QUAN hệ QUỐC tế GIỮA HAI CUỘC CHIẾN TRANH THẾ GIỚI 1919 1939

- Vấn đề nước Đức: Quan trọng nhất trong hội nghị Vecxai vì nó quyết địnhđến số phận của nước Đức, đụng chạm đến quyền lợi của các nước và ảnhhưởng đến trật tự quốc tế trong tương lai..

CHUYÊN ĐỀ: “QUAN HỆ QUỐC TẾ GIỮA HAI CUỘC

CHIẾN TRANH THẾ GIỚI 1919-1939”

dân tộc Trong cuốn Lịch sử thế giới cận đại, tập 2, do Phan Ngọc Liên (chủ biên), NXB Đại chọc sư phạm Hà Nội viết “Hệ thống quan hệ quốc tế luôn

luôn là một chỉnh thể phức tạp, đa dạng với những tiềm lực tổng thể về cả kinh tế, chính trị, quân sự…của các chủ thể ở mỗi giai đoạn lịch sử nhất định.

Hệ thống quan hệ quốc tế có một cấu trúc tương ứng và tạo ra một trật tự thế giới biểu hiện mối liên hệ ràng buộc, những chuẩn mực, những nguyên tắc để chi phối sự vận động, phát triển, phản ánh những liên hệ, mâu thuẫn cơ bản

và xu thế của thế giới trong giai đoạn lịch sử mà nó tồn tại”.

Lịch sử phát triển quan hệ quốc tế luôn trải qua nhiều thăng trầm vàphức tạp nhất định Ở những thời kì lịch sử cụ thể, quan hệ quốc tế mangnhững nội dung, đặc điểm khác biệt nhau Thế kỉ XX, thế giới đã diễn ranhiều sự kiện quan trọng có tác động lớn đến quan hệ quốc tế, đồng thời nócũng tô điểm cho quan hệ quốc tế kì thời này với những đặc điểm riêng, hoàntoàn khác đặc điểm quan hệ quốc tế ở những thời kì khác Hơn nữa, quan hệquốc tế trong giai đoạn này cũng mang lại nhiều hiểu biết cho chúng ta về bảnchất trong quan hệ quốc tế từ đó có có cách nhìn, cách đánh giá và cách ứng

xử đúng đắn trước chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước hiện nay Đây

là lí do tôi rất hứng thú khi được phân công viết chuyên đề“Quan hệ quốc tế

giữa hai cuộc chiến tranh thế giới (1919-1939)” cho hội thảo khoa học các

trường chuyên Duyên hải đồng bằng Bắc Bộ

II Mục đích của đề tài

Quan hệ quốc tế giữa hai cuộc chiến tranh thế giới (1919 – 1939) làmột vấn đề rất hay nằm trong nội dung ôn thi học sinh giỏi quốc gia môn Lịch

Sử tuy nhiên đây là một vấn đề khá khó đối với học sinh Qua thực tế là giáoviên lãnh đội tuyển học sinh giỏi quốc gia môn Lịch Sử trong 2 năm tôi nhậnthấy học sinh rất ngại ôn tập giai đoạn này vì kiến thức khá phức tạp và các

em cũng không được ôn luyện kiến thức này nhiều lần Chính vì vậy, trongbài viết này tôi đã đưa ra hệ thống câu hỏi và gợi ý trả lời theo tôi là cần thiết

và hữu ích giúp các thầy cô và các em học sinh có thể dễ dàng và hứng thúhơn trong việc ôn tập chuyên đề quan hệ quốc tế giữa hai cuộc chiến tranh thếgiới (1919 - 1939)

