VẬN DỤNG TƯ LIỆU THAM KHẢO LÀM SÁNG TỎ, KHẲNG ĐỊNH KIẾN THỨC LỊCH SỬ VÀ GÂY HỨNG THÚ CHO TIẾT DẠY LỊCH SỬ I/ Lý do chọn đề tài: Tài liệu tham khảo là nguồn kiến thức vô cùng rộng, phong
Trang 1VẬN DỤNG TƯ LIỆU THAM KHẢO LÀM SÁNG TỎ, KHẲNG ĐỊNH KIẾN THỨC LỊCH SỬ
VÀ GÂY HỨNG THÚ CHO TIẾT DẠY LỊCH SỬ
I/ Lý do chọn đề tài:
Tài liệu tham khảo là nguồn kiến thức vô cùng rộng, phong phú & đa dạng, nó có ở các tài liệu lịch sử sách, báo, tạp chí, sách giáo viên… Tư liệu này có khi là một đoạn tường thuật, mô tả về một công trình, một trận đánh, một danh nhân, nhân vật lịch sử nào đó, cũng có khi là một câu nói, lời nhận định của nhân vật , vị lãnh tụ hoặc vị anh hùng nào đó, nhiều khi là một bài phú, bài thơ, bài hịch hay một chỉ thị, nghị quyết của Đảng…Những tư liệu này là nguồn tri thức trợ giúp đắc lực cho giáo viên dạy bộ môn lịch sử
Thế nhưng qua thực tế giảng dạy Tôi nhận thấy một thực trạng: Một số Giáo viên có quan niệm: Tài liệu tham khảo chỉ là phụ, không quan trọng, không nhất thiết phải đưa vào tiết dạy cho nên không quan tâm tìm kiếm nguồn tư liệu này, hoặc nếu có sẵn trong sách giáo khoa, hoặc sách Giáo viên cũng ít khi vận dụng vào bài học Nhiều Giáo viên cũng rất quan tâm đến tài liệu tham khảo, nhưng không biết vận dụng như thế nào vào tiết dạy cho phù hợp và hiệu quả, khi sử dụng còn gặp nhiều khó khăn, lúng túng, không đem lại hiệu quả cao
Từ thực tiễn trên, tôi luôn trăn trở, suy nghĩ làm thế nào để vận dụng tốt nguồn tư liệu vô giá này Từ thực tế đó tôi mạnh dạn đưa ra một số biện pháp: “ Vận dụng tư liệu tham khảo làm sáng tỏ, khẳng định kiến thức lịch sử và gây hứng thú cho tiết dạy lịch sử”
II/ Phạm vi đề tài:
Phương pháp vận dụng tư liệu tham khảo để làm sáng tỏ, khẳng định kiến thức lịch sử và gây hứng thú cho bài học lịch sử ở bậc trung học cơ sở ( từ lớp 6 đến lớp 9 )
III/ Biện pháp thực hiện:
1/ Xác định kiến thức trong chương trình, tìm nguồn tư liệu tham khảo:
Khi dạy chương trình ở một khối lớp Giáo viên đã nắm được khái quát những kiến thức cơ bản mình phải truyền thụ cho các em ở các chương, bài Trên cơ sở đó Giáo viên tiến hành tìm nguồn tư liệu tham khảo để phục vụ cho các bài học Nguồn tư liệu này có khi đã có sẵn trong sách giáo khoa hoặc sách Giáo viên, nhưng cũng có tư liệu Giáo Viên phải tìm kiếm ở các sách, báo khác Việc này chúng ta nên làm thường xuyên giống như sự cóp nhặt, tích trữ vậy Bất cứ lúc nào, ở đâu
mà ta bắt gặp nguồn tài liệu tham khảo có lợi cho ta như: câu nói của vị lãnh tụ, một đoạn tường thuật về cuộc cách mạng, những con số thống kê, một bài ca dao, một câu chuyện Ta có thể ghi chép, có thể cắt đoạn văn đó đem về để biến nó thành nguồn tài liệu cho bản thân mình
2/ Phân loại, sắp xếp nguồn tài liệu tham khảo:
