Bài giảng Tin học ứng dụng trong kinh doanh 1: Chương 6 ĐH Tôn Đức Thắng

CHƯƠNG 6.PHÂN TÍCH ĐIỂM HOÀ VỐN & BÀI TOÁN TỐI ƯU... • Đối với các doanh nghiệp sản xuất hoạt động theo cơ chế thị trường như hiện nay, thì việc đa dạng hoá các mặt hàng sản xuất, kin

CHƯƠNG 6.

PHÂN TÍCH ĐIỂM HOÀ VỐN

& BÀI TOÁN TỐI ƯU

• Giới thiệu

• Tóm lượt lý thuyết hòa vốn

• Xác định chỉ tiêu hòa vốn

• Điểm hòa vốn

• Bài toán điểm hòa vốn

• Dùng Goal Seek

• Vẽ đồ thị

• Ứng dụng Excel trong dự báo kinh tế

1 PHÂN TÍCH ĐIỂM HOÀ VỐN

• Đối với các doanh nghiệp sản xuất hoạt động theo cơ chế thị trường như hiện nay, thì việc đa dạng hoá các mặt hàng sản xuất, kinh doanh ở từng doanh nghiệp là điều tất yếu để các doanh nghiệp tồn tại và phát triển

1.1 GIỚI THIỆU

• Phân tích điểm hòa vốn là một trong những

nội dung phân tích chính cho việc xây dựng kế hoạch kinh doanh

– Phân tích điểm hòa vốn giúp cho nhà quản lý

có thể dự đoán khả năng cạnh tranh và mức chịu đựng của công ty trong trường hợp môi trường kinh doanh bất lợi.

– Phân tích điểm hòa vốn giúp nhà quản lý có

những quyết sách về giá bán và sản lượng tiêu thụ để đạt hiệu quả kinh doanh mong muốn

1.1 GIỚI THIỆU

• Mối quan hệ giữa doanh thu, chi phí, lợi nhuận

• Chi phí sản xuất kinh doanh của công ty

• Mối quan hệ giữa sản lượng, biến phí, định phí tác động đến hiệu quả kinh doanh

1.2 TÓM LƯỢC LÝ THUYẾT HOÀ VỐN

• Một doanh nghiệp (sản xuất thương mại dịch vụ) khi tính kết quả kinh doanh của một kỳ SXKD (tháng, quý, năm) đều dựa trên các số liệu cơ bản như sau:

TỔNG TÀI SẢN = TỔNG NGUỒN VỐN

(TS lưu động + TS cố định) (Nợ+ Vốn chủ sở hữu)

1.3 MỐI QUAN HỆ GIỮA DOANH THU, CHI PHÍ, LỢI NHUẬN

1 Doanh thu

2 Thuế VAT, giảm giá hàng hóa

3 Doanh thu thuần =1-2

4 Tổng Chi phí SXKD

5 Lợi nhuận SXKD trước thuế =3-4

6 Thu nhập bất thường

7 Chi phí bất thường

8 Tổng lợi nhuận trước thuế =5+6-7

9 Thuế thu nhập =8 * tỷ suất thuế TN (32%)

10 Lợi nhuận sau thuế =8-9

11 ROA (tỷ suất lợi nhuận trên tổng vốn

kinh doanh) 10/tổng vốn kinh doanh

12 ROE (tỷ suất lợi nhuận trên vốn sở hữu) 10/vốn sở hữu

1.3 MỐI QUAN HỆ GIỮA DOANH THU, CHI PHÍ, LỢI NHUẬN

• Nếu lợi nhuận sau thuế >0 thì DN được xem

như hoạt động có hiệu quả Tuy nhiên để DN

hoạt động có hiệu quả thế nào thì phải xem

ROE lớn hơn bao nhiêu so với lãi suất huy

động dài hạn của ngân hàng cùng kỳ.

1.3 MỐI QUAN HỆ GIỮA DOANH THU, CHI PHÍ, LỢI NHUẬN

• Chi phí SXKD của công ty là là toàn bộ các khoản chi phí đã bỏ ra trong kỳ hoặc chi phí đã bỏ ra trong kỳ trước để phục vụ cho kỳ này

Biến phí

(Khả biến)

- Nguyên vật liệu, điện, nước và phụ tùng

- Nhân công sản xuất

- Quảng cáo

- Lãi vay vốn lưu động

Định phí

(bất biến)

- Khấu hao tài sản cố định

- Chi phí quản lý công ty

- Lãi vay vốn đầu tư

1.3.1 CHI PHÍ SẢN XUẤT KINH DOANH CỦA CÔNG TY

Tổng doanh thu thuần

577

CTy B

6200530066834209

626

CTy C

960081001901310328

983

CTy D

93008700715(155)(29)(86)Tổng vốn

• Khi phân tích hoạt động kinh doanh trong 1 năm, ta rút ra các nhận định:

– Đơn vị có lãi là chấp nhận được

– Thông thường đơn vị hoạt động có hiệu quả là ROE cao hơn tỷ suất lãi vay dài hạn của ngân hàng.

