quá trình xây dựng tổ chức và hoạt động của xứ ủy nam bộ và trung ương cục miền nam từ năm 1945 đến năm 1954

VII- Bộ máy và lề lối làm việc của Trung ương 1.Bộ Chính trị 1-Bộ Chính trị chấp hành các nghị quyết của hội nghị toàn thể Trung ương, giải quyết những vấn đề thuộc chính sách, phương ch

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

ĐOÀN THỊ HƯƠNG

QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA XỨ ỦY NAM BỘ VÀ TRUNG ƯƠNG CỤC MIỀN NAM TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1954

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ

HÀ NỘI - 2014

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

ĐOÀN THỊ HƯƠNG

QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA XỨ ỦY NAM BỘ VÀ TRUNG ƯƠNG CỤC MIỀN NAM TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1954

Chuyên ngành: L ịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam

Mã s ố: 60 22 56 01

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ

Người hướng dẫn khoa học: GS,TS TRỊNH NHU

HÀ NỘI - 2014

Phụ lục 1

hệ thống tổ chức các ban chấp uỷ đảng (5 - 10 - 1949)

Đông Nam

á châu Ban cán sự

Xiêm

Phân cục Nam Bộ

Ban cán sự Miên

Ban cán sự Lào

V P Liên chi

Phụ lục 2

sơ đồ hệ thống tổ chức đảng trong quân đội (5 - 10 - 1949)

TƯ

QS uỷ viên hội HĐ kỷ luật

Tổng

chính

chính uỷ Chính trị cục Tổng thanh

tra Ban thanh tra

B Tổ chức B Tuyên

huấn LC

Hội nghị CB tham mưu Tổng hiệu bộ

khu Phòng chính

Hội nghị CB tham mưu

TU Chớnh HĐ kỷ luật

trung đoàn Phòng chính trị Phái viên kiểm tra

Kiểm tra

Ban công tác

Đảng Tuyên huấn

LC Trung

Hội nghị CB tham mưu

HU

LC Tiểu

B Đảng vụ kiểm tra

B Miên vận

 Tỉnh đội uỷ

Phô lôc 4

Danh s¸ch Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng Khãa II

(TrÝch biªn b¶n bÇu cö, ngµy 18-2-1951)

Nguồn: Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đảng Toàn Tập, Tập

12, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001

(Tên in nghiêng trong danh sách là các đồng chí ủy viên Trung

ương Cục miền Nam- Đ.T.H).

Phụ Lục 5

Nghị quyết của Hội nghị Trung ương lần thứ nhất

Trung tuần tháng 3 năm 1951

V- Về bộ phận Đảng Lao động Việt Nam ở Miên, Lào

1 Để thi hành nghị quyết Đại hội, các đồng chí Việt Nam ở Miên, Lào sẽ thành lập bộ phận Đảng Lao động Việt Nam ở Miên, Lào.

Mỗi bộ phận phải tổ chức theo một hệ thống thích hợp, để thống nhất sự chỉ đạo từ trên xuống Hệ thống ấy là Ban Cán sự các cấp và dưới cùng là chi bộ (địa phương, cơ quan, đơn vị).

2 Nhiệm vụ của bộ phận Đảng Lao động Việt Nam ở Miên, Lào là: Giúp đỡ cách mạng Miên, Lào.

Động viên, tổ chức, lãnh đạo Việt kiều tham gia và ủng hộ cách mạng Miên, Lào Phục vụ quyền lợi Việt kiều.

3 Bộ phận Đảng Lao động Việt Nam ở Miên, Lào, nếu nơi nào xét

có lợi thì công khai hợp pháp Nơi nào xét không có lợi thì bí mật.

VI.-Về Đảng nhân dân Miên, Lào

1 Để lãnh đạo cách mạng dân tộc giải phóng Miên, Lào thích hợp với tình hình hai nước ấy và tình hình thế giới hiện tại, đại hội Đảng đã quyết nghị giúp đỡ những người cách mạng tiên tiến Miên, Lào thành lập

ở mỗi nước một chính Đảng nhân dân cách mạng, gồm những người ái quốc và dân chủ, trung thành, hăng hái và có ý thức nhất trong hàng ngũ kháng chiến Miên, Lào.

