các doanh nghiệp trong n-ớc đứng tr-ớc sức ép cạnh tranh vô cùng khốc liệt D-ới đây là một số cam kết th-ơng mại quan trọng

mà Việt Nam đã ký kết

1.1 Ch-ơng trình thuế quan -u đãi có hiệu lực chung CEPT

Với mục tiêu thiết lập một khu vực mậu dịch tự do AFTA, các n-ớc Đông Nam á đã tiến hành ch-ơng trình CEPT để giảm mức thuế quan xuống còn 0-5% đối với hàng hoá buôn bán giữa các thành viên ASEAN Mốc giảm thuế với các n-ớc khác là 2003, còn với Việt Nam, Lào là 2006, Campuchia là 2010 Nh- vậy đến hết năm nay là thời hạn cuối cùng để chúng ta hoàn thành việc cắt giảm

http://svnckh.com.vn 40

thuế với các mặt hàng đã cam kết Cụ thể số l-ợng danh mục giảm thuế của Việt Nam nh- sau:

Danh sách miễn giảm thuế

Danh sách loại trừ tạm thời

Danh sách loại trừ chung

Danh sách nhạy cảm Tổng

Nguồn: Ban th- ký Asean

Theo đó, hàng hoá từ các n-ớc Asean sẽ có điều kiện thuận lợi để thâm nhập vào thị tr-ờng Việt Nam Đặc biệt trong thời gian gần đây, một số hãng bán

lẻ nh- Parkson (Malaysia), South Asia Investment PTE (Singapore) đang triển khai nhiều dự án đầu t- kinh doanh trong lĩnh vực bán lẻ tại n-ớc ta

1.2 Hiệp định hợp tác Việt Nam - Cộng đồng Châu Âu

Hiệp định hợp tác mà Việt Nam đã ký với Cộng đồng Châu Âu quy định hai bên sẽ dành cho nhau đối xử tối huệ quốc về th-ơng mại (Điều 3) Điều này

đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp của EU sẽ đ-ợc đối xử nh- đối với các doanh nghiệp n-ớc ngoài khác Đồng thời, theo điều 4, hai bên cũng cam kết sẽ phát triển trao đổi th-ơng mại và tăng c-ờng khả năng tiếp cận thị tr-ờng đến mức cao nhất có thể, khuyến khích trao đổi thông tin về cơ hội thị tr-ờng Hai bên cũng sẽ dành cho nhau điều kiện thuận lợi trong hoạt động xuất nhập khẩu thông qua việc loại bỏ hàng rào th-ơng mại, nhất là hàng rào phi thuế quan Với những cam kết trên, thị tr-ờng Việt Nam sẽ ngày càng mở cửa đối với các doanh nghiệp châu Âu Điều này sẽ mở đ-ờng để Carrefour (Pháp), Tesco (Anh), Lidl (Đức)… xâm nhập vào lĩnh vực bán lẻ của n-ớc ta

1.3 Hiệp định th-ơng mại Việt-Mỹ

Hiệp định Việt-Mỹ có những quy định rất rõ về th-ơng mại hàng hoá Theo đó, hai bên sẽ dành cho nhau lập tức và vô điều kiện quy tắc tối huệ quốc

đối với hàng hoá xuất nhập khẩu; thuế quan; ph-ơng thức thanh toán; thủ tục hải quan, quá cảnh, l-u kho, chuyển tải; hạn ngạch, giấy phép; quy định liên quan

đến mua bán, vận tải, phân phối hàng hoá trong thị trường nội địa,…