PHÁT HUY GIÁ TR( C)NH QUAN CÔNG TRÌNH TÔN GIÁO BÊN BỜ SÔNG TÔ L(CH

Trong hC thKng ;y, Tô LHch không phDi dòng sông l3n nh;t c6a Hà NPi, nh2ng nó 9óng mPt vai trò lHch sM quan tr8ng trong s4 hình thành và phát tri?n c6a 9ô thH... 9ô thH, lu@n vAn nghiên

B! XÂY D"NG

TR!"NG #$I H%C KI&N TRÚC HÀ N'I

B! V#N HÓA VÀ TRAO $%I

SV: BÙI DUY !"C – CHP9

Phát huy giá tr! c"nh quan công trình tôn giáo bên b# sông Tô L!ch – !#a $i%m nghiên c&u : khu v'c Chùa B(ng A

và !ình th) Chu V*n An,

3

M-c l-c

L*i c+m ,n 2 !

V.n /0 /1t ra và quá trình phát tri2n c3a /0 tài 5 !

1 L7 do l4a ch8n 9: tài 5!

2 Các v;n 9: 9<t ra và ph=m vi nghiên c>u 6!

3 H23ng phát tri?n c6a lu@n vAn 6!

4 C;u trúc lu@n vAn 6!

5 Lu@n ch>ng khoa h8c 7!

6 Ph2Bng pháp nghiên c>u 8!

Ch4,ng I: Ph4,ng pháp ti5p c6n l7 thuy5t 1.1 Khái niCm cDnh quan 10!

1.1.1! CDnh quan là gì ? 10!

1.2 CDnh quan và nBi thE t4 12!

1.3 +nh h2Fng c6a cDnh quan tôn giáo 9Gn không gian 9ô thH 13!

1.3.1 $Ha l7 và tôn giáo tham gia vào bDn sIc c6a 9ô thH 13!

1.3.2 CDnh quan nBi thE t4 trong cB c;u 9ô thH 14!

1.3.3 CDnh quan nBi thE t4 và s4 phát tri?n b:n vJng c6a thành phK 15!

1.4 KGt lu@n 16!

Ch4,ng II: #o8n cu9i c3a dòng sông huy0n tho8i

2.1 S4 biGn 9Li lHch sM v: cDnh quan c6a dòng sông 17!

2.1.1 NhJng hi?u biGt v: lãnh thL 17!

2.1.2 Dòng sông nh2 con rNng c6a thành phK 20!

2.1.3 S4 thay 9Li cDnh quan c6a sông 22!

2.1.4 V;n 9: môi tr2Eng và hC sinh thái 26!

2.2 Hình thái h8c c6a các làng ven sông 29!

2.3 NBi thE t4 trong cDnh quan 9ô thH c6a làng Thanh LiCt và BOng A 34!

2.3.1 NBi thE t4 trong kGt c;u không gian 9ô thH và c;u trúc cDnh quan 34!

2.3.2 NBi thE t4 và các công trình tôn giáo 37!

2.3.3 NBi thE t4 và m=ng l23i 92Eng giao thông 40!

2.3.4 NBi thE t4 và không gian cây xanh m<t n23c 43!

2.3.5 NBi thE t4 , không gian công c:ng và ho=t 9Png sinh sKng c6a ng2Ei dân 50!

2.4 Thách th>c 9<t ra 54!

Ch4,ng III: Quanh chùa Bàng A và /0n th* Chu V;n An 56 !

3.1 Gi3i h=n và mKi liên hC 56!

3.1.1 NhJng gi3i h=n 56!

3.1.2 MKi quan hC trong ngoài 59!

3.2 Thành tK 9ô thH 61!

3.3 $<c tr2ng và giá trH cDnh quan tôn giáo t=i 9Ha 9i?m nghiên c>u 64!

3.3.1! Giá trH lHch sM 64!

SV: BÙI DUY !"C – CHP9

Phát huy giá tr! c"nh quan công trình tôn giáo bên b# sông Tô L!ch – !#a $i%m nghiên c&u : khu v'c Chùa B(ng A

và !ình th) Chu V*n An,

4

3.3.2! Giá trH kiGn trúc 68!

3.3.3 Giá trH sM dQng 77!

3.3.4 Giá trH môi tr2Eng và cDnh quan 79!

3.4 KiGn trúc nhà F xung quanh nBi thE t4 81!

3.2.1 Nhà cao tRng 81!

3.2.2 Nhà Kng 81!

3.2.3 BiCt th4 82!

3.2.4 Nhà truy:n thKng 82!

3.2.5 Nhà t=m 82!

3.4 TLng hSp 86

Ch4,ng IV: #0 xu.t 4.1 KiGn trúc và di sDn 88!

4.1.1 BDo tNn, phát huy giá trH công trình tôn giáo 88!

4.1.2 KGt nTi con ng2Ei – công trình – t4 nhiên 90!

4.2 Môi tr2Eng và t4 nhiên 96!

4.2.1 CDi t=o môi tr2Eng và cDnh quan t4 nhiên 96!

4.2.2 Công viên xanh bên sông 99!

4.3 Không gian công nhi:u tRng b@c và liên kGt cPng 9Nng 105!

4.3.1 Không gian công cPng nhi:u tRng b@c 105!

4.3.2 Liên kGt cPng 9Nng 107!

4.4 KGt nKi và di chuy?n 112!

4.4.1 T=o thêm nhJng yGu tK liên kGt và khai thác tuyGn du lHch vAn hóa ven sông 112!

4.4.2 S4 tiGp c@n cho m8i ng2Ei 112!

K5t lu6n 118 !

Tài li<u tham kh+o 120 !

Trích d=n 123 !

SV: BÙI DUY !"C – CHP9

Phát huy giá tr! c"nh quan công trình tôn giáo bên b# sông Tô L!ch – !#a $i%m nghiên c&u : khu v'c Chùa B(ng A

và !ình th) Chu V*n An,

5

Phát huy giá tr> c+nh quan công trình tôn

v4c Chùa BOng A và $ình thE Chu VAn An

V.n /0 /1t ra và quá trình phát tri2n c3a /0 tài

1 L7 do l?a ch@n /0 tài

" MTi ng2Ei trong chúng ta 9:u sinh ra và gIn li:n v3i mPt dòng chDy, trên tD ng=n

hay hJu ng=n c6a mPt con suKi, mPt con sông " [1] N23c là ng8n nguNn c6a s4 sKng , chính

vì nhu cRu thiGt yGu ;y mà t;t thDy các 9i?m dân c2 9:u t@p trung và phát tri?n quanh các dòng chDy Ta có th? k? 9Gn nhJng thành phK l3n nh2 Thành phK Cairo v3i sông Nil – Ai C@p, Thành phK Delhi v3i song HOng - Un $P, thành phK Th2Sng HDi v3i sông Hoàng PhK - Trung QuKc Hay nh2 F các n23c ph2Bng Tây, thành phK Paris v3i dòng sông Seine - Pháp, thành phK London v3i dòng sông Theme - Anh V ViCt Nam, nhJng 9ô thH cWng 92Sc hình thành và phát tri?n gIn li:n v3i nhJng con sông: Thành phK HN Chí Minh v3i sông Sài Gòn, thành phK $à NXng v3i sông Hàn, thành phK HuG v3i sông H2Bng, hay th6 9ô Hà NPi, nLi tiGng v3i hC thKng sông bao b8c: sông HNng, sông Tô LHch, sông Kim Ng2u HC thKng dòng

chDy cùng nhJng hN 9i:u hòa 9ã t=o nên mPt bDn sIc 9ô thH r;t riêng c6a Hà NPi

Trong hC thKng ;y, Tô LHch không phDi dòng sông l3n nh;t c6a Hà NPi, nh2ng nó 9óng mPt vai trò lHch sM quan tr8ng trong s4 hình thành và phát tri?n c6a 9ô thH Dòng sông

;y gIn li:n v3i thành phK, tNn t=i và An sâu vào ti:m th>c c6a biGt bao nhiêu thG hC V: m<t không gian, dòng sông là mPt trong nhJng yGu tK quan tr8ng xác 9Hnh nên c;u trúc 9ô thH c6a

Hà NPi

NhIc 9Gn sông Tô, ta phDi nói 9Gn hC thKng làng ven sông, và cùng v3i 9ó là nhJng công trình tôn giáo NhJng công trình này là linh hNn, là kGt tinh c6a vAn hoá dân tPc HC thKng công trình tôn giáo hai bên bE 9ã t=o cho dòng sông mPt cDnh quan 9<c tr2ng, góp phRn t=o nên bDn sIc riêng cho Hà NPi

Tuy nhiên, dòng sông Tô LHch 9ang phDi chHu s>c ép n<ng n: c6a s4 9ô thH hoá S4 ô nhiYm c6a dòng sông không chZ Dnh h2Fng 9Gn s>c kho[ c6a ng2Ei dân mà còn làm biGn 9Li không gian và cDnh quan xung quanh NhJng công trình tôn giáo cWng m;t dRn vai trò c6a mình ViCc bDo tNn và phát huy giá trH cDnh quan tôn giáo hai bên bE sông Tô lHch, vì thG, cWng là gìn giJ mPt nét 9<c tr2ng c6a Hà NPi, góp phRn vào s4 phát tri?n b:n vJng c6a th6 9ô

LSi ích th4c tiYn c6a 9: tài là cDi thiCn và 9em l=i s4 thay 9Li nhanh chóng và tích c4c 9Ki v3i môi tr2Eng, cDnh quan xung quanh các công trình tôn giáo bên bE sông Tô LHch, t\ 9ó nâng cao giá trH c6a nhJng di sDn qu7 báu mà cha ông 9? l=i Cùng v3i 9ó là s4 nâng cao v: 9Ei sKng tinh thRn cho ng2Ei dân, góp phRn biGn 9Li bP m<t 9ô thH, h23ng 9Gn mPt s4 phát tri?n b:n vJng trên cB sF phát huy bDn sIc dân tPc

Trên quy mô tLng th? 9ô thH, lu@n vAn nghiên c>u mKi quan hC giJa dòng sông lHch sM

và thành phK, lHch sM hình thành và biGn 9Li c6a cDnh quan bên bE sông, cùng v3i 9ó là nhJng 9i?m dân c2 làng xã hai bên bE sông Trong 9ó 9i sâu vào các v;n 9: 9ô thH khu v4c làng Bàng A, Thanh LiCt