Chính cương của mỗi Đảng sẽ căn cứ vào những nguyên tắc nêu trong bản Luận cương cách mạng Miên, Lào và tình hình cụ thể của mỗi nước mà định.

Về tổ chức, sẽ theo nguyên tắc dân chủ tập trung Nhưng phải tùy trình độ đảng viên, điều kiện của cuộc kháng chiến, lợi ích của cách mạng

mà áp dụng nguyên tắc dân chủ tập trung cho thích hợp.

Trong việc lựa chọn đảng viên, chú ý tầng lớp lao động, đồng thời phải nhìn tới các tầng lớp ái quốc và dân chủ khác Chú trọng chất hơn lượng.

2.Kế hoạch tổ chức

( )1-Những đồng chí Miên, Lào ở địa phương đứng ra tổ chức

"Nhóm sáng lập đảng nhân dân" và hoạt động để phát triển nhóm ấy bằng cách kết nạp những chiến sĩ ái quốc, tiến bộ và hăng hái nhất trong hàng ngũ kháng chiến

2- Lúc nào cơ sở tổ chức đã có thì phải chuẩn bị triệu tập cuộc Đại hội đại biểu các "Nhóm" để chính thức thành lập Đảng Nhân dân, thông qua Chính cương, Điều lệ và bầu Ban Chấp hành Trung ương Đảng( ).

3 Về quan hệ giữa bộ phận Đảng Lao động Việt Nam ở Miên, Lào

và "Nhóm sáng lập Đảng nhân dân" hay Đảng Nhân dân.

Nơi nào, đã lập xong các "Nhóm Sáng lập Đảng Nhân dân" thì trong bộ phận Đảng Lao động Việt Nam nơi ấy chỉ còn có đồng chí Việt Nam.

Quan hệ giữa bộ phận Đảng Lao động Việt Nam và "Nhóm" hay

Đảng Nhân dân là quan hệ của hai tổ chức bạn, dựa trên tinh thần quốc

tế chủ nghĩa.

Bộ phận Đảng Lao động Việt Nam sẽ phân công một số đồng chí phụ trách liên lạc và giúp đỡ "Nhóm" hay Đảng Nhân dân Những việc liên lạc này phải giữ đúng nguyên tắc bí mật.

Các đồng chí trong bộ phận Đảng Lao động Việt Nam sẽ lấy danh nghĩa cán bộ của ủy ban liên lạc Lào-Việt hay Miên -Việt mà hoạt động.

VII- Bộ máy và lề lối làm việc của Trung ương

1.Bộ Chính trị

1-Bộ Chính trị chấp hành các nghị quyết của hội nghị toàn thể Trung ương, giải quyết những vấn đề thuộc chính sách, phương châm công tác lớn của Đảng giữa hai kỳ hội nghị.

Nếu chưa đến kỳ hội nghị toàn thể Trung ương mà Bộ Chính trị nhận thấy có những vấn đề quan trọng phải họp Trung ương để giải quyết thì Bộ Chính trị triệu tập hội nghị toàn thể Trung ương bất thường.

Gặp trường hợp không thể triệu tập hội nghị toàn thể Trung ương, Bộ Chính trị có thể quyết định

2.Ban Bí thư

1-Ban Bí thư chấp hành các nghị quyết của Bộ Chính trị; dựa theo các nghị quyết của Bộ Chính trị mà định chủ trương cụ thể và giải quyết những vấn đề về kế hoạch thi hành

3 Ban Kiểm tra ( )

4 Trung ương Cục miền Nam

1- Trung ương Cục Miền Nam gồm các ủy viên Trung ương ở Nam Bộ.

2-Trung ương Cục miền Nam căn cứ các nghị quyết của Trung

ương và Bộ Chính trị mà cụ thể chỉ đạo công tác cho Nam Bộ và bộ phận

Đảng Lao động Việt Nam ở Cao Miên.