Đồng thời, thông qua chuyên đề này tôi cũng mong muốn không chỉgiúp các em trong đội tuyển học sinh giỏi quốc gia môn Lịch Sử có thể nắmvững kiến thức giai đoạn này mà còn giúp các em hiểu được bản chất củaquan hệ quốc tế đó là các quốc gia dân tộc luôn đặt lợi ích quốc gia dân tộclên trên hết Chính vì vậy, họ luôn quan niệm “không có bạn vĩnh viễn vàcũng không có kẻ thù vĩnh viễn” nên mối quan hệ quốc tế luôn có sự thay đổigắn liền với lợi ích của các quốc gia Từ đó giúp các em học sinh trong độituyển nói riêng và thế hệ trẻ nói chung có cái nhìn đúng đắn, khôn ngoantrước chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta khi tình hình thế giới vàkhu vực có những chuyển biến mới

các cường quốc Cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất (1914-1918) chính là biểu

hiện của những mâu thuẫn lên cao giữa các cường quốc Mâu thuẫn giữa cáccường quốc chủ yếu ở đây bắt nguồn từ vấn đề thị trường và thuộc địa

Nhìn một cách tổng quát, có thể thấy trong vấn đề thuộc địa cuối thế kỉXIX – đầu thế kỉ XX đã tỏ ra “không cân đối” giữa năng lực sản xuất, vị tríquốc tế với lãnh thổ thuộc địa Do tốc độ phát triển kinh tế và kỹ thuật khôngđồng đều làm cho một số đế quốc trẻ (Mĩ, Đức) vươn lên một cách mạnh mẽ,trong khi đó một số đế quốc già (Anh, Pháp) lại có xu hướng phát triển chậmlại Chính sự phát triển vươn lên này của một số nước đế quốc trẻ, họ nhậnthấy rằng diện tích lãnh thổ thuộc địa mà mình đang có là quá ít so với nhữngnước đế quốc già (Anh, Pháp) và vị trí của mình trên trường quốc tế chưatương xứng với sự phát triển của nền kinh tế Như vậy là tiềm lực quốc gia sẽgiới hạn tham vọng của quốc gia đó trong các mối quan hệ với những quốcgia khác Mà tiềm lực quốc gia ở đây được hiểu chính là sức mạnh tổng hợpquốc gia trên tất cả các phương diện: chính trị, kinh tế, quân sự, tổ chức xãhội, khoa học công nghệ, vị trí địa lí, tài nguyên, truyền thống dân tộc và đôi

khi là một lý tưởng (hay tư tưởng) bao trùm lên toàn bộ xã hội Sức mạnh

kinh tế chính là nhân tố trung tâm, là nội dung cốt lõi “những chuyển biến

kinh tế tác động dần dần đến cán cân chính trị và quân sự, đến vị trí quyền lực của các quốc gia hàng đầu, sự thành bại của mỗi quốc gia” Tức là quốc

gia có tiềm lực hạn chế, tham vọng sẽ hạn chế và khi quốc gia có tiềm lựcrộng lớn sẽ kéo theo một tham vọng to lớn tương xứng với tiềm lực đó Chínhđiều này đã dẫn tới nảy sinh mâu thuẫn bất đồng trong quan hệ giữa các nước

đế quốc, cụ thể là giữa các nước “đế quốc trẻ” với các nước “đế quốc già” vềvấn đề thị trường và thuộc địa Nước Anh chiếm nhiều nhất từ Australia - Ấn

Độ - Ai Cập, Canađa, nhiều nước ở châu Phi và nhiều đảo ở Đại Tây Dương,Thái Bình Dương Đế quốc Pháp đứng hàng thứ hai (Bắc Phi, Madagasca,Đông Dương và một số đảo Thái Bình Dương) Tây Ban Nha và Bồ Đào Nhachủ yếu có thuộc đại ở Mĩ Latinh và một số vùng ở Châu Phi Nga chỉ có ởTrung Á và Mãn Châu Mĩ chủ yếu ở khối liên hiệp các nước Châu Mĩ Đếquốc Đức chiếm một số vùng ở Đông Phi và Tây Phi Tình hình đó cho thấykhi mà các “vùng đất trống” không còn thì biện pháp duy nhất là chia lại Đâyđược coi là nguyên nhân cơ bản nhất dẫn đến cuộc chiến tranh thế giới thứnhất bùng nổ từ tháng 8/ 1914 đến tháng 11/năm 1918 Quan hệ quốc tế sauchiến tranh thế giới thứ nhất (1914-1918) gồm nhiều vấn đề nhưng để phục

vụ cho việc ôn tập trong kì thi chọn học sinh giỏi Quốc gia môn Lịch sử giáoviên nên tập trung vào những vấn đề cụ thể là hệ thống câu hỏi và gợi ý trả lờiquan trọng sau đây:

Câu 1: Trình bày nội dung và hệ quả của hội nghị Vecxai?

a Nội dung hội nghị

* Thời gian, thành phần tham dự: Hội nghị Hòa bình được triệu tập tại

Vecxai trong hai năm 1919 – 1920 với sự tham gia của 27 nước thắng trận, 5cường quốc tham gia điều khiển hội nghị nhưng thực sự nắm thực quyền là

tổng thống Mĩ, thủ tướng Anh, Pháp Đại biểu các nước bại trận cũng có mặt

để kí vào các hòa ước do các nước thắng trận qui định

* Nội dung hội nghị xoay quanh 3 vấn đề chính:

- Vấn đề nước Nga Xôviết: Nga không được mời ttham gia hội nghị và vấn đềnước Nga cũng không được đưa vào chương trình nghị sự nhưng trên thực tếlại trở thành nỗi ám ảnh với các nước đế quốc Ngay trước khi bắt đầu hộinghị các nước đã thảo luận vấn đề nước Nga và đi đến thống nhất về nguyêntắc là sẽ tăng cường can thiệp vũ trang và ủng hộ lực lượng phản cách mạng ởNga

- Vấn đề nước Đức: Quan trọng nhất trong hội nghị Vecxai vì nó quyết địnhđến số phận của nước Đức, đụng chạm đến quyền lợi của các nước và ảnhhưởng đến trật tự quốc tế trong tương lai

+ Biên giới, lãnh thổ: Đức phải trả lại cho Pháp 2 tỉnh Andat và Loren, cắtlãnh thổ cho Bỉ, Đan Mạch, Ba Lan, hạt Xarơ giàu có về than đá, đông dân doHội Quốc Liên quản lí Đức mất 1/8 đất đai, 1/12 dân số Hội nghị quyếtđịnh lấy toàn bộ thuộc địa của Đức giao cho các nước thắng trận

+ An ninh: Hạn chế vũ trang tới mức thấp nhất: hải quân hạn chế tới mức tối

đa, không được phép có không quân, hạm đội tàu ngầm

+ Bồi thường chiến phí: Đức phải bồi thường 132 tỉ Mac vàng

- Thành lập Hội quốc liên: 20/1/1920 nhằm khuyến khích sự hợp tác quốc tế,thực hiện nền hòa bình, an ninh thế giới Hội quốc Liên hoạt động dựa trênnhững nguyên tắc: Không dùng chiến tranh trong quan hệ giữa các nước;quan hệ quốc tế phải minh bạch và dự vào đạo lí; phải thi hành những cam kếtquốc tế

b Hệ quả

- Biên giới, lãnh thổ nhiều khu vực có sự biến đổi quan trọng làm mất đi quốcgia cũ, xuất hiện quốc gia mới

- Các quốc gia, đế quốc hiếu chiến sụp đổ thành lập nhiều quốc gia mới

- Tuy nhiên, hệ thống hòa ước này xâm phạm đến chủ quyền, lãnh thổ, thốngnhất, toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia châu Âu gây ra nhiều thù hằn dân tộckéo dài đến tận ngày nay

- Hệ thống hòa ước này chỉ là sự hòa hoãn một cách tạm thời và cũng chỉ là

sự phân chia quyền lợi một cách tạm thời giữa các nước đế quốc thắng trậnbới các nước này không thỏa mãn những quyền lợi mà họ toan tính trước đó

Như vậy, mục tiêu của Hội nghị Hòa bình Vecxai, đúng như tên gọi của

nó là: Thiết lập một nền hòa bình vững chắc và vĩnh cửu cho nhân loại, loại

bỏ nguy cơ chiến tranh, đảm bảo nền độc lập và quyền tự quyết của tất cả cácdân tộc trên cơ sở bình đẳng, xây dựng một trật tự mới cho châu Âu trên nềntảng hòa bình, bình đẳng Và tất nhiên những mục tiêu cao cả, tốt đẹp đó chỉ

là những tuyên bố trên giấy tờ khi mà ba cường quốc chủ chốt chi phối hộinghị Mĩ, Anh, Pháp đã tìm mọi cách để đan xen các đòi hỏi lợi ích hay thểhiện tham vọng quốc gia của mình trong tiến trình hội nghị Khi nhận định về

hội nghị Vecxai Lênin từng viết “Đây không phải là hòa ước đấy là những

điều kiện mà bọn ăn cướp tay cầm dao buộc nạn nhân không có gì tự vệ phải chấp nhận”

