ý nghĩa lịch sử và bài học kinh nghiệm của phong trào đồng khởi ở bến tre năm 1960 trong cuộc kháng chiếnchống mỹ cứu nước

Dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ Bến Tre phong trào cách mạng Bến Tre luôn diễn ra sôi nổi và giành được nhiều thắng lợi to lớn trong đó phong trào Đồng khởi năm 1960 là một điển hình xuất s

PHẦN MỞ ĐẦU

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Bến Tre là một trong 12 tỉnh Đồng bằng sông Cửõu Long được cấu tạo bởi ba dãy cù lao:Cù lao An Hóa, Cù lao Bảo, Cù lao Minh do phù sa của bốn nhánh sông Cửõu Long là sông Tiền, sông Ba Lai, sông Hàm Luông và sông Cổ Chiên bồi tụ thành Bến Tre gồm có 7 huyện và một thị xã đó là các huyện Mỏ Cày, Thạnh Phú,

Ba Tri, Chợ Lách, Bình Đại, Châu Thành, Giồng Trôm và Thị xã Bến Tre

Nếu như trước đây người ta biết đến Bến Tre như một địa phương có nhiều dừa nhất “thấy dừa thì nhớ Bến Tre” thì vào đầu thập niên 60 hai tiếng Bến Tre đã vang danh cả nước với cao trào Đồng khởi dấy lên từ đất Mỏ Cày vào ngày 17/01/1960 Có thể nói sự kiện Đồng khởi ở Bến Tre như con chim báo bão xuất hiện trên bầu trời miền Nam vần vũ mây đen của khủng bố và đàn áp cực kì man rợ của máu và nước mắt tràn ngập nông thôn Quần chúng bị áp bức khủng bố không cam chịu cho số phận của mình đã vùng lên đấu tranh Đồng khởi ở Bến Tre năm

1960 phản ánh một quy luật “tức nước vỡ bờ” Mốc thời gian 17/01/1960 không chỉ mang ý nghĩa đánh dấu bước chuyển biến của một quá trình cách mạng mà còn là kết quả đấu tranh và hy sinh của nhiều Đảng viên và quần chúng nhân dân Ngoài

ra phong trào Đồng khởi ở Bến Tre năm 1960 còn là kết quả của tư duy, sự trăn trở nỗi đau thương, lòng căm giận của Đảng bộ và nhân dân Bến Tre suốt 5 năm từ tháng 07/1954 đến 01/1960 và được Nghị quyết 15 của Ban chấp hành Trung ương Đảng soi sáng dẫn đường

Hai tiếng Bến Tre còn gắn liền với sự ra đời của ‘’ đội quân tóc dài’’ một sáng tạo lịch sử độc đáo của chiến tranh nhân dân ở miền Nam, chống lại đội quân nhà nghề của Mỹ có trong tay những phương tiện chiến tranh hiện đại Ra đời từ phong trào Đồng khởi ở Bến Tre” đội quân tóc dài” đã phát triển khắp miền Nam Nữ kí giả người Pháp Madeleine Riffaud sau chuyến thăm miền Nam đầu năm

1965 đã viết về ‘’đội quân tóc dài’’ như sau: “Quả là ở miền Nam đang tồn tại một đội quân kì lạ, không súng ống, có mặt khắp nơi thành thị cũng như thôn quê, một đội quân hầu như các hãng thông tấn không nói đến, song lại đóng vai trò to lớn ở miền Nam chống xâm lược, ngay cả trước khi những người du kích đầu tiên cầm lấy vũ khí Đó chính là “đội quân tóc dài” tập hợp hàng triệu nữ chiến sĩ”

Là một người con sinh và lớn lên ở mảnh đất Bến Tre tôi luôn tự hào về tinh thần chiến đấu chống giặc ngoại xâm của nhân dân Bến Tre mà đặc biệt là khi Đảng bộ Bến Tre ra đời (05/1931) Dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ Bến Tre phong trào cách mạng Bến Tre luôn diễn ra sôi nổi và giành được nhiều thắng lợi to lớn trong đó phong trào Đồng khởi năm 1960 là một điển hình xuất sắc

