Văn hóa được coi như một tài sản lớn nhất của bất kỳ một tổ chức nào, nó được coi là yếu tố quyết định sự trường tồn của tổ chức đó.Văn hóa trường Đại học, cao đẳng đã được các nhà nghiên cứu về giáo dục coi là một yếu tố rất cơ bản của cơ chế phát triển đối với từng trường Đại học, cao đẳng cũng như của toàn hệ thống các trường học nói chung, nó làm nền tảng và định hướng cho sự phát triển tiến bộ của trường Đại học, cao đẳng và là một động lực quan trọng để thực hiện đổi mới quản lý giáo dục ở từng trường Đại học, cao đẳng.Trong mỗi nhà trường, văn hóa tồn tại một cách tự nhiên, khách quan. Do vậy, nhà trường nào cũng có văn hóa của riêng mình, chỉ có điều bản chất của thứ văn hóa đó là gì? các giá trị của nó ra sao? Văn hóa đó được hình thành tự phát hay là kết quả của cả một quá trình xây dựng có chủ đích rõ ràng của quản lý nhà trường cũng như sự thống nhât của tập thể sư phạm? Còn nữa, nhà trường đó có ý thức rõ những điểm mạnh để phát huy và điểm chưa mạnh để khắc phục hay không? Đây là những vấn đề rất quan trọng mà từng nhà trường phải coi trọng nhằm xây dựng, quản lý và phát triển văn hóa nhà trường mình một cách phù hợp.Học viện Quản lý giáo dục được thành lập theo quyết định số 501QĐTTg ngày 03 tháng 04 năm 2006 của Thủ tướng Chính phủ trên cơ sở Trường Cán bộ quản lý giáo dục với chức năng đào tạo nguồn nhân lực quản lý giáo dục; nghiên cứu và phát triển khoa học quản lý giáo dục; ứng dụng khoa học quản lý giáo dục, tham mưu và tư vấn cho các cơ quan QLGD nhằm đáp ứng những yêu cầu của chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo của đất nước.. Vấn đề xây dựng, quản lý và phát triển văn hóa Học viện rất được các nhà lãnh đạo Học viện quan tâm tuy nhiên, thực tế cho thấy văn hóa Học viện vẫn còn nhiều vấn đề cần xem xét.Với những lý do trên cùng với những kiến thức của bản thân có được qua học phần Văn hóa nhà trường, em đã lựa chọn vấn đề “Biện pháp quản lý và phát triển văn hóa Học viện quản lý giáo dục” làm tiểu luận kết thúc học phần Văn hóa nhà trường.
Trang 1Trong mỗi nhà trường, văn hóa tồn tại một cách tự nhiên, khách quan Dovậy, nhà trường nào cũng có văn hóa của riêng mình, chỉ có điều bản chất của thứvăn hóa đó là gì? các giá trị của nó ra sao? Văn hóa đó được hình thành tự pháthay là kết quả của cả một quá trình xây dựng có chủ đích rõ ràng của quản lý nhàtrường cũng như sự thống nhât của tập thể sư phạm? Còn nữa, nhà trường đó có ýthức rõ những điểm mạnh để phát huy và điểm chưa mạnh để khắc phục haykhông? Đây là những vấn đề rất quan trọng mà từng nhà trường phải coi trọngnhằm xây dựng, quản lý và phát triển văn hóa nhà trường mình một cách phù hợp.Học viện Quản lý giáo dục được thành lập theo quyết định số 501/QĐ-TTgngày 03 tháng 04 năm 2006 của Thủ tướng Chính phủ trên cơ sở Trường Cán bộquản lý giáo dục với chức năng đào tạo nguồn nhân lực quản lý giáo dục; nghiêncứu và phát triển khoa học quản lý giáo dục; ứng dụng khoa học quản lý giáo dục,tham mưu và tư vấn cho các cơ quan QLGD nhằm đáp ứng những yêu cầu củachiến lược phát triển giáo dục và đào tạo của đất nước Vấn đề xây dựng, quản lý
và phát triển văn hóa Học viện rất được các nhà lãnh đạo Học viện quan tâm tuynhiên, thực tế cho thấy văn hóa Học viện vẫn còn nhiều vấn đề cần xem xét
Trang 2Với những lý do trên cùng với những kiến thức của bản thân có được qua họcphần Văn hóa nhà trường, em đã lựa chọn vấn đề “Biện pháp quản lý và phát triểnvăn hóa Học viện quản lý giáo dục” làm tiểu luận kết thúc học phần Văn hóa nhàtrường.