Sau khi tìm kiếm nguồn tư liệu, ta tiến hành phân loại, sắp xếp nguồn tài liệu mà ta tìm kiếm được theo chủ đề
Ta phân các bài dạy theo chủ đề và các chủ đề đó như: Loại bài khởi nghĩa, chiến tranh cách mạng, kinh tế, văn hóa Giáo Viên cần chú ý nguồn thư liệu tham khảo có hai loại :
Trang 2Một là dành cho Giáo Viên Loại này giúp Giáo Viên đọc để hiểu rõ vấn đề hơn, mở rộng kiến thức hơn hoặc qua tài liệu đó Giáo Viên có thể chắt lọc một số kiến thức cần thiết nhất để cho tiết dạy sinh động hơn, cụ thể hơn
Ví dụ ở bài: Cách mạng tư sản Pháp (1789 - 1794) (lịch sử lớp 8) ở sách giáo viên trang 27 có
2 đoạn tư liệu tham khảo nói về cách mạnh Pháp của Hồ Chí Minh và Lê Nin Ta phải xác định đây
là tài liệu giúp Giáo Viên hiểu rõ hơn về cách mạng tư sản Pháp Với thời lượng của một tiết học Giáo Viên chỉ có thể đem vào bài dạy đoạn tư liệu của Hồ Chí Minh viết về cách mạng tư sản Pháp:
“cách mệnh Pháp cũng như cách mệnh Mỹ, nghĩa là cách mệnh tư bản ngoài thì áp bức thuộc địa”
để qua đó các em có thể rút ra hạn chế của cách mạng tư sản hoặc ở bài 6 “ Văn hóa cổ đại” (Lịch sử lớp 6) Chúng ta sẽ sẽ tìm được nhiều đoạn mô tả về các công trình kiến trúc nổi tiếng như: Kim tự tháp Kêốp, vườn treo Babilon, thành Babilon Nhưng ta phải xác định được nguồn tư liệu tham khảo phục vụ được cho tiết dạy đó là : Mô tả về Kim tự tháp Kêốp, các tài liệu còn lại giúp Giáo Viên mở rộng hiểu biết hơn
- Hai là nguồn tư liệu Giáo Viên Có thể đem vào bài để phục vụ tiết dạy, dưới nhiều dạng: Dùng để minh họa, khẳng định làm sáng tỏ một kiến thức lịch sử nào đó, tường thuật một trận đánh,
mô tả một công trình văn hóa
Tiếp theo ta phân loại nguồn tài liệu theo chủ đề bài học Mỗi chủ đề được bỏ riêng vào một bì lớn được ghi tiêu đề ở ngoài: Loại khởi nghĩa, chiến tranh cách mạng, văn hóa, xã hội, bì tài liệu dành cho Giáo Viên Nếu có máy vi tính thì ta cóp vào đĩa theo từng chủ đề Làm như thế khi cần
sử dụng, ta tìm sẽ nhanh và tiện sử dụng
3/ Phương pháp sử dụng tài liệu tham khảo:
a/ Chọn tài liệu thích hợp đưa vào bài dạy:
Tài liệu tham khảo, sưu tầm được phân loại theo chủ đề, tùy từng loại bài ta sử dụng tài liệu theo chủ đề đã sắp xếp như ở trên Tài liệu tham khảo khá phong phú, một bài có thể có nhiều tài liệu, không phải cứ thấy có tài liệu là trích dẫn đưa vào bài, làm như thế là không cần thiết, phản khoa học và kém hiệu quả Ta phải chọn tư liệu nào thật hay, thật sinh động, nhằm mục đíchchính,
cơ bản về quy luật lịch sử mình cần truyền thụ để tạo nên nguồn cảm hứng cho học sinh, giúp học sinh hiểu rõ vấn đề nào đó hơn
Khi sử dụng một đoạn tư liệu tham khảo đưa vào tiết dạy ta cần chú ý nội dung của tư liệu đó
có đạt được một trong những tiêu chí sau không?
