Ngay cả đến tác phẩm của Lão Tử, cuốn Đạo Đức Kinh, là một trong những cuốn chuyên luận đáng chú ý nhất trong lịch sử triết học Trung Quốc.. Nó là kiệt tác được cho là của ông, đụng chạm
Trang 1ĐẠI HỌC HUẾ ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ KHOA TIẾNG TRUNG
BÀI TIỂU LUẬN
(HÁN NGỮ CỔ ĐẠI)
TÌM HIỂU TÁC GIA LÃO TỬ VÀ MỘT SỐ CHƯƠNG TRONG
TÁC PHẨM ĐẠO ĐỨC KINH
Giảng viên giảng dạy: Ths Liêu Vĩnh Dũng
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Nhàn MSSV: 1275410088
Lớp: TRUNGTMK9
Huế, 12/2015
Trang 2I ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Lý do chọn đề tài
Lão Tử là hiện tượng khá lạ trong lịch sử triết học của nhân loại Ông là một triết gia lớn, ảnh hưởng tới cả Đông Á ngang với Khổng Tử, thời nào cũng được nhân dân Trung Hoa tôn trọng Nhân loại biết đến Khổng Tử với tư tưởng hữu vi thì biết đến Lão Tử với tư tưởng vô vi, đây đều là các tư tưởng lớn trong triết học Trung Quốc
Ông nổi tiếng là vậy, vậy mà rất ít người biết chắc chắn về cuộc đời của ông, về cả tác phẩm bất hủ của ông nữa Từ thời Tư Mã Thiên, bao nhiêu người tra cứu đủ sách cổ để tìm hiểu Lão Tử tên thật là gì, sống ở thời nào, làm gì, tiếp xúc với ai, nhưng chỉ đưa ra được những giả thiết, và càng bàn lại càng thêm rối
vì ý kiến mâu thuẫn nhau Ngay cả đến tác phẩm của Lão Tử, cuốn Đạo Đức Kinh, là một trong những cuốn chuyên luận đáng chú ý nhất trong lịch sử triết học Trung Quốc Nó là kiệt tác được cho là của ông, đụng chạm tới nhiều vấn
đề của triết học trong quan hệ giữa con người và thiên nhiên, "người thuận theo đất, đất thuận theo trời, trời thuận theo Đạo, Đạo thuận theo tự nhiên", rằng con người cần sống hòa hợp với thiên nhiên và tạo hóa, tuân theo quy luật của thiên nhiên, tu luyện để sống lâu và gần với Đạo Một tác phẩm vô cùng suất sắc mà nhân loại vẫn còn mập mờ về nguồn gốc và sự ra đời của nó
Chính vì những lý do trên chúng tôi quyết định đi sâu vào tìm hiểu về tiểu
sử, cuộc đời tác gia Lão Tử và một số tác phẩm trong Đạo Đức Kinh để giúp mọi người có thể hiểu rõ hơn về tác gia Lão Tử và tác phẩm Đạo Đức Kinh
2 Lịch sử nghiên cứu
Lão tử là nhân vật có ảnh hưởng rộng lớn không chỉ ở dân tộc Trung Hoa
mà còn một số nước trong khu vực thậm chí trên cả thế giới, là người đầu tiên khai sáng ra Đạo giáo với những quan niệm triết lý còn ảnh hưởng đến thế giới hiện đại Chính vì vậy mà có rất nhiề công trình nghiên cứu về cuộc đời cũng như tác phẩm của Lão Tử, có thể kể ra như sau:
Trang 3- Luận văn Thạc sĩ của Thi Lý Phục của Trường Đại học Đà Nẵng năm
2014 đã nghiên cứu về đề tài “Tư tưởng triết học của Lão Tử trong tác phẩm Đạo đức kinh” Đề tài này đã làm rõ được tư tưởng triết học của Lão Tử được thể hiện qua tác phẩm nổi tiếng nhất của Lão Tử
- Luận văn Thạc sĩ cuả Ngô Thị Thùy Trường Đại học Quốc gia Hà nội năm 2013 đã nghiên cứu đề tài “Tư tưởng chính trị -xã hội thể hiện qua Đạo đức kinh” đã làm rõ được tư tưởng chính trị-xã hội của Lão Tử
- Thích Pháp Như đã nghiên cứu về đề tài “Quan điểm vô vi của Lão Tử và
vô vi của Đạo giáo” đã tìm ra những điểm giống và khác biệt giữa triết lí
Vô vi của Lão Tử với Vô vi của Đạo giáo
- Nguyễn Hiến Lê đã có quyển sách viết về “Lão Tử- Đạo đức kinh” tác phẩm đã đi đi sâu nghiên cứu về cuộc sống của Lão Tử và phân tích 81 chương trong Đạo đức kinh