Bốn mươi ba năm đã trôi qua kể từ ngày Đồng khởi, trên mảnh đất Bến Tre đã có nhiều thay đổi, Đảng bộ và nhân dân Bến Tre đã và đang bắt tay vào xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp Trong lòng mỗi người dân Bến Tre luôn tự hào về truyền thống đấu tranh của quê hương mình nơi được gọi là ‘’Quê hương Đồng khởi’’ Với mong muốn tìm hiểu thêm về phong trào Đồng khởi ở Bến Tre mà đặc biệt là ý nghĩa lịch sử và những bài học kinh nghiệm mà phong trào này đã để lại, cho nên tôi thực hiện luận văn tốt nghiệp của mình với đề tài:

“Ý NGHĨA LỊCH SỬ VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CỦA PHONG TRÀO ĐỒNG KHỞI Ở BẾN TRE NĂM 1960 TRONG CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ CỨU NƯỚC”

II PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Như vậy chủ đề của đề tài được giới hạn trong phần ý nghĩa lịch sử và bài học kinh nghiệm của phong trào Đồng khởi ở Bến Tre năm 1960 trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước Trong đó phạm vi thời gian là năm 1960 và phạm vi không gian là tại tỉnh Bến Tre

III LỊCH SỬ VẤN ĐỀ

Viết về phong trào Đồng khởi ở Bến Tre đã được nhiều tác giả đề cập đến chẳng hạn như:

-“Báo cáo chính trị của Ban chấp hành Trung ương Đảng tại Đại hội đại biểu Toàn quốc lần thứ IV” do Tổng Bí thư Lê Duẩn trình bày

- Ban nghiên cứu lịch sử Đảng “Lược sử Đảng bộ Đảng Cộng Sản Việt Nam tỉnh Bến Tre”, xuất bản 1985

- Quỳnh Cư “Đồng khởi ở Bến Tre” NXB TPHCM năm 1985

- Bộ Giáo dục- Đào tạo “Lịch sử Đảng Cộng Sản Việt Nam” NXB giáo dục năm 2001

- Giáo sư Trần Văn Giàu “Truyền thống cách mạng của phụ nữ Nam Bộ Thành Đồng”

- Lê Mậu Hãng – Trần Bá Đệ – Nguyễn Văn Thư “Đại cương lịch sử Việt Nam” tập III NXB Giáo dục Hà Nội năm 2000

- Đinh Xuân Lâm – Nguyễn Xuân Minh – Trần Bá Đệ “Lịch sử 12” tập II NXB Giáo dục, năm 1993

- Thạch Phương – Đoàn Tứ “Địa chí Bến Tre” NXB Khoa học xã hội Hà Nội năm 2001

- Phương – Trần Anh Tuấn “Lịch sử Bến Tre” Sở Giáo dục-Đào tạoBến Tre, xuất bản 2001

Song các tác giả trên đây thiên về sự kiện của Đồng khởi, còn ở đây trên cơ sở những tài liệu có liên quan về Đồng khởi tôi cố gắng rút ra một cách có hệ thống

ý nghĩa lịch sử và những bài học kinh nghiệm mà phong trào Đồng khởi ở Bến Tre năm 1960 đã để lại cho cách mạng Việt Nam

IV CÁC GIẢ THUYẾT CỦA ĐỀ TÀI

‘’Đồng khởi” là gì ? Phong trào “Đồng khởi” ở Bến Tre năm 1960 đã lập nên những chiến công gì trong sự nghiệp 21 năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân miền Nam nói riêng và của dân tộc ta nói chung? Phong trào”Đồng khởi” ở Bến Tre năm 1960 nổ ra do những nguyên nhân nào? Diễn biến ra sao? Phong trào đạt được kết quả gì? Và đặc biệt là nó có ý nghĩa lịch sử và để lại những bài học gì cho cách mạng Việt Nam Đó là những vấn đề cần phải được quan tâm lý giải Với mong muốn được nâng cao tầm hiểu biết về lịch sử địa phương (lịch sử tỉnh Bến Tre ) và góp phần lý giải các vấn đề trên nên tôi thực hiện đề tài này