+ Giúp hiểu rõ bản chất một vấn đề nào đó trong bài, hình thành khái niệm
+ Có thể minh họa, củng cố một đơn vị kiến thức trong bài
+ Từ đoạn tư liệu đó giúp học sinh có thể rút ra được nguyên nhân, ý nghĩa, bài học kinh nghiệm, tính chất, hạn chế của một sự kiện lịch sử trong bài lịch sử
+ Tạo biểu tượng, gây cảm xúc, giáo dục tình cảm cho học sinh
Việc chọn tư liệu phù hợp để đưa vào giảng dạy có hiệu quả không phải là việc dễ, điều này phụ thuộc vào trình độ nhận thức và khả năng sư phạm của người đó.Phải
chọn thật khoa học, thật kĩ, thật trọng tâm, đem lại hiệu quả cả về kiến thức, cả về sự hứng thú, hưng phấn đối với học sinh
Ví dụ ở bài: “ Chiến tranh thế giớ thứ hai ( 1939 - 1945)”
Ở phần III kết cục chiến tranh Giáo Viên sử dụng bảng số liệu so sánh giữa hai cuộc chiến tranh để học sinh tham khảo Đây là con số thật, hết sức sinh động có tính thuyết phục cao, thu hút
Trang 3được sự chú ý theo dõi của các em Chỉ cần thấy được những con số này, học sinh có thể rút ra ngay nhận xét của mình về mức độ tàn phá của chiến tranh
C.T.T.GThứ I C.T.T.G thứ II
1 Những nước tuyên bố tình trạng chiến tranh
2 Số người bị động viên vào quân đội (Triệu người)
3 Số người chết (Triệu người)
4 Số người bị thương, tàn tật (Triệu người)
5 Thiệt hại về vật chất ( Tỉ đôla)
33 74 10 20 338
72 110 58 90 4000 ( Tài liệu: góp vào việc giảng dạy lịch sử thế giới cổ trung đại, cận đại của khoa sử trường ĐHSP Huế - Phạm Hồng Việt )
Hoặc ở bài: “ Văn hóa cổ đại” ( Lịch sử lớp 6)
Trong bài này có nhiều tư liệu tham khảo mô tả về các công trình kiến trúc điêu khắc Giáo Viên chỉ nên đưa vào bài dạy đoạn tư liệu mô tả về Kim tự tháp Kêốp: Đây là công trình lớn nhất do con người xây dựng hiện nay vẫn còn: cao 146,6m tương đương với ngôi nhà 50 tầng, mỗi cạnh dài 230m, diện tích đáy tương đương với 600 mẫu đất, được ghép bởi 2300000 tấm đá mài nhẵn các mặt, trung bình mỗi tấm nặng 2,5 tấn, trọng lượng của cong trình là 6400000 tấn, được xây dựng trong suốt 20 năm với sự lao động của 100000 nô lệ.( ở sách tham khảo: 7 kỳ quan thế giới – NXB trẻ )
Chọn đọan mô tả về Kim tự tháp Kêốp để đưa vào bài là hợp lý nhất, vì đoạn tư liệu này giúp các em hình dung được sự đồ sộ, độc đáo của các công trình kiến trúc thời cổ đại và sức lao động to lớn, sự sáng tạo của con người cổ đại Vừa tạo sự hứng thú, sự thán phục, sự trân trọng của các em đối với các thành tựu văn hóa của nhân loại
b/ Vận dụng tài liệu tham khảo và tiết học lịch sử một cách hợp lý, khoa học và hiệu quả nhất:
Đây là phần khó nhất đối với Giáo viên lịch sử Việc chọn tài liệu cho tiết dạy đã khó, nhưng việc vận dụng cho có hiệu quả thực sự là khó hơn nhiều
Hạn chế, khó khăn, vướng mắc đối với Giáo Viên hiện nay là: ngại vận dụng tài liệu tham khảo vào tiết dạy vì lo ngại về quỹ thời gian và không biết là đưa vào chổ nào, lúc nào cho hợp lý Trừ những đoạn tư liệu đã được trích dẫn thẳng vào bài, ngoài ra Giáo Viên ít chú ý đến tài liệu tham khảo, ngay cả những tài liệu có trong sách Giáo Viên, khi đã chọn lọc được các tư liệu đạt tiêu chí như đã nêu trên để vận dụng vào bài học thì đòi hỏi phải được đưa vào áp dụng một cách đúng lúc, đúng chỗ thì mới kích thích được tư duy và gây hứng thú cho các em
Ví dụ: Trong bài 5 ( lịch sử lớp 8): “ Công xã Pari 1871” ta có thể chọn tài liệu đưa vào bài
như sau:
Ở phần I : Sự thành lập công xã
Khi giảng về thái độ của “ chính phủ vệ quốc” và nhân dân Pháp trước tình hình đất nước sau ngày 4.9.1870
Tôi đưa ra đoạn viết của Hồ Chí Minh vào “ Tư bản Pháp khi ấy như nhà cháy hai bên, bên thì Đức bắt chịu đầu hàng, bên thì cách mệnh nổi trước mắt Tư bản Pháp thề chịu nhục với Đức chứ không chịu hòa với cách mệnh” ( Sách Giáo viên lịch sử lớp 8 – trang 42 ) với đoạn tư liệu này giúp
Trang 4các em thấy rõ hơn thái độ đầu hàng và khẳng định bản chất phản động của tư sản Pháp Đoạn tư liệu gây sự thích thú ở câu từ đơn giản, cách so sánh mộc mạc nhưng lại rất dễ hiểu với các em
Ở phần III: Nội chiến ở Pháp
Khi giảng đến phần quân Vecxai bắt đầu tấn công vào thành phố Để học sinh thấy rõ tinh thần chiến đấu anh dũng của các chiến sĩ công xã trong cuộc đọ sức với giai cấp tư sản Tôi đưa đoạn tường thuật sau vào bài dạy “ ngày 6 tháng 5 năm 1871 Pari đã bị quân thù bao vây chặt, cái chết đang treo lơ lửng trên đầu các chiến sĩ công xã, chẳng ai nao núng, mọi người tham gia các đơn
vị vũ trang bảo vệ Pari trên các chiến lũy người ta nghe tiếng thì thầm của hai chiến sĩ:
- “Cháu bao nhiêu tuổi
- Thưa ông, cháu 12 tuổi Còn ông?