Câu 2: Theo em tham vọng của những nước lớn khi đến hội nghị Vecxai

là gì?

Về phía nước Anh, tham dự Hội nghị Vecxai với tư cách là nước thắng

trận, là cường quốc hàng đầu của thế giới tư bản chủ nghĩa, Đế quốc Anhcũng đồng thời sở hữu một hệ thống thuộc địa khổng lồ, lực lượng hải quânmạnh nhất thế giới Tham dự hội nghị khi đó, thủ tướng Anh Loyd Georgebộc lộ ý tưởng xây dựng một châu Âu cân bằng về cán cân sức mạnh, đẩy lùimọi nguy cơ của cuộc chiến tranh trong tương lai Thực chất của ý tưởng đó

là làm suy yếu nước Đức một cách tương đối về mọi mặt, tuy nhiên vẫn phảiduy trì một nước Đức có đủ thế lực để ngăn chặn tham vọng bá chủ châu Âu

lục địa của Pháp Người Anh giờ đây đang đi một nước cờ thông minh khi màcùng lúc, họ vừa làm suy yếu địch thủ thương mại – quân sự số một của họ ở

châu Âu, vừa khẳng định một lần nữa sức mạnh, vị thế đặc biệt của Đảo quốc

Sư tử trước tham vọng mạnh mẽ của nước Pháp đang trỗi dậy Trạng thái sa sút tương đối của hai cường quốc lục địa Pháp và Đức sau chiến tranh là vô

cùng cần thiết đối với Anh, vì thông qua đó họ có thể kiểm soát được toàn bộlực lượng của châu Âu Nước Anh cũng khéo léo đứng về phía Mĩ trên nhiều

quan điểm để nhận được sự chia sẻ cần thiết từ “chủ nợ lớn của châu Âu” vì

nước Anh tin rằng nước Mĩ sẽ giúp họ bảo vệ các lợi ích của họ ở châu Âu.Quan điểm này đã chi phối toàn bộ động thái ngoại giao của Anh tại hội nghị,Loyd George thận trọng kiềm chế các đòi hỏi lợi ích của Pháp, hạn chế mọi

chính sách tiêu cực mà Pháp định áp đặt cho Đức “không nên tạo ra những

áp đặt quá đáng nếu không muốn nuôi dưỡng mầm mống của chủ nghĩa phục thù và châm ngòi cho chiến tranh” Nước Anh từ đây dần trở thành đồng

minh quan trọng của Mĩ, giúp nước Mĩ gắn kết các chính sách của mình vớichâu Âu đồng thời hướng sự quan tâm nhiều hơn của nước Anh ra bên ngoàichâu Âu

Pháp là quốc gia chịu nhiều tổn thất to lớn trong chiến tranh nhưng đã

khẳng định được vị thế cường quốc hàng đầu và chứng minh cho châu Âuthấy sức mạnh của nước Pháp khi chiến thắng vẻ vang trước quân đội Đứchùng mạnh Giờ đây khi là nước chủ nhà của Hội nghị Hòa bình, nước Phápnhận thấy bằng mọi giá phải phục hồi địa vị bá chủ châu Âu lục địa mà nướcPháp đã đánh mất kể từ thất bại trong cuộc chiến tranh Pháp – Phổ năm 1871