5.Các cơ quan giúp việc Trung ương gồm có: Ban Tuyên huấn, Ban

Tổ chức, Ban Mặt trận, Ban Kinh tế tài chính, các tiểu ban Miên-Lào, Công vận, Nông vận, Thanh vận, Phụ vận và Văn phòng

6 Lề lối lãnh đạo

Mấy vấn đề cần chú ý thực hiện trong lề lối lãnh đạo của Trung

ương là:

1-Lãnh đạo mọi mặt về vấn đề tư tưởng, chính trị, tổ chức.

2-Chú trọnglãnh đạo về đường lối, phương châm, nguyên tắc, tránh chủ nghĩa sự vụ.

3-Nắm vững khâu chính công tác hiện nay là lãnh đạo chiến tranh Trong từng thời gian, phải có chương trình làm việc.

4-Thống nhất lãnh đạo Đảng, quân, chính, dân.

5-Thực hiện đúng tập thể lãnh đạo, phân công phụ trách.

6-Các cuộc hội nghị phải có chuẩn bị chu đáo và phải làm thành biên bản hoặc nghị quyết.

7-Chú ý gần gũi, tìm hiểu cán bộ, phát huy sáng kiến và dùng hết khả năng của cán bộ.

8-Qui định chế độ báo cáo, thỉnh thị, tăng cường kiểm tra, làm cho trên dưới thông suốt.

9-Thực hiện phê bình, tự phê bình và tổng kết kinh nghiệm.

10-Tổ chức học tập để nâng cao trình độ lý luận cho cán bộ.

7 Phân công

1-Bộ Chính trị: chính thức: Bác, Thận, Duẩn, Việt, Văn, Tô, Thanh; dự khuyết: Lương.

2-Ban Bí thư: Thận, Duẩn, Tô, Lương.

3-Ban Kiểm tra: Lương, Mậu, Trân.

4-Trung ương Cục miền Nam: Thọ, Hùng, Khiêm, Kỉnh, Giáp 5-Ban Tuyên huấn: Thận, Tố Hữu.

6- Ban Tổ chức: Lương.

7-Ban Mặt trận và các Tiểu ban Công, Nông, Thanh, Phụ vận: Việt, Tôn, Thắng.

8-Ban Kinh tế tài chính: Tô, Cả, Ninh, Thắng.

9-Tiểu ban Miên-Lào: Tô, Việt, Văn.

10-Văn phòng Trung ương: Khang.

Điều động về Trung ương: Duẩn, Trinh, Khang, Trân

Điều động về Khu V: Chánh.

(Nguồn: Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đảng Toàn

tập, Tập 12, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001.)

Phụ lục 6

Nghị quyết Hội nghị thường lệ của Trung ương Cục

Ngày 27 tháng 7 năm 1952 Phần sửa đổi lề lối làm việc

I-Phân công giữa các đồng chí Trung ương Cục

Bí thơ Trung ương Cục: Đ.c Thọ

Phó Bí thơ phụ trách miền Đông: Đ.c Phạm Hùng

Phụ trách C.Q và kinh tế tài chính: Đ.c Khiêm

Phụ trách Tuyên huấn: Đ.c Giáp

III- Sinh Hoạt của trung ương cục

1- Từ nay trở đi hàng tháng T.W.C phải khai hội đều đặn Trong hội nghị thường lệ T.W.C sẽ mời thêm ba đồng chí: Nguyễn (T.H), Bạch (C.Q)

và Vịnh (Q.S) tham gia Hội nghị ủy ban họp sau Hội nghị Trung ương Cục.

2-Trong Hội nghị thường lệ T.W.C các đồng chí Trung ủy phải:

- Báo các tình hình công tác của ngành mình phụ trách.

- Nêu các vấn đề cần giải quyết.

- Thảo luận những chỉ thị, nghị quyết của Trung ương và đặt kế hoạch thi hành.

3 - Phân công đọc và dự thảo các chỉ thị, báo cáo:

- Đ.c Thọ: Chịu trách nhiệm những chỉ thị, báo các có tính chất quan trọng, những chỉ thị, báo các về quân sự và đảng vụ.