Trang 3CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Các khái niệm liên quan
1.1.1 Quản lý
Có nhiều cách tiếp cận và quan niệm khác nhau về quản lý
Theo W.Taylor (1856- 1915) “Quản lý là nghệ thuật biết rõ ràng, chính xác cái gì cần làm và làm cái đó như thế nào, bằng phương pháp nào tốt nhất và rẻ nhất”.
Mary Parker Follett cho rằng: “Quản lý là nghệ thuật đạt được mục đích thông qua nỗ lực của người khác”.
James Stoner và Stephen thì giải thích tương đối rõ nét về quản lý như sau:
“Quản lý là tiến trình hoạch định, tổ chức, lãnh đạo và kiểm soát những hoạt động của các thành viên trong tổ chức và sử dụng tất cả các nguồn lực khác của
tổ chức nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra”.
Trong phạm vi đề tài này, quản lý được hiểu là quá trình chủ thế quản lý thực hiện các chức năng kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra để điều hành các hoạt động của tổ chức nhằm đạt được những mục tiêu đã định trong những điều kiện nhất định của môi trường.
1.1.2 Văn hóa
Định nghĩa văn hóa của UNESCO: “Văn hóa hiểu theo nghĩa rộng là mộttổng thể các đặc trưng diện mạo về tinh thần, vật chất, tri thức, tình cảm khắc họalên bản sắc của một cộng đồng gia đình, xóm làng, xã hội…” Văn hóa không chỉbao gồm nghệ thuật văn chương mà cả những lối sống, những quyền cơ bản củacon người, những hệ thống giá trị, những truyền thống tín ngưỡng
Văn hóa hiểu theo nghĩa hẹp “là một tổng thể những hệ thống biểu trưng chiphối cách ứng xử và sự giao tiếp trong một cộng đồng khiến cộng đồng ấy có đặc
Trang 4thù riêng… Văn hóa bao gồm hệ thống những giá trị để đánh giá một sự việc, mộthiện tượng (đẹp hay xấu, có đạo đức hay vô đạo đức, phải hay trái, đúng haysai…) theo cộng đồng ấy” Đây là cách hiểu mà tác giả sử dụng trong phạm vi bàiviết này.
1.1.3 Văn hóa tổ chức
Khái niệm văn hóa của một tổ chức được Greeirt Hofstede định nghĩa nhưsau: đó là một tập hợp các chuẩn mực, các giá trị, niềm tin và hành vi ứng xử củamột tổ chức tạo nên sự khác biệt của các thành niên của tổ chức này với các thànhviên của tổ chức khác (Greert Hofstede, Cultures & Organisations, 1991)
Văn hóa tổ chức bao gồm các thành phần sau đây:
- Các thái độ của một tổ chức
- Các kinh nghiệm của một tổ chức
- Niềm tin của một tổ chức
- Các giá trị mà tổ chức theo đuổi
1.1.4 Văn hóa trường đại học, cao đẳng
Có thể hiểu văn hóa trường Đại học, cao đẳng là một hệ thống phức hợp cácgiá trị, các chuẩn mực, xung quanh chức năng đào tạo con người của trường Đạihọc, cao đẳng được chấp nhận tự nguyện, được cam kết tôn trọng để theo đó màcác thành viên của trường Đại học, cao đẳng cùng nhau thực thi các hoạt động dạy
và học, nhằm hoàn thành ngày càng tốt sứ mệnh cao cả của mình
Văn hóa trường Đại học, cao đẳng liên quan đến toàn bộ đời sống vật chất,tinh thần của một trường Đại học, cao đẳng Nó biểu hiện trước hết trong tầmnhìn, sứ mạng, triết lý, mục tiêu, các giá trị, phong cách lãnh đạo, quản lý… bầukhông khí tâm lý Thể hiện thành hệ thống các chuẩn mực, các giá trị, niềm tin,
Trang 5quy tắc ứng xử… được xem là tốt đẹp và được mỗi người trong trường Đại học,cao đẳng chấp nhận.