V CÁC PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

Sau khi xác định tên đề tài của mình, tôi bắt đầu công việc tìm kiếm các nguồn tư liệu có liên quan Tôi đã về địa phương (tỉnh Bến Tre) để liên hệ với Ban Tuyên giáo, Sở Giáo dục - Đào tạo, Bảo tàng tỉnh Bến Tre để xin tư liệu Kế đến tôi đến thư viện tỉnh Cần Thơ, Bảo tàng tỉnh Cần Thơ, Bảo tàng Quân khu IX, Thư viện Trung tâm trường Đại học Cần Thơ ,Thư viện Khoa Sư phạm Trên cơ sở các nguồn tư liệu có liên quan đến đề tài của mình ,bằng các phương pháp so sánh , đối chiếu , phân tích ,tổng hợp … trên cơ sở kết hợp phương pháp lịch sử , phương pháp lôgíc tôi cố gắng trình bày một cách có hệ thống để giúp cho người đọc có thể hiểu được một cách khái quát, cơ bản nhất về phong trào Đồng khởi ở Bến Tre, đặc biệt là những ý nghĩa lịch sử và những bài học kinh nghiệm mà phong trào này để lại cho cách mạng Việt Nam

Qua đề tài này tôi rất hy vọng sẽ giúp ích cho người đọc về lòng tự hào dân tộc, tự hào về truyền thống kháng chiến chống giặc ngoại xâm của nhân dân tỉnh Bến Tre nơi được gọi là “Quê hương Đồng khởi “

VI.CẤU TRÚC CỦA ĐỀ TÀI

Tôi thực hiện đề tài này gồm ba phần như sau:

Phần mở đầu

Phần nội dung

Phần nội dung có ba chương:

Chương I:

Nguyên nhân dẫn dến Đồng khởi ở Bến Tre năm 1960

Chương II:

Chương III:

Ý nghĩa lịch sử – Bài học kinh nghiệm của phong trào Đồng khởi ở Bến Tre năm

1960 trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước

Đây là chương trọng tâm của đề tài

Phần Kết luận

Một số hình ảnh minh họa cho đề tài

Sinh viên thực hiện

Bùi Tấn Lâm

PHẦN NỘI DUNG

Chương I NGUYÊN NHÂN DẪN ĐẾN ĐỒNG KHỞI Ở BẾN TRE NĂM 1960

I ĐỒNG KHỞI LÀ GÌ?

Trong quyển “Những chặng đường lịch sử của Nam Bộ Thành Đồng” tập 1

“Hoà bình hay chiến tranh” của Thượng tướng Trần Văn Trà, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân Hà Nội, năm 1992 có viết “…Hai tiếng ‘’Đồng khởi” mà ngày nay trở thành quen thuộc với mọi người chúng ta, trở thành tiêu biểu cho một thời kì đấu tranh cách mạng vang lừng năm 1959-1960 của miền Nam Thành đồng Tổ quốc xuất hiện lần đầu tiên trong cuộc họp Tỉnh uỷ mở rộng tỉnh Bến Tre Ngày 02 tháng

01 năm 1960 để bàn chấp hành quyết định của Khu uỷ tháng giêng năm 1960 tiến hành nổi dậy khởi nghĩa đồng loạt Các đồng chí dự họp đã gọi tắt “Nổi dậy khỡi nghĩa đồng loạt” bằng “Đồng khởi “

Trong quyển “Địa chí Bến Tre” của Thạch Phương- Đoàn Tứ ,Nhà xuất bản Khoa học xã hội Hà Nội, năm 2001 trang 390 có viết “… cũng từ hội nghị này hai tiếng “Đồng khởi “ bắt đầu ra đời mang nội dung “đồng loạt- đồng tình- đồng lòng nổi dậy quật khởi chống lại địch.”