Để làm được điều đó phải làm suy yếu đến tận cùng nước Đức, đấy Đứcxuống hàng tiểu quốc và phải lệ thuộc vào Pháp Vì vậy trong hội nghị thủtướng Pháp Clemenceau đã đề xuất một loạt yêu sách đòi sáp nhập nhiềuvùng lãnh thổ giàu tài nguyên, có vị trí chiến lược của Đức cho Pháp và đòihỏi sự đồng thuận từ phía Anh, Mĩ nhưng phần lớn là bất thành do toan tínhcủa hai cường quốc Đối với Pháp, họ muốn một nước Đức thật yếu, nền kinh

tế lệ thuộc và quân đội nhỏ bé để loại trừ từ xa một cuộc tấn công bất ngờ vàcũng là để nước Pháp có thể vươn dài đôi tay tới các vùng đất khác của lụcđịa vốn trước kia thuộc phạm vi ảnh hưởng của Đức Việc người Anh quá chútâm tới các thuộc địa của Đức cũng khiến nước Pháp lo ngại vì bản thân nướcPháp đã thất thế trước Anh trong quá trình xâm chiếm thuộc địa Pháp nhanhchóng hướng tới các thuộc địa Đức ở Trung Đông và châu Phi và tạo thànhhình thế đan cài đặc biệt với các thuộc địa Anh Trên thực tế tham vọng củanước Pháp đã vượt quá giới hạn đảm bảo cho một châu Âu cân bằng, nó cũngkhông tương xứng với sức mạnh kinh tế hay thực lực nói chung của Pháp nênkết quả hội nghị không thể thỏa mãn những lợi ích căn bản của Pháp.

Có một quốc gia đặc biệt ngoài châu Âu tham gia chiến tranh đó là

nước Mĩ Ban đầu nước Mĩ theo đuổi chủ nghĩa biệt lập, vốn được người Mĩ

ủng hộ từ thời lập quốc nhưng tới năm 1917 nước Mĩ đã vượt ra khỏi khuônkhổ cứng nhắc đó để tham gia chiến tranh, đứng về phe Hiệp ước chống lạiĐức Sự kiện này được đánh giá như là một nỗ lực của Tổng thống đươngnhiệm Wilson, mong muốn nước Mĩ được can dự vào việc giải quyết các vấn

đề của châu Âu và thế giới Cuối thế kỉ XIX đặc biệt là đầu thế kỉ XX, nềnkinh tế Mĩ phát triển vô cùng mạnh mẽ, sản xuất công nghiệp đứng đầu thếgiới Thực lực của Mĩ tiếp tục được tăng cường trong và sau thế chiến thứnhất khi Mĩ thu lợi nhuận khổng lồ từ buôn vũ khí, không bị chiến tranh tànphá và trở thành chủ nợ lớn nhất thế giới Sau khi tham chiến nước Mĩ đượcnhìn nhận như một cường quốc tư bản chủ nghĩa hàng đầu Với thực lực kinh

tế mạnh mẽ, nền tài chính chi phối cả thế giới Mĩ không thể không tham gia

vào các hệ thống quan hệ quốc tế hiện hữu Và với “Chương trình 14 điểm”

của Wilson nước Mĩ đã chủ động, vững chắc bước vào tiến trình thiết lập một

trật tự thế giới mới tại Vecxai Chương trình 14 điểm mang đậm dấu ấn của Tổng thống Wilson: rất lãng mạn, đầy tính nhân văn, đặc trưng cho trường

phái tư tưởng tự do của tổng thống Nội dung cốt lõi của nó là hướng tới một

thế giới hòa bình vĩnh cứu, an ninh vững chắc và mọi động thái quốc tế giờ

đây sẽ đặt dưới sự giám sát của Hội Quốc liên – đứa con đẻ của Wilson Nếuxét tiến trình của Hội nghị Vecxai sẽ thấy dường như nước Mĩ không đạtđược một quyền lợi nào, một thành công nào có ý nghĩ chiến lược nhưng thựcchất không phải Người Mĩ tham gia Hội nghị theo lối tư duy của họ Wilsonmuốn khẳng định sức mạnh và vị thế quốc tế của nước Mĩ bằng cách đưaquốc gia này tham gia kiến tạo một thế giới mới theo quan điểm của Mĩ.Nhưng chủ nghĩa can dự của ông không thể thắng nổi chủ nghĩa biệt lập vốn