Văn hóa trường Đại học, cao đẳng liên quan đến toàn bộ đời sống vật chất,tinh thần của một trường đại học, cao đẳng Nó biểu hiện trước hết trong tầm nhìn,
sứ mạng, triết lý, mục tiêu, các giá trị, phong cách lãnh đạo, quản lý… bầu khôngkhí tâm lý Thể hiện thành hệ thống các chuẩn mực, các giá trị, niềm tin, quy tắcứng xử… được xem là tốt đẹp và được mỗi người trong trường Đại học, cao đẳngchấp nhận
1.2 Các yếu tố cấu thành văn hóa trường Đai học, cao đẳng.
Văn hóa nhà trường thường được xem xét ở hai cấp độ vô hình và hữu hình.Các thành tố chủ yếu thường ở dạng tiềm ẩn trong nhận thức và tình cảm của conngười (thầy, trò, phụ huynh…), chúng hình thành nên cấp độ vô hình của văn hóatrường Đại học, cao đẳng, khó nhận thấy ngay Chính hoạt động của thầy và tròtrong thực tiễn dạy và học đã biến các thành tố vô hình thành các biểu tượng vàtạo nên cấp độ hữu hình của văn hóa trường Đại học, cao đẳng Nhìn từ phíakhách quan chúng ta có thể dễ dàng nhận ra cấp độ hữu hình của văn hóa trườngĐại học, cao đẳng, chẳng hạn, biểu tượng về các chuẩn mực trong văn hóa trườngĐại học, cao đẳng như cảnh quan sư phạm, trang phục của thầy và trò, quan hệgiao tiếp…
Muốn nhận diện được đúng văn hóa trường Đại học, cao đẳng thì phải cócách đánh giá toàn diện, kết hợp được cả hai cấp độ
Nói cách khác, có thể hình dung văn hóa trường Đại học, cao đẳng giống nhưtảng băng có phần nổi, phần chìm:
Phần nổi:
* Tầm nhìn, chính sách, mục đích, mục tiêu
Trang 6Những biểu hiện của văn hóa trường Đại học, cao đẳng.
- Nuôi dưỡng bầu không khí cởi mở, dân chủ, hợp tác, tin cậy và tôn trọnglẫn nhau
- Mỗi cán bộ, giảng viên đều biết rõ công việc mình phải làm, hiểu rõ tráchnhiệm, luôn có ý thức chia sẻ trách nhiệm, tích cực tham gia vào việc ra các quyếtđịnh dạy và học
- Coi trọng con người, cổ vũ sự nỗ lực hoàn thành công việc và công nhận sựthành công của mỗi người
- Trường Đại học, cao đẳng có những chuẩn mực để luôn luôn cải tiến, vươntới
- Sáng tạo và đổi mới
Trang 7- Khuyến khích giảng viên cải tiến phương pháp nâng cao chất lượng dạy vàhọc, giảng viên được khuyến khích tham gia đóng góp ý kiến trong mọi hoạt độngcủa trường Đại học, Cao đẳng.
