TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNGKhoa Lí luận Chính trị TIỂU LUẬN ĐƯỜNG LỐI CỦA ĐẢNG TRONG VIỆC XÂY DỰNG VĂN HÓA VIỆT NAM ĐẬM ĐÀ BẢN SẮC DÂN TỘC TRONG THỜI ĐẠI MỚI GV hướng dẫn: ThS... 8 1.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG
Khoa Lí luận Chính trị
TIỂU LUẬN
ĐƯỜNG LỐI CỦA ĐẢNG TRONG VIỆC XÂY DỰNG VĂN HÓA VIỆT NAM ĐẬM ĐÀ BẢN SẮC DÂN TỘC TRONG THỜI ĐẠI
MỚI
GV hướng dẫn: ThS Nguyễn Thị Tố Uyên
SV thực hiện: Đào Thị Hồng Thư
Lớp : Anh 17 - KTĐN
Mã sinh viên: 1001010940
Hà Nội, tháng 3/2012
Trang 2MỤC LỤC
I QUAN NIỆM VĂN HÓA VÀ BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC 4
1 Khái niệm văn hóa 4
2 Khái niệm về bản sắc dân tộc 4
II TÍNH TẤT YẾU, TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC XÂY DỰNG NỀN VĂN 4
HÓA VIỆT NAM ĐẬM ĐÀ BẢN SẮC DÂN TỘC TRONG THỜI ĐẠI MỚI 4
1) Tính tất yếu: 4
2) Tầm quan trọng: 5
III NÉT ĐẬM ĐÀ BẢN SẮC DÂN TỘC TRONG VĂN HÓA VÀ THỰC TRẠNG NỀN VĂN HÓA VIỆT NAM HIỆN NAY 5
1.Việt Nam là quốc gia có nền văn hóa lâu đời và đậm đà bản sắc dân tộc 5
2 Thực trạng nền văn hóa Việt Nam hiện nay: 5
2.1 Thành tựu 5
2.2 Hạn chế 6
III NỘI DUNG ĐƯỜNG LỐI XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN NỀN VĂN HÓA VIỆT NAM TRONG THỜI ĐẠI MỚI 7
1 Tư duy của Đảng về văn hóa mới và vấn đề xây dựng, phát triển nền văn hoá mới 7
1.1 Văn hoá là nền tảng tinh thần xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội 7
1.2 Nền văn hoá mà chúng ta xây dựng là nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc 8
1.3 Nền văn hoá Việt Nam là nền văn hoá thống nhất mà đa dạng trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam 8
1.4 Xây dựng và phát triển văn hoá là sự nghiệp chung của toàn dân do Đảng lãnh đạo, trong đó đội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng 8
1.5 Văn hoá là một mặt trận, xây dựng và phát triển văn hoá là một sự nghiệp cách mạng lâu dài, đòi hỏi phải có ý chí cách mạng và sự kiên trì, thận trọng 9
2 Quan điểm chỉ đạo và chủ trương về bảo tồn, xây dựng và phát triển nền văn hoá 9
2.1 Năm quan điểm chỉ đạo: 10
2.2 Mười nhiệm vụ cụ thể: 10
2.3 Bốn giải pháp lớn: 11
3 Đánh giá việc thực hiện đường lối 11
3.1 Thành tựu 11
3.2 Hạn chế và nguyên nhân: 12
KẾT LUẬN 14
TÀI LIỆU THAM KHẢO 15
Trang 3LỜI MỞ ĐẦU
Mỗi dân tộc trên thế giới có nền văn hóa của riêng mình Khi tất cả đã mất, văn hóa là cái sẽ còn lại, và nó là cái để phân biệt dân tộc này với dân tộc kia Vì vậy, nếu chúng ta đánh mất bản sắc văn hóa dân tộc mình, có khác gì chúng ta là những người mất nước ? Việc giữ vững văn hóa dân tộc thể hiện bản ngã của dân tộc, và làm cơ sở để khẳng định vị trí của dân tộc trên thế giới Nói như vậy không
có nghĩa là chúng ta cứng nhắc giữ riêng văn hóa của mình mà bài trừ hoàn toàn những nét đẹp trong văn hóa của các quốc gia khác Cần tiếp thu một cách có chọn lọc văn hóa của họ, và biến nó thành văn hóa của riêng mình Văn hóa không được trau dồi, tiếp thu sẽ là một thứ văn hóa không phù hợp với sự phát triển của xã hội
Và khi đó văn hóa sẽ không còn là động lực để phát triển xã hội nữa Vì vậy, xây dựng nền văn hóa tiên tiến là điều thiết yếu
Trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay, việc phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội phải luôn đi kèm với việc xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc
Sở dĩ cần phải xây dựng một nền văn hóa tiên tiến để chúng ta không tụt hậu so với thế giới, nhưng cần giữ vững bản sắc văn hóa của dân tộc để không bị mất đi những giá trị đích thực của dân tộc ta Đó là hai trong số những lí do giải thích vì sao chúng ta cần phải bảo tồn và xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc trong thời đại mới
Bài tiểu luận với đề tài “ Đường lối của Đảng trong việc xây dựng văn hóa Việt Nam đậm đà bản sắc dân tộc trong thời đại mới” đưa đến cái nhìn
tổng quát và tính cấp thiết của vấn đề trong thời đại hiện nay Bài tiểu luận đưa ra những hiểu biết về văn hóa và bản sắc văn hóa Việt Nam., tính tất yếu và tầm quan trọng của việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, từ thực trạng nền văn hóa Việt Nam hiện nay đưa ra một số giải pháp nhằm xây dựng nền văn hóa Việt Nam đậm đà bản sắc dân tộc trong nền kinh tế mở hiện nay
Trang 4I QUAN NIỆM VĂN HÓA VÀ BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC.
1 Khái niệm văn hóa
Văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất tinh thần do con người sáng tạo
ra bằng lao động và hoạt động thực tiễn trong quá trình lịch sử của mình, biểu hiện trình độ phát triển xã hội trong từng thời kì lịch sử nhất định.
Văn hóa bao gồm cả văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần Văn hóa vật chất
là năng lực sáng tạo của con người được thể hiện và kết tinh trong sản phẩm vật chất Văn hóa tinh thần là tổng thể các lý tưởng, lý luận và giá trị được sáng tạo trong đời sống tinh thần và hoạt động vật chất tinh thần của con người
2 Khái niệm về bản sắc dân tộc
Sắc là thể hiện ra ngoài Nói bản sắc dân tộc của văn hóa Việt Nam tức là nói những giá trị gốc, căn bản, cốt lõi, những giá trị hạt nhân của dân tộc Việt Nam
gồm những giá trị bền vững, những tinh hoa được vun đắp qua hàng ngàn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước, tạo thành những nét đặc sắc của cộng đồng các dân tộc và con người Việt Nam Nói những hạt nhân giá trị hạt nhân tức là không phải nói tất cả mọi giá trị, mà chỉ là nói những giá trị tiêu biểu nhất, bản chất nhất, chúng mang tính dân tộc sâu sắc đến nỗi chúng biểu hiện trong mọi lĩnh vực của nền Việt Nam, trong các lĩnh vực văn học nghệ thuật, sân khấu, hội họa, điêu khắc, kiến trúc, trong sinh hoạt, giao tiếp, ứng xử hằng ngày của người Việt Nam
Những giá trị hạt nhân đó không phải tự nhiên mà có, mà được tạo thành dần dần và được khẳng định trong quá trình lịch sử xây dựng, củng cố và phát triển của nhà nước dân tộc Việt Nam Bản sắc văn hoá dân tộc không phải là cái ngưng đọng, bất biến mà luôn phát triển một cách biện chứng theo xu hướng tích lũ, thu nạp những điều tốt đẹp, tiến bộ, sa thải cái xấu, cái lạc hậu không phù hợp với thời đại
II TÍNH TẤT YẾU, TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC XÂY DỰNG NỀN VĂN
HÓA VIỆT NAM ĐẬM ĐÀ BẢN SẮC DÂN TỘC TRONG THỜI ĐẠI MỚI.