– Trong các đơn vị hoạt động có lãi, về mặt hiệu quả tài chính thuần túy thì đơn vị có ROE cao hơn sẽ có hiệu quả hơn, tức hiệu suất đồng vốn cao hơn

1.3.3 CHI PHÍ SẢN XUẤT KINH DOANH CỦA CÔNG TY

• Trong hoạt động SXKD, việc chọn lựa quy mô công suất của thiết bị

nhà xưởng, tính năng của thiết bị sẽ tác động đến hiệu quả kinh

doanh thông qua mối liên hệ giữa sản lượng, biến phí, định phí Có

những đặc điểm sau:

1.3.4 MỐI QUAN HỆ GIỮA SẢN LƯỢNG, BIẾN PHÍ, ĐỊNH PHÍ TÁC ĐỘNG ĐẾN HIỆU QUẢ KINH DOANH

-Nếu SX đủ công suất giúp giá thành 1 ĐVSP thấp, đây là yếu tố quan trọng trong cạnh tranh

-Định phí lớn cho chi phí

đầu tư lớn khiến số khấu hao lớn.

-Trong trường hợp SX không đủ công suất làm giá thành trên 1 ĐVSP cao dẫn đến kinh doanh không hiệu quả

Công nghệ

cũ -> công

suất thấp

-Định phí thấp do chi phí

đầu tư ít số khấu hao lớn.

-Ít bị áp lực về sản lượng tiêu thụ

 Sản lượng hoà vốn

 Doanh thu hoà vốn

 Thời gian hoà vốn

1.4 XÁC ĐỊNH CHỈ TIÊU HÒA VỐN

• Sản lượng hòa vốn cho biết với giá bán đã định, số lượng sản phẩm cần sản xuất và tiêu thụ thấp nhất là bao nhiêu để doanh nghiệp hòa vốn

– Q: sản lượng hòa vốn

• Doanh thu hoà vốn là doanh số mà doanh nghiệp thu được chỉ đủ bù đắp chi phí sản xuất kinh doanh.

Doanh thu hoà

1.4.2 DOANH THU HÒA VỐN

• Thời gian hoà vốn là thời gian cần thiết để doanh nghiệp sản xuất và tiêu thụ một khối lượng sản phẩm trên thị trường có tổng doanh thu bằng tổng chi phí, doanh nghiệp không có lãi và cũng không bị lỗ.

Thời gian hoà vốn = Doanh thu hoà vốn x 12 tháng

Doanh thu bán hàng cả năm

1.4 3 THỜI GIAN HOÀ VỐN

• Điểm hòa vốn là điểm mà tại đó Tổng doanh thu bằng Tổng chi phí Hay nói cách khác thì tại điểm hòa vốn, doanh nghiệp bắt đầu sẽ thu được lợi nhuận.

1.4.4 ĐIỂM HOÀ VỐN

• Giới thiệu

• Bài toán minh họa

1.5 BÀI TOÁN ĐIỂM HOÀ VỐN

• Trong hoạt động sản xuất kinh doanh, câu hỏi thường đặt ra là sản xuất hay bán bao nhiêu sản phẩm để cân bằng giữa thu nhập và chi phí, nghĩa là khi đó doanh nghiệp được hòa vốn Dưới đây là tóm tắt lý thuyết:

• Số liệu cần có: F: định phí

v: biến phí đơn vị r: giá bán đơn vị

• Biến Q: sản lượng

• Biến trung gian TC: Tổng chi phí

DT: Tổng thu nhập

1.5.1 GIỚI THIỆU

• Hàm mục tiêu: LN: Lợi nhuận

Điểm hoà vốn là điểm mà tại đó lợi nhuận bằng 0

 Điểm hoà vốn

Để giải bài toán điểm hòa vốn ta cần: xác định các dữ liệu,

các biến, hàm mục tiêu và các mối quan hệ giữa các biến .