- Khuyến khích đối thoại và hợp tác, làm việc nhóm
- Chia sẻ kinh nghiệm và trao đổi chuyên môn
- Chia sẻ quyền lực, trao quyền,khuyến khích tính tự chịu trách nhiệm
- Sự buộc tội, đổ lỗi cho nhau
- Sự kiểm soát quá chặt chẽ đánh mất quyền tự do và tự chủ của cá nhân
- Quan liêu, nguyên tắc một cách máy móc
- Trách mắng sinh viên vì họ không có sự tiến bộ
- Thiếu sự động viên khuyến khích
- Thiếu sự cởi mở, thiếu sự tin cậy
- Thiếu sự hợp tác, thiếu sự chia sẻ học hỏi lẫn nhau
- Mâu thuẫn xung đột nội bộ không được giải quyết kịp thời
Văn hóa trường Đại học, cao đẳng được hình thành và phát triển trong quátrình xây dựng và phát triển của trường, không thể tự nhiên là có ngay mà phảiqua thời gian Sự phong phú, sâu sắc và bền vững của văn hóa trường Đại học,cao đẳng sẽ được nhân lên theo cùng sự trưởng thành của trường Đại học, cao
Trang 8đẳng Mặt khác, văn hóa trường Đại học, cao đẳng còn chịu ảnh hưởng từ trình độphát triển kinh tế xã hội của địa phương, từ chất lượng đời sống của giảng viên,văn hóa của địa phương Lực lượng tạo dựng nên, gìn giữ, nuôi dưỡng và phát huyđược văn hóa trường Đại học, cao đẳng chính là người dạy, người học cùng nhândân địa phương, ngược lại kẻ làm tha hóa, biến dạng văn hóa thậm chí phá nát nócũng chính là lực lượng này Chính vì vậy, các trường Đại học, cao đẳng phảithường xuyên đặt ra nhiệm vụ chăm sóc, bồi dưỡng, hoàn thiện cái “phông” vănhóa cho các thành viên nói trên, trước hết là văn hóa sống thể hiện ra trong hoạtđộng dạy và học cũng như tong đời sống.
1.3 Vai trò của việc phát triển văn hóa trường Đại học, cao đẳng.
Văn hóa trường Đại học, cao đẳng có ảnh hưởng vô cùng to lớn đối với chấtlượng cuộc sống và hiệu quả hoạt động của tổ chức đó Thể hiện:
- Sự phát triển của sinh viên chịu ảnh hưởng rất lớn của môi trường văn hóa
xã hội nơi họ học tập, công tác, môi trường văn hóa nhà trường giúp họ có nhiều
cơ hội để phát triển và ngược lại, nếu trong môi trường không thuận lợi sẽ làmthui chột đi cơ hội phát triển của họ
- Văn hóa trường Đại học lành mạnh giúp giảm bớt sự không hài lòng củagiảng viên, nuôi dưỡng, hỗ trợ việc dạy và học
- Tạo ra môi trường thuận lợi hỗ trợ việc dạy và học, khuyến khích giảngviên, sinh viên nỗ lực rèn luyện, học tập đạt thành tích mong đợi
Văn hóa là thứ tài sản lớn cảu bất kỳ tổ chức nào, có thể nói nó có ý nghĩaquyết định sự trường tồn của tổ chức Đó là ý nghĩa và là tầm quan trọng lớn nhấtcủa văn hóa đặc biệt với trường đại học, cao đẳng vì tính văn hóa là một tính chấtđặc thù của trường đại học, cao đẳng:
Trang 9- Trường đại học, cao đẳng là nơi bảo tồn và lưu truyền các giá trị văn hóanhân loại.
- Trường Đại học, cao đẳng là nơi tiếp tục đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lựccho địa phương, đất nước, chủ nhân gìn giữ và phát triển văn hóa cho công cuộcxây dựng và phát triển đất nước
- Trường đại học, cao đẳng là nơi con người với con người cùng hoạt động đểchiếm lĩnh những mục tiêu văn hóa, theo những cách thức văn hóa, dựa trênnhững phương tiện văn hóa, trong môi trường văn hóa đại diện cho mỗi vùng,miền, đia phương
Từ đó có thể khẳng định văn hóa trường đại học, cao đẳng sẽ trực tiếp chiphối sự phát triển của nhà trường
Một nhà trường có nền văn hóa lành mạnh sẽ làm cho:
- Hoạt động của trường Đại học, cao đẳng luôn giữ được đúng quỹ đạo vàbản sắc của trường đại học, cao đẳng XHCN Việt Nam, luôn bám sát mục tiêu “vìcon người”, “vì lợi ích của đất nước”, không bị ô nhiễm bởi xu hướng thương mạihóa giáo dục, không bị sa vào mục đích lợi nhuận đơn thuần
- Thúc đẩy được lao động sáng tạo trong hoạt động dạy và học của thầy vàtrò, thúc đẩy sự hợp tác, sự chia sẻ, cam kết trách nhiệm,… trong quá trình dạyhọc, quản lý… nhằm nâng cao chất lượng giáo dục
- Giúp trường đại học, cao đẳng luôn phát huy được tính nhân văn và thựchiện tốt chức năng văn hóa mà xã hội và nhà nước đã giáo phó cho nhà trường
Trang 10CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VĂN HÓA HỌC VIỆN QUẢN LÝ
GIÁO DỤC 2.1 Vài nét tổng quát về Học viện quản lý giáo dục.