- Nguyễn Duy cũng đã nghiên cứu về đề tài “Lão Tử -Đạo đức kinh” cũng
đã làm rõ hơn về cuộc đời Lão Tử cũng như tác phẩm của ông
Tuy nhiên các đề tài trên chỉ đi chuyên sâu nghiên cứu về cuộc đời của Lão Tử mà chưa phân tích cụ thể, rõ ràng từng chương cụ thể trong Đạo đức kinh Đó cũng là lý do mà chúng tôi chọn đề tài này để nghiên cứu
3 Mục đích nghiên cứu
Mục đích chủ yếu của việc nghiên cứu đề tài này chính là:
- Làm hiểu rõ thêm về tiểu sử, cuộc đời, tên gọi của tác gia Lão Tử, hiểu thêm về tác phẩm nguồn gốc, cấu trúc, ý nghĩa của tác phẩm Đạo Đức Kinh,
- Đi sâu vào nghiên cứu một số tác phẩm nhỏ trong cuốn Đạo Đức Kinh
- Giúp người học tiếng Hán không chỉ có hứng thú với hán ngữ hiện đại mà còn hiểu rõ hơn về hán ngữ cổ đại
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Tác gia Lão Tử và tác phẩm Đạo Đức Kinh
Phạm vi nghiên cứu: tiểu sử, cuộc đời, tên gọi của tác gia Lão Tử và các chương 14, 15, 16, 17, 20 trong tác phẩm Đạo Đức Kinh
5 Phương pháp nghiên cứu
Đối với đề tài này, chúng tôi sử dụng một số phương pháp như:
Trang 4Thống kê: dùng phương pháp này nhằm thống kê ra các thông tin liên quan đến tác gia Lão Tử và tác phẩm Đạo Đức Kinh.
Phân tích: phân tích nội dung của một số chương tiêu biểu trong tác phẩm Đạo Đức Kinh
Trang 5II NỘI DUNG
1 TÁC GIA LÃO TỬ
1.1 Tiểu sử
Lão Tử (老子) là một nhân vật chính trong Triết học Trung Quốc, sự tồn tại của ông trong lịch sử hiện vẫn đang còn được tranh cãi Theo sử ký của Tư Mã Thiên, Lão Tử họ Lý tên Nhĩ, hiệu là Bá Dương, thụy là Đam Có người nói đó
là Thái sử Đam, Lão Lai Tử Theo truyền thuyết Trung Quốc, ông sống ở thế kỷ thứ 6 TCN Nhiều học giả hiện đại cho rằng ông sống ở thế kỷ thứ 4 TCN, Có người còn đưa thời điểm cụ thể về cuộc đời của Lão Tử, cho rằng ông chào đời rồi tạ thế trong khoảng 580-500 TCN, cuối thời Xuân Thu Ông sinh ra ở huyện Khổ (苦縣) nước Sở (楚), hiện nay là Lộc Ấp (鹿邑) thuộc tỉnh Hà Nam.Lão
Tử được coi là người viết Đạo Đức Kinh (道德經) - cuốn sách Đạo giáo có ảnh hưởng lớn, và ông được công nhận là Khai tổ của Đạo giáo (Đạotổ 道祖)
1.2 Cuộc đời
Lão Tử đã trở thành một anh hùng văn hoá quan trọng đối với các thế hệ người Trung Quốc tiếp sau Một số truyền thuyết nói rằng khi sinh ra tóc ông đã bạc trắng, vì ông đã nằm trong bụng mẹ tám hay tám mươi năm, điều này giải thích cho cái tên của ông, có thể được dịch thành “bậc thầy già cả” và “đứa trẻ già”
Theo truyền thống, và một tiểu sử gồm cả trong cuốn sử của Tư Mã Thiên, Lão
Tử sống cùng thời với Khổng Tử và sinh trước hay sau vài chục năm Nếu đúng thế tức là khoảng thời gian thế kỷ thứ sáu TCN, cùng thời với các triết gia Hy Lạp tiền Socrates như Heraclitus và Pythagoras Lão Tử là người làm chân giữ sách trong thư viện triều đình nhà Chu Khổng Tử đã có ý định hay đã tình cờ gặp ông ở nước Chu, gần nơi hiện nay là Lạc Dương, nơi Khổng Tử định đọc các cuốn sách trong thư viện Theo những câu chuyện đó, trong nhiều tháng sau
đó, Khổng Tử và Lão Tử đã tranh luận về lễ nghi và phép tắc, vốn là những nền tảng của Khổng giáo Lão Tử phản đối mạnh mẽ những nghi thức mà ông cho là
Trang 6rỗng tuếch Truyền thuyết Đạo giáo kể rằng những cuộc tranh luận đó có ích cho Khổng Tử nhiều hơn so với những gì có trong thư viện.