1.5.1 GIỚI THIỆU

• Định phí là 5 triệu đồng, giá bán sản phẩm là 14.000 đồng

và chi phí để sản xuất một đơn vị sản phẩm là 6.000 đồng Xác định điểm hòa vốn và vẽ đồ thị

• Tính điểm hòa vốn

• Cách 1 Dùng công thức tính điểm hòa vốn

Công thức tính điểm hoà vốn là

• B2 Chọn ô có địa chỉ B12, sau đó chọn Menu

Data  What-If Analysis  Goal Seek… Khai

báo các thông số như hình bên dưới.

Dùng Goal Seek

1.5.2 BÀI TOÁN MINH HỌA

• B3 Nhấp nút OK để chạy Goal Seek Kết quả cần tìm sẽ hiển thị tại ô B7 (sản lượng) và giá trị của hàm mục tiêu lợi nhuận tại B12 lúc này bằng 0.

Dùng Goal Seek

1.5.2 BÀI TOÁN MINH HOẠ

• B1 Lập bảng số liệu cần thiết cho vẽ đồ thị.

 Tự nhập vào các giá trị trong vùng B15:H15

 Lập công thức cho các ô B16:H20 theo các

quan hệ trình bày ở phần tóm tắt lý thuyết và xem phần ghi chú trong hình

1.6 ĐỒ THỊ ĐIỂM HÒA VỐN

1.6 ĐỒ THỊ ĐIỂM HÒA VỐN

• B2 Chọn vùng địa chỉ A15:H20, sau đó vào menu Insert  click vào biểu tưởng Scatter

như dưới đây

1.6 ĐỒ THỊ ĐIỂM HÒA VỐN

• B3 Sử dụng phần chart layout để hiệu chỉnh

biểu đồ hiện thị thêm các thông số theo ý muốn

1.6 ĐỒ THỊ ĐIỂM HÒA VỐN

1.6 ĐỒ THỊ ĐIỂM HÒA VỐN

• Cơ sở lý thuyết của của bài toán tối ưu.

• Các bước xây dựng bài toán tối ưu trên máy tính.

• Bài toán lập kế hoạch sản xuất.

• Bài toán nguyên vật liệu.

• Bài toán khẩu phần ăn.

• Bài toán vận tải

2 BÀI TOÁN TỐI ƯU

• Cho trước: một hàm f : A -> R từ tập hợp A tới tập số

thực Tìm: một phần tử x0 thuộc A sao cho f(x0) ≤ f(x) với mọi x thuộc A ("cực tiểu hóa") hoặc sao cho f(x0) ≥ f(x) với mọi x thuộc A ("cực đại hóa").

– Miền xác định A của hàm f được gọi là không gian tìm kiếm, thường được xác định bởi một tập các ràng buộc, các đẳng thức hay bất đẳng thức mà các thành viên của A phải thỏa mãn.

– Hàm f được gọi là hàm mục tiêu, hoặc hàm chi phí Lời giải khả thi nào cực tiểu hóa (hoặc cực đại hóa, nếu đó là mục đích) hàm mục tiêu

2.1 Cơ sở lý thuyết của của bài toán

tối ưu

Xác định hàm mục tiêu

2.2 Các bước xây dựng bài toán tối ưu

LẬP MÔ HÌNH

Bước 1 : Xác định và đặt tên biến

• Biến quyết định: Kiểm soát được

• Biến ngoài: Ảnh hưởng nhưng không kiểm soát được 

Tham số của bài toán

• Biến trung gian: Làm rõ ý nghia của bài toán hơn.

 Phải đặt tên cho các biết

V í dụ : x1 – Chọn xe đạp; c1 – Chi phí xe đạp; v- Giá vé xe bus…

2.2 Các bước xây dựng bài toán tối ưu

LẬP MÔ HÌNH

Bước 2 : Xác định mục tiêu  hàm mục tiêu

Xác định mục tiêu và biểu diễn dưới dạng hàm mục tiêu (Hàm theo biến quyết định ở bước 1 và dạng mục tiêu là Min/Max

Z(x) = CX  min/max/const

Ví dụ : Tối đa hóa lợi nhuận

Lợi nhuận = Z(x) = c1x1 + c2x2 + c3x3  max

Ví dụ : Tối thiểu hóa chi phí

Chi phí = Z(x) = c x + c x + c x  max

2.2 Các bước xây dựng bài toán tối ưu

LẬP MÔ HÌNH

Bước 3 : Xác định hệ ràng buộc

Xác định các ràng buộc đối với bài toán và biểu diễn dưới dạng phương trình hay bất phương trình theo quyết định.

Lưu ý: ràng buộc tự nhiên: Giá trị không âm.