$Ha 9i?m nghiên c>u: cDnh quan tôn giáo t=i khu v4c chùa t=i khu v4c 9@p Thanh LiCt $Ha 9i?m nghiên c>u là nBi còn giJ 92Sc nhJng nét sinh ho=t 9<c tr2ng c6a làng xã vùng 9Nng bOng BIc BP, cùng v3i 9ó là nhJng công trình tôn giáo, có lHch sM gIn bó và s>c Dnh h2Fng l3n 9Gn 9Ei sKng tinh thRn c6a cPng 9Nng NOm F khu v4c ngo=i thành, khu v4c nghiên c>u 9ang phDi h>ng chHu s>c ép c6a s4 9ô thH hóa và nhJng biGn 9Li quá nhanh 9ã t=o nên nhJng hC quD tiêu c4c 9Gn cDnh quan và 9Ei sKng c6a ng2Ei dân

3 H4Bng phát tri2n c3a lu6n v;n

Phân tích mKi quan hC giJa các yGu tK t4 nhiên và yGu tK nhân t=o 9ã t=o nên cDnh quan 9<c tr2ng c6a khu v4c $ánh giá vai trò c6a cDnh quan tôn giáo 9Ki v3i 9Ei sKng tinh thRn c6a nhân dân và s4 phát tri?n c6a 9ô thH

$ánh giá tác 9Png c6a quá trình 9ô thH hoá và nhJng thách th>c 9=t ra cho công tác bDo tNn di sDn

4 C.u trúc lu6n v;n

NPi dung lu@n vAn gNm các phRn sau:

PhRn mF 9Ru: V;n 9: 9<t ra và h23ng phát tri?n 9: tài, trình bày l7 do l4a ch8n 9: tài, ph2Bng pháp nghiên c>u, ph=m vi nghiên c>u và cB sF l7 lu@n

Ch2Bng 1: Ch2Bng gi3i thiCu ph2Bng pháp tiGp c@n v: m<t l7 thuyGt v3i nhJng khái niCm v: cDnh quan tôn giáo t=i Pháp và ViCt Nam, vai trò c6a cDnh quan ;y trong s4 phát tri?n 9ô thH

Ch2Bng 2: Ch2Bng phân tích bKi cDnh, hiCn tr=ng dòng sông Tô LHch

và khu v4c làng Thanh LiCt Ch2Bng này s] giDi thích nguNn gKc hình thành chuTi cDnh quan tôn giáo hai bên bE sông Tô LHch, gIn li:n v3i quá trình phát tri?n c6a Hà NPi Nghiên c>u tLng quan vai trò c6a các hình thái ven

Ch2Bng 4: $: xu;t: NhJng 9: xu;t thiGt kG nhOm giDi quyGt nhJng v;n 9: 9<t ra NhJng kinh nghiCm rút ra t\ nhJng d4 án thiGt kG cDnh quan trên thG gi3i

PhRn kGt lu@n 92a ra nh@n xét chung và h23ng áp dQng nghiên c>u vào th4c tG

5 Lu6n chAng khoa h@c

Lu@n c> l7 thuyGt:

- Phân tích các yGu tK cDnh quan trên cB sF xác 9Hnh nhJng 9i?m nhìn chính

- Nghiên c>u mKi quan hC tRm nhìn và góc nhìn

- NhJng phân tích, 9ánh giá khoa h8c v: các yGu tK môi tr2Eng trong ph=m

- Tính 9i?n hình c6a giDi pháp cho phép áp dQng rPng trên ph=m vi l3n hBn

và tính linh ho=t c6a giDi pháp 9? thích >ng v3i nhJng 9i:u kiCn khác nhau Bi?u 9N khKi không gian:

Trong l_nh v4c cDnh quan, ng2Ei ta sM dQng nhJng bi?u 9N khKi không gian nh2 mPt công cQ hJu hiCu 9? phân tích cDnh quan Bi?u 9N khKi không gian là mPt ph2Bng pháp th? hiCn d=ng 9N h8a, nhOm th? hiCn 92Sc nhJng hi?u biGt liên quan 9Gn 9Ha hình, th6y vAn, th4c v@t, công trình, chG 9P gió, và nhJng v;n 9: v: m<t th^m m` trên m<t bOng thH giác c6a mPt 9Ha 9i?m MPt bi?u 9N khKi không gian có th? trF thành công cQ 9? giao tiGp hay th? hiCn 7 t2Fng thiGt kG

MQc tiêu c6a ph2Bng pháp phân tích cDnh quan là 98c cDnh quan, ngh_a là 92a ra cái nhìn bao quát v: 9Ha 9i?m phân tích; và ih?u 92Sc cDnh quan 92Sc thiGt l@p và v@n hành nh2 thG nào $? th4c hiCn 92Sc mQc tiêu ;y, ph2Bng pháp tiGn hành 9? phân tích cDnh quan bao gNm 4 b23c:

Thu nh@n cDnh quan và trDi nghiCm cDnh quan - Ph2Bng pháp tiGp c@n cDm tính: $ây là b23c 9Ru tiên trong viCc 98c mPt cDnh quan

S4 tiGp c@n này ch6 yGu d4a trên các giác quan

Công viCc cQ th? c6a giai 9o=n này là thu th@p và l4a ch8n hình Dnh

Nhìn cDnh quan - NhJng 9<c tr2ng thH giác: B23c này bao gNm:

Quan sát cDnh quan theo nhJng bDn 9N và nhJng thành tK khác nhau

Xác 9Hnh nhJng l3p cDnh quan khác nhau, phù hSp v3i 9i:u kiCn nghiên c>u

Xác 9Hnh 92Eng 2u thG trên bDn 9N, 9ây là nhJng nét chính bK cQc nên cDnh quan tLng th? t=i 9Ha 9i?m nghiên c>u

Xác 9Hnh 9i?m mKc và s>c h;p d5n c6a nhJng 9i?m mKc ;y

Xác 9Hnh s4 t2Bng phDn

$8c cDnh quan - quan sát, phân tích và nêu lên v;n 9: c6a cDnh quan Xác 9Hnh và 9<t tên cho các 9Bn vH cDnh quan Khái niCm 9Bn vH cDnh quan 92Sc 9Hnh ngh_a nh2 mPt phRn có gi3i h=n c6a cDnh quan có cùng chung mPt 9<c 9i?m có th? 92Sc nh@n biGt bOng thH giác

S4 kGt hSp c6a nhJng 9Bn vH cDnh quan này

Trong giai 9o=n này ta có th? kGt hSp ph2Bng pháp quan sát bOng hình Dnh v3i mQc tiêu t=o nên mPt chuTi hình Dnh c6a cDnh quan t=i cùng mPt thEi 9i?m trong nhJng nAm khác nhau 9? so sánh và cDnh báo cho nhJng nhà ch>c trách và cPng 9Nng v: ch;t l2Sng và s4 biGn 9Li c6a không gian

Hi?u cDnh quan - GiDi thích cDnh quan

SV: BÙI DUY !"C – CHP9

Phát huy giá tr! c"nh quan công trình tôn giáo bên b# sông Tô L!ch – !#a $i%m nghiên c&u : khu v'c Chùa B(ng A

và !ình th) Chu V*n An,

9

TLng hSp nhJng thông tin 98c 92Sc t\ cDnh quan

$8c 92Sc s4 tiGn tri?n c6a nhJng 9Bn vH cDnh quan khác nhau

TLng hSp nghiên c>u các yGu tK 9Ha l7, nhJng bDn 9N v@t l7 và sinh h8c

Ngoài ph2Bng pháp tiGp c@n và ph2Bng pháp tiGn hành nghiên c>u cDnh quan, lu@n vAn còn sM dQng mPt sK ph2uowng pháp nghiên c>u khoa h8c truy:n thKng khác:

Ph2Bng pháp th4c nghiCm:

- Thu th@p sK liCu v: môi tr2Eng: bao gNm các chZ sK v: ánh sáng, 9P ^m, gió, nhiCt 9P

- $o 9=c và khDo sát các sK liCu v: tRm nhìn, góc nhìn, 9o kích th23c và v] ghi công trình và các yGu tK cDnh quan làm cB sF 9: xu;t giDi pháp

$? hi?u cDnh quan, tr23c tiên ta cRn phân biCt 92Sc mPt sK khái niCm

cB bDn v: : Sinh thái h8c, môi tr2Eng, và cDnh quan Sinh thái h8c là khoa h8c nghiên c>u môi tr2Eng nBi các sinh v@t sKng và sinh sDn và các mKi quan hC c6a các sinh v@t v3i môi tr2Eng - nAm 1904 Môi tr2Eng là t;t cD các yGu tK t4 nhiên và nhân t=o bao quanh mPt sinh v@t, - nAm 1964

T=i Châu Âu, khái niCm cDnh quan xu;t hiCn trong nhi:u l_nh v4c, vì thG cWng tNn t=i nhi:u 9Hnh nghiã v: nó Trong l_nh v4c hPi ho= hPi ho=, CDnh quan 92Sc 92a ra, theo Alain Roger: d23i góc 9P cDm thQ nghC thu@t tr4c quan và t=i mPt 9Ha 9i?m cQ th?, 9òi hai phDi qua 9ôi mIt Qua 9ó, ng2Ei nghC s_ th? hiCn cDnh quan trong tác ph^m c6a mình bFi " nh@n th>c v: phong cDnh và VAn hóa " $Hnh ngh_a này n<ng v: cDm tính Trong l_nh v4c lu@t pháp , bP lu@t 08 tháng 1 nAm 1993 sK 93-24 - JO, 92a ra 9Hnh nghiã cDnh quan là cái nhìn tLng th? c6a mPt vùng hay mPt b>c tranh th? hiCn hình Dnh quKc gia Có ngh_a là phong cDnh thiên nhiên c6a mPt phRn 9;t n23c mà ng2Ei quan sát nh@n th>c 92Sc $Hnh ngh_a này có phRn khô c>ng và ch2a thuyGt phQc Cho 9Gn nAm 2000, Công 23c châu Âu v: CDnh quan 9ã 92a

ra 9Hnh ngh_a chung nh;t Qua 9ó, CDnh quan Có ngh_a là mPt phRn lãnh thL, nh2 nh@n th>c c6a ng2Ei dân, mà 9<c tr2ng 92Sc 9úc rút t\ Dnh h2Fng c6a nhJng nhân tK t4 nhiên và / ho<c con ng2Ei và mKi t2Bng quan c6a h8