Cũng trong quyển “Địa chí Bến Tre của Thạch Phương- Đoàn Tứ, Nhà xuất bản Khoa học xã hội Hà Nội, năm 2001 trang 1094 có viết “Như vậy Đồng khởi ở Bến Tre không chỉ có nghĩa đơn giản là cuộc nổi dậy đồng loạt của nhân dân từ tay không cướp chính quyền mà cũng không chỉ giới hạn trong đợt một và đợt hai Đồng khởi là một quá trình liên tục tiến công, liên tục nổi dậy, liên tục giành thắng lợi, hết đợt này đến đợt khác đó là một hình thức đấu tranh độc đáo sáng tạo của cách mạng Việt Nam”

Trong quyển “Thuật ngữ khái niệm lịch sử phổ thông” Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 1996 trang 73 có viết “Đồng khởi là cuộc khởi nghĩa nổ ra dồng loạt, điều khắp”

Như vậy xét về nội dung khái niệm thì “Đồng khởi” đồng nghĩa với khởi nghĩa từng phần ở nông thôn miền Nam trong điều kiện chống Chủ nghĩa thực dân mới của đế quốc Mỹ Nó nổ ra trong lúc lực lượng của địch còn rất mạnh Chính quyền địch chưa bị đụng chạm, trong khi đó lực lượng của ta còn yếu Trong điều kiện đó muốn giành thắng lợi thì Đồng khởi phải diễn ra liên tục và trên phạm vi rộng Đương nhiên điều này không có nghĩa là những cuộc Đồng khởi ấy nhất định phải diễn ra đồng loạt và giành thắng lợi trong một thời gian ngắn trên một phạm vi rộng mà trái lại nó diễn ra nhiều đợt Những cuộc Đồng khởi liên tiếp nổ ra ở Bến Tre và sau đó lan ra các tỉnh Nam Bộ nhưng nó vẫn là đợt khởi nghĩa cục bộ đầu

trong những năm 1959-1960 và tiếp tục để làm tan rã tề điệp, dân vệ Thanh niên chiến đấu của địch cướp chính quyền ở thôn, xã là một cuộc khởi nghĩa cục bộ lớn đầu tiên”

II NGUYÊN NHÂN DẪN ĐẾN “ĐỒNG KHỞI” Ở BẾN TRE NĂM

1960

Từ năm 1957, với bộ máy đồ sộ Mỹ – Diệm phát động “chiến tranh một phía” mở ra thời kì khủng bố công khai những người cộng sản và nhân dân yêu nước trên toàn miền Nam, biến miền Nam Việt Nam thành thuộc địa kiểu mới và căn cứ quân sự của Mỹ

Ở Bến Tre, để thực hiện âm mưu này Mỹ- Diệm lập ra bốn khu trù mật ở Thành Thới (Mỏ Cày) An Hiệp (Ba Tri) An Hiệp (Châu Thành), Thới Thuận (Bình Đại) Mục đích của chúng là gom dân vào để kìm kẹp, khống chế tách nhân dân ra khỏi cách mạng trong đó khu trù mật Thành Thới (Mỏ Cày) được chọn làm thí điểm cho cả Tây Nam Bộ Trong các khu tập trung Mỹ-Diệm tiến hành phân loại dân chúng, bắt làm căn cước, làm bảng kê khai danh sách gia đình có dán ảnh, địch tổ chức “ngũ gia liên bảo”, ‘’nông dân liên đới ‘’với âm mưu dùng gia đình này giám sát gia đình kia, chúng kiểm soát và hạn chế sự đi lại của nhân dân, bắt mỗi nhà ban đêm phải treo đèn trước cửa, phải tham gia canh gác, báo động khi có người lạ vào làng, vào xóm Thủ đoạn thâm độc của Mỹ –Diệm trong âm mưu tiêu diệt lực lượng cách mạng là bắt ép nhân dân “tố cộng” “diệt cộng” bọn tay sai phản động đã sử dụng mọi biện pháp từ dụ dỗ ,mua chuộc đến đàn áp dã man Thâm độc hơn chúng còn dùng chước “dĩ cộng – diệt cộng” dùng bọn đầu hàng để chỉ điểm truy lùng bắt bớ cán bộ cách mạng của ta Mỹ-Diệm thực hiện âm mưu “tiêu diệt cộng sản không thương tiếc” địch đã thẳng tay đàn áp, giết hàng ngàn Đảng viên – cán bộ quần chúng cách mạng Trường học, thánh thất ,đình, chùa, nhà thờ, trở thành nơi tra tấn giam cầm lực lượng cách mạng của ta Khám Bến Tre không còn đủ chổ để giam người, tù nhân phải nằm la liệt ngoài sân, nhiều người bị chém bị giết mà không cần xét xử, mỗi ngày có hàng chục người bị thủ tiêu xác ném xuống sông Đặc biệt Mỹ- Diệm đã dùng biện pháp tàn ác nhất – phát xít nhất với luật 10/59 lê máy chém khắp miền Nam, chém đầu ai dám chống lại chúng Phong trào cách mạng ở Bến Tre đứng trước những khó khăn thử thách vô cùng to lớn