2.2 Các bước xây dựng bài toán tối ưu

Bài tập: Mô hinh bài toán điểm hòa vốn (BEP)

Biến quyết định Hàm mục tiêu

Tham số P = TR - TC = 0

V : biến phí đơn vị TR = r Q

• Thu thập đầy đủ,

• Công cụ dùng Solver

hoặc Goal Seek

Tìm lời giải

Xác định vấn đề Lập mô hình

Tổ chức dữ liệu

2.2 Các bước xây dựng bài toán tối ưu

• Solver là một công cụ cấp cao của excel, nhưng có ít người biết đến nó.

• Solver có rất nhiều ứng dụng, từ kinh doanh, marketing, xây dựng thời gian biểu, đầu tư cổ phiếu, giải bài toán quy hoạch tuyến tính… Đều có thể dụng solver và giải chúng một cách nhẹ nhàng.

• Giả sử bạn có một số tiền tiêu vặt hàng tháng, làm sao

để cân đối các khoản chi tiêu để ăn sáng, xăng xe, mua sách vở và bao bạn gái nữa…

GIỚI THIỆU SOLVER

B1 Chọn Menu File  Option 

Add-Ins  Manage  Excel Add-Add-Ins  Chọn

Solver Add-Ins  Ok

B2 Vào Menu Data  Chọn

Solver

CÔNG CỤ SOLVER

• Đánh giá độ ổn định của lời giải đối với dữ liệu và mô hình.

• Dữ liệu: dùng nhiều nguồn khác nhau

• Mô hình: Phân tích độ nhạy 

khi nào phải điều chỉnh mô

hình khi “input” thay đổi

Thử nghiệm lời giải

Thử nghiệm lời giải Tìm lời giải

• Một doanh nghiệp sản xuất quần áo, có một máy sản xuất quần

và hai máy sản xuất áo Công suất tối đa của máy sản xuất quần

là 5000 bộ/ Tháng Công xuất tối đa của máy sản xuất áo là

10000 bộ/Tháng Tổng vốn công ty chi tiêu cho sản xuất hàng tháng là 500 triệu đồng Chi phí sản xuất 1 quần là: 60000 đ/bộ Chi phí sản xuất 1 áo là: 40000 đ/bộ Giá bán một quần là: 100

000 đ/bộ Giá bán một áo là 65 000 đ/bộ

• Mục tiêu của công ty là tối đa hóa lợi nhuận Anh/Chị hãy tính số lượng quần, số lượng áo cần thiết sản xuất, và lợi nhuận hàng tháng của công ty.

2.3 Bài toán lập kế hoạch sản xuất

• Bước 1: Xác định biến các biến

 Biến quyết định: Gọi x1 là số lượng quần, x2 là số lượng áo cần phải sản

xuất

 Xác định tham số : a1: giá quần, a2: giá áo; b1:chi phí quần, b2:chi phí áo

• Bước 2: xác định hàm mục tiêu

Mục tiêu là tối đa lợi nhuận ta có:

P= P(quần) + P(áo)  max

=> c1.x1 + c2.x2 max

(c1= a1 – b1),(c2 = a2 – b2)

2.3 Bài toán lập kế hoạch sản xuất

Bước 3:Xác định ràng buộc

• Ràng buộc chi phí: 60000x1 + 40000x2

<=500.000.000

• Công suất quần: x1<=5000

• Công suất áo: x2<= 10000

• Ràng buộc tự nhiên: x1>=0, x2>=0

2.3 Bài toán lập kế hoạch sản xuất

Bước 4: Thiết lập dữ liệu cho bài toán

2.3 Bài toán lập kế hoạch sản xuất

Bước 5 Tìm lời giải bằng Solver

Các ẩn

Nhập/

thay đổi các ràng buộc

Bước 5 Tìm lời giải bằng Solver

Giữ lại kết

quả ban đầu

Báo cáo bảng kết quả Answer

Bước 5 Tìm lời giải bằng Solver

2.3 Bài toán lập kế hoạch sản xuất

Một nhà máy có khả năng sản xuất n loại sản phẩm Để sản xuất các sản phẩm này cần phải sử dụng m loại nguyên vật

liệu Biết rằng:

đơn vị sản phẩm loại j

(với i = 1,m và j = 1,n)

2.4 Bài toán nguyên vật liệu

2.4 Bài toán nguyên vật liệu

2.4 Bài toán nguyên vật liệu

2.4 Bài toán nguyên vật liệu

Vậy mô hình toán học của bài toán nguyên vật liệu có thể phát biểu theo mô hình bài toán quan hệ tuyến tính

MÔ TẢ BÀI TOÁN

Bước 1 Lập mô hình

Bước 2 Tổ chức dữ liệu

Bước 3 Thiết lập trên Solver

KẾT QUẢ

KẾT QUẢ

SOLVER

• Phương án tối ưu (phương án cực biên) là x = (200, 0, 0, 0, 200) với f(x) max = 124 000 Hay phương án sản xuất tối ưu của nhà máy

là sản xuất 200 đơn vị sản phẩm 1 và 200 đơn

vị sản phẩm 5 khi đó lợi nhuận tối ưu đạt được là 124 000 đơn vị tiền tệ Không có nguyên liệu nào bị lãng phí.