1) Tính tất yếu:
Văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, là động lực và mục tiêu của sự phát triển, là linh hồn, sức sống của mỗi quốc gia, dân tộc
Thứ nhất, cần phải nhận thức văn hóa là đối thoại, là sự xâm nhập, đan xen,
trao đổi, tác động qua lại và có chút pha trộn giữa các yếu tố nội sinh và ngoại
sinh.Hai là, không mở mang đầu óc với thế giới bên ngoài thì sớm hay muộn cũng
sẽ suy thoái Nhưng cũng không phải cứ mở mang là phát triển và tiến bộ
Trang 5Ba là, với mục tiêu xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc
văn hóa dân tộc, một vấn đề quan trọng đặt ra là giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong hội nhập quốc tế.việc giao lưu giữa các nước trên thế giới là rất cần thiết, nó
là nguồn bổ sung làm giàu có them cho nền văn hóa mỗi dân tộc
2) Tầm quan trọng:
Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc là giữ gìn cốt cách dân tộc trong quá trình
phát triển của dân tộc Cốt cách dân tộc là cái tương đối ổn định, bền vững bởi nó
được hình thành, tạo dựng và khẳng định trong lịch sử tồn tại và phát triển của dân tộc Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc cũng chính là giữ gìn cốt cách dân tộc
Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc là cơ sở củng cố ý thức tự tôn dân tộc và là
nền tảng cho sự phát triển kinh tế bền vững Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa
dân tộc là nói đến lòng tự hào, ý thức tự tôn dân tộc
Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc là tiếp tục phát huy tính sáng tạo của dân
tộc trong quá trình hội nhập quốc tế
Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc là kế thừa và phát huy những truyền thống tốt đẹp của dân tộc
Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc gắn với bảo vệ mối quan hệ hòa hợp giữa con người với tự nhiên và xã hội
III NÉT ĐẬM ĐÀ BẢN SẮC DÂN TỘC TRONG VĂN HÓA VÀ THỰC TRẠNG NỀN VĂN HÓA VIỆT NAM HIỆN NAY
1.Việt Nam là quốc gia có nền văn hóa lâu đời và đậm đà bản sắc dân tộc.
Nước ta là một nước có nền văn hóa lâu đời, trải qua hàng nghìn năm lịch
sử ông cha ta đã để lại một kho tàng văn hóa vừa phong phú đa dạng, vừa mang đậm màu sắc tâm hồn và trí tuệ con người Việt Nam Bản sắc dân tộc của văn hóa , như người ta thường nói, là cái căn cước, cái chứng chỉ của một dân tộc Lịch sử mấy nghìn năm dựng nước và giữ nước đã hun đúc cho dân tộc ta biết bao giá trị truyền thống tốt đẹp Bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam là một chỉnh thể đồ sộ, phong phú trong tất cả các lĩnh vực như tri thức, triết học, tư tưởng, tín ngưỡng, đạo đức, phong tục, tập quán, ngôn ngữ…
2 Thực trạng nền văn hóa Việt Nam hiện nay:
2.1 Thành tựu.
Trong 25 năm đổi mới (1986 – 2010), dưới sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước, nền văn hoá Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn đóng góp quan trọng vào thắng lợi chung của sự nghiệp đổi mới đất nước
Trang 6Tư tưởng, đạo đức lối sống – lĩnh vực then chốt của văn hóa đã đạt được nhiều chuyển biến tích cực Chủ nghĩa Mac – Lenin và tư tưởng Hồ Chí Minh ngày càng thấm sâu vào nhận thức và hành động của cán bộ, đảng viên và nhân dân Nhiều giá trị mới về văn hóa, chuẩn mực đạo đức được khẳng định và nhân rộng, phát huy tính dân chủ trong xã hội
Công cuộc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc đạt được nhiều tiến
bộ Nhiều di sản văn hóa vật thể và phai vật thể được bảo vệ và phát huy giá trị, các nghệ nhân được tôn vinh, công tác xã hội hóa được tăng cường… Cả nước hiện có 127 bảo tàng, có hơn 4 vạn di tích đã được kiểm kê, 11 di sản đươc UNESCO vinh danh là di sản thế giới
Lĩnh vực văn hóa các dân tộc thiểu số, văn học nghệ thuật, giao lưu hợp tác văn hóa quốc tế… đều đạt được thành tựu đáng kể, góp phần tích cực giữ gìn bản sắc văn hóa, phát huy giá trị tốt đẹp trong kho tàng di sản văn hóa dân tộc