V ViCt Nam, khái niCm cDnh quan 92Sc nhIc 9Gn trong sách KiGn Trúc CDnh quan c6a PGS TS KTS Hàn T;t Ng=n Trong 9ó, phong cDnh chZ mPt không gian h=n chG, mF ra nhJng 9i?m nh;t 9Hnh Còn cDnh quan là tL hSp

phong cDnh t=o nên mPt bi?u t2Sng thKng nh;t chung c6a 9Ha ph2Bng "Ki!n

trúc c"nh quan là môn khoa h#c gi"i quy!t nh$ng v%n &' t( ch)c môi tr*+ng ngh, ng-i, gi"i trí, thi!t l.p và c"i thi/n môi sinh, b"o v/ môi tr*+ng, t( ch)c ngh/ thu.t ki!n trúc Là ho0t &1ng &2nh h*3ng c4a con ng*+i tác &1ng vào môi tr*+ng nhân t0o &5 làm cân b6ng gi$a hai y!u t7 t8 nhiên và nhân t0o Mang l0i m7i quan h/ t(ng hòa gi$a Thiên nhiên - Con ng*+i - Ki!n trúc " [2]

T\ nhJng quan niCm khác nhau v: cDnh quan ta 9úc rút 92Sc nhJng 9<c tr2ng cB bDn là "mPt phRn lãnh thL" và "xem", "quan sát"

Khái niCm v: cDnh quan 9ã không luôn luôn tNn t=i,

và t;t cD các n:n vAn minh 9ã không phát tri?n khái

niCm này

Ban

S4 xu;t hiCn 9Ru tiên t=i Trung QuKc vào thG kb 4

tr23c Công nguyên v3i mKi liên hC ch<t ch] v3i các

s_ dòng tranh tôn giáo Cho th;y tôn giáo 9ã trì hoãn

s4 xu;t hiCn c6a cDnh quan t=i Châu Âu BF h8 cho

rOng cách th? hiCn 9;y cho th;y khD nAng con ng2Ei

T\ "cDnh quan" xu;t hiCn trong t\ 9i?n Pháp-Latin

c6a Robert Estienne, th? hiCn hình Dnh c6a quKc gia

hay mPt khu v2En

1549 Pháp

NghC thu@t cDnh quan trF thành tr2Eng tr2Eng phái

9<c biCt c6a Hà Lan

Khái niCm cDnh quan là mPt s4 mô tD các không gian

Khái niCm mF rPng ph=m vi thành mPt lo=t các n23c

S4 xu;t hiCn c6a nhJng nhJng nghC s_ tiên phong 9ã

pháp lu@t c6a nAm 1913 và 1930 v: bDo vC di tích

cDnh quan 92Sc coi là "mPt phRn hình Dnh thiên

khía niCm trF thành "mPt khu v4c 9Ha l7 mà 92a ra

SV: BÙI DUY !"C – CHP9

Phát huy giá tr! c"nh quan công trình tôn giáo bên b# sông Tô L!ch – !#a $i%m nghiên c&u : khu v'c Chùa B(ng A

và !ình th) Chu V*n An,

12

Khái niCm v: cDnh quan, s4 duy trì và bDo tNn c6a nó

92Sc 9Hnh ngh_a trong bP lu@t ngày 08 tháng 1 nAm

1993 sK 93-24 - JO c6a ngày 09 tháng 1 nAm 1993)

1993 Châu Âu

CuKi cùng, các khái niCm v: cDnh quan 92a ra 9:u 9?

phQc vQ cho viCc mô tD cách quan sát hBn cách làm

th^m m` c6a mPt không gian t=i mPt thEi 9i?m cQ

vH thánh Rõ ràng tôn giáo 9ã sM dQng không gian 9? ;p 9<t mPt cách th>c tL ch>c lên nhJng không gian sKng

Khái niCm cDnh quan tôn giáo khi dHch sang tiGng Pháp là « pasage religieux » Tuy nhiên danh t\ này dùng 9? chZ mPt cái nhìn tLng quan và bao quát v: t;t cD các tôn giáo tNn t=i trên ph=m vi c6a mPt lãnh thL $ây là nhJng hình th>c c6a 9Ei sKng xã hPi mà các tL ch>c tôn giáo áp 9<t nhJng chính sách 9? tL ch>c cho cPng 9Nng có 92Sc nhJng >ng xM 9úng m4c Khái niCm này thiên v: tính xã hPi và chính trH nhi:u hBn là v: không gian NAm 1905, t=i Pháp có ra bP lu@t v: s4 tL ch>c theo thEi gian c6a cDnh quan tôn giáo, trong 9ó giD thiGt chính là s4 tNn t=i c6a mPt mKi quan hC tâm linh c6a t4 nhiên và s4 quDn l7 lãnh thL 92Sc ghi nh@n trong cDnh quan Khi mKi quan ng=i v: m<t tinh thRn va ch=m v3i s4 b;t Ln v: môi tr2Eng và nhJng 9<c tính nAng 9Png c6a quá trình toàn cRu hóa, yGu tK thiêng liêng 9óng mPt vai trò quan tr8ng trong cuPc tranh lu@n xã hPi và ban hành các chính sách quy ho=ch 9ô thH

Khái niCm v: s4 thiêng liêng 9? chZ nhJng s4 v@t cao qu7, 9áng 92Sc coi tr8ng hBn hGt, 92Sc c;p cho nhJng 9Ki t2Sng, nhJng 9Ha 9i?m, hay nhJng th4c th? tr\u t2Sng trong mPt xã hPi nh;t 9Hnh Khái niCm v: s4 thiêng liêng có tRm quan tr8ng trong viCc nghiên c>u và bDo tNn s4 9a d=ng

và sM h8c c6a tôn giáo 92Sc ghi nh@n F góc 9P hiCn t2Sng, phRn l3n các l_nh v4c khám phá các 9Ha 9i?m thiêng liêng v3i s4 t@p trung vào mKi quan hC giJa tâm linh và các l_nh v4c liên quan $Ha 9i?m t4 nhiên trong các tôn giáo l3n và nhJng nghi th>c thiêng liêng cung c;p mPt chìa khóa 9? hi?u hành vi c6a t@p th? hay cá nhân trong cách th>c sáng t=o ra cDnh quan

Không gian thE cúng không chZ gIn li:n v3i các vH thRn, mà là t;t cD nhJng nBi 9? cung c;p và thông qua các nghi th>c CDnh quan thiêng liêng không chZ là phân bK không gian c6a nBi thE t4, mà nó còn tNn t=i trong mKi liên quan giJa các mKi quan hC giJa các tính nAng 9Ha hình, tL ch>c xã hPi c6a lãnh thL và s4 l4a ch8n c6a mPt 9Ha 9i?m linh thiêng và thRn thánh Tìm mPt s4 cân bOng giJa thiêng liêng và phRn thG tQc c6a 9Ha 9i?m nghiên c>u

là v;n 9: c6a các kiGn trúc s2 Ví dQ nh2 viCc xM l7 yGu tK ánh sáng 9óng vai trò trung tâm và th2Eng có mPt liên kGt tr4c tiGp ho<c ^n dQ v3i thiên nhiên CDnh quan nBi thEi t4 không chZ có giá trH v: trên quan 9i?m t4 nhiên,

mà còn là mPt giá trH vAn hóa to l3n, cWng nh2 chúng có liên quan 9Gn nguNn gKc và lHch sM $Nng thEi, khái niCm này cWng mang tính nghiên c>u v: m<t không gian, phù hSp v3i nPi dung c6a 9: tài

1.3 )nh h4Dng c3a c+nh quan tôn giáo /5n không gian /ô th>

1.3.1 $Ha l7 và tôn giáo tham gia vào bDn sIc c6a 9ô thH

"Không có c"nh quan nào t9n t0i mà không có &2a l: Và c;ng không

có &2a l: nào t9n t0i mà không có c"nh quan." [3] NIm bIt 9Ha hình là 9i:u

cRn thiGt 9? hi?u các cách tL ch>c xã hPi c6a khu v4c nghiên c>u $Ha l7 h8c

có nhiCm vQ giúp cho con ng2Ei 9: ra nhJng quy ho=ch trong t2Bng quan

V: ph2Bng pháp tiGp c@n mang tính không gian c6a tôn giáo, Thiên Chúa xu;t hiCn nh2 là « nhà quy ho=ch » 9Ru tiên Vì thG, tôn giáo và không gian t4 bDn ch;t 9ã có mKi liên kGt NGu tôn giáo 92Sc 9<c tr2ng bFi mPt h8c thuyGt chính thKng, tiêu chu^n, nguyên tIc Nh2ng nó cWng cRn mPt không gian cDnh quan gIn v3i th2Bng hiCu c6a mình (nBi thE t4, ho<c nhJng vùng 9;t thánh, cDnh gi3i) Ng2Sc l=i, nhJng quy tIc tôn giáo cWng d5n 9Gn s4 biGn 9Li c6a môi tr2Eng sKng

ThiGt l@p bDn sIc c6a mPt không gian bIt 9Ru t\ mPt sK c;u trúc và nhJng nét nh;t 9Hnh và tính 9Pc 9áo c6a nó Nó không phDi là yGu tK t4 nhiên mà mang tính ch;t vAn hoá, th> t=o nên nhJng 9i:u kiCn sKng, nhi:u hBn V 9ây, ta phân tích tác 9Png c6a các tôn giáo lên cDnh quan, 9? l=i sang mPt bên tính bi?u t2Sng hay nhJng mKi quan hC xã hPi Ta dùng tôn giáo nh2 là ph2Bng tiCn giDi thích các biGn 9Li c6a bDn sIc T\ quan 9i?m này, ta th;y hai ph=m trù 92Sc phân biCt : bDn sIc tôn giáo lP ra t\ trong thành phK

và bDn sIc 9ô thH 92Sc sinh ra t\ nhJung ho=t 9Png tôn giáo NBi linh thiêng 92Sc 9Ru t2 v3i m>c cao nh;t cùng nhJng d;u hiCu thiêng liêng c6a nó T\ 9ó nó 92Sc d4ng lên v3i nhJng nét 9<c tr2ng c6a cDnh quan 9Ha ph2Bng Công trình và bi?u t2Sng tôn giáo cho phép xác 9Hnh không gian nông thôn hay thành thH và 9óng góp 9<c biCt vào viCc xây d4ng mPt cDnh quan thiêng liêng