là đặc trưng trong chính sách đối ngoại từ thời lập quốc Người dân và Quốchội Mĩ không muốn nước Mĩ dính dáng vào mớ lộn xộn của châu Âu Điềunày khiến Wilson luôn tìm cách tránh né đụng chạm các lợi ích cố hữu củacác cường quốc châu Âu như thuộc địa, lãnh thổ…trong chương trình nghị sự.Tuy nhiên Mĩ đã thành công khi họ áp đặt được ảnh hưởng của mình ở Hộinghị, chi phối chính sách của nhiều cường quốc đặc biệt việc thành lập HộiQuốc liên là sự áp đặt tinh thần quan trọng của người Mĩ Việc Mĩ chưa nhậnđược những gì đáng lẽ thuộc về Mĩ khi Mĩ là một cường quốc hàng đầu, thựclực kinh tế hùng hậu là nguyên nhân quan trong đưa tới Hội nghị Oasinhton(1921 -1922) Việc Mĩ triệu tập Hội nghị này được hiểu như là cách mà người

Mĩ nhận lại những gì mà mình đáng được hưởng Hội nghị này là sự bổ sungcho việc một nước lớn mạnh, có vai trò quan trọng đứng ngoài các quan hệquốc tế tìm cách tham gia vào Tại đây nước Mĩ đã áp đặt các cường quốctham dự trong khuôn khổ của lợi ích Mĩ Việc mở cửa Trung Quốc, hạn chếtrọng tải hạm đội là những thỏa thuận mạng lại nhiều lợi ích cho Mĩ Nhìnchung Mĩ muốn đạt tới sự cân bằng lực lượng giữa các cường quốc, một cáchthức giúp Mĩ vươn lên sau này

Ngoài ra còn có nước Ý và Nhật Bản: Ý muốn mở rộng lãnh thổ ravùng Địa Trung Hải và Bancăng Còn Nhật Bản đòi thay thế Đức chiếm bánđảo Sơn Đông, dự định chiếm vùng viễn đông của Nga và mở rộng ảnhhưởng ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương

Như vậy một trật tự thế giới mới được thiết lập với vai trò đảm bảo hòabình, an ninh cho thế giới đã bị chính các chủ thể tạo ra nó tìm cách chi phối,

bẻ cong nó theo chiều hướng của lợi ích quốc gia Trật tự thế giới cân bằngquyền lợi giữa các chủ thể và có các công cụ để duy trì và bảo vệ nó nhưngtrật tự thế giới sẽ nhanh chóng bị phá vỡ nếu lợi ích quốc gia trỗi dậy quámạnh mẽ hoặc một số chủ thể quan trọng bị gạt ra ngoài (trường hợp của Đức

và Nga trong Trật tự Vecxai – Oasinhton)

Đến đây có thể khẳng định lợi ích quốc gia dân tộc chính là nhân tố cốtlõi chi phối toàn bộ hệ thống các quan hệ quốc tế Và ẩn sau những lời tuyên

bố hay bài phát biểu, những bản hiệp ước, hiệp định song phương hay đaphương, những khối đồng minh hay cả những khối địch thủ, kể cả nhữngngôn từ hoa mỹ trong chính sách đối ngoại hay đơn giản là cử chỉ ngoại giaonhư cái bắt tay đều là tính toán riêng, tham vọng riêng của mỗi quốc gia.Nhiều khi những tính toán, tham vọng ấy khiến cho cả thế giới phải sững sờ,hoang mang khi nó được bộc lộ trong thực tế hoàn toàn trái ngược với những

gì mà người ta vẫn tưởng tượng Suy cho cùng, trong suốt mấy trăm năm kể

từ thời cận đại trở lại đây, nhân loại phải sống trong một môi trường mà ở đómọi hoạt động đều diễn tiến dưới quan hệ tương tác giữa các quốc gia (chủyếu là các cường quốc phổ biến) và phục vụ một lợi ích cao nhất – lợi íchquốc gia dân tộc Xét trên bình diện quốc tế, chính các cường quốc và chínhsách đa dạng của họ đã chiếm hữu hầu như toàn bộ phần không gian củanhững quan hệ quốc tế Chúng ta thường thấy một cường quốc có thái độ và

cách hành xử “kì lạ” thậm chí vượt ra ngoài những khuôn khổ đang kiểm

soát, điều tiết hành vi của nó: ý thức hệ tư tưởng, các Hiệp định quốc tế, tổchức duy trì hòa bình quốc tế, các liên minh…vì lợi ích quốc gia sẽ chi phốithường xuyên, liên tục các hành vi của quốc gia đó