2.2 Hạn chế.
Bên cạnh những tiến bộ và thành tựu to lớn đã đạt được trong 10 năm qua ,
cơ chế thị trường và chính sách mở cửa cũng đã và đang làm cho chúng ta phải đối mặt với nhiều hiện tượng đáng lo ngại trong đời sống văn hoá của đất nước, đó là
* Xu hướng xem thường, phủ nhận các giá trị văn hoá truyền thống dân tộc,
có tư tưởng chạy theo lối sống thực dụng, cá nhân vị kỷ; xu hướng phương Tây hoá trong xây dựng tư tưởng, đạo đức, lối sống; xu hướng bảo thủ, phục cổ trong xây dựng tư tưởng, đạo đức, lối sống
* Tâm lý sùng bái hàng hoá , sùng bái tiền tệ , chỉ coi trọng các tiện nghi vật chất đơn thuần mà xem thường các giá trị văn hóa Bệnh sùng ngoại , chạy theo lối sống tiêu thụ của phương Tây Các sách báo , tranh ảnh , băng nhạc , băng hình có nội dung kích động, dâm ô , bạo lực nhập lậu ồ ạt gây tác động xấu đến nhiều thuần phong mỹ tục của dân tộc, v.v
Trang 7III NỘI DUNG ĐƯỜNG LỐI XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN NỀN VĂN HÓA VIỆT NAM TRONG THỜI ĐẠI MỚI
1 Tư duy của Đảng về văn hóa mới và vấn đề xây dựng, phát triển nền văn hoá mới.
1.1 Văn hoá là nền tảng tinh thần xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội
- Văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội
Văn hoá phản ánh và thể hiện một cách tổng quát, sống động mọi mặt của cuộc sống diễn ra trong quá khứ cũng như trong hiện tại; qua hàng bao thế kỷ nó cấu thành nên một hệ thống các giá trị, truyền thống và lối sống mà trên đó từng dân tộc tự khẳng định bản sắc riêng của mình Các giá trị nói trên tạo thành nền tảng tinh thần của xã hội vì nó được thấm nhuần trong mỗi con người và trong cả cộng đồng dân tộc Vì vậy, chúng ta chủ trương làm cho văn hoá thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội để các giá trị văn hoá trở thành nền tảng tinh thần vững bền của xã hội, trở thành động lực phát triển kinh tế xã hội
- Văn hoá là động lực thúc đẩy sự phát triển
Nguồn lực nội sinh của sự phát triển của một dân tộc thấm sâu trong văn hoá Sự phát triển của một dân tộc phải vươn tới cái mới nhưng lại không thể tách khỏi cội nguồn, phát triển phải dựa trên cội nguồn Cội nguồn đó của mỗi quốc gia dân tộc là văn hoá Kinh nghiệm đổi mới ở nước ta cũng chứng tỏ rằng, ngay bản thân sự phát triển kinh tế cũng không chỉ do các nhân tố thuần tuý kinh tế tạo ra,
mà động lực của sự đổi mới kinh tế một phần quan trọng nằm trong những giá trị văn hoá đang được phát huy
- Văn hoá là một mục tiêu của phát triển
Mục tiêu xây dựng một nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ, văn minh chính là mục tiêu của văn hoá
Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 1991 - 2000 xác định: Mục tiêu và động lực chính của sự phát triển là vì con người, do con người Đồng thời nêu rõ yêu cầu "tăng trưởng kinh tế phải gắn liền với tiến bộ và công bằng xã hội, phát triển văn hoá, bảo vệ môi trường" Để làm cho văn hoá trở thành động lực và mục tiêu của sự phát triển chúng ta chủ trương phát triển văn hoá gắn kết chặt chẽ và đồng bộ hơn với phát triển kinh tế - xã hội
- Văn hoá có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bồi dưỡng, phát huy nhân tố con người và xây dựng xã hội mới
Trang 8Việc phát triển kinh tế - xã hội cần đến nhiều nguồn lực khác nhau như tài nguyên, vốn v v Những nguồn lực này đều có hạn và có thể bị khai thác cạn kiệt Chỉ có tri thức con người mới là nguồn lực vô hạn, có khả năng tái sinh và tự sinh không bao giờ cạn kiệt Các nguồn lực khác sẽ không được sử dụng có hiệu quả nếu không có những con người đủ trí tuệ và năng lực khai thác chúng