1.3.2 CDnh quan nBi thE t4 trong cB c;u 9ô thH

CDnh quan thiêng liêng F nBi thE t4 là phL quát trong 9ó bao hàm 7 ngh_a tLng th? c6a nó, là duy nh;t bFi nhJng nh@n th>c v: 9Ha 9i?m bFi các ho=t 9Png nghi lY có liên kGt tr4c tiGp 9Gn nó TRm quan tr8ng c6a nhJng nBi này 92Sc xác 9Hnh bFi cách chúng 92Sc tích hSp vào mPt cDnh quan

tb lC c6a con ng2Ei và cách >ng xM v3i Thiên Chúa NhJng khu v2En cDnh quan tôn giáo có th? giúp ta hi?u 92Sc s4 t2Bng tác giJa =2 th? hiCn và không gian sKng c6a tôn giáo NhJng khu v2En cho th;y làm thG nào 9? tôn giáo chuy?n nhJng v@t liCu t4 nhiên 9Gn v3i các thRn linh và cách h8 xây d4ng cDnh quan t\ các tài liCu tham khDo cho cD tâm linh và hiCn sinh

S4 quan tâm trong l_nh v4c di sDn tr23c hGt F nhJng trang trí kiGn trúc

và 9ô thH NhJng công trình tôn giáo có mPt liên kGt mong manh giJa k7 >c,

di sDn và bDn sIc cWng nh2 giJa các vùng, các n23c và cDnh quan Các cDnh quan 9=i diCn cho mPt th4c t=i v@t l7, mPt phRn c6a t4 nhiên NhJng công trình kiGn trúc cWng xu;t phát t\ s4 chiGm 9óng và sM dQng các khu v4c t4 nhiên c6a con ng2Ei, hình thành xung quanh nó mPt không gian v3i nhi:u ho=t 9Png ch>c nAng 9<c thù

V: v;n 9è 9ô thH hoá, Các thành phK và các không gian 9ô thH là nBi sinh ho=t c6a 9a sK dân c2 9ô thH S4 t@p trung dân sK quanh khu v4c 9ô thH

và d8c theo các trQc liên kGt chính d5n 9Gn s4 phát tri?n c6a nhà F, các khu ch>c nAng và cB sF h= tRng thông tin liên l=c Các cDnh quan công trình tôn giáo th2Eng tr4c tiGp liên quan 9Gn c;u trúc vùng nông thôn Khi s4 9ô thH hoá tiGn dRn 9Gn nhJng cùng nông thôn, cDnh quan này cWng bH Dnh h2Fng

" Con ng2Ei 9ã thay 9Li cDnh quan theo nhu cRu c6a nó 9Ki v3i th4c ph^m n23c, và 9<c biCt là v: nhu cRu nAng l2Sng

S4 v@n chuy?n c6a con ng2Ei, thông tin liên l=c, cWng Dnh h2Fng 9Gn cDnh quan Hay nhJng yGu tK phát tri?n nAng l2Sng s=ch, nAng l2Sng b:n vJng cWng Dnh h2Fng 9Gn cDnh quan Ví dQ nh2 : Tua bin gió là mPt cách tiGp c@n phát tri?n b:n vJng $ây là nhJng c;u trúc l3n, chi:u cao và hình th>c bên ngoài c6a nó Dnh h2Fng 9Gn mPt vùng cDnh quan rPng l3n có nguy

cB l;n át nhJng công trình quan tr8ng Các t;m nAng l2Sng m<t trEi, mPt m<t

1.4 K5t lu6n

Hai yGu tK cB vDn nh;t c6a cDnh quan cRn 92Sc khai thác, 9ó là yGu tK lãnh thL và nhãn quan $Ki v3i cDnh quan nBi thE t4, yGu tK quan sát không chZ d\ng l=i F cDnh quan t4 nhiên, mà còn mang mPt giá trH vAn hóa to l3n, liên quan 9Gn nguNn gKc và lHch sM

« Không có cDnh quan nào tNn t=i mà không có 9Ha l7 Và cWng không

có 9Ha l7 nào tNn t=i mà không có cDnh quan » NIm bIt 9Ha hình là 9i:u cRn thiGt 9? hi?u các cách tL ch>c xã hPi c6a khu v4c nghiên c>u NhJng 9Ha 9i?m linh thiêng là nBi 92Sc ch8n l4a k` càng, 92Sc chIt l8c t\ nhi:u l7 thuyGt huy:n bí và nhi:u tiêu chí khIt khe $Nng thEi, nhJng công trình tôn giáo cWng 92Sc 9Ru t2 v3i m>c cao nh;t, t\ 9ó nó 92Sc d4ng lên v3i nhJng nét 9<c tr2ng c6a cDnh quan 9Ha ph2Bng $Ha l7 và tôn giáo, vì thG 9óng vai trò không nha trong viCc hình thành nên bDn sIc 9ô thH

Công viCc c6a các nhà KiGn trúc s2 là tìm hi?u, nh@n biGt và thiGt l@p bDn sIc c6a mPt không gian 9ô thH, công viCc ;y bIt 9Ru t\ mPt sK c;u trúc

và nhJng nét 9<c tr2ng và tính 9Pc 9áo c6a nó $Nng thEi, t\ quan 9i?m c6a phát tri?n b:n vJng, nhJng kiGn trúc s2 cRn tìm mPt s4 cân bOng giJa bDo tNn môi tr2Eng và bDo tNn di sDn và cDnh quan

SV: BÙI DUY !"C – CHP9

Phát huy giá tr! c"nh quan công trình tôn giáo bên b# sông Tô L!ch – !#a $i%m nghiên c&u : khu v'c Chùa B(ng A

và !ình th) Chu V*n An,

17

Ch4,ng II: #o8n cu9i c3a dòng sông huy0n tho8i

2.1 S4 biGn 9Li lHch sM v: cDnh quan c6a dòng sông

2.1.1 NhJng hi?u biGt v: lãnh thL

Sông Tô LHch vKn là mPt con sông t4 nhiên, là mPt nhánh c6a sông HNng Trong sách $=i Nam nh;t thKng chí (so=n giJa thG kb 19) có viGt: " Sông Tô F phía $ông tZnh thành (Hà NPi) là phân l2u c6a sông NhH, chDy theo phía BIc tZnh thành vào cMa cKng thôn H2Bng Bài, tLng $ông Xuân, huyCn Th8 X2Bng (cMa sông x2a nOm F vH trí phK CRu GT qu@n Hoàn KiGm) chuy?n sang phía Tây huyCn V_nh Thu@n 9Gn xã Ngh_a $ô F phía $ông huyCn T\ Liêm và các tLng thuPc huyCn Thanh Trì, quanh co gRn 60 d<m, t3i xã Hà LiYu chDy vào sông NhuC." Ngày nay, v: vH trí, Sông Tô LHch bIt 9Ru t\ cRu Gi;y, chDy cùng h23ng v3i 92Eng Láng và 92Eng Kim Giang v: phía Nam t3i sông NhuC

CDnh quan là mPt cuKn sách mF v: mKi quan hC giJa con ng2Ei và không gian Nó 92Sc c;u thành t\ nhJng yGu tK t4 nhiên và yGu tK sM dQng 92Sc t=o nên bFi con ng2Ei $? phân tích cDnh quan, ta cRn phDi hi?u rõ lãnh

thL Tr23c tiên là nhJng yGu tK 9i= l7 bao gNm 9Ha hình, th6y vAn "<ó là

n'n t"ng và là tài li/u d=n h*3ng cho thi!t k! &ô th2" - Frederick Law Olmsted 1822-1903 – nhà &2a l: h#c Nghiên c>u nhJng yGu tK 9Ha l7 cho ta

hi?u 92Sc mKi quan hC giJa cDnh quan và c;u trúc 9ô thH, khcng 9Hnh 92Sc tính liên tQc v: không gian và thEi gian c6a cDnh quan V: m<t xã hPi, nó giúp l7 giDi 92Sc tính khD dQng và tính phù hSp c6a thiGt kG 9Ki v3i 9Ei sKng c6a cPng 9Nng

<2a hình là thành t7 &>u tiên c4a c"nh quan, &2a hình ch, &2nh nên hình dáng c4a b' m?t &%t L*u v8c h/ th7ng sông Tô L2ch n6m trong &2a bàn thành ph7 Hà n1i, k@p gi$a sông H9ng và sông Nhu/ <2a hình t8 nhiên l*u v8c h/ th7ng sông Tô L2ch n1i thành &*Ac chia làm ba cung b.c &2a hình chính: B' m?t có &1 cao l3n h-n 8m chi!m 10%; b' m?t có &1 cao 5-8m chi!m 50%; b' m?t d*3i 5m chi!m 40% di/n tích thành ph7 [4]

V: 9Ha ch;t, 9;t cung c;p cho cDnh quan ch;t liCu, màu sIc và nhJng 9<c tr2ng 9Ha ph2Bng Nó t=o 9i:u kiCn cho s4 phát tri?n c6a nhJng loài th4c v@t nh;t 9Hnh Tính 9a d=ng v: b: sâu c6a 9;t quy 9Hnh nên nhJng cDnh quan khác nhau trên b: m<t Ví dQ nh2 9;t ng@p n23c th2Eng thích hSp v3i nhJng

loài chHu ng=t 9;t t=m thEi " <o0n sông Tô L2ch thu1c ph)c h/ tr>m tích h9

l>y ven bi5n Haloxen Kh"o sát t0i &1 sâu tB 15-20m, có 4 l3p L3p trên cùng là l3p &%t h$u c- ch)a sét dCo m'm có màu nâu ho?c &en, hàm l*Ang

eWXGLDQW%Ô,'8<ĈӬ&±'3($ 2.1.1 Những hiểu biết về lãnh thổ - La connaissance du territoire