Học viện Quản lý giáo dục được thành lập theo quyết định số 501/QĐ-TTgngày 03 tháng 04 năm 2006 của Thủ tướng Chính phủ trên cơ sở Trường Cán bộquản lý giáo dục nhằm đáp ứng những yêu cầu của chiến lược phát triển giáo dục
và đào tạo của đất nước Năm 2007 Học viện được giao nhiệm vụ tuyển sinh đàotạo cử nhân chính qui 3 ngành Quản lý giáo dục, Tâm lý học giáo dục và Côngnghệ thông tin Tính đến năm 2014, Học viện đã tuyển sinh được 8 khóa đào tạo,
và đã có 4 khóa SV tốt nghiệp
Chức năng của Học viện quản lý giáo dục:
Học viện Quản lý giáo dục là cơ sở giáo dục đại học trực thuộc Bộ Giáo dục
và Đào tạo có chức năng đào tạo nguồn nhân lực quản lý giáo dục; nghiên cứu vàphát triển khoa học quản lý giáo dục; ứng dụng khoa học quản lý giáo dục, thammưu và tư vấn cho các cơ quan QLGD nhằm đáp ứng những yêu cầu của chiếnlược phát triển giáo dục và đào tạo của đất nước
Nhiệm vụ của Học viện quản lý giáo dục:
a) Đào tạo, bồi dưỡng
Học viện QLGD là cơ sở giáo dục đại học trực thuộc Bộ giáo dục và đào tạo;đào tạo trình độ đại học và thạc sĩ quản lý giáo dục (Quyết định số 501/QĐ-TTgngày 03 tháng 4 năm 2006 của Thủ tướng Chính phủ)
- Đào tạo ngắn hạn, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ chođội ngũ CBQLGD, công chức, viên chức của các cơ quan quản lý và các cơ sở
GD & ĐT trong hệ thống giáo dục quốc dân theo chuẩn quy định
Trang 11- Đào tạo trình độ thạc sỹ và cử nhân ngành Quản lý Giáo dục (gồm cácchuyên ngành: QLGD mầm non, QLGD tiểu học, QLGD trung học cơ sở, QLGDcộng đồng) và một số ngành có liên quan đến khoa học quản lý giáo dục: Hànhchính giáo dục, Kinh tế giáo dục, Tin học quản lý Đào tạo trình độ thạc sĩ vàtiến tới đào tạo tiến sĩ Quản lý Giáo dục.
- Đào tạo cấp chứng chỉ Nghiệp vụ sư phạm
- Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng giảng viên cho các trường, khoa cán bộ quản lýgiáo dục và đào tạo của các địa phương
b) Nghiên cứu và ứng dụng khoa học quản lý giáo dục:
- Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về khoa học quản lý giáo dục;
- Nghiên cứu những vấn đề về định hướng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch,chính sách phát triển giáo dục và đổi mới quản lý giáo dục
- Tham mưu, tư vấn, ứng dụng khoa học quản lý giáo dục cho các cơ quanQLGD và cơ sở GD & ĐT
- Thẩm định về mặt khoa học quản lý giáo dục đối với các công trình nghiêncứu, dự án có liên quan
c) Hỗ trợ và liên kết chuyên môn vối các đơn vị trong hệ thống các cơ sở đàotạo, bồi dưỡng CBQLGD
- Xây dựng và phát triển chương trình, giáo trình, nội dung, phương phápđào tạo, bồi dưỡng CBQLGD
- Tổ chức liên kết, phối hợp giữa các trường, các khoa cán bộ quản lý giáodục và đào tạo nhằm đảm bảo tính liên thông trong công tác đào tạo, bồi dưỡngcán bộ quản lý của ngành
Trang 12- Cung cấp thông tin về khoa học quản lý giáo dục, đường lối, chủ trương,chính sách của Đảng và Nhà nước về quản lý giáo dục, tổ chức trao đổi về kinhnghiệm quản lý giáo dục
d) Hợp tác quốc tế
Hợp tác với các cơ quan, tổ chức và cá nhân nước ngoài, người Việt Namđịnh cư ở nước ngoài trong đào tạo, bồi dưỡng, nghiên cứu và ứng dụng về khoahọc quản lý giáo dục
e) Thực hiện các nhiệm vụ khác theo quy định của Điều lệ trường Đại học,quy định của Pháp luật và các nhiệm vụ do cơ quan có thẩm quyền giao