- 60
Có tiếng kèn xung phong, hai ông cháu nắm chắc tay súng lao về phía quân thù đang kéo đến” ( Sách Giáo viên lịch sử lớp 8 trang 44 )
Với hai đoạn tư liệu phản ánh hai hình ảnh trái ngược nhau được đưa vào đúng lúc cùng trong một bài, không những chỉ làm rõ kiến thức, Giáo Viên cần chuyển tải đến các emmà nó còn hình thành một nhận thức về cách mạng tư sản Các em nhận thức được vai trò to lớn của quần chúng Giáo dục tinh thần yêu nước, đạo đức cách mạng trong các em
Hoặc khi dạy: “Văn hóa cổ đại” ( lịch sử lớp 6)
Khi dạy về chữ tượng hình Giáo Viên nên sưu tầm, viết sẵn một số mẫu chữ tượng hình của người Phương Đông thời cổ đại ( Viết lên bảng phụ để các em quan sát: chữ tượng hình của Ai Cập, Trung Quốc,
Đây là kiến thức mới lạ đối với các em nên đã thu hút sự chú ý theo dõi và kích thích tính tò
mò, thích khám phá để phát hiện của các em, qua đây cũng hình thành nhận thức trong các em quá trình sáng tạo chữ viết là rất lâu dài và khó khăn, để các em biết trân trọng đối với thành tựu văn hóa của người xưa để lại
Hoặc khi dạy bài “ Cuộc đấu tranh bảo vệ và xây dựng chính quyền dân chủ nhân dân (1945 -1946)”
Dạy ở mục V: “Đấu tranh chống quân tưởng và bọn phản cách mạng”
Giảng về chính sách mền dẻo của ta: Hòa với Tưởng, thỏa mãn một số yêu sách về kinh tế, chính trị của chúng Tôi đã đưa ra mẫu chuyện: “ lúc bấy giờ chiến sĩ ta thắc mắc về đường lối, chủ trương của Bác, Bác không giải thích nhiều chỉ hỏi: phân có dơ không? Nhưng dùng bón lúa tốt có dùng không?” Giáo Viên bình: Ở đây Bác biết Tưởng cũng không tốt gì nhưng dùng nó lúc này là có lợi cho cách mạng thì ta cứ dùng
Tiếp đó đưa luôn câu nói Lê Nin “ Nếu có lợi cho cách mạng thì có phải thỏa hiệp với bọn kẻ cướp chúng ta cũng thỏa hiệp”
Qua câu chuyện và câu nói của Lê Nin gây sự thích thú, sự thỏa mãn trong các em, các em hiểu ngay về chủ trương của ta trong thời kỳ này, đồng thời qua đây cũng thấy được sự lãnh đạo tài
ba sáng suốt của Hồ Chủ Tịch
Hoặc khi dạy bài 18 ( lịch sử 9) “Đảng Cộng Sản Việt Nam ra đời”
Khi giảng về luận cương chính trị ( 10.1930) của đồng chí Trần Phú, thì tôi đã kể cho học sinh nghe câu chuyện về đồng chí Trần Phú Làm phụ bếp cho tên Thanh tra Pháp tại Hà Nội Đồng chí Trần Phú đã ngồi dưới hầm đá của ngôi nhà số 90 hàng bông nhuộm của tên thanh tra tài chính phủ
Trang 5toàn quyền để soạn thảo bản luận cương chính trị năm 30 Và tôi nói rằng đồng chí Trần Phú viết bản luận cương đó nhằm quật đổ kẻ đang ngồi trên đầu mình ( Gây hứng thú học tập lịch sử -NXBGD )
câu chuyện, lời khẳng định của Giáo Viên là một điều hết sức thú vị đối với các em, các em thấy được công lao to lớn và sự mưu trí của đồng chí Trần Phú
Hay khi dạy về: “ những tiến bộ về khoa học tự nhiên và khoa học xã hội ( Thế kỷ XVIII -XIX) ( lịch sử 8)
Khi giảng về nhà bác học Niu Tơn tìm ra thuyết vạn vật hấp dẫn, tôi đã kể cho học sinh biết định luật hấp dẫn được Niu Tơn khám phá trong trường hợp : “ nhân có một quả táo rơi trong khi ông đang trầm ngâm suy nghĩ, tạo sao quả táo đó luôn cứ phải rơi xuống đất theo phương thẳng đứng, ông tự nghĩ: Tại sao nó không rơi nghiêng hoặc rơi lên phiá trên mà lại luôn luôn rơi về phía tâm trái đất? Chắc chắn rằng nguyên nhân chính là trái đất đã kéo nó xuống ”