- Đ.c Khiêm:chịu trách nhiệm về những chỉ thị, báo cáo về chính quyền.

- Đ.c Giáp: chịu trách nhiệm về những chỉ thị, báo cáo về tuyên huấn.

- Đ.c Thượng vũ: chịu trách nhiệm về những chỉ thị, nghị quyết, báo cáo về kế hoạch thường.

Chú ý: Đồng chí bí thư và các trưởng ngành chuyên môn phải tự làm

dự án báo cáo, báo cáo phải được tập thể thông qua.

IV- Qui định về chế độ báo cáo

-Những báo cáo của T.W.C và U.B Nam Bộ gửi ra T.W Đảng và Thủ tướng phủ chỉ làm chung một bản trừ những vấn đề thuộc nội bộ Đảng mới làm báo cáo riêng Những báo cáo này Văn phòng phải gửi cho đồng chí Thọ và Thường vụ một bản.

2-Từ nay các tỉnh phải gửi về T.W.C và U.B Nam Bộ những báo cáo hằng tháng, ba, sáu tháng và một năm Báo cáo những vấn đề đặc biệt, tổng kết từng vấn đề Những vấn đề gấp thì báo cáo bằng điện, những tỉnh ở xa tóm tắt gửi trước về bằng điện, sau gửi báo cáo đầy đủ theo đường liên lạc (Tỉnh ủy phải phối hợp với ủy ban tỉnh làm báo cáo chung).

3-Các ngành chuyên môn cấp dưới cũng phải báo cáo cho ngành chuyên môn cấp trên hằng tháng, ba, sáu tháng và một năm.

4.Các tỉnh phải đến trực tiếp báo cáo cho T.W.C và U.B Nam Bộ;

- Miền Tây: (Bạc Liêu, Cần Thơ, Sóc Trăng, Long Châu Hà) ba tháng về báo cáo một lần Vĩnh Trà sáu tháng về báo cáo một lần (các Đ.c Vĩnh Trà phải phối hợp với các ngành chuyên môn của ủy ban tỉnh trong việc về Nam Bộ báo cáo để tránh mất thì giờ và công việc được hợp lý hơn).

- Miền Đông: Sài Gòn, Cao Miên, Bến Tre một năm về báo cáo một lần.

V - Học hỏi trong các cuộc hội nghị của Trung ư ơng Cục

Từ nay Ban Tuyên huấn T.W.C phụ trách tổ chức những buổi học hỏi trong các cuộc hội nghị T.W.C và U.B Những vấn đề học hỏi phải nhằm vào trọng tâm công tác hiện nay.

T/M trung ương cục miền Nam

Trung Nam

Nguồn: Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đảng Toàn tập, Tập 13,

Nxb chính trị quốc gia, Hà Nội 2001.

Phụ lục 7

Chỉ thị của Trung ương Cục miền Nam ngày 5 tháng 2 năm 1954

Về việc thi hành chính sách thẳng tay phát động

quần chúng của đảng ở Nam Bộ

(Trích)

B.Nam Bộ thi hành chính sách thẳng tay phát động quần chúng của Đảng như thế nào

I Nam Bộ chưa đủ điều kiện để phát động quần chúng

-Nam Bộ cũng như toàn quốc, nhất định phải thi hành việc phát

động quần chúng thực hiện chính sách ruộng đất của Đảng, nhưng hiện nay tình hình chiến trường Nam Bộ chưa đủ điều kiện để phát động.

Theo chỉ thị của Trung ương những vùng căn cứ địa du kích phải có đủ

ba điều kiện dưới đây mới có thể phát động quần chúng:

định sẽ thất bại chắc chắn Nếu cán bộ không được xây dựng, chỉnh huấn

đầy đủ, nắm vững chính sách của Đảng, tình hình nông thôn rất phức tạp, khi thi hành sẽ có nhiều lệch lạc rất nguy hiểm.