2.2 Thực trạng văn hóa Học viện quản lý giáo dục.
2.2.1 Xác định sứ mạng, tầm nhìn, giá trị, mục tiêu.
Trong chiến lược phát triển, Học viện đã xác định rất rõ tầm nhìn, sứ mạng,giá trị, mục tiêu Cụ thể:
Sứ mạng: Là cơ sở đào tạo chất lượng cao, tiên phong trong nghiên cứu và
triển khai đổi mới quản lý giáo dục đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước
Tầm nhìn : Học viện Quản lý Giáo dục là cơ sở giáo dục có uy tín trong
nước và khu vực về chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học giáo dục, quản lýgiáo dục - nơi cán bộ, giảng viên, sinh viên luôn có khát vọng học tập, sáng tạo vàcống hiến vì một nền giáo dục tiên tiến, hiện đại, nhân văn
Giá trị:
- Tận tâm vì Chất lượng;
- Sáng tạo vì Phát triển;
- Hợp tác vì Hiệu quả
Trang 13Mục tiêu chung : Đến năm 2020, Học viện trở thành cơ sở giáo dục đại học
có uy tín trong nước và khu vực về đào tạo, bồi dưỡng, nghiên cứu, cung cấp dịch
vụ về giáo dục và QLGD; Đội ngũ cán bộ, giảng viên có năng lực, phẩm chất, đạođức nghề nghiệp; cơ sở hạ tầng vật chất kỹ thuật hiện đại; có quan hệ hợp tác đàotạo, nghiên cứu khoa học rộng rãi trong và ngoài nước
1 Bảo đảm uy tín về chất lượng đào tạo, bồi dưỡng, nghiên cứu khoa học về
giáo dục và quản lý giáo dục;
2 Có quan hệ hợp tác rộng rãi về đào tạo, nghiên cứu khoa học; cung cấpdịch vụ giáo dục, quản lý giáo dục trong và ngoài nước;
3 Xây dựng đội ngũ cán bộ, giảng viên có năng lực, phẩm chất, đạo đứcnghề nghiệp;
4 Phát triển nguồn lực (cơ sở vật chất hạ tầng kỹ thuật, công nghệ thông tin,tài chính…) phân bổ và sử dụng có hiệu quả để đảm bảo điều kiện phát triển Họcviện;
5 Trang bị cho người học kỹ năng tác nghiệp, kỹ năng giao tiếp và làm việcsáng tạo; có năng lực tư duy, năng lực hợp tác và khả năng tự học nâng cao trình
độ suốt đời
Mặc dù hệ thống sứ mạng, tầm nhìn, giá trị và mục tiêu chung được xác địnhrất rõ ràng cụ thể, nhưng các hoạt động thực tiễn thiết thực để tuyên truyền nhữngbiểu hiện văn hóa này đến với các cán bộ, giảng viên và sinh viên còn hạn chế.Nhiều thành viên trong Học viện còn chưa biết, hoặc không quan tâm đến nhữngbiểu hiện này Khi họ không biết hoặc không quan tâm thì làm thế nào để có thểhướng hoạt động của họ đến với những giá trị, những mong muốn chung của Họcviện được