)LJXUHOӟSÿӏDFKҩW

D/ӟSWUrQFQJOjOӟSÿҩWKӳX FѫFKӭDVpWGҿRPӅPFyPjXQkX KRһFÿHQ

EOӟSWKDQEQFyPjX[iPÿHQ [ӕSQKҽ

FOӟSEQJӗPVpWVpWSKDFKӭD QKLӅXKӳXFѫ

GOӟSÿҩWVpWVHWGSKDWKXӝFSKӭF KӋWUҫPWtFKELӇQ

)LJXUH1ѭӟFYӯDEӗLÿҳSYӯD VyLPzQÿҩW/¶HDXVFXOSWHHW FUHXVHOHVRO

)LJXUH9ӏWUtWKjQKSKӕ+j1ӝL/RFDOLVDWLRQGH+DQRL6RXUFHZLNLSHGLDRUJ

)LJXUHĈӏDKuQKWӵQKLrQOѭXYӵFKӋWKӕQJV{QJ7{ /ӏFK/DWRSRJUDSKLHQDWXUHOOHGXV\VWqPHGHODULYLqUH

7R/LFK6RXUFHJRRJOHFRPYQ

)LJXUH9ӏWUtV{QJ7{/ӏFK/RFDOLVDWLRQGHODULYLqUH7R/LFK6RXUFHJRRJOHFRP

a b c d

eWXGLDQW%Ô,'8<ĈӬ&±'3($ 2.1.1 Những hiểu biết về lãnh thổ - La connaissance du territoire

Figure 6 - Hệ thống th ӫ\YăQ sông Tô Lịch - raphie de la rivière To Lich - Source: google.com.vn

Hydrog-Figure 7 - mặt cắt sông - La coupe

de la rivière

Figure 8 - Đoạn thoát nước ra

sông Nhuệ và sông Hồng - 'HX[

GLUHFWLRQVGXGUDLQDJHYHUVODULYLqUH

1KXHHWOHÀHXYH5RXJH

tB 5-6 m Bên d*3i là các l3p &%t sét, setd pha thu1c ph)c h/ tr>m tích bi5n Playtoxen [5]

V: th6y vAn, n23c là yGu tK nAng 9Png nh;t c6a cDnh quan N23c v\a bNi 9Ip, v\a sói mòn 9;t, ghi d;u mPt cách m=nh m] lên cDnh quan Nh2 9ã nói trong phRn mF 9Ru v: tRm quan tr8ng c6a n23c, nhJng thành phK l3n gRn nh2 luôn luôn 92Sc xây d4ng xung quanh mPt 9i?m hay mPt dòng chDy

S4 hình thành và diYn biGn dòng chDy c6a hC thKng sông Tô LHch phQ thuPc ch6 yGu vào chG 9P m2a, n23c thDi (do sinh ho=t và sDn xu;t) trên l2u v4c, ch6 yGu theo hai h23ng là thoát n23c ra sông NhuC và sông HNng HC thKng sông Tô LHch 9óng vai trò quan tr8ng trong viCc thoát n23c c6a thành phK Hà nPi: bao gNm: Sông Tô lHch, Sông Kim ng2u, Sông sét, Sông L\

Sông Tô L2ch &ã &*Ac c"i t0o, m?t cEt sông hình thang, r1ng trung bình tB

20 - 45 m, sâu 3 - 4 m, hai b+ kè &á Có 16 c>u, &*+ng bEc qua sông, l*u l*Ang &0t m)c t7i &a là 30 m3/s [6] L*u v8c sông Tô L2ch có 70 h9 t8 nhiên

và nhân t0o v3i di/n tích m?t h9 &!n 1178,8 ha, chi!m 15,2%(11,788km2/77,5km2) N!u tính c" di/n tích các ao nuôi cá c4a khu v8c Yên SF (830,4ha) thì tG l/ h9 chi!m t3i 25,9% [7] Các hN này phân bK

không 9:u trên l2u v4c nh2ng 9óng vai trò 9i:u tiGt, cDi thiCn vi khí h@u, cDnh quan trong 9ô thH và góp phRn làm s=ch mPt phRn n23c thDi 9ô thH

2.1.2 Dòng sông nh2 con rNng c6a thành phK

T\ 9Ru nguNn sông Tô 9Gn CL Loa - $ông Anh - Hà NPi là vùng 9;t

có 9Ha tRng 9Ha ch;t không Ln 9Hnh GiD thiGt cho rOng mPt Long m=ch r;t l3n bIt nguNn t\ núi TDn Viên và các r<ng núi phía Tây, Tây bIc c6a Thành

$=i la kéo dài qua thành $=i La theo d8c sông Tô LHch (khí th2Eng 9i theo n23c ), ch=y qua khu v4c HN Tây bây giE sau 9ó sang t3i t@n 9Ha ph@n CL Loa và còn theo h23ng $ông, $ông BIc 9i tiGp

GiD thiGt v: long m=ch xu;t phát t\ thG 9Ha-th6y c6a kinh 9ô 9ã 92Sc ghi nh@n trong nhi:u th2 tHch cL, trong 9ó có tác ph^m quan tr8ng là ChiGu dEi 9ô (Thiên 9ô chiGu), vua L7 Công U^n khcng 9Hnh “Thành $=i La (ThAng Long) F nBi chính giJa trEi 9;t; có thG rNng cuPn hL ngNi F giJa Nam BIc $ông Tây tiCn hình thG núi sông sau tr23c …, là chT hPi h8p c6a bKn ph2Bng, là nBi th2Sng 9ô c6a kinh s2 muôn 9Ei”

eWXGLDQW%Ô,'8<ĈӬ&±'3($ 2.1.2 Dòng sông như con rồng của thành phố La rivière comme le dragon de la ville

)LJXUH7KӃÿӏDWKӫ\FӫDYQJOmQKWKә/DFRQ!

¿JXUDWLRQGXWHUULWRLUH6RXUFH/LYUH+DQRLOH F\FOHGHVPpWDPRUSKRVHVS

)LJXUH6ѫÿӗYӏWUtSKRQJWKӫ\FXҧ+j1ӝL6KpPD GXJpRPDQFLHGH+DQRL6RXUFH/LYUH+DQRLOH F\FOHGHVPpWDPRUSKRVHVS

)LJXUH7UөFWӭJLiFFӫDFiFFӱD{TXDGUDQJXODLUH GHODSRUWHGHODYLOOH6RXUFH/LYUH+DQRLOH F\FOHGHVPpWDPRUSKRVHVS

V' m?t &2a- chính tr2, sông Tô ngày %y là m1t tuy!n &*+ng th4y quan tr#ng, có v2 trí “y!t h>u”, là cHa ngõ &i vào thành T7ng Bình B6ng ch)ng n6m F nh$ng thành l;y b6ng tre gI F cHa sông Tô do vua L: Nam <! d8ng nên &5 ch7ng quân L*-ng xâm l*Ac vào nJm 545 [8] M<t khác trên bDn 9N

thành phK Hà NPi hiCn nay, có th? th;y v3i chi:u dài 14,4 km, sông Tô là con 92Eng th6y huyGt m=ch duy nh;t “thông” các vành 9ai c6a thành phK V: m<t 9Ha thG cho th;y sông Tô có th? trF thành mPt 9i?m du lHch h;p d5n c6a thành phK

Tuy nhiên, nhJng d4 án cDi t=o c6a thành phK l=i 9ang 9i ng2Sc v3i nhJng lSi ích và tRm quan tr8ng c6a con sông ViCc bê tông hoá, cKng hoá th2Sng nguNn sông Tô s] khiGn dòng sông bH ch<n, giKng nh2 mPt con rIn bH… ch<t 9Ru

2.1.3 S4 thay 9Li cDnh quan c6a sông

MKi quan hC giJa s4 biGn 9Li c6a 9ô thH và nhJng thay 9Li trong 9Ei sKng tôn giáo là mKi quan hC biCn ch>ng Khi phân tích s4 biGn 9Li cDnh quan c6a dòng sông theo thEi gian, ta s] l7 giDi 92Sc quá trình phát tri?n c6a nhJng công trình tôn giáo và ng2Sc l=i

T\ tr23c khi Vua L7 Thái TL dEi 9ô v: ThAng Long, Sông Tô LHch 9ã tNn t=i và giJ mPt vai trò quan tr8ng trong cuPc sKng c6a ng2Ei dân trong vùng Dòng sông gIn li:n v3i quá trình hình thành và phát tri?n th6 9ô Hà NPi Trong sách "$=i Nam nh;t thKng chí" so=n giJa thG kb XIX có 9o=n viGt: " Tô LHch vKn là mPt phân l2u 92a n23c t\ sông HNng sang sông NhuC Ngày tr23c, sông sâu, n23c trong mát, hai bên bE buôn bán t;p n@p."