Sau này, Lão Tử nhận thấy rằng chính sự của vương quốc đang tan rã và quyết định ra đi Ông đi về phía Tây trên lưng một con trâu nước qua nước Tần và từ
đó biến mất vào sa mạc rộng lớn Truyền thuyết kể rằng có một người gác cửa tên Doãn Hỷ ở cửa phía tây của ải Hàm Cốc thuyết phục Lão Tử viết lại những hiểu biết của mình trước khi đi vào sa mạc Cho tới lúc ấy, Lão Tử mới chỉ nói
ra các triết thuyết của ông mà thôi, và giống như trường hợp của Jesus, Phật, và Khổng Tử (những cuốn văn tuyển của họ hầu như được hoàn thành bởi các đệ tử) Theo yêu cầu của người lính đó, Lão Tử đã viết để lại cuốn “Đạo Đức Kinh” Nhiều cuốn ghi chép và bức tranh về Lão Tử còn lại đến ngày nay, thường thể hiện ông là một người già hói đầu với một chòm râu trắng hay đen
và rất dài; ông thường cưỡi trên lưng một con trâu nước
Khi ông đã khuất bên kia cửa ải, người đời không còn biết tung tích ông Khảo chứng của người đời sau cho rằng bài viết về Lão Tử trong Sử ký hẳn do hậu thế thêm vào, còn lời cảm khái của Khổng Tử là do một đạo gia nào đó bịa
ra để tôn vinh sư tổ của mình Như thế, hình ảnh ông thầy già cưỡi trên lưng một con trâu nước đi ra quan ải và con rồng bay liệng trên không cũng chỉ ở trong cõi huyền thoại Chúng tạo thêm vẻ thần bí mông lung, như hàng trăm câu chuyện khác về hành trạng và hoàn cảnh sáng tác của văn thi sĩ Trung Hoa thời
cổ Nhưng dù gì đi nữa, ngụ ngôn ấy cũng làm nổi bật thêm giá trị tư tưởng, cuộc sống lãng đãng và phong thái phiêu hốt của tác giả và làm hình ảnh của Lão Tử càng thêm huyền thoại
Tác phẩm của Lão Tử, cuốn Đạo Đức Kinh, là một trong những cuốn chuyên
luận đáng chú ý nhất trong lịch sử triết học Trung Quốc Nó là kiệt tác được cho
là của ông, đụng chạm tới nhiều vấn đề của triết học trong quan hệ giữa con người và thiên nhiên, "người thuận theo đất, đất thuận theo trời, trời thuận theo Đạo, Đạo thuận theo tự nhiên", rằng con người cần sống hòa hợp với thiên nhiên và tạo hóa, tuân theo quy luật của thiên nhiên, tu luyện để sống lâu và gần với Đạo
Trang 71.3 Tên gọi
Cái tên "Lão Tử" là danh xưng kính trọng Lão ( 老 ) có nghĩa “đáng tôn kính” hay “già” Tử (老) nghĩa là thầy Vì thế, “Lão Tử” có thể được dịch tạm
thành “bậc thầy cao tuổi”
Tên riêng của Lão Tử có thể là Lý Nhĩ ( 老老), tên tự của ông có thể là Bá Dương (老老), và tên thụy của ông là Đam, (老) có nghĩa là “Bí ẩn”
Lão Tử cũng được gọi là:
Lão Đam (老老)
Lão Quân (老老)
Lý Lão Quân (老老老)
Thái Thượng Lão Quân (老老老老)
Thái Thượng Đạo Tổ
Lão Tử Đạo Quân (老老老老)
Huyền Đô đại lão gia
Dưới thời nhà Đường họ Lý, để tạo mối liên hệ với Lão Tử, coi ông là tổ tiên của Hoàng gia, truy phong làm hoàng đế Đời Đường Cao Tông tôn là Thái
Thượng Huyền Nguyên hoàng đế, đến đời Đường Huyền Tông lại gia phong
là Đại Thánh tổ Cao thượng Đại đạo Kim khuyết Huyền nguyên Thiên hoàng
ải Hàm Cốc viết bộ "Đạo Đức Kinh" dặn Doãn Hỷ cứ tu theo đó thì đắc đạo Do
đó, Đạo Đức Kinh còn được gọi là sách Lão Tử.