Câu 3: Trình bày hoàn cảnh, nội dung Hội nghị Oasinhtơn? Nhận xét?

a Hoàn cảnh

- Hòa ước Vecxai kí chưa ráo mực thì mâu thuẫn giữa các nước đế quốc đãbùng nổ Bên cạnh đó châu Âu bi kiệt quệ về kinh tế sau chiến tranh cần phảidựa vào Mĩ để phục hồi nền kinh tế của mình

- Hội nghị Vecxai kết thúc những mâu thuẫn mới lại nảy sinh giữa Mĩ và cáccường quốc thắng trận Quốc hội Mĩ không phê chuẩn hòa ước Vecxai vìquyền lợi của Mĩ không được thỏa mãn

- Gần 2 năm sau Mĩ đề xuất triệu tập một hội nghị quốc tế ở Oasinhtơn để giảiquyết những vấn đề quan trọng quốc tế ở viễn Đông nhằm ngăn chặn phongtrào giải phóng dân tộc đang dâng cao và củng cố nền thống trị ở khu vựcnày

b Nội dung

- Thời gian, thành phần tham dự: 11/1921, gồm 9 nước tham gia, lãnh đạo hộinghị là Anh, Pháp, Mĩ, Nhật Bản nhưng quyền quyết định nằm trong tay Mĩ

- Gồm 3 bản hiệp ước chính:

+ Hiệp ước 4 nước Anh, Pháp, Mĩ, Nhật còn gọi là “hiệp ước không xâm

phạm Thái Bình Dương” Các bên thỏa thuận tôn trọng quyền của nhau ởThái Bình Dương Đồng thời gây áp lực lên liên minh Anh – Nhật khiến nókhông còn có hiệu lực

+ Hiệp ước 9 nước Anh, Pháp, Mĩ, Nhật, Ý, Bỉ, Hà Lan, Bồ Đào Nha, Trung

Quốc công nhận nguyên tắc “Hoàn chỉnh lãnh thổ và tôn trọng chủ quyềnTrung Quốc” Đồng thời nêu nguyên tắc “mở cửa” và “Cơ hội đồng đều” chohoạt động thương mại và công nghiệp trên toàn lãnh thổ Trung Quốc

+ Hiệp ước 5 nước Anh, Pháp, Mĩ, Nhật, Ý gọi là “hiệp ước hạn chế vũ trang

và hải quân” nhằm qui định trọng tải tàu chiến các nước ở khu vực thái BìnhDương cụ thể Mĩ và Anh bằng nhau đến Nhật sau đó mới đến Pháp và Ý

c Nhận xét

- Oasinhtơn hoàn toàn có lợi cho Mĩ, Anh chấp nhận nhượng bộ hải quân Mĩngang hàng Anh Đồng thời Mĩ cũng xâm nhập được vào thị trường viễnĐông Trung Quốc Mĩ đã thiết lập được trật tự thế giới mới ở châu Á – TháiBình Dương do Mĩ chi phối

- Các hiệp ước Oasinhtơn, cùng hệ thống hòa ước Vecxai hình thành hệ thốngVecxai - Oasinhtơn hoàn thành phân chia thế giới Thiết lập một trật tự thếgiới mới sau chiến tranh, trật tự này hoàn toàn phục vụ quyền lợi cho cácnước thắng trận Mĩ – Anh – Pháp

- Hòa ước Vecxai – Oasinhtơn tạo nên mầm mống xung đột quốc tế trongtương lai vì không giải quyết được mâu thuẫn giữa thắng trận với bại trận mànảy sinh thêm mâu thuẫn mới là thắng trận với thắng trận

Câu 4: Trình bày đặc điểm của trật tự thế giới Vecxai – Oasinhtơn?