Về hoàn cảnh kinh tế xã hội Nam Bộ, nhất là ở miền Tây, các giai cấp phân hóa rất rõ rệt, việc đấu tranh giai cấp khá quyết liệt, quần chúng nông dân đòi hỏi ruộng đất rất mạnh Điều kiện đa số quần chúng yêu cầu rất đầy đủ Nhưng tính chất chiến trường Nam Bộ là một chiến trường du kích cài răng lược, đa số là vùng du kích và tạm bị chiếm, vùng căn cứ địa du kích còn nhỏ bé Vùng căn cứ địa du kích tương đối còn rộng lớn chỉ còn có ở miền Tây, nhất là vùng căn cứ địa tỉnh Bạc Liêu Nên việc phát động quần chúng gần như chỉ có thể tiến hành ở vùng căn

cứ địa Bạc Liêu và vài vùng khác ở Cần Thơ, Sóc Trăng, còn hầu hết các vùng khác đều là vùng du kích và tạm bị chiếm không có thực hiện chính sách phát động quần chúng của Đảng Nhưng ngay ở vùng căn cứ địa du kích Bạc Liêu và một vài nơi khác ở miền Tây chúng ta cũng phải cố gắng đẩy mạnh mọi mặt công tác tiến lên nữa mới có thể tiến hành phát

động quần chúng một cách thuận lợi dễ dàng Còn về mặt cán bộ, nhiều các cấp bộ Đảng quân dân chính còn bị những thành phần và tư tưởng

địa chủ phong kiến chi phối, cán bộ chưa được chỉnh huấn nên cũng chưa thể tiến hành phát động quần chúng ngay Cần phải ráo riết tiến hành việc chuẩn bị đầy đủ ba điều kiện trên mới có thể thực hiện chính sách phát động quần chúng.

Ngay sau khi chuẩn bị xong đầy đủ ba điều kiện trên, việc thi hành cũng không phải nhất loạt, mà phải tiến hành có phương pháp, có kế hoạch từng đợt, có lãnh đạo chặt chẽ như Trung ương đã chỉ thị Việc tiến hành cũng có nơi làm trước, nơi làm sau và mức yêu cầu của từng vùng cũng khác nhau Còn riêng về vùng du kích và tạm bị chiếm thì không thi hành chinh sách phát động quần chúng của Đảng, nơi nào ta có cơ sở và cán bộ khá thì có thể dùng cách kết hợp quần chúng yêu cầu với việc thuyết phục địa chủ, chính quyền dàn xếp, thỏa mãn một phần yêu cầu kinh tế của nông dân Và phải biết liên kết việc lãnh đạo quần chúng đấu tranh chống sưu cao thuế nặng, bắt lính, áp bức hàng ngày của đế quốc với việc lãnh đạo đấu tranh chống áp bức bóc lột của địa chủ phản động,

ngoan cố, đem lại quyền lợi thiết thực cho nông dân, đoàn kết quảng đại quần chúng nhân dân chống đế quốc và địa chủ phản động ngoan cố, giữ nhà, giữ nước.

Vấn đề phát động quần chúng là một phong trào vận động quần chúng lớn lao rất khó khăn và phức tạp Tình hình chiến trường khó khăn, hoàn cảnh nông thôn rất và phức tạp, các bộ máy tổ chức của ta còn bị nhiều tư tưởng và thành phần địa chủ phong kiến chi phối, nếu không chuẩn bị đầy đủ các điều kiện trên thì việc thi hành sẽ gặp phải những sai lầm nguy hại Vậy những nơi nào đã phát động hoặc rục rịch phát động phải cương quyết đình chỉ ngay và hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Đảng

IV Nam Bộ phải làm gì trong việc chuẩn bị đủ điều kiện để phát

động quần chúng?

Dưới đây Trung ương Cục đề ra những nhiệm vụ chung để chuẩn

bị phát động quần chúng trong các vùng căn cứ du kích ở miền Tây Sau này các ngành chuyên môn của Trungương Cục sẽ có kế hoạch từng ngành cụ thể gửi xuống các cấp.