2.1 Nguyên lai và cấu trúc
Đạo Đức Kinh gồm có 81 chương với khoảng 5000 chữ Hán, chia làm 2 phần: Thượng Kinh và Hạ Kinh
Trang 8• Thượng Kinh gồm 37 chương, bắt đầu bằng câu: “Đạo khả Đạo phi thường Đạo” Thượng Kinh luận về chữ Đạo nên được gọi là Đạo Kinh.
• Hạ Kinh gồm 44 chương, bắt đầu bằng câu: “Thượng Đức bất Đức thị dĩ hữu Đức” Hạ Kinh luận về chữ Đức nên được gọi là Đức Kinh
2.2 Luân lí trong Đạo Đức kinh
Câu mở đầu của Đạo đức kinh là Đạo khả đạo phi thường đạo, danh khả danh
phi thường danh, do vậy theo ông, Đạo là không thể nào định nghĩa được.
2.2.1 Vô vi
Khái niệm vô vi trong Đạo Đức kinh thường được hiểu lầm là không nên làm
gì cả, nhưng thật ra Lão Tử khuyên rằng Làm mà như không làm, như thế có
đặng không Ông cũng viết rằng nước tuy mềm mại uyển chuyển nhưng có thể
chảy đến bất cứ nơi nào, và với một khối lượng lớn thì có thể làm lở cả đất đá Như vậy vô vi có thể ví von với cách hành xử của nước Vô vi nhi vô bất vi(chương 48), vô vi là hành động theo tự nhiên, là làm mà không có tâm riêng, cũng như đói thì phải ăn, khát thì phải uống
2.2.2 Nhân ái
Ông khuyên tri nhân giả trí, tự tri giả minh, nghĩa là biết người khác chỉ mới
là trí, nhưng tự biết mình thì mới là sáng Như vậy ông chú trọng đến việc tự chinh phục bản thân hơn là chinh phục kẻ khác Nên bằng lòng với cái mình
có, tri túc chi túc hà thời túc, tri nhàn chi nhàn hà thời nhàn, nghĩa là biết đủ thì
đủ và lúc nào cũng đầy đủ cả, biết nhàn thì nhàn và lúc nào cũng nhàn cả
2.3 Đạo Đức kinh và Đạo giáo
Đạo đức kinh ngày nay đã trở thành quyển sách chính đạo của các Tôn giáo theo Tiên giáo như kiểu Kinh Thánh Ở Việt Nam nổi bật lên là đạo Cao Đài lấy Đạo đức kinh làm giáo trình chính để đi theo, họ coi đây là một quyển sách về Dịch (như Kinh Dịch) nhưng không có quẻ
Trang 9Đạo đức kinh trong đạo giáo được coi như là cách thức để tu luyện nhằm tiến tới trạng thái trường sinh bất lão là mục đích chính, chứ không nhằm mục dích dùng đạo để phát huy đức.
2.4 Nhận xét
Lời lẽ trong Đạo Đức Kinh rất khúc chiết, ý nghĩa rất uyên thâm, luận về hai chữ “Đạo Đức”, nói về cơ tạo hóa, định vị trời đất, hóa sinh vạn vật, và những phương pháp huyền bí dạy về tu luyện để đắc thành bậc Thiên Tiên
Đây là quyển kinh căn bản của Tiên giáo do Lão Tử (còn được gọi là Thái Thượng Lão Quân) viết ra và người đời sau suy tôn ông là giáo chủ Tiên giáo Quan niệm về vũ trụ và nhân sinh của Lão Tử căn cứ trên hai chữ Đạo và Đức, nên ông theo đó mà lập thành giáo lý Nhiều người cho rằng giáo huấn của Lão
Tử thật kỳ lạ, vì ông khuyên người ta rèn luyện trí tuệ đạt tới mức tưởng như ngu độn, đời sống không nên tranh giành, xử thế nên đơn giản, tính tình nên giản phác
3 MỘT SỐ TÁC PHẨM TRONG ĐẠO ĐỨC KINH
3.1 Chương 14: Tán Huyền
道道道
道 道
( 道道)
Trang 10視視視視視視視 ; 視視視視視視視 ; 視視視視視視視 視視視視視視視視 , 視 視視視視 視視視視視, 視視視視 , 視視視視視 , 視視視視視 視視視視視視視 , 視視
Nhìn không thấy, gọi là Di Nghe không thấy, gọi là Hi Nắm không được, gọi