* Giới thiệu khái quát về hội nghị Vecxai và Oasinhtơn

* Đặc điểm

- Là một trật tự của chủ nghĩa tư bản nhằm bảo vệ quyền lợi của các nước tưbản thắng trận, chủ nghĩa xã hội không có vai trò gì trong trật tự này

- Phản ảnh tương quan lực lượng giữa các nước tư bản sau CTTGI Chủ nghĩa

tư bản châu Âu yếu đi nhưng chủ nghĩa tư bản ngoài châu Âu mạnh lên Đồngthời, đế quốc Nga sụp đổ nhưng trên mảnh đất đế quốc Nga xuất hiện nướcchủ nghĩa xã hội

- Trật tự Vecxai - Oasinhtơn chứa đựng nhiều mâu thuẫn dẫn đến sự phục thùcủa các nước (Đức) và nảy sinh mâu thuẫn thắng trận với thắng trận và thắngtrận với bại trận.

- So với các trật tự trước đó, trật tự Vecxai - Oasinhtơn có điểm tiến bộ hơn vì

có một tổ chức quốc tế được thành lập là Hội Quốc Liên

Câu 5: Đánh giá về nền hòa bình do hội nghị Vecxai đem lại, nguyên soái

Phecđinăng (nguyên tổng tư lệnh đồng minh châu Âu) nói “Đây không

phải là hòa bình Đây là cuộc hưu chiến trong 20 năm” Tại sao Vậy?

a Giới thiệu khái quát hoàn cảnh, nội dung hội nghị Vecxai nhấn mạnh vào

nội dung vấn đề về nước Đức

b Sự bất mãn của các nước sau Vecxai

II QUAN HỆ QUỐC TẾ TRONG CUỘC KHỦNG HOẢNG KINH TẾ 1929 – 1933

Cuộc khủng hoảng kinh tế năm 1929 – 1933 là một cuộc khủng hoảngthừa, diễn ra trên qui mô lớn, gây ra hậu quả lớn đối với các nước tư bản.Cuộc khủng hoảng kinh tế này không chỉ gây hậu quả nghiêm trọng đến kinh

tế, chính trị, xã hội của các nước tư bản mà còn tác động đến chính sách đốingoại của các nước tư bản Chính sách đối ngoại của các nước tư bản tronggiai đoạn này lại tác động đến quan hệ quốc tế bởi trong bối cảnh đó một sốnước tìm cách thoát khỏi khủng hoảng bằng cách tiến hành cải cách đất nướcnhưng một số nước lại phatxit hóa bộ máy nhà nước chuẩn bị tiến hành chiếntranh chia lại thị trường thế giới Đối với nội dung này tôi cũng đưa ra hệthống câu hỏi và gợi ý trả lời sau đây:

Câu 1: Nguyên nhân dẫn tới cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 1929-1933

là gì? Các nước tư bản đã có những biện pháp gì để giải quyết cuộc khủng hoảng? Tại sao có sự khác biệt trong cách thức giải quyết ấy?

* Nguyên nhân:

- Nguyên nhân trực tiếp: trong thời gian 1924 - 1929, CNTB bước vào thời kỳ

ổn định về chính trị và phát triển cao về kinh tế Tuy nhiên, giữa các nước TB

có sự phát triển không đồng đều, đồng thời, sự phát triển thiếu kế hoạch,không cân đối giữa cung và cầu đã dẫn tới khủng hoảng…

- Nguyên nhân sâu xa: do quy luật phát triển không đều của chủ nghĩa tưbản…

* Cách thức giải quyết:

- Các nước Mĩ, Anh, Pháp đã tiến hành những cải cách về kinh tế - xã hội, đổimới về quản lý, tổ chức sản xuất; tiếp tục duy trì thể chế dân chủ đại nghịcũng như duy trì trật tự Véc xai- Oasinh tơn…

- Đức, Italia, Nhật Bản đã thiết lập chế độ độc tài PX, đàn áp phong trào đấutranh của nhân dân, ráo riết chạy đua vũ trang phân chia lại thế giới, phá bỏtrật tự Vecxai- Oasinhtơn…