Phân tích kết quả

Bài toán ErosLib

Bài toán: ErosLib

Nhà hàng Gà rán EFC cần xác định phương án chế biến 4 loại thực phẩm hiệu quả nhất dựa trên các số liệu sau

Gà viên (1) Cánh gà (2) Đùi gà (3) Ức gà (4) Nguyên liệu 2 3 4 7

Giá bán $4 $6 $7 $8

Mỗi ngày EFC có thể mua tối đa 4600 đv nguyên liệu và có

thể huy động tối đa 5000 giờ LĐ Theo hợp đồng đã ký, EFC

phải giao đúng 950 đv thực phẩm các loại trong đó ít nhất

400 đv ức gà

• B1: Xác định biến quyết định

• B2: Xác định hàm mục tiêu

• B3: Xác định các ràng buộc

Lập mô hình

• Người ta cần có một lượng (tối thiểu) chất dinh dưỡng i=1,2, ,m do các thức ăn j=1,2, ,n cung cấp Gọi:

– aij là số lượng chất dinh dưỡng loại i có trong 1 đơn vị thức ăn loại j (i=1,2, ,m) và (j=1,2, , n)

– bi là nhu cầu tối thiểu về loại dinh dưỡng i

– cj là giá mua một đơn vị thức ăn loại j

• Vấn đề đặt ra là phải mua các loại thức ăn như thế nào để tổng chi phí bỏ ra là ít nhất mà vẫn đáp ứng được yêu cầu về dinh dưỡng Vấn đề này được giải quyết theo mô hình sau đây:

2.5 Bài toán khẩu phần ăn

• Gọi xj ≥0 (j= 1,2, ,n) là số lượng thức ăn thứ j cần mua.

• Tổng chi phí cho việc mua thức ăn là:

• Vì chi phí bỏ ra để mua thức ăn phải là thấp nhất nên

Tìm min z = c1x1 + c2x2 + + cnxn

• Lượng dinh dưỡng i thu được từ thức ăn 1 là : ai1x1

• Lượng dinh dưỡng i thu được từ thức ăn 2 là : ai2x2

• Lượng dinh dưỡng i thu được từ thức ăn n là : ainxn

2.5 Bài toán khẩu phần ăn

2.5 Bài toán khẩu phần ăn

Vì lượng dinh dưỡng thứ i thu được phải thỏa yêu cầu về dinh dưỡng loại đó nên có ràng buộc sau:

ai1x1+ai2x2+ +ainxn ≥ bi (i=1 m)

Tóm lại, bài toán dẫn đến mô hình sau đây:

Tìm min Z = c1x1 + c2x2 +…+cnxnThỏa mãn các ràng buộc:

• Chuyên gia dinh dưỡng định thành lập một thực đơn gồm 2 loại thực phẩm chính A và B Cứ một (trăm gram):

– Thực phẩm A chứa 2 đơn vị chất béo, 1 đơn carbohydrate và 4 đơn vị protein.

– Thực phẩm B chứa 3 đơn vị chất béo, 3 đơn vị carbohydrate

và 3 đơn vị protein.

• Nếu một (trăm gram) thực phẩm A giá 20 (ngàn đồng) và một (trăm gram) thực phẩm B giá 25 (ngàn đồng) Nhà dinh dưỡng muốn thức ăn phải cung cấp ít nhất 18 đơn vị chất béo, 12 đơn vị carbohydrate và 24 đơn vị protein Bao nhiêu (trăm gram) thực

MÔ TẢ BÀI TOÁN

Lập mô hình

• B1: Xác định biến quyết định

• B2: Xác định hàm mục tiêu

• B3: Xác định các ràng buộc

• Có m kho hàng cùng chứa một loại hàng

hoá, lượng hàng có ở kho i là a i (i = 1,m).

• Có n địa điểm tiêu thụ loại hàng nói trên,

với nhu cầu tiêu thụ ở điểm j là b j (j = 1, n).

• Biết c ij là cước phí vận chuyển một đơn vị

hàng hoá từ kho i đến điểm tiêu thụ j.

2.6 BÀI TOÁN VẬN TẢI