Trước tình hình Mỹ –Diệm điên cuồng chống phá đàn áp cách mạng miền Nam mà đặc biệt là ở Bến Tre, làm nổi bật lên hai mâu thuẫn cơ bản của cách mạng Việt Nam hiện nay là:

- Mâu thuẩn giữa một bên là chủ nghĩa đế quốc xâm lược, giai cấp địa chủ phong kiến và bọn tư sản mại bản quan liêu thống trị ở miền Nam và một bên là

dân tộc Việt Nam, nhân dân cả nước Việt Nam bao gồm nhân dân miền Bắc và nhân dân miền Nam

- Mâu thuẩn giữa con đường xã hội chủ nghĩa và con đường tư bản chủ nghĩa

ở miền Bắc

- Hai mâu thuẩn này tuy có tính chất khác nhau nhưng có quan hệ biện chứng với nhau và tác động lẫn nhau Mâu thuẫn đó thể hiện sự đối kháng gay gắt giữa dân tộc Việt Nam mong muốn hòa bình thống nhất, độc lập và dân chủ với đế quốc Mỹ và tập đoàn tay sai Ngô Đình Diệm, đồng thời cũng thể hiện sự đối kháng gay gắt giữa lực lượng xã hội chủ nghĩa, độc lập dân tộc và hòa bình dân chủ trên thế giớivới chủ nghĩa đế quốc xâm lược do Mỹ cầm đầu ở khu vực Đông Nam Aù Cho nên, sự nghiệp đấu tranh thực hiện thống nhất nước nhà của nhân dân ta Chẳng những phù hợp với lợi ích sống còn của nhân dân ta mà còn phù hợp với lợi ích chung của phong trào hòa bình dân chủ thế giới

- Trên cơ sở phân tích khoa học về đặc điểm tính chất mâu thuẩn hiện nay của cách mạng Việt Nam, hội nghị Trung ương lần thứ 15 nhận định:” cách mạng Việt Nam do Đảng ta lãnh đạo bao gồm hai nhiệm vụ chiến lược: cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc và cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam Hai nhiệm vụ chiến lược đó tuy có tính chất khác nhau, nhưng quan hệ hữu cơ với nhau, song song tiến hành, ảnh hưởng sâu sắc lẫn nhau trợ lực mạnh mẽ cho nhau, nhằm phương hướng chung là giữ vững hòa bình, thực hiện thống nhất nước nhà, tạo điều kiện thuận lợi để đưa cả nước Việt Nam tiến lên chủ nghĩa xã hội” Hội nghị Trung ương đề ra nhiệm vụ chung cho cách mạng Việt Nam trong giai đoạn hiện nay là:” tăng cường đoàn kết tòan dân, kiên quyết đấu tranh để giữ vững hòa bình thực hiện thống nhất nước nhà trên cơ sở độc lập và dân chủ, quan thành nhiệm vụ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân trong cả nước, ra sức củng cố miền Bắc và đưa miền Bắc tiến lên chủ nghĩa xã hội, xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, tích cực góp phần bảo vệ nền hòa bình ở Đông Nam Á và trên thế giới”