1.2 Nền văn hoá mà chúng ta xây dựng là nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc
- Tiên tiến là yêu nước và tiến bộ mà nội dung cốt lõi là lý tưởng độc lập dân tộc
và chủ nghĩa xã hội theo chủ nghĩa Mác - Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm mục tiêu tất cả vì con người
-Bản sắc dân tộc thể hiện trong các lĩnh vực của đời sống xã hội: cách tư duy, cách sống, cách sáng tạo trong văn hoá, khoa học, nghệ thuật nhưng được thể hiện sâu sắc nhất trong hệ giá trị của dân tộc Khi được chuyển thành các chuẩn mực xã hội, nó định hướng cho sự lựa chọn trong hành động của cá nhân và cộng đồng Vì vậy, nó là cơ sở tinh thần cho sự ổn định xã hội và sự vững vàng của chế độ ta
1.3 Nền văn hoá Việt Nam là nền văn hoá thống nhất mà đa dạng trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam
Nét đặc trưng nổi bật của văn hoá Việt Nam là sự thống nhất mà đa dạng, là
sự hoà quyện bình đẳng, sự phát triển độc lập của văn hoá các dân tộc anh em cùng sống trên lãnh thổ Việt Nam Mỗi thành phần dân tộc có truyền thống và bản sắc của mình, cả cộng đồng dân tộc Việt Nam có nền văn hoá chung nhất Sự thống nhất bao hàm cả tính đa dạng, đa dạng trong sự thống nhất không có sự đồng hoá hoặc thôn tính, kỳ thị bản sắc văn hoá của các dân tộc 54 dân tộc trên đất nước Việt Nam đều có những giá trị và bản sắc văn hoá riêng Các giá trị và bản sắc văn hoá đó bổ sung cho nhau, làm phong phú nền văn hoá Việt Nam và củng cố sự thống nhất dân tộc
1.4 Xây dựng và phát triển văn hoá là sự nghiệp chung của toàn dân do Đảng lãnh đạo, trong đó đội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng
- Mọi người Việt Nam phấn đấu vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ, văn minh đều tham gia sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hoá của đất nước, trong đó đội ngũ tri thức giữ vai trò quan trọng trong sự nghiệp này Sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hoá do Đảng ta lãnh đạo và Nhà nước quản lý
- Để xây dựng đội ngũ trí thức, Đảng ta khẳng định: giáo dục và đào tạo, cùng với khoa học và công nghệ được coi là quốc sách hàng đầu
Trang 9Như vậy, văn hoá hiểu theo nghĩa rộng thì bao hàm cả giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ Phát triển nhận thức này đã được nêu ra từ Đại hội VI của Đảng, đến Hội nghị Trung ương 2, khoá VIII (12/1996) khẳng định:
+ Cùng với giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu, là động lực phát triển kinh tế - xã hội, là điều kiện cần thiết để giữ vững độc lập dân tộc và xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội
+ Khoa học và công nghệ là nội dung then chốt trong mọi hoạt động của tất cả các ngành, các cấp, là nhân tố chủ yếu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và củng cố quốc phòng - an ninh
1.5 Văn hoá là một mặt trận, xây dựng và phát triển văn hoá là một sự nghiệp cách mạng lâu dài, đòi hỏi phải có ý chí cách mạng và sự kiên trì, thận trọng
Bảo tồn và phát huy những di sản văn hóa tốt đẹp của dân tộc, sáng tạo nên những giá trị văn hóa mới, làm cho những giá trị ấy thấm sâu vào cuộc sống toàn
xã hội và mỗi con người, trở thành tâm lý và tập quán tiến bộ, văn minh là một quá trình cách mạng đầy khó khăn, phức tạp, đòi hỏi nhiều thời gian