là Vi Ba điều ấy (di, hi, vi, tức vô sắc, vô thanh, vô hình) không thể truy cứu đến cùng Cho nên hợp lại làm một, trên nó không sáng, dưới nó không mờ Miên man dằng dặc mà không thể đặt tên, rồi lại trở về chỗ không có gì Đó là trạng thái của cái không trạng thái, hình tượng của cái không có vật chất Cái có hoảng hốt, đón trước không thấy đầu, theo sau không thấy đuôi Giữ cái Đạo xưa để trị chuyện nay; biết cái đầu mối của thời xưa, ấy là nắm được giềng mối đạo
Ý nghĩa :
Trang 11Chương này Lão tử lại luận về Đạo thể Đại khái Lão tử cho rằng Đạo thể huyền vi, mung lung, ảo diệu, thoát tầm kích quan năng của con người Đại đạo
vô hình tướng, nên không có đầu đuôi, dù đón trước theo sau cũng không truy lùng ra dáng dấp
Tuy nhiên, ta vẫn có cách biết được Đạo, nếu ta biết cách khảo sát đời sống các vị thánh nhân đời trước Hiểu được thời cổ, tức là biết được chuyện nay, hiểu được Đạo thể
«Tuyệt đối mà mọi người tìm cầu không có ở cao xa diệu vợi tách rời khỏi
vũ trụ hình tướng bất toàn này, nhưng đã ở ngay trong lòng biến dịch; đã đứng chờ ngay ở cửa lòng con người và gõ và chờ cho phàm tâm con người dần dà tìm ra được kho tàng của nó.»
mục đích của khoa luyện đan cũng chính là tìm ra được, Thái cực, được Trời, được Đạo trong lòng mình
Tóm lại chương này nói về bản thể của đạo, vô sắc, vô thanh, vô hình, nên không thể giảng được, gọi tên được Nhưng nó đầy khắp vũ trụ, là căn nguyên của vạn vật, hễ giữ được nó là nắm được chân lí mà xử lí được mọi sự vật
3.2 Chương 15: Hiển Đức
十十十
顯 顯
(視視)
Trang 12視視視視視視, 視視視視, 視視視視視 視視視視視, 視視視視視視視視, 視視 視視; 視視, 視視視視; 視視, 視視視; 視視, 視視視視視; 視視, 視視視; 視視, 視視 視;視視; 視視視視視視視視視視視視? 視視視視視視視視? 視視視視, 視視視視 視 視視視, 視視視視視視視
HIỂN ĐỨC
Cổ chi thiện vi đạo giả, vi diệu huyền thông, thâm bất khả thức Phù duy bất khả thức, cố cưỡng vị chi dung Dự hề, nhược đông thiệp xuyên; do hề, nhược
úy tứ lân; nghiễm hề, kì nhược khách; hoán hề, nhược băng chi tương thích; đôn
hề, kì nhược phác; khoáng hề, kì nhược cốc; hỗn hề, kì nhược trọc Thục năng trọc dĩ tĩnh chi từ thanh? Thục năng an dĩ động chi từ sinh? Bảo thử đạo giả, bất dục doanh Phù duy bất doanh, cố năng tế nhi tân thành
視視視
視(dự) 視rụt rè
視(do) 視e ngại, do dự
視(nghiễm) : nghiêm trang
Ý nghĩa:
Trang 13Chương này chứng tỏ các bậc chân nhân đắc đạo đã có từ thượng cổ Lão
tử cho rằng các ngài là những người siêu việt huyền vi, nan trắc, nên rất khó hình dung Tuy nhiên, Lão tử cũng đã phác họa ra chân dung một vị chân nhân đắc đạo
Trong chương này đoạn thứ nhì, có người giải thích chữ hoán là giải tán, chữ thích là tiêu vong; và “hoán hề nhược băng chi tương thích” là diệt tình dục, lòng thành ra hư không Chữ hồn (hồn hề kỳ nhược trọc), có người giải thích là hồn nhiên, bề ngoài tựa như ngu muội Đoạn cuối: “đương đục mà lắng xuống
để lần lần trong ra” là từ đời sống hỗn trọc ngày nay trở về đạo, “đương hư tĩnh
mà phát động để lần lần sinh động lên”, là ngược lại, từ đạo trở xuống đời sống hiện tại
Giọng văn ở chương này khác hẳn các chương trên, giống thể từ phú ở cuối đời Chiến Quốc nhằm phác họa ra chân dụng của một vị chân nhân đắc đạo
3.3 chương 16: Qui Căn
十十十
歸 歸
( 道道)