Về đường lối cách mạng miền Nam hội nghị Trung ương phân tích tính chất xã hội miền Nam là xã hội thuộc địa kiểu mới, chính quyền Ngô Đình Diệm là chính quyền tay sai của đế quốc Mỹ Thành phần cốt cán trong chính quyền Diệm gồm những phần tử phản động nhất trong giai cấp địa chủ phong kiến, tư sản mại bản, bọn đội lốt tôn giáo phản bội Tổ quốc Từ những đặc điểm tính chất đó, xã hội miền Nam nổi lên hai mâu thuẫn cơ bản sau đây:

- Mâu thuẫn giữa nhẫn dân miền Nam và bọn đế quốc xâm lược, chủ yếu là đế quốc Mỹ

Trung ương nhấn mạnh:”mâu thuẩn chủ yếu ở miền Nam là mâu thuẫn giữa dân tộc ta, nhân dân ta ở miền Nam và bọn đế quốc xâm lược Mỹ cùng tập đoàn thống trị Ngô Đình Diệm, tay sai đế quốc Mỹ đại diện cho bọn địa chủ phong kiến và tư sản mại bản thân Mỹ phản động nhất”

Hội nghị còn dự đoán “đế quốc Mỹ là kẻ hiếu chiến nhất cho nên trong những điều kiện nào đó cuộc khởi nghĩa của nhân dân miền Nam cũng có khả năng chuyển thành cuộc đấu tranh vũ trang trường kì Trong tình hình đó cuộc đấu tranh sẽ chuyển sang cục diện mới đó là chiến tranh trường kì giữa ta với địch và thắng lợi cuối cùng nhất định thuộc về ta”

Tiếp nhận Nghị quyết 15 của Ban chấp hành Trung ương Đảng tháng 11/1959 Xứ uỷ Nam Bộ họp Hội nghị lần thứ 4 đề ra nhiệm vụ cụ thể cho Đảng bộ Nam Bộ Tháng 12/1959 Khu uỷ Khu 8 họp Hội nghị phát động quần chúng nổi dậy phá thế kìm kẹp của địch giành chính quyền làm chủ nông thôn

Tiếp thu Nghị quyết của Khu uỷ Tỉnh uỷ Bến Tre triển khai ngay các hoạt động chuẩn bị cho khởi nghĩa Tỉnh uỷ chỉ đạo cho các Huyện ủy, lập các chi bộ xã nổ lực đẩy mạnh phong trào đấu tranh chính trị của quần chúng Củng cố các cơ sở bnh vận

Để triển khai thực hiện Nghị quyết 15 của Trung ương và Nghị quyết Khu ủy Ngày 02/01/1960 Hội nghị cán bộ cù lao Minh được triệu tập dưới sự chủ trì của Đồng chí Nguyễn Thị Định Sau khi phân tích đánh giá tình hình so sánh lực lượng giữa ta và địch Hội nghị quyết định phát động đợt nổi dậy đồng loạt trong toàn tỉnh vào trung tuần tháng 01/1960, lấy ba xã Định Thủy – Phước Hiệp – Bình Khánh (Mỏ Cày) làm điểm đột phá đồng thời làm điểm chỉ đạo riêng của Tỉnh uỷ để rút kinh nghiệm Hội nghị nêu yêu cầu của cuộc khởi nghĩa là đánh vào chổ yếu của địch là bộ máy kìm kẹp ở xã, ở ấp Hội nghị còn nhấn mạnh đến yêu cầu khẩn trương nhưng phải đảm bảo tính bí mật tuyệt đối, cần tận dụng yếu tố bất ngờ để kẻ địch không kịp đối phó ta quyết định giành thắng lợi lớn ngay từ trận mở đầu