Khi nói về nhà toán học Lô Ba Sép Xki ( người Nga) Tôi thông báo cho học sinh đoạn kể sau: “ tháng 2 năm 1826 Lô Ba Sép Xki hoàn thành bản thảo mới của mình, một công trình hoàn chỉnh đầu tiên trong lịch sử toán về hình học Phi - ơ - cơ - lít
Ngày 12.2.1826 là một ngày đáng ghi nhớ, ngày sinh ra hình học ơ - cơ - lít Cuối đời khi bị đau ốm mù lòa, Lô Ba Sep Xki đọc cho học sinh viết cuốn “ Hình học tổng quát” Công việc của cả một đời vừa kết thúc thì ông cũng qua đời
Khi nghe được những tư liệu này sẽ gây hứng thú, say mê theo dõi và qua đó các em thấy được công lao, sự lao động miệt mài của các nhà khoa học để tìm ra chân lý, để lại những thành tựu khoa học cho nhân loại Giáo dục lòng biết ơn, sự kính phục và học hỏi ở tinh thần lao động miệt mài của các nhà khoa học
Dạy về: “sự ra đời của chủ nghĩa Mác” ( lịch sử 8)
Nói về sự thông minh của mác Giáo Viên giới thiệu cho học sinh biết đã có lần Vit Ten -Bắc một người trong hội đồng giám khảo thi tốt nghiệp trung học, nhận xét về các Mác: “ không phải đứng đầu nhưng giỏi nhất, có thiên tài nhất”
Về tình bạn cao đẹp giữa Mác và Ăng Ghen tôi dẫn đoạn viết của Lê Nin: “Những chuyện cổ tích để lại những tấm gương rất cảm động về tình bạn Nhưng giai cấp vô sản Châu Âu có thể nói rằng khoa học của mình là do hai nhà học giả kiêm chiến sĩ ấy sáng tạo ra và những quan hệ cá nhân giữa hai người đó đã vượt qua mọi chuyện cổ tích” ( Những tư liệu trên được trích từ tài liệu: Góp vào việc giảng dạy lịch
sử thế giới cổ trung đại, cận đại của khoa sử trường ĐHSP Huế - Phạm Hồng Việt)Với những đoạn
tư liệu này có giá trị gấp nhiều lần so với lời giảng của Giáo viên Nó đã khẳng định được sự thông minh của Các Mác, tình bạn cao đẹp của hai người được cả thế giới biết đến
Dạy về “Quốc tế thứ nhất 1864” ( lịch sử 8)
Để học sinh hiểu về khái niệm quốc tế , tôi đưa định nghĩa “ Quốc tế là gì?” của nguyễn Ái Quốc ( trong tác phẩm đường cách mệnh): “ Quốc tế nghĩa là người trong
thế giới, bất kỳ nước nào, dân tộc nào, có mục đích như nhau, hợp sức nhau để làm cho đến mục đích ấy ở thợ thuyền các nước liên lạc nhau để chống lại tư bản như hội công nhân quốc tế”
Đưa định nghĩa của Nguyễn Ái Quốc giúp học sinh hiểu rất dễ: Quốc tế là tổ chức của công nhân thế giới, lãnh đạo, đoàn kết công nhân chống tư sản Khi dạy phần: Miền Nam chiến đấu chống chiến lược “Chiến tranh đặc biệt’ của Mỹ ( 1961 - 1965) ( lịch sử 9)
Trang 6Khi giảng đến quân đội Sài Gòn lập “ấp chiến lược” tôi đưa đoạn tư liệu: “hàng rào dây thép gai bao bọc xung quanh để ngăn cản ấp với bên ngoài Từ lớp rào đầu tiên vào đến giữa ấp còn 5 hàng rào các loại nữa, loại chắn chống xung phong, loại chống chui luồn, loại đơn, loại kép Trên dây kẽm gai còn mắc mìn Sau những lớp rào ấy là một khoảng đất trống hoắc, không một bóng cây tiếp đến là hào nước có dòng điện cao thế chạy qua, với đủ mọi thủ đoạn độc ác khác, và trong cùng
là những mái nhà lợp tôn của nhân dân” ( Theo “Út Trung” của nhà văn Chu Lai- Nhà xuất bản Kim Đồng - Hà Nội 1985) Với đoạn tư liệu này giúp học sinh hiểu rõ, dễ dàng vè hình ảnh ấp chiến lược của chính quyền Sài Gòn đối với người dân Miền Nam Việt Nam