2 Quan điểm chỉ đạo và chủ trương về bảo tồn, xây dựng và phát triển nền văn hoá
- Cùng với quá trình đổi mới toàn diện đất nước được khởi xướng tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng (12/1986), Đảng dần đi tới những nhận thức mới, quan điểm mới về văn hoá Việc coi trọng các chính sách đối với văn hoá, đối với con người thực chất là trở về tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, là cơ sở cho những nhận thức mới, quan điểm mới về văn hoá của Đảng
- Cương lĩnh năm 1991 lần đầu tiên đưa ra quan niệm nền văn hoá Việt Nam có đặc trưng tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc
+ Cương lĩnh chủ trương xây dựng nền văn hoá mới, tạo ra đời sống tinh thần cao đẹp, phong phú, đa dạng, có nội dung nhân đạo, dân chủ, tiến bộ, khẳng định và biểu dương những giá trị chân chính, bồi dưỡng cái chân, cái thiện, cái mỹ theo quan điểm tiến bộ, phê phán những cái lỗi thời thấp kém
+ Cương lĩnh khẳng định tiếp tục tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực tư tưởng và văn hoá, làm cho thế giới quan Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh giữ vị trí chủ đạo trong đời sống tinh thần xã hội Kế thừa và phát huy những truyền thống văn hoá tốt đẹp của tất cả cấc dân tộc trong nước, tiếp thu những tinh hoa văn hoá nhân loại Chống tư tưởng, văn hoá phản tiến bộ, trái với truyền thống
Trang 10+ Cương lĩnh xác định giáo dục và đào toạ, khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu
- Đại hội VII đến đại hội X và nhiều Nghị quyết Trung ương tiếp theo đã xác định văn hoá vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển Trong đó:
+ Đại hội VII (6/1991) và Đại hội VIII (6/1996) của Đảng khẳng định: khoa học và giáo dục đóng vai trò then chốt trong toàn bộ sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội
và bảo vệ tổ quốc, là một động lực đưa đất nước thoát ra khỏi nghèo nàn, lạc hậu, vươn lên trình độ tiên tiến của thế giới Do đó phải coi sự nghiệp giáo dục - đào tạo cùng với khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu để phát huy nhân tố con người, động lực trực tiếp của sự phát triển xã hội
+ NQTƯ 5 khoá VIII (7/1998) nêu ra 5 quan điểm cơ bản chỉ đạo, 10 nhiệm vụ cụ thể và 4 giải pháp lớn để xây dựng và phát triển nền văn hoá trong thời kỳ mới
2.1 Năm quan điểm chỉ đạo:
1 Văn hoá là nền tảng tinh thần xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội Thiếu nền tảng tinh thần lành mạnh và tiến bộ thì không
có sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững Xây dựng và phát triển kinh tế phải nhằm mục tiêu văn hoá, vì xã hội công bằng, văn minh, con người phát triển toàn diện
2 Nền văn hoá Việt Nam là nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc
3 Nền văn hoá Việt Nam là nền văn hoá thống nhất mà đa dạng trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam
4 Xây dựng và phát triển nền văn hoá là sự nghiệp của toàn dân, do Đảng lãnh đạo, trong đó đội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng
5 Văn hoá là một mặt trận, xây dựng và phát triển văn hoá là sự nghiệp cách mạng lâu dài, đòi hỏi phải có ý chí cách mạng và sự kiên trì, thận trọng
2.2 Mười nhiệm vụ cụ thể:
1 Xây dựng con người Việt Nam trong giai đoạn cách mạng mới với những đức tính: tinh thần yêu nước, có ý thức tập thể, có lối sống lành mạnh
2 Xây dựng môi trường văn hoá
3 Phát triển sự nghiệp văn học - nghệ thuật
4 Bảo tồn và phát huy các di sản văn hoá