Như vậy, trước sự đàn áp dã man của Mỹ-Diệm ,Đảng ta đã lãnh đạo cách mạng miền Nam vượt qua được những thử thách cam go và đưa cách mạng miền Nam tiến lên Nghị quyết 15 ra đời nó có ý nghĩa vô cùng to lớn nó đáp ứng nhu cầu bức thiết nhất của cách mạng miền Nam lúc đó, làm xoay chuyển tình thế và mở đường cho cách mạng miền Nam tiến lên, đưa cách mạng thoát khỏi cơn nguy hiểm, đáp ứng nguyện vọng tha thiết nóng bỏng của nhân dân miền Nam là vùng lên đập tan xiềng xích nô lệ để giành quyền làm chủ, quần chúng nhân dân càng tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng sẵn sàng nổi dậy thổi bùng lên ngọn lửa “Đồng khởi “ đưa phong trào cách mạng miền Nam từ thế giữ gìn lực lượng sang thế tấn công

Nghị quyết 15 đến với cách mạng miền Nam giữa lúc nhân dân “không thể sống như cũ được nữa như nắng hạn gặp cơn mưa rào” đã thổi bùng ngọn lửa “Đồng khởi “ trên nhiều vùng rộng lớn ở miền Nam mà đặc biệt là phong trào Đồng khởi ở Bến Tre nổ ra vào tháng 01 năm 1960

Chương II

NHỮNG DIỄN BIẾN CHÍNH CỦA PHONG TRÀO ĐỒNG KHỞI Ở BẾN

TRE NĂM 1960

I PHƯƠNG HƯỚNG VÀ KẾ HOẠCH ĐỒNG KHỞI

Như trên đã trình bày do nắm được tinh thần Nghị quyết 15 cán bộ lãnh đạo tỉnh đã trở về các địa phương bám cơ sở, vận động quần chúng, chuyển hướng phong trào

Đêm 02/01/1960 dưới sự chủ trì của Đồng chí Nguyễn Thị Định, Phó Bí thư Tỉnh ủy, các đồng chí lãnh đạo tỉnh Bến Tre đã họp bàn về phương hướng và kế hoạch Đồng khởi

Sau khi nghe Đồng chí Nguyễn Thị Định truyền đạt tinh thần Nghị quyết 15, Hội nghị phân tích những khó khăn và thuận lợi của Bến Tre và đã đánh giá đúng tương quan lực lượng giữa ta và địch, hoàn toàn tin tưởng ở tinh thần và khả năng cách mạng của quần chúng Trên cơ sở đó hội nghị đi đến một quyết định hết sức táo bạo: phát động một tuần lễ toàn dân nổi dậy diệt ác phá thế kìm kẹp giải phóng nông thôn làm chủ ruộng vườn Phương châm hành động là’’ Nơi mạnh làm theo mạnh, nơi yếu làm hết sức và sẽ chi diện cho nhau’’ Tuần lễ toàn dân nổi dậy ấy, sau này gọi là “Đồng khởi” thực chất là những cuộc khởi nghĩa từng phần, sẽ bắt đầu từ 17/01/1960 đến 25/01/1960

Trong khi chọn hình thức khởi nghĩa đồng loạt tức là Đồng khởi, những người lãnh đạo Đồng khởi Bến Tre muốn tận dụng những thuận lợi biến khả năng nhiều mặt của quần chúng thành sức mạnh tổng hợp tiến công địch quyết liệt, rộng khắp Muốn giành được thắng lợi, lãnh đạo Bến Tre thấy rõ, phải giành cho được quyền chủ động bất ngờ, phát động quần chúng đồng loạt vùng lên, lấy khí thế cách mạng trấn áp quân thù làm cho địch không kịp đối phó, không kịp trở tay, nếu chần chừ, chờ đợi có đủ điều kiện thuận lợi thì sẽ không tạo được yếu tố bất ngờ