Sông Tô LHch có tRm quan tr8ng chính trH và vAn hoá l3n trong nghìn nAm hình thành và phát tri?n c6a kinh 9ô ThAng Long ThEi L7 - TrRn, thG

kb 11, 14 NAm 545, L7 Nam $G d4ng thành lu` bOng tre F bên cMa sông Tô LHch 9? chKng gi<c xâm l2Sc nhà $2Eng $ây là công trình quân s4 9Ru tiên

F vùng Hà NPi cL, 9ó cWng là thành quách 9Ru tiên c6a Hà NPi

SV: BÙI DUY !"C – CHP9

Phát huy giá tr! c"nh quan công trình tôn giáo bên b# sông Tô L!ch – !#a $i%m nghiên c&u : khu v'c Chùa B(ng A

và !ình th) Chu V*n An,

23

"Trong quy ho0ch h/ th7ng thành l;y c4a ThJng Long, qua nhi'u tri'u &0i,

sông Tô L2ch là m1t con hào t8 nhiên, có v2 trí tr#ng y!u, gi$ nhi/m vK b"o v/ cho kinh thành F m0n bEc, m0n tây." [9]

ThEi kd này có danh t23ng Ph=m Tu, ng2Ei làng Thanh LiCt Chính quy:n phong kiGn Trung QuKc 9ã xây d4ng mPt hC thKng thành lu` 9N sP La Thành cao 6,82m, có 3 cLng, là thành l3n 9Ru tiên c6a Hà NPi gIn v3i thành

là hàng lo=t nhJng câu chuyCn liên quan 9Gn s>c m=nh thiên nhiên cWng nh2 tâm linh c6a sông Tô

Vào thEi L7, nBi buôn bán chính c6a ThAng Long tQ t=i nBi hSp l2u giJa sông HNng và sông Tô LHch ( cMa Hà Kh^u), 9ây cWng là nBi có m@t 9P dân c2 9ông 9úc Lòng sông 92Sc n=o vét th2Eng xuyên nhOm phQc vQ cho mQc 9ích thông th2Bng và v@n chuy?n l2Bng thQc vào kinh thành D8c theo dòng sông có nhi:u cRu v2St qua, cùng v3i hN Tây, 92Sc coi là phNn hoa thIng cDnh, 92Sc ngSi ca trong các tác ph^m vAn h8c Tô LHch có thEi 92Sc mCnh danh là dòng sông vàng, sông b=c, sông buôn, sông bán, v3i nhi:u bGn cDng thuy:n mành chen vai sát cánh v\a là con sông kinh tG, v\a là con

sông vAn hóa: "Sông Tô x*a n*3c &>y Ep, dân KC ChA s7ng F hai bên b+

sông buôn bán t%p n.p, trên b!n d*3i thuy'n." [10]

$Gn nAm 1592, thành $=i La bH phá hub 9ã t=o 9i:u kiCn cho kinh thành mF rPng và giao l2u v3i bên ngoài Các làng ngh: dCt vDi, làm r2Su, trNng tr8t d4a vào dòng sông v5n r;t phNn thHnh $Gn thEi NguyYn, do không 92Sc chú tr8ng, dòng sông th2Eng bH bNi lIng và c=n dRn Sông Tô LHch không còn là yGu tK quan tr8ng v: giao thông và cDnh quan c6a kinh thành nJa Qua khDo sát 9Ha l7, thì nguNn vào c6a Sông Tô là CMa Thiên Phù (BIc

HN Tây), còn Giang Kh^u là cMa ra c6a mPt nhánh Sông Tô TB m0n h9 Tây

“Sông Tô x*a &>y Ep n*3c, t*3i nhu>n &9ng ru1ng Th# X*-ng, VLnh Thu.n,

TB Liêm, Thanh Trì &!n thôn Hà LiMu (Thanh Oai) thì d9n n*3c vào sông Nhu/ Mùa n*3c l;, có khi n*3c &9ng d9n xu7ng sông Tô, th! n*3c cao h-n sông C" khi!n n*3c tB phía sông Nhu/ &( ra sông H9ng." [11]

N23c lW mang theo phù sa vun 9Ip cho mPt vùng nông nghiCp trù phú

nh2ng 9Nng thEi cWng là nguy cB ti:m ^n c6a mTi con sông Sông Tô L2ch

còn thông v3i H9 Tây và r%t nhi'u h9 &>m khác, t0o nên m1t h/ th7ng &*+ng th4y liên hoàn <!n mùa l; v', n*3c tB sông l3n th*+ng &( vào sông Tô gây nên tình tr0ng ng.p lKt [12]

Sông Tô mang nhi:u ch>c nAng Ngoài ch>c nAng ngAn lW, nhi:u 9o=n 9ê 9óng vai trò La Thành c6a ThAng Long Tuy nhiên, Qua nhJng biGn thiên c6a lHch sM, sông Tô LHch dài 30 cây sK 9ã dRn dRn bH l;p mPt phRn l3n ThEi

kd thuPc 9Ha, Hà NPi phát tri?n v3i h= tRng 92Eng bP, 92Eng sIt nh2ng sông

eWXGLDQW%Ô,'8<ĈӬ&±'3($ 2.1.3 Sự thay đổi cảnh quan của sông - Changement du paysage de la rivière

Figure 12 ,13,14,15 - Hà nội và sông Tô - Plan Hanoi avec la rivière To Lich - Source: Mai Tiến Thịnh, la rivière To Lich dans la ville, p 13,15,17,19

Figure 16, 17 - Sông Tô Lịch ảnh chụp từ năm 1885 - la rivière en 1885 - Source: www.tolichriver.net,

(siècle XI-XIV) (siècle XV-XVIII)

eWXGLDQW%Ô,'8<ĈӬ&±'3($ 2.1.3 Sự thay đổi cảnh quan của sông - Changement du paysage de la rivière

Figure 18,19,20,21 - Hà nội và sông Tô - Plan Hanoi avec la rivière To Lich - Source: Mai Tiến Thịnh, la rivière To Lich dans la ville, p 21,22,24

Figure 22 Sông Tô xưa - la rivière ancienne Source:

Nguyễn Tiến Thành - Tô Lịch - Quá khứ huyền thoại

Phù sa không thoát 92Sc 9ã làm cho dòng song tIc dRn NAm 1954,

Hà NPi bIt 9Ru khBi l=i sông Tô 9? thau n23c sinh ho=t và n23c công nghiCp 9? t23i ruPng lúa, v2En rau T\ nAm 1960, các kiGn trúc s2 phQ trách viCc

Hà NPi d4 kiGn khBi l=i và làm rPng dòng sông Tô, d4 án trNng cây xanh và cây 2Bm giKng d8c sông Tô 9ã góp phRn cDi t=o cDnh quan thành phK Nh2ng tKc 9P 9ô thH hoá quá nhanh c6a thành phK d5n 9Gn nh2ng h@u quD tiêu c4c 9ã làm phá ve cDnh quan ;y Dòng sông 9ã trF nên quá tDi và ô nhiYm nghiêm tr8ng Ví nh2 khi xây d4ng 92Eng Hoàng QuKc ViCt, ng2Ei ta 9ã làm cKng hoá 9o=n sông Tô LHch chDy qua Trên th4c tG sông Tô LHch 9ã

là con sông chGt và thành cKng thoát n23c b^n khLng lN c6a Hà NPi

2.1.4 V;n 9: môi tr2Eng và hC sinh thái

V: khí h@u, v;n 9: nghiêm tr8ng nh;t 9Ki v3i dòng sông và thành phK

là hiCn tr=ng ng@p úng và 98ng n23c xDy ra hàng nAm F khu v4c này Khi có m2a khoDng 100mm thì Hà nPi 9ã có 70-80 9i?m bH ng@p, trong 9ó có 24 9i?m bH ng@p trRm tr8ng [13] Theo chi cQc BDo vC môi tr2Eng Hà NPi, 9ang tNn t=i 3 d=ng úng ng@p: úng ng@p cQc bP, úng ng@p khu v4c, úng ng@p vùng

+ Nguyên nhân khách quan

- Nguyên nhân do 9i:u kiCn 9Ha l7, 9Ha hình, th6y vAn c6a hC thKng

- Nguyên nhân do khí h@u, thEi tiGt

+ Nguyên nhân ch6 quan

- Qúa trình xây d4ng và phát tri?n 9ô thH

- Công tác quDn l7 và 9i:u hành hC thKng thoát n23c

Thành ph7, tr*3c 2008, v3i h-n 2,7 tri/u dân t(ng l*Ang n*3c th"i c4a thành ph7 kho"ng h-n 500.000 m3/ngày &êm Tô L2ch là trKc tiêu n*3c th"i chính c4a Thành ph7 Hà N1i và hàng ngày ti!p nh.n kho"ng

150.000m3 n*3c th"i c4a các nhà máy, xí nghi/p và h1 gia &ình [14] Trong Thành ph>n n*3c th"i sông Tô L2ch ti!p nh.n hàng ngày N*3c th"i c4a thành ph7 Hà N1i r%t giàu ch%t dinh d*Nng, cùng v3i các ch%t gây ô nhiMm nh* coliforms, COD, BOD, ch%t rEn , N-NH4+ và nhi'u kim lo0i n?ng nh*

Ni, Cu, As và Pb [15]

Hà NPi, tr*3c 2008, có 5 KCN t@p trung, 13 cQm công nghiCp v\a và

nha, n23c thDi qua hC thKng cKng, m2Bng 9ô thH chDy ra 4 con sông thông nKi nhau N23c thDi công nghiCp gNm n23c thDi xu;t phát t\ các cQm công

Bên c=nh 9ó là n23c thDi c6a các hP kinh doanh cúng không kém phRn 9Pc h=i Theo Báo cáo kGt quD d4 án "Góp phRn làm s=ch n23c sông Tô LHch, Hà NPi, ViCt Nam": " g!n nh" 100% l"#ng n"$c các h% kinh doanh t!i ch" B#$i s% d&ng '(u qua s% d&ng và th)i ra '#*ng c+ng c,a ch", sau 'ó

Khi mang so sánh ch;t l2Sng n23c sông v3i tiêu chu^n ch;t l2Sng n23c m<t (TCCP - 5942) cho th;y: n23c sông Tô LHch 9ã bH ô nhiYm khá n<ng bFi các ch;t hJu cB, hSp ch;t nitB và vi sinh v@t Ch;t l2Sng n23c c6a sông Tô LHch biGn 9Li theo mùa, nNng 9P các thành phRn trong n23c có s4

biGn 9Li m=nh v3i xu thG tAng dRn theo chi:u dài các con sông N*3c sông

&?c bi/t là ô nhiMm bFi các ch%t d>u mN, hàm l*Ang Nit- (tính theo NH3 hay NH4+), ch%t h$u c- (COD, BOD5) và sEt <i'u này có th5 gây "nh h*Fng l3n &!n s)c khOe c4a nhân dân và gây m%t mP quan &ô th2 [16] Chi cQc BDo

vC môi tr2Eng Hà NPi cho biGt nhi:u thông sK v: ô nhiYm 9ã v2St t\ 2 9Gn s;p xZ 6 lRn tiêu chu^n cho phép; 9i?n hình là hàm l2Sng các ch;t Amoni,