Giảng về “sự thất bại của nhà Hồ trong cuộc kháng chiến chống quân Minh” ( lịch sử 7) Sau khi cho học sinh phân tích vạch ra nguyên nhân thất bại Giáo Viên nhấn mạnh: Nhà Hồ để mất dân tâm dẫn đến mất nước và dẫn đoạn tư liệu Nguyễn Trãi viết về nhà Hồ cho học sinh nghe “ Chỉ vì vừa rồi, chính sự nhà Hồ làm lắm điều phiền hà để đến nỗi lòng người ta oán Người Minh nhân dịp
hở, thừa thế hại dân, lũ ác rắp mưu đen tìm cớ bán nước”
Với đoạn tư liệu này nó khẳng định một lần nữa nguyên nhân nhà Hồ thất bại trong cuộc kháng chiến chống quân Minh
Khi giảng về: “ chiến tranh Trịnh - Nguyễn và sự chia cắt Đàng trong, Đàng ngoài” ( lịch sử 7) để học sinh hiểu rõ lý do vì sao Nguyễn Hoàng lại vào trấn thủ Thuận Hóa
Tôi đem đoạn tư liệu sau kể cho học sinh nghe: Nguyễn Hoàng sợ trịnh Kiểm sát hại nên đến hỏi ý kiến Nguyễn Bỉnh Khiêm ( Trạng Trình) Ông nói: “ Hoành sơn nhất đái, vạn đại dung thân” (Có nghĩa là một dãi núi hoành sơn có thể dung thân muôn đời Hoành Sơn tên nôm là đèo ngang, nằm giữa Hà Tĩnh và Quảng Bình ) ( Việt sử sứ đàng trong – trang 108)
Khi giảng về quân Mông Cổ ( Sử 7) để giúp học sinh hiểu rõ về quân Mông Cổ, nếu học sinh chỉ xem tranh ( hình 29, tranh 55, SGK sử 7) thì học sinh không thể nêu nhận xét về quân Mông Cổ được, Giáo Viên nên nêu cho học sinh tham khảo đoạn trích về quân Mông Cổ “ Về trận đánh, họ lợi
ở dã chiến, không thấy lợi không tiến quân…Trăm quân kị quanh vùng, có thể vạn người, nghìn quân kị tản ra, coa thể dài đến trăm dặm…Địch phân tất phân, đich hợp tất hợp, cho nên kị đội là ưu thế của họ hoặc xa, hoặc gần, hoặc nhiều, hoặc ít, hoặc tụ ,hoặc tán, hoặc hiện, hoặc ẩn, đến như rơi trên trời xuống, đi nhue chớp giật…” ( tư liệu tranh ảnh & bản đồ lịch sử 7, tráng 65, NXBGD)
Đoạn tư liệu này kết hợp với tranh sẽ giúp học sinh hiểu, nêu được nhận xét về quân Mông Cổ
dễ dàng hơn
Hay khi giảng về chiến thắng Vân Đồn diệt đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ ( lịch sử 7) giúp học sinh hiểu rõ về chiến thắng & nhân vật Trần Khánh Dư, Tôi đưa đoạn tư liệu vào bài: Trần Khánh Dư không ngăn nổi thuỷ quân Nguyên, Vua Trần Thánh Tông sai người đến bắt Trần khánh Dư về chịu tội Trần Khánh Dư xin với xứ giã: “ Lấy quân pháp mà sử Tôi xin cam chịu tội, nhưng xin khất vài ngày để mưu lập công rồi về chịu búa rìu cũng chưa muộn” ( trang 100, tư liệu lịch sử 7- NXBGD)
Trong bài 19, Phần III : Khởi nghĩa Lam Sơn toàn thắng Để làm sáng tỏ lý do tại sao ta lại chủ truơng “ Vây thành, diệt viện” Tôi dẫn ý phân tích của Lê Lợi cho học sinh nghe “Đánh thành là
hạ sách, ta đánh vào thành vững hàng tháng, hàng năm không hạ nổi, làm cho quân ta sức kiệt, khí nản… sao bằng nôi dưỡng sức quân, giữ lấy nhuệ khí để đợi viện binh của giặc viện binh bị phá thì thành tất phải hàng; làm một việc mà được cả hai, đó là kế vẹn toàn vậy”
C/ Sử dụng tư liệu tham khảo tạo biểu tượng gây cảm xúc, giáo dục tình cảm cho học sinh, cung cấp thêm những kiến thức lý thú:
Trang 7Ngoài việc chọn tư liệu tham khảo đưa vào bài khẳng định, làm sáng tỏ một kiến thức lịch sử thì giáo viên với nghệ thuật sư phạm, sự phong phú về kiến thức, vững tay nghề tùy thời gian cho phép ở từng bài có thể đọc nhanh các tư liệu tham khảo để gây cảm xúc, tạo biểu tượng, giáo dục tình cảm cho học sinh, đặc biệt gây hứng thú, sự sinh động cho tiết học
Như dạy bài: “ văn hóa cổ đại” ( lịch sử 6)
Khi nói về Vạn Lý Trường Thành Giáo Viên có thể đọc bài thơ của Hồ chủ Tịch cho học sinh nghe:
“ Nghe nói Trường Thành vạn dặm Trường
Chạy từ Đông Hải đến Tân Cương
Hàng bao nhiêu triệu người lao động
Xây đắp Thành này trấn một phương”
Với bài thơ này cho học sinhthấy được sự đồ sộ của công trình, công sức to lớn của người dân thời cổ đại để tạo dựng nên công trình văn hóa để lại cho nhân loại, nhưng cũng thấy được tội ác của Tần Thủy Hoàng Bài thơ tạo sự hứng thú của học sinh và tiết dạy thêm phần sinh động
Khi giảng về sự thất bại của An Dương Vương ( lịch sử 6) Tôi đọc bài thơ của Tố Hữu cho học sinh nghe:
“ Tôi kể ngày xưa chuyện Mỵ Châu
Trái tim lầm chỗ để trên đầu
Nỏ thần sơ ý trao tay giặc
Nên nỗi cơ đồ đắm biển sâu”
Nghe bài thơ này học sinh rất thích thú và còn có tác dụng nhắc nhở một bài học của sự mất cảnh giác của cha con An Dương Vương
Hoặc dạy bài: “ Công xã Pa Ri” ( lịch sử 8)
phần liên hệ tôi cung cấp thêm một kiến thức rất mới mẽ và hứng thú cho học sinh với một đoạn tư liệu:
Bài quốc tế ca hiện nay là sáng tác ( Thơ ) của Ô - Gien - Pô - Chi - Ê Một chiến sĩ dũng cảm của công xã Pa Ri Bài thơ đợc sáng tác vào tháng 6.1871, giữa lúc trên đường phố bọn đao phủ của giai cấp bóc lột đang tắm máu các chiến sĩ công xã Thơ của Ô - Gien - Pô - Chi - Ê được Pi - E - Đê
- Giây - Te phổ nhạc từ năm 1888 Quốc tế ca được Bác Hồ dịch ra tiếng Việt từ năm 1926 (Tài liệu góp vào việc giảng dạy lịch sử thế giới cổ trung đại, cận đại )
Khi giảng về nguyên nhân thắng lợi ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông Nguyên ( lịch sử 7)
Nói về tinh thần đoàn kết vua tôi nhà trần để tạo sức mạnh thống nhất chống giặc ngoại xâm Tôi kể cho các em nghe câu chuyện : hai vị tướng của nhà Trần là Trần Quốc Tuấn và Trần Quang Khải có hiềm khích với nhau vì cha của Trần Quốc Tuấn là Trần Liễu và cha của Trần Quang Khải
là Trần thái Tông ( tức Trần Cảnh ) Là hai anh em ruột Trần thủ Độ đã bắt Trần Cảnh phải lấy vợ của Trần liễu ( khi ấy đã có mang
vài tháng ) khi sắp mất Trần Liễu trăng trối cho Trần Quốc Tuấn: Mai sau nếu con không vì ta mà lấy được thiên hạ thì ta nằm dưới đất không sao nhắm mắt được đâu Trần Quốc Tuấn làm quốc công tiết chế nắm binh quyền Trần Quang Khải làm Thái Sư nắm quyền chính trị trước đây hai người rất ghét nhau Khi có gặc ngoại xâm nếu hai người không đoàn kết việc cứu nước sẽ gặp nhiều khó khăn Trần Quốc Tuấn vì nghĩa lớn đã bỏ thù riêng, hai ông rất thân thiết với nhau, cùng đoàn
Trang 8kết chống giặc.( những tư liệu lịch sử Việt Nam ) Với câu chuyện này vừa gây hứng thú cho học sinh vừa giúp các em hiểu hơn về sức mạnh đoàn kết của vua tôi nhà Trần cũng như sự sáng suốt của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn
III/ Kết Quả
Qua việc lịnh hoạt, chủ động, sáng tạo cộng với nghệ thuật sư phạm trong việc vận dụng tư liệu tham khảo vào trong bài dạy lịch sử, bản thân tôi thấy rất có hiệu quả
Vận dụng các tư liệu tham khảo, lời nhận định của lãnh tụ, số liệu, bài thơ, một đoạn tường thuật, một câu chuyện lịch sử đã góp phần làm sáng tỏ một vấn đề, một kiến thức lịch sử, khẳng định sự đúng đắn của kiến thức lịch sử, từ đoạn tư liệu có thể rút ra nguyên nhân, ý nghĩa lịch sử, bài học kinh nghiệm, có thể minh họa đặc biệt gây sự chú ý, tạo hứng thú học tập của các em, làm tiết dạy sịnh động hơn
Nếu Giáo Viên có ý thức vận dụng tư liệu tham khảo thì phải luôn tự tìm tòi, sưu tầm, chọn lọc qua đó góp phần làm phong phú kiến thức, nâng cao tay nghề cho người thầy, học sinh thì được mở mang kiến thức hơn
Khi dạy lịch sử, có tư liệu lịch sử trích dẫn, minh họa, lời nói của thầy có tính thuyết phuc, hấp dẫn hơn Tư liệu tham khảo còn góp phần giáo dục tư tưởng, tình cảm cho các em rất nhiều
Qua thực nghiệm tôi thấy tiết dạy rất thành công, việc tiếp thu bài của các em đạt 95% trở lên
• Bài học kinh nghiệm
Để có tư liệu phục vụ các tiết dạy lịch sử, Giáo Viên phải có sự đầu tư nghiên cứu chương trình, phải biết trong từng bài cần có tư liệu nào, phải có sự tìm tòi, quá trình sưu tầm, tìm kiếm, tích lũy, phải được chọn lọc, sắp xếp theo từng chủ đề như đã được nêu ở phần trên
Điều quan trọng khi vận dụng tài liệu tham khảo đưa vào bài Giáo Viên phải chú ý: Đưa tư liệu đó vào bài có tác dụng gì? Ít nhất cũng phải đáp ứng được một trong những mục tiêu khi vận dụng tư liệu tham khảo như đã nêu ở phần trên và Giáo Viên phải làm chủ được quỹ thời gian Tránh
sa đà Đưa nhiều tư liệu vào bài, học sinh nghe thì rất thích nhưng không phục vụ được gì cho nội dung của bài
IV/ Kết Luận
Yêu cầu của Giáo dục hiện nay là đổi mới phương pháp, thầy thiết kế, trò thi công lấy học trò làm trung tâm hoạt động, Giáo Viên tận dụng mọi phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức dạy học để phát huy quá trình nhận thức của học sinh một cách tích cực, tự lực, tự giác để tìm đến những kiến thức trọng tâm, cơ bản nhất trong bài học
Ngoài những yêu cầu ở Giáo Viên: Lời nói sinh động, giàu hình ảnh, sử dụng đồ dùng trực quan Giáo viên cũng nên tổ chức học sinh làm việc với các tư liệu có trong sách giáo khoa, tài liệu tham khảo do giáo Viên sưu tầm
Qua phân tích, dẫn chứng ở phần trên chúng ta thấy tài liệu tham khảo là một phương tiện rất quan trọng để tiết dạy thành công Nếu Giáo Viên biết vận dụng nguồn tư liệu này một cách hợp lý, khoa học thì Giáo Viên đó đã thổi được cái “thần” vào tiết dạy (người ta thường nói tiết dạy có hồn) giúp cho tiết dạy sinh động, hấp dẫn hơn, thu hút sự chú ý, say mê của học sinh Chính câu chuyện, đoạn tường thuật, nhận định của các vị lãnh tụ đã đem lại sự hứng thú cho các em khi học bộ môn lịch sử
Trang 9
Trường THCS Quang Trung
Người thực hiện: Trương Thị Minh Yến
Giáo Viên: Giảng dạy Bộ Môn lịch sử Năm học: 2006 - 2007
NHẬN XÉT CỦA TỔ HỖ TRỢ SKKN CỦA TRƯỜNG THCS QUANG TRUNG
XẾP LOẠI CẤP TRƯỜNG:
Đại Hưng Ngày 16 tháng 4 năm 2007
Trang 10NHẬN XÉT XẾP LOẠI CỦA HĐKH NGÀNH GD - ĐT HUYỆN ĐẠI LỘC
Người đề nghị số 1:
Nhận xét:
Xếp loại:
Người đề nghị số 2:
Nhận xét:
Đề nghị xếp loại:
KẾT LUẬN CỦA HĐKH GD - ĐT ĐẠI LỘC