Chọn hình thức khởi nghĩa đồng loạt những người lãnh đạo Bến Tre đã xuất phát từ tinh thần tự lực cánh sinh, đánh giá đúng so sánh lực lượng giữa ta và địch để phát động nhân dân Đồng khởi Các đồng chí lãnh đạo Bến Tre thấy rõ quân thù lúc này tuy hung hãn, tàn bạo nhưng chúng đã mất tinh thần Trong khi đó tinh thần cách mạng của quần chúng đã lên cao, quần chúng sẵn sàng sống chết với quân thù Mặt khác, Bến Tre không có lực lượng võ trang tập trung nhưng có một đội quân chính trị hùng hậu đã trãi qua nhiều năm đấu tranh, có được nhiều cơ sở cách mạng hầu khắp ở các đồn bót địch sẽ phát huy vai trò tích cực của mình trong khởi nghĩa từng phần Đây sẽ là lực lượng chính, đóng vai trò quyết định trong việc lật đổ chính quyền địch ở cơ sở Ngoài ra, phương châm: “yếu làm theo yếu, mạnh làm

theo mạnh” không chỉ để chỉ đạo các địa phương Bến Tre mà còn mở rộng theo nghĩa những người lãnh đạo Bến Tre lúc đó cho rằng phong trào tỉnh còn yếu (chưa có lực lượng võ trang tập trung) nên cần thiết phải nổi dậy đồng loạt mới huy động, tận dụng được hết sức mạnh chính trị của quần chúng, đánh địch ở nhiều nơi, đánh từ mọi phía mới giành được thắng lợi, điều đó góp phần giải thích vì sao Nghị quyết

15 ra đời, tình thế cách mạng xuất hiện ở miền Nam và Bến Tre đã chớp lấy cơ hội phát động quần chúng khởi nghĩa giành chính quyền sớm

Từ bài học trong quá khứ kết hợp với việc đánh giá phân tích tình hình, nâng lên thành một nét sáng tạo độc đáo, những người lãnh đạo Đồng khởi đã hoạch định rất rõ mục đích yêu cầu của cuộc Đồng khởi

II MỤC ĐÍCH CỦA ĐỒNG KHỞI

1 Dùng mọi kiểu cách phát động quần chúng nổi dậy phá thế kìm kẹp, chống vơ vét, bóc lột, chống khủng bố, bắn giết, chống cướp bóc tăng tô, đòi trả lại số ruộng đã mất, đòi trả lại tô cho nông dân, đòi tự do dân chủ, cải thiện đời sống và thống nhất nước nhà

2 Dùng lực lượng quần chúng kết hợp với binh vận, nghi binh nghi trang, bức hàng, bức rút đồn bót, diệt ác ôn, phá tan hệ thống kìm kẹp ở nông thôn, giành quyền làm chủ đồng thời giải quyết ruộng đất cho nông dân

3 Cướp súng địch, gấp rút xây dựng lực lượng võ trang để hỗ trợ cho phong trào quần chúng đấu tranh chính trị và nổi dậy phá thế kìm kẹp

4 Ra sức củng cố chi bộ, phát triển lực lượng Đảng, các đoàn thể và cơ sở quần chúng để đủ sức lãnh đạo phong trào, đồng thời xây dựng củng cố cơ sở bên trong

Từ mục đích yêu cầu của Đồng khởi, phát huy triệt để tinh thần cách mạng tiến công theo nguyên lý: khi đã khởi nghĩa thì phải quyết tâm hành động, quyết tâm tiến công, những người lãnh đạo Bến Tre đã đề ra phương châm chiến lược và chiến thuật đúng đắn Phương châm hành động lúc đó là:

-Tấn công địch liên tục, không cho địch kịp đối phó

- Huy động lực lượng quần chúng nổi dậy ở nhiều nơi trong cùng một thời gian

- Khi đã nổi dậy phải kiên quyết tấn công địch

Đề ra phương châm trên, thực ra Đảng bộ Bến Tre nắm rất vững quy lực khởi nghĩa võ trang của chủ nghĩa Mac-Lênin Trong “chủ nghĩa Mác-Lênin và khởi nghĩa võ trang” đã từng nhấn mạnh những quy tắc khởi nghĩa như sