kinh nghiệm thưcj hiện dự án đường sắt đô thị tp hồ chí minh tuyến số 1

Kinh nghiệm thực hiện Dự án Đường sắt Đô thị TP.HCM Tuyến 1 và Dự án Nhà ga Trung tâm Bến Thành BAN QUẢN LÝ ĐƯỜNG SẮT ĐÔ THỊ Hoàng Như Cương1 CÔNG TY KỸ THUẬT XÂY DỰNG NIKKEN SEKKEI

Kinh nghiệm thực hiện

Dự án Đường sắt Đô thị TP.HCM Tuyến 1 và

Dự án Nhà ga Trung tâm Bến Thành

BAN QUẢN LÝ ĐƯỜNG SẮT ĐÔ THỊ Hoàng Như Cương1

CÔNG TY KỸ THUẬT XÂY DỰNG NIKKEN SEKKEI Shunji ITO3

1 Tình hình và thực trạng các vấn đề tại Thành phố Hồ Chí Minh

Với vị trí khu vực kinh tế trọng điểm phía Nam Việt Nam,

Thành phố Hồ Chí Minh được biết đến như một thành phố đa

năng góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của các khu vực lân

cận nói riêng và của cả nước nói chung Thành phố có diện tích

2.095km2 Năm 2009, dân số của thành phố vào khoảng 7,1

triệu người và dự kiến con số này sẽ lên đến 10 triệu người vào

năm 2025 Hơn thế nữa, thành phố Hồ Chí Minh cũng là vùng

công nghiệp lớn nhất cả nước với các ngành chủ lực có thể kể

đến như dệt may, hóa chất, đóng tàu, cơ khí chế tạo v.v… Trong

những năm gần đây, thành phố cũng đã chứng kiến sự tăng

trưởng nhanh chóng của các ngành tài chính, giao thông vận tải,

công nghiệp giải trí, du lịch và các ngành dịch vụ hiện đại khác

Sự phát triển nhanh chóng của các ngành dịch vụ này đã góp

phần thúc đẩy quá trình cải cách cơ cấu kinh tế

Trong bối cảnh như vậy, thành phố Hồ Chí Minh đang

nỗ lực trở thành một thành phố văn hóa vừa đạt được sự hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo tồn được nét độc đáo về văn hóa, lịch sử vừa tăng cường phát triển môi trường đô thị nhằm mục tiêu trở thành một trung tâm công nghiệp, dịch vụ, nghiên cứu khoa học công nghệ trong khu vực Đông Nam Á, góp phần thúc đẩy tăng trưởng sâu rộng hơn khu vực miền Nam Việt Nam nói riêng và cả nước nói chung

Xét ở góc độ khác, chính tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh chóng này là nguyên nhân của tình trạng ô nhiễm môi trường và tắc nghẽn giao thông ngày càng gia tăng trong thành phố Đặc biệt, tình trạng ô nhiễm môi trường do khí thải từ các phương tiện giao thông hai bánh ngày càng trở nên trầm trọng hợn và hiện trạng tắc nghẽn giao thông thường xuyên đã gây thiệt hại lớn cho các hoạt động kinh tế Để giải quyết được các vấn đề này, việc cải thiện hệ thống cơ sở hạ tầng đô thị được xem là giải pháp ưu tiên hàng đầu

Xét tình hình trên, thành phố đã quyết định thực hiện Dự án Xây Dựng Đường sắt Đô thị Thành phố Hồ Chí Minh Tuyến 1 và Dự án Nhà ga Trung tâm Bến Thành

1

Phó Trưởng Ban, Ban Quản Lý Đường Sắt Đô Thị /UBND TPHCM

2 Giám Đốc Dự án – Liên Danh NJPT – Tư vấn Chung của Dự án XDĐSĐT TPHCM Tuyến 1

3 Trưởng nhóm Khảo sát sơ bộ của JICA cho Dự án Nhà ga Trung Tâm Bến Thành

Hình 1: B ản đồ vị trí tp.HCM

N

200

2 Tổng quan về Quy hoạch phát triển Hệ thống Đường sắt Đô thị tại Thành phố Hồ Chí Minh

2.1 Những nét chính về Quy hoạch

Dựa trên Quy hoạch phát triển giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2020

và Tầm nhìn sau năm 2020 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 101/QD-TTg ngày 22/1/2007, mạng lưới giao thông vận tải đa phương thức đang trong quá trình được quy hoạch, trong đó có bao gồm hệ thống Đường sắt Đô thị (UMRT), Đường sắt Vận tải nhẹ (LRT), và đường sắt đơn ray (monorail) Công tác quy hoạch cho các tuyến đường sắt này dự kiến không những giải quyết được tình trạng tắc nghẽn giao thông và tai nạn giao thông ngày càng gia tăng, môi trường đô thị đã xuống cấp… vốn bắt nguồn từ tốc độ phát triển nhanh chóng của thành phố mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển của các khu vực nằm dọc theo các tuyến đường sắt này và đồng thời đạt được mục tiêu hiện đại hóa như đã nêu cụ thể trong Quy hoạch tổng thể của Thành phố

Trong quy hoạch tổng thể về hệ thống đường sắt đô thị, bảy (07) Tuyến UMRT, một (01) Tuyến LRT và hai (02) tuyến đường sắt đơn ray dự kiến sẽ được hoàn thành vào năm 2025 Trong

số bảy (07) Tuyến UMRT này, hiện có Tuyến 1 và Tuyến 2 là đang trong giai đoạn thực hiện Theo quy hoạch, tất cả các Tuyến UMRT đều có đoạn tuyến đi ngầm (tàu điện ngầm) tại khu vực nội đô và có đoạn tuyến đi trên cao tại khu vực ngoại ô thành phố

Nguồn: Ban Quản Lý Đường Sắt Đô Thị

Ngu ồn: Ban Quản Lý Đường Sắt Đô Thị

2.2 Tóm lược về Tuyến Đường sắt Đô thị số 1 (URMT Line 1)

Tuyến Đường sắt Đô thị số 1, Đoạn Bến Thành – Suối Tiên là tuyến đường sắt đô thị đầu tiên tại Thành phố Hồ Chí Minh đã bắt đầu giai đoạn khởi công xây dựng Dự án này đã được Ủy Ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh phê duyệt thực hiện vào tháng 4/2007 Dự án được thực hiện bằng nguồn vốn Hỗ trợ Phát triển Chính thức (ODA) của Chính phủ Nhật Bản áp dụng các điều kiện vay STEP (Điều kiện đặc biệt cho các Đối tác Kinh tế) của Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) dành cho các dịch vụ kỹ thuật và các công trình xây dựng Thiết kế Sơ bộ và Hồ

sơ Mời thầu của Dự án do Tư vấn Chung lập vào tháng 2/2008 và hiện Dự án đã bắt đầu bước vào giai đoạn thi công

Dự án Tuyến 1 bao gồm các gói thầu sau:

1) Gói thầu 1 (Xây dựng Đoạn ngầm): Xây dựng 3 nhà ga ngầm (gồm các nhà ga Bến Thành, nhà ga Nhà Hát Thành Phố và nhà ga Ba Son) với các đoạn hầm khiên đào và hầm đào hở dùng cho đường ray đơn chạy song song với tổng chiều dài là 2,2km 2) Gói thầu 2 (Xây dựng Đoạn trên cao và Depot): Xây dựng 11 nhà ga trên cao, các cầu cạn và cầu đặc biệt, các công trình xây dựng/kiến trúc trong khu depot và hệ thống đường ray đôi với tổng chiều dài đoạn tuyến là 17,5km

3) Gói thầu 3 (Hệ thống đường sắt chính): Mua sắm và lắp đặt đầu máy toa xe, công trình đường ray, hệ thống thông tin/tín hiệu, hệ thống cấp phát điện, hệ thống thu phí tự động và các cửa chắn ke ga cho toàn tuyến dài 20,5km, bao gồm cả việc thực hiện công tác bảo dưỡng trong 5 năm

Bảng tổng hợp tình hình thực hiện Dự án Tuyến 1:

Bảng1: Các Gói thầu thuộc Dự án Tuyến 1

Gói thầu 1

Xây dựng Đoạn đi ngầm

Gói thầu 2

Xây dựng Đoạn trên

cao

Gói thầu 3

Hệ thống Đường sắt

<GT1a: Đoạn từ Nhà ga Bến Thành đến

Nhà ga Ba Son>

Dự kiến sẽ sớm thực hiện lại thiết kế của đoạn

tuyến sau khi xem xét thiết kế tích hợp của

Nhà ga Trung tâm Bến Thành

<GT1b: Đoạn từ Nhà ga Nhà hát Thành

phố đến điểm cuối của Đoạn đi ngầm> Dự

kiến sẽ sớm tiến hành công tác mời thầu thực

hiện Đoạn tuyến này

Đã hoàn thành công tác ký hợp đồng xây dựng

Công tác thực hiện Thiết kế Chi tiết/Thi công sẽ được triển khai thực hiện vào tháng 7/2012

Công tác đánh giá

Hồ sơ Dự thầu đã hoàn tất

Dự kiến sẽ tiến hành công tác ký kết hợp đồng thực hiện vào tháng 10/2012

Những đặc điểm nổi bật của Gói thầu Xây dựng Đoạn ngầm:

i) Chủ đầu tư Dự án là Ban Quản lý Đường sắt Đô thị Thành phố Hồ Chí Minh (BQLĐSĐT);

ii) Đây là Dự án xây dựng tuyến tàu điện ngầm đầu tiên tại Việt Nam

iii) Yêu cầu phải sử dụng phương pháp Đào hở với độ sâu lớn (sâu hơn 30m) (cho Nhà ga Nhà hát Thành phố)

iv) Một trong các vấn đề quan trọng là thực hiện các biện pháp bảo vệ các tòa nhà hiện hữu nằm dọc theo tuyến, bao gồm cả Nhà hát Thành phố trong khi thực hiện công tác đào thi công công trình ngầm

v) Áp dụng hình thức Hợp đồng EPC/Thiết kế - Thi công nhằm tận dụng tối đa các công nghệ tiên tiến của một số nhà thầu cụ thể có kinh nghiệm

vi) Các tiêu chuẩn kỹ thuật của Nhật Bản dành cho thiết kế các công trình ngầm, bao gồm các tiêu chuẩn về phòng cháy chữa cháy đã được phê duyệt là tiêu chuẩn thiết kế áp dụng cho Dự án này

Các phương pháp thi công công trình ngầm sau được áp dụng:

a) Phương pháp Đào hở (Cut-and-Cover Excavation):

Đây là phương pháp đào hở truyền thống bằng cách sử dụng các Tường vây làm các kết cấu chắn đất Phương pháp này sẽ được áp dụng khi thi công ba (03) nhà ga ngầm, đoạn đường hầm giữa nhà ga Bến Thành và nhà ga Ba Son, các điểm đặt ghi tàu, và đoạn chuyển tiếp lên Đoạn trên cao

Hình 4: Ph ối cảnh Đoạn ngầm của Dự án Tuyến 1

Nguồn: Liên Danh NJPT

b) Phương pháp Hầm Khiên đào (Shield Driven Tunnel Method):

Đây là phương pháp đào hầm sử dụng máy đào hầm dạng khiên đào (Shield Tunneling Boring Machine - TBM) Sử dụng phương pháp này có thể tối thiểu hóa các tác động giao diện với các công trình, giao thông trên mặt đất và cả các công trình tiện ích hiện hữu Phương pháp này sẽ được áp dụng khi thi công đoạn tuyến từ Nhà ga Nhà hát Thành phố đến Nhà ga Ba Son

3 Khảo sát sơ bộ Dự án Nhà ga Trung tâm Bến Thành

Liên quan đến Dự án ĐSĐT Tuyến 1, Cơ Quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) đã tiến thành thực hiện Khảo sát sơ bộ cho Dự án Nhà ga Trung tâm Bến Thành trong giai đoạn 2011-2012 Nội dung sơ lược về Dự án Nhà ga Trung Tâm Bến Thành được trình bày như sau

Nhà ga Nhà hát Thành phố

Hình 7: Máy dùng thi công H ầm khiên đào (TBM)

Nguồn: Liên Danh NJPT Nguồn: Liên Danh NJPT

Nguồn: Liên Danh NJPT

3.1 Bối cảnh

Khu vực lân cận Nhà ga Bến Thành thuộc Dự án ĐSĐT Tuyến 1 là một khu trung tâm đô thị lớn, nằm bao quanh một khu chợ và là nơi thu hút rất đông người dân thành phố Được kết nối với hầu hết các trục đường chính trong thành phố và có một bến xe buýt cận kề, khu vực này trở thành một đầu mối giao thông quan trọng, là nơi các Tuyến ĐSĐT số 2, 3a và 4 sẽ kết nối với nhau theo như nội dung Quy hoạch Tổng thể Do vậy, khu vực này có mật độ dân cư cao và cũng là nơi tập trung các chức năng đô thị Tuy nhiên, tình trạng hệ thống đường sá và cơ sở hạ tầng còn yếu kém đã khiến cho khu vực này phải đối mặt với một số vấn đề, điển hình là tình trạng tắc nghẽn giao thông

Do vậy, nhu cầu cải thiện cơ sở hạ tầng giao thông là hiển nhiên và phải giải quyết được các vấn đề liên quan đến giao thông, thông qua việc xúc tiến phát triển hệ thống giao thông công cộng nhằm thay đổi thói quen đi lại và cải thiện không gian dành cho người đi bộ Đồng thời, nhu cầu

về các công trình cơ sở hạ tầng cũng ngày càng gia tăng, gắn liền với nhu cầu phát triển một nhà

ga tàu điện ngầm (ga Metro) trong tương lai, bao gồm một quảng trường nhà ga và lối đi ngầm dành cho khách bộ hành

3.2 Mục tiêu

Sau khi xem xét bối cảnh trên, dự án này được thực hiện nhằm phát triển một không gian đô thị chất lượng cao xung quanh các nhà ga của hệ thống ĐSĐT Dự kiến, dự án sẽ trang bị cho thành phố một nhà ga trung chuyển trung tâm, cải thiện cơ cở hạ tầng (bao gồm việc xây dựng quảng trường nhà ga), tạo điều kiện tái thiết lại khu vực và xây dựng các tiện ích thương mại Việc tăng cường khả năng thu hút khách tham quan của Nhà ga Trung tâm Bến Thành cũng như kết quả phát triển không gian đô thị chất lượng cao sẽ làm gia tăng số lượng hành khách sử dụng ĐSĐT, và qua đó sẽ góp phần ổn định các hoạt động kinh doanh khai thác vận hành của các dự án ĐSĐT

Khảo sát được thực hiện nhằm mục đích kiểm tra sự phù hợp và hiệu quả khi thực hiện dự

án sử dụng kết hợp nguồn vốn từ ngân sách Nhà nước và khu vực tư nhân

3.3 Sơ lược về dự án

a) Hình khu trung tâm nội đô tại thành phố Hồ Chí Minh

Một khu vực không gian công cộng sẽ được hình thành xung quanh Nhà ga Bến Thành thuộc Tuyến ĐSĐT số 1, kết hợp giữa phát triển không gian ngầm và không gian trên mặt đất Nằm tiếp giáp với khu không gian công cộng này sẽ là các tiện ích thương mại do khu vực tư nhân xây dựng nhằm tạo thành một hệ thống công trình ngầm liên tục, kết nối với các tòa nhà tại khu vực này, qua đó thiết lập một hệ thống công trình tiện ích đô thị, tăng cường tiện nghi và khả năng kết nối trong khu vực Khu vực không gian công cộng chất lượng cao này, khi kết nối mật thiết với các khu vực kế cận, sẽ đóng vai trò là khu trung tâm kinh tế, du lịch, văn hóa và thương mại

b) Hình thành nút giao thông xung quanh nhà ga Metro

Nhà ga Bến Thành của Tuyến ĐSĐT số 1 trong tương lai sẽ là nơi giao nhau của các tuyến

2, 3a và 4 Với các trục đường nội thành ngay phía trên nhà ga và có một bến xe buýt gần kề, khu vực này sẽ có vai trò như một đầu mối giao thông quan trọng Tận dụng cơ hội này, toàn bộ khu vực sẽ được phát triển thành một nút giao thông chiến lược cho toàn bộ mạng lưới giao thông đô thị

c) Kết nối thuận lợi giữa nút giao thông và khu vực lân cận

Các nhà ga Metro, khu quảng trường nhà ga ngầm và khu trung tâm thương mại ngầm sẽ được kết nối đồng mức với các tầng ngầm của các tòa nhà kế cận Một khi các tòa nhà kế cận này hoàn tất xây dựng, cả khu vực này sẽ phát triển thành một khu phố đi bộ dưới lòng đất, kết nối các tiện ích giao thông đa dạng vào một nút giao thông Với khả năng tiếp cận ngày càng tăng, mạng lưới đường ngầm này sẽ thu hút nhiều khách tham quan các cơ sở tiện nghi dưới lòng đất, và qua đó sẽ làm gia tăng lượng hành khách sử dụng ĐSĐT và tăng khả năng sinh lợi của khu trung tâm thương mại ngầm Như vậy, khu vực thực hiện dự án này sẽ đạt được mục tiêu quan trọng của khu vực trung tâm nội đô

3.4 Chính sách quy hoạch dự án

a) Ý tưởng về kết cấu

Chính sách quy hoạch Dự án Nhà ga Trung tâm Bến Thành được trình bày dưới đây

Hình 8: D ự án Nhà ga Trung tâm Bến Thành và các dự án liên quan

Nguồn: Khảo sát sơ bộ Dự án Nhà Ga Trung Tâm Bến Thành

i) Xây dựng một nhà ga ngầm để bảo đảm được sự kết nối thuận lợi cho các phương tiện giao thông công cộng

Kết nối thuận lợi hơn giữa Nhà ga Trung tâm Bến Thành và trạm xe buýt;

Quy hoạch tổng thể Nhà ga Trung tâm Bến Thành với 3 ke ga của 4 tuyến ĐSĐT nhằm đảm bảo sự trung chuyển dễ dàng giữa các tuyến

ii) Kiến tạo không gian đô thị ngầm thu hút

Các quảng trường ngầm với thiết kế sảnh thông tầng lớn nhằm mang lại ánh sáng

tự nhiên cho không gian ngầm;

Lối đi ngầm với các gian hàng tạo nên không gian đô thị ngầm sinh động iii) Hình thành hệ thống lối đi bộ ngầm kết nối các nút giao thông với khu vực lân cận

Hệ thống lối đi bộ ngầm giúp cho việc di chuyển đến khu vực xung quanh dễ dàng và thuận tiện;

Tính kết nối cao với các toà nhà tư nhân mới xây dựng ở khu vực xung quanh

b) Chính sách quy hoạch Nhà ga Trung tâm Bến Thành

Hình 9: Hình phối cảnh tổng quan khu vực tầng ngầm B1

Nguồn: Khảo sát sơ bộ Dự án Nhà Ga Trung Tâm Bến Thành

Các điểm chính trong quy hoạch Nhà ga Trung tâm Bến Thành được trình bày như sau: i) Thiết kế Nhà ga Trung tâm

Trung chuyển thuận tiện và thoải mái giữa ke ga của các tuyến 1,2 và 4;

Tính kết nối cao từ sảnh đã soát vé đến 3 ke ga;

Nhà ga an toàn và đáng tin cậy dành cho tất cả các đối tượng hành khách, kể cả người khuyết tật;

Quản lý gọn nhẹ và bảo trì dễ dàng đối với việc vận hành nhà ga

ii) Quy hoạch không gian nhà ga

Kiến tạo không gian mở phù hợp với khu trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh; Sảnh thông tầng giúp lấy ánh sáng tự nhiên vào nhà ga ngầm

iii) Phương thức và chi phí thi công

Giảm thiểu chi phí thi công;

Thi công phân kỳ phù hợp với việc kết nối với tuyến 2, 3a và 4 trong tương lai 3.5 Kết luận

Nói tóm lại, hiệu quả của dự án đã được khẳng định, xét trên quan điểm phân tích, đánh giá,

cả về mặt kinh tế lẫn tài chính Giai đoạn tiếp theo sẽ tiến hành nghiên cứu các biện pháp nhằm khắc phục rủi ro và sẽ ấn định hoàn chỉnh hình thức triển khai dự án

Hình 10: Ph ối cảnh quảng trường nhà ga ngầm

Nguồn: Khảo sát sơ bộ Dự án Nhà Ga Trung Tâm Bến Thành

Hình 11: P hối cảnh ke ga ĐSĐT Tuyến 1

Nguồn: Khảo sát sơ bộ Dự án Nhà Ga Trung Tâm Bến Thành