1.Về mặt tuyên truyền giáo dục

Việc tuyên truyền giáo dục là một việc rất quan trọng để cho cán

bộ đảng viên và quần chúng hiểu rõ và nắm vững chính sách của Đảng, nắm vững nhiệm vụ chiến lựoc và sách lược nông thôn của Đảng hiện nay Làm cho cán bộ, đồng chí và quần chúng nhận rõ chiến lược của

Đảng là phản đế và phản phong kiến và xây dựng ý thức giai cấp mạnh

mẽ, đồng thời nhận rõ sách lược nông thôn của Đảng trong từng nơi và từng thời kỳ.

Phải tuyên truyền giải thích cho cán bộ, đồng chí và quần chúng nhận rõ chính sách phát động quần chúng của Đảng, tại sao Nam Bộ chưa phát động, cần phải chuẩn bị đầy đủ những điều kiện gì thì mới có thể phát động quần chúng Giải thích những tai hại về việc nóng nảy tự ý phát động.

Tất cả các báo chí, phương tiện tuyên truyền đều xoay quanh những vấn đề trên để tuyên truyền, giải thích, liên kết với nhiệm vụ trung tâm hiện nay của từng vùng để đẩy mạnh công tác trung tâm, chú ý xây

dựng cho cán bộ đảng viên và quần chúng nhận rõ đường lối chung, hiểu

rõ chiến lược, sách lược nông thôn của Đảng Sau chỉ thị này Trung ương Cục sẽ có ké hoạch, phổ biến lần lần những chỉ thị, tài liệu, tin tức phát

động quần chúng của Đảng cho các cấp Các cơ quan tuyên huấn của

Đảng phải chọn lọc, viết ra những tài liệu đưa xuống bên dưới để học tập.

Việc tuyên truyền giải thích trên đây phải nắm vững đường lối của

Đảng, tránh tả khuynh hữu khuynh.

2 Tiến hành điều tra nông thôn

Trong quá trình tiến hành tạm cấp đất chúng ta cũng đã có điều tra nông thôn, nhưng việc thi hành còn bằng lối quan liêu mệnh lệnh nên hầu hết chúng ta chưa hiểu được tình hình cụ thể ở nông thôn Nếu chúng

ta không hiểu được tình hình nông thôn một cách cụ thể thì không thể tiến hành phát động quần chúng Tình hình ruộng đất hiện nay rất phức tạp mà chúng ta chưa tìm hiểu được bao nhiêu.

Trước đây chúng ta có nhiều khuyết điểm trong việc điều tra nông thôn Phần nhiều chúng ta chỉ hoàn toàn chú ý về mặt tổ chức (lập ủy ban điều tra,v.v) Nhưng việc điều tra chủ yếu là phải xây dựng tư tưởng, nhận rõ ý thức giai cấp trong việc điều tra, sự quan trọng của nó, chứ không phải là việc tổ chức bộ máy Do đó việc điều tra của chúng ta không xây dựng trên ý thức giai cấp nên ít có kết quả Những đại biểu của Nông hội và chính quyền cử vào ủy ban điều tra thường không phải

là thành phần bần cố trung nông trong sạch và không được giáo dục để

có thể đảm đương được nhiệm vụ Cách thức tiến hành thì bằng lối quan liêu mệnh lệnh, đại khái sơ sài, theo lối trực tiếp với ủy ban, xem báo cáo Việc điều tra không có chỉ đạo riêng, thường theo lối cấp tính nóng nảy, làm đều loạt nên không đem lại kết quả.

Phải qui định kế hoạch cụ thể để điều tra nông thôn, có cán bộ điều tra, xây dựng giáo dục về sự quan trọng của việc điều tra nông thôn, ý thức giai cấp cho các anh em trong việc điều tra Việc điều tra phải kết hợp với thuế nông nghiệp và tăng gia sản xuất, nếu không thì sẽ khởi phát qui định từng vùng làm trước, làm sau Hiện nay chúng ta lấy Bạc Liêu

để tiến hành điều tra trước tiên vì Bạc Liêu là nơi tập trung nhiều địa chủ, mâu thuẫn giai cấp nhiều nhất, tương đối ổn định nhất Phải định