BOD5, Coliform

S4 ô nhiYm v: môi tr2Eng kéo theo nhJng Dnh h2Fng nghiêm tr8ng 9Gn hC sinh thái Sông Tô LHch cWng nh2 các dòng sông và ao hN khác 9:u có 9Ei sKng sinh h8c Chính nhJng ng2Ei dân sinh sKng và ho=t 9Png ven bE sông là nhJng ng2Ei hi?u rõ v: 9Ei sKng ;y MPt ng2Ei dân nh@n xét: " Dòng sông nhi'u cá lEm, Cá rô phi, cá trê, cá qu", Ch, có nh$ng lo0i cá &en m3i s7ng &*Ac F sông này thôi, nh*ng ph"i bO &>u m3i dùng &*Ac" - anh gi"i thích: "<>u cá hôi lEm, dù có rán giòn v=n không át &*Ac mùi, ph>n mang c4a cá là hôi nh%t, cá thF b6ng mang mà" HC 9Png th4c v@t và yGu tK

t=o nên 9<c tr2ng cho cDnh quan và là nhân tK thiGt yGu trong s4 phát tri?n

T=i Pháp, cDnh quan 92Sc coi là mPt hC thKng ViCc xây d4ng mKi liên kGt giJa nhJng yGu tK c6a cDnh quan t=i nBi mà chúng có nguy cB m;t 9i là 9i:u bIt buPc trong t;t cD các d4 án 9ô thH Trong tr2Eng hSp c6a sông Tô LHch, yGu tK môi tr2Eng bH ô nhiYm là mPt "9i?m 9en" mang l=i tác 9Png x;u dGn nhi:u m<t Nó Dnh h2Fng 9Gn ch;t l2Sng n23c cung c;p cho nông nghiCp phQc vQ cho t23i tiêu và nuôi thub sDn Nó gây ra các bCnh v: 92Eng tiêu hoá và ngP 9Pc th>c An v5n còn phL biGn trong cPng 9Nng Trong khi ng2Ei dân sKng hai bên sông v5n hOng ngày sinh ho=t gIn v3i con sông này

$ây là mPt mIt xích quan tr8ng cRn phDi 92Sc giDi quyGt trong chiGn l2Sc phát tri?n 9ô thH NGu không tính 9Gn 9i:u 9ó, có th? 9Gn nAm 2030, ho<c s3m hBn nJa, dòng sông s] v_nh viYn m;t 9i trên bDn 9N thành phK

2.2 Hình thái h@c c3a các làng ven sông

Tôn giáo chiGm mPt vH trí m=nh m] trong 9Ei sKng c6a xã hPi, nó chiGm mPt không gian quan tr8ng v: cD v@t ch;t l5n tinh thRn c6a làng NBi thE t4 9Nng thEi cWng là không gian cPng 9Nng, là trung tâm trong 9Ei sKng tinh thRn c6a ng2Ei dân

Trên suKt chi:u dài phát tri?n c6a kinh 9ô, t\ lúc vua L7 Công U^n l@p 9ô, trDi qua s4 9Li thay c6a các tri:u 9=i và biGn 9Png lHch sM, sông Tô LHch mang trong mình mPt s>c sKng m=nh m] và phong phú T\ cách 9ây 1000 nAm, hai bên sông 9ã xu;t hiCn nhi:u làng, dân c2 9ông 9úc, kinh tG phát tri?n, nhi:u công trình kiGn trúc, ch6 yGu là chùa quán Tr23c thG kb XIX, v3i 2u thG v: m<t giao thông, 9Ha l7, và s4 thu@n tiCn cho viCc canh tác nông nghiCp, sông Tô có thu hút ng2Ei dân 9Gn l@p làng, l@p chS $Ki v3i ng2Ei ViCt, làng là khFi nguNn c6a m8i hình thái quRn c2

và nhJng quRn c2 ven sông, vì thG, có mKi quan hC ch<t ch] v3i s4 qua l=i hJu cB b:n ch<t

T0i hai tri'n Sông Tô này, xu%t hi/n nh$ng danh nhân vJn hóa &%t n*3c Kim L; là quê h*-ng c4a danh nhân vJn hóa Ph*-ng <ình NguyMn VJn Siêu, NguyMn Công Th! và NguyMn Tr#ng HAp [17]

V: ph2Bng th>c sDn xu;t, NGu khu v4c ven sông HNng là khu th6 công th2Bng nghiCp, thì sông Tô LHch là khu v4c nông nghiCp v3i 13 tr=i t\ nhJng tr=i 9Bn l[, dRn dRn hình thành nên các làng xã, hoà nh@p vào m=ng l23i 9ô thH ngày mPt phát tri?n, mF rPng c6a Hà NPi Dân Th@p t=m tr=i, t\

LC M@t sang khai kh^n, trNng lúa, rau, hoa; dân K[ Láng có sDn v@t húng Láng nLi tiGng suKt m;y 9Ei nay :

V"i Quang, húng Láng, ng( <>m

Cá rô <>m Sét, sâm c>m H9 Tây [18]

Ngoài các sDn ph^m nông nghiCp, dân c2 ven Sông Tô còn các ngh: th6 công nLi tiGng nh2 Ngh_a $ô, An Thái, $ông Xã :

Bên t" ng0n g9m ph>n &%t c4a 2 huy/n Th# X*-ng, VLnh Thu.n, ngoài thành n1i, còn có 61 ph*+ng thA th4 công, Các Làng Trích Sài (Làng Trích Sài (Ki!m c4i) n(i ti!ng v' ngh' d/t Th( cDm (lLnh tía) T*-ng truy'n ngh' này,

&*Ac Công chúa Ng#c <ô (Chiêm Thành) truy'n d0y cho dân làng Ng#c <ô

là nàng Công chúa &*Ac Vua Chiêm “C7ng phDm” t?ng Vua Lê Thánh Tông Sau bà v' an trí t0i Làng Trích Sài, mF ph*+ng d/t lLnh tía và ngh' &ó truy'n mãi v' sau (B.T) Bái Ân, NghLa <ô có ngh' d/t lKa lLnh n(i ti!ng

tB ngàn x*a Dân Huy/n Long <àm x*a có nhi'u làng xã n6m ven Sông

Tô, có các ngh' n(i ti!ng nh* d*a cà Làng GBng, kim hoàn F <2nh Công Th*Ang, ngh' làm qu0t và k@o b1t bOng g0o F Kim L;, Làng Ngâu có ngh' n%u r*Au, T) KQ làm bún &ã m%y trJm nJm [19]

Các làng ngh: rDi rác khIp nBi nh2ng t@p trung 9ông nh;t t=i hai khu

$ông - Tây kinh thành, F 9ây có nhi:u ph2Eng ngh: chG tác 9N kim hoàn, dCt lQa, nhuPm vDi, 9úc 9Nng, rèn sIt, 9N m` nghC ch6 yGu phQc vQ cho kinh thành và gi3i quan l=i

eWXGLDQW%Ô,'8<ĈӬ&±'3($ 2.2 Hình thái học của các làng ven sông - Morphologie des villages au bord de la rivière

Figure 27 Làng và một số

địa điểm thờ tự bên bờ

sông Tô Lịch - Village et

lieux de culte lié à la

eWXGLDQW%Ô,'8<ĈӬ&±'3($ 2.2 Hình thái học của các làng ven sông - Morphologie des villages au bord de la rivière

D'LQKGH*LDS1KDW   F'LQKHW7HPSOHGH.LP*LDQJE'LQK9RQJ

Figure 28 Hình thái học của các làng ven sông -

Morphologie des villages au bord de la rivière Figure 29 Các giới hạn của các làng - Limites des villages au bord de la rivière

5RXWH 5LYLqUH 8VLQH 5L]LqUH 1RXYHDXTXDUWLHU

$QFLHQTXDUWLHU

Bên c0nh &ó, nh$ng x*Fng s"n xu%t c4a Bách Tác CKc do tri'u &ình l.p ra c;ng náo nhi/t không kém, chI thì &úc ti'n, &óng thuy'n, chI thì làm xe c1, ki/u, l#ng, c+ qu0t, áo m; cho vua chí quan chI rèn võ khí, chI làm nh$ng cây cung n(i ti!ng c4a Giao Châu g#i là L: tH, cánh cung dài m%y th*3c, m;i tên dài h-n th*3c, &>u b2t &9ng, tDm thu7c &1c, bEn trúng ai ch!t ngay, c#p beo c;ng ph"i sA [20]

V bKn cMa thành có các chS l3n luôn t;p nâp ng2Ei mua bán, 9<c biCt sRm u;t là chS $ông và chS Tây $Ei sKng kinh tG 9ã Dnh h23ng 9Gn cDnh quan c6a con sông : Còn các bGn sông thuy:n bè 9@u san sát, t\ cMa sông Tô, bGn Giang Kh^u 9Gn bGn $ông BP $Ru chGch lên phía bIc chT dKc Hòe Nhai:

<4 c", có lo0i thuy'n c4a <0i Vi/t trông nh* cánh hoa sen, ch! t0o tinh khéo, chEc chEn, tay chèo nai n2t hùng vP, cH ch, ti!t &1 [21]

D8c hai bE Sông Tô x2a t\ B2Fi 9Gn ChS G=o và t\ B2Fi 9Gn Thanh Trì, Th2Eng Tín có nhi:u làng cL, mTi làng 9:u có 9Ry 96 thiGt chG 9ình 9:n, chùa, tính sB bP có t3i cD trAm 9ình, 9:n, chùa, miGu NLi tiGng nh;t phDi k? 9Gn có $:n B=ch Mã thE Tô LHch Giang ThRn, $:n Quán Thánh thE thRn Tr;n Võ, $:n $Nng CL Làng $ông Xã, thE thRn $Nng CL và là nBi t\ thEi L7 Ph@t Mã, hàng nAm mF hPi th: g8i là HPi th: $:n $Nng CL: “Làm con b;t hiGu, làm tôi b;t trung, thRn minh tru diCt”

T\ thG kb XIX, do tính ch;t thub vAn suy yGu, cùng v3i s4 9ô thH hoá nhanh chóng và s4 phát tri?n c6a hC thKng giao thông 92Eng bP, làng 9ã không còn phQ thuPc nhi:u vào dòng sông Tuy nhiên, nhJng quRn c2 ven sông v5n tNn t=i, phát tri?n và hoà nh@p và dRn trF thành mPt bP ph@n c6a m=ng l23i 9ô thH S4 9ô thH hoá làm biGn 9Li không gian và cDnh quan, nh2ng mKi quan hC giJa dòng sông và thành phK v5n tNn t=i b:n ch<t

MTi xóm 9:u có cLng vào riêng và th2Eng có mPt ho<c mPt cQm công trình tôn giáo làm h=t nhân Cánh 9Nng và dòng sông là hai gi3i h=n t4 nhiên

và nhJng ngõ nha 9óng vai trò làm m=ch l2u thông giJa nBi canh tác và nBi v@n chuy?n sDn ph^m $Nng thEi ngõ cWng là ranh gi3i giJa các xóm trong làng Các hN n23c 9óng vai trò 9i:u hòa v: th6y lSi và thoát n23c m2a 9ang dRn bH thu hfp v: m<t diCn tích NhJng ao nha nOm len lai trong làng 9ã bH l;p và trF thành 9;t thMa xây công trình ViCc chia ô chia thMa trong làng cWng diYn ra t4 nhiên, r;t ít vH trí có lô 9;t rPng, chia thành thMa vuông v>c nh2 mPt sK làng trong khu v4c nPi thành Hà NPi NhJng công trình nhà Kng cao tRng th2Eng t@p trung men theo 92Eng ngõ, nhJng nhà th;p tRng có sân v2En nOm sâu bên trong, th2Eng tiGp c@n bOng các 92Eng cQt

NGu làng Thanh LiCt có bK cQc theo tuyGn thì làng BOng A có bK cQc t@p trung Làng có cánh 9Nng bao b8c khIp ba m<t, mPt m<t trông ra sông và 92Eng cái $o=n 92Eng này hiCn v5n còn 9ang thi công dF nên v: m<t giao thông, ng2Ei dân trong làng g<p r;t nhi:u khó khAn Làng chia thành hai xóm, bK cQc rEi Khu v4c chS BOng 9óng vai trò kh3p nKi, liên kGt hai xóm v3i nhau Xét v: m@t 9P, diCn tích và cB c;u tL ch>c, làng BOng A bé hBn

Thôn Th2Sng

HTX Thanh Quang

Thôn Trung HTX Thanh Châu

Thôn V4c (H=) HTX Liên HiCp

7 Xóm Tràng

8a Xóm V4c 8b Xóm MQ

9 Xóm VAn (có cRu và nhà máy SBn)

eWXGLDQW%Ô,'8<ĈӬ&±'3($ 2.3.1 Nơi thờ tự trong kết cấu không gian đô thị và cấu trúc cảnh quan

Lieux de culte, tissu urbain et structure du paysage

Figure 30 - Dòng sông là trung tâm

- La rivière comme l’axe centrale

Figure 30 - Dòng sông là trung tâm

- La rivière comme l’axe centrale Figure 34 - Khoảng trống và tầm nhìn - Le vide pour la vision Figure 35 - Trục cảnh quan - Axe du paysage

Figure 31 - canh tác và lưu thông - Production et mode de circulation Figure 32 - Đặc và rỗng - Plein et vide

Làng Thanh LiCt và BOng A có nhi:u 9i?m khác nhau v: m<t kGt c;u không gian Tuy nhiên, yGu tK truy:n thKng trong kGt c;u làng v5n 92Sc 9Dm bDo, 9ó là tính trung tâm c6a các yGu tK cPng 9Nng, trong 9ó, các công trình tôn giáo luôn 92Sc 2u tiên hàng 9Ru NhJng công trình này luôn 92Sc 9<t F nhJng vH trí thu@n lSi v: giao thông, hài hòa v: cDnh quan và 9Ic 9Ha v: phong th6y

Trong vài nAm gRn 9ây, nhJng yGu tK t4 phát và trái phép diYn ra hai bên bE sông 9ã tác 9Png tiêu c4c 9Gn tRm nhìn và Dnh h2Fng tr4c tiGp 9Gn bP m<t 9ô thH V: cDnh quan, dòng sông 9óng vai trò chi phKi và là yGu tK c;u thành quan tr8ng nh;t Dòng sông 9Hnh h23ng s4 phát tri?n c6a m=ng l23i 92Eng, ngõ t\ 9ó thiGt l@p nên kGt c;u không gian c6a làng V: tLng th?, ta th;y các yGu tK 9ô thH 9:u có xu h23ng l;y dòng sông làm trung tâm, cB sF 9? phát tri?n sang hai bên Dòng sông do v@y 9ã trF thành mPt trQc cDnh quan quan tr8ng không chZ trong khu v4c hai làng Thanh LiCt và BOng A, mà còn trên quy mô thành phK

Trên trQc cDnh quan ;y, nhJng công trình tôn giáo là nhJng 9i?m nh;n thH giác, mang l=i nhJng 7 niCm v: 9Ha 9i?m, không gian và bDn sIc 9ô thH ChuTi công trình tôn giáo hai bên bE sông mang mPt giá trH 9<c biCt v: m<t lHch sM, kiGn trúc và cDnh quan BK cQc các công trình tôn giáo v: phía dòng sông không nhJng nh;n m=nh 92Sc vai trò c6a dòng sông trong 9Ei sKng tinh thRn, mà còn góp phRn nh;n m=nh yGu tK trQc c6a dòng sông trong c;u trúc cDnh quan 9ô thH

MPt yGu tK t=o nên s4 khác biCt v: cDnh quan khu v4c làng Thanh LiCt

và BOng A so v3i các làng khác trên cùng mPt dòng sông là nhJng mDng nông nghiCp NhJng mDng xanh này nêu b@t tính ch;t thuRn nông c6a nhJng làng ven 9ô Chúng t=o nên nhJng khoDng trKng cho tRm nhìn và là gi3i h=n t4 nhiên 9? phân 9Hnh ranh gi3i c6a làng NgoDi ra nhJng cánh 9Nng cWng là nhJng yGu tK t2Bng phDn thú vH 9Ki v3i nhJng khKi nhà cao tRng, nhJng khu 9ô thi 92Sc quy ho=ch ngAn nIp F nhJng khu v4c lân c@n Tuy nhiên, nhJng mDng xanh qu7 giá này 9ang 9>ng tr23c nguy cB bH xóa sL bFi chính nhJng khu 9ô thH mang l=i nguNn lSi cao v: kinh tG này gây nên

2.3.2 NBi thE t4 và các công trình tôn giáo

NhJng công trình tôn giáo là bi?u tr2ng cho 9Ei sKng tinh thRn c6a ng2Ei dân, là h=t nhân trong c;u trúc làng 9Nng thEi là mPt trong sK nhJng d;u hiCu nh@n biGt bDn sIc 9ô thH Trên cD con sông có hàng chQc công trình tôn giáo, ch6 yGu là nhJng công trình cL, 9ã 92Sc trùng tu, tôn t=o Các công trình tôn giáo ven sông 92Sc xây d4ng theo phong cách truy:n thKng vùng 9Nng bOng BIc BP, phong phú v: th? lo=i Riêng 9o=n t\ cRu D@u 9Gn cRu

Tó có 8 công trình ven sông bao gNm: hai chùa, ba 9ình, mPt 9:n thE , mPt miGu thE, mPt lAng t^m, mPt khu t2Fng niCm liCt s_ Ngoài ra, F sâu bên trong làng Thanh LiCt và BOng A còn các 9iCn thE, nhà thE h8 v3i quy mô nha ChZ trên mPt khúc sông ngIn v3i sK l2Sng cRu ít ai, nh2ng m@t 9P các công trình tôn giáo dày 9<c và 9ang d=ng nh2 v@y cho ta th;y 9Ei sKng c6a dân làng khá sung túc v: v@t ch;t và 9Ry 96 v: tinh thRn

V: m<t bK cQc, các công trình có xu h23ng quay ra sông ho<c h23ng

có m<t n23c $ây là h23ng có lSi v: phong th6y NhJng công trình tôn giáo quan tr8ng c6a cPng 9Nng nh2 9ình chùa 92Sc xây d4ng v3i quy mô l3n và t@p trung quanh các cRu, thu@n lSi cho viCc giao l2u, trao 9Li c6a ng2Ei dân t=i các 9i?m dân c2 Trong 9ó, khu v4c chùa Linh Tiên (chùa BOng, thuPc làng BOng A) và 9ình thE Chu VAn An (thuPc làng Thanh LiCt) là khu v4c 9i?n hình nh;t v3i các cQm công trình tôn giáo dày 9<c và 92Sc 9Ru t2 cao

V: cDnh quan, các chi tiGt kiGn trúc truy:n thKng và cây xanh 9<c tr2ng xung quanh các công trình tôn giáo 9ã góp phRn không nha vào viCc tái hiCn hình Dnh x2a cW, gSi tD không gian truy:n thKng NhJng công trình này cWng trF thành nhJng 9i?m nh;n thH giác Trong 9ó, kiGn trúc 9Pc 9áo c6a tháp Báo Ân cao 13 tRng t=i chùa Linh Tiên v\a là bi?u t2Sng tôn giáo, v\a là 9i?m nh;n quan tr8ng v: m<t cDnh quan 9ô thH CWng cRn k? 9Gn hC thKng nhJng 9i?m nh;n th> c;p là nhJng cLng làng cL $ây là nhJng di sDn th4c s4 c6a làng CLng làng cL nOm F nhJng 9i?m giao cIt giJa ngõ và 92Eng cái, là lKi tiGp c@n vào các xóm nha CNng làng bK cQc thành tuyGn d8c theo bE trái c6a dòng sông, mTi cLng có mPt kiGn trúc riêng nh2ng trên cDnh quan tLng th?, chúng 9óng vai trò bL sung cho các công trình tr8ng tâm c6a làng, t=o nên mPt kGt c;u ch<t ch] và thKng nh;t

Figure 38 - Các công

trình tôn giáo trên đoạn

từ cầu Dậu đến cầu Tó

- Les œuvres religieuses

sur la partie du pont

Dau au pont To

eWXGLDQW%Ô,'8<ĈӬ&±'3($ 2.3.2 Nơi thờ tự và các công trình tôn giáo - Lieux de culte et monument religieux

Figure 44 - Mối quan

hệ công trình và tổng thể làng - Lien entre les monument et l’ensemble

Figure 41 - Đền thờ Phạm Tu - Temple de Pham Tu

Figure 39 - Đình Chùa Nhĩ - Le dinh Chua Nhi Figure 40 - Tam quan chùa Bàng A - la porche de la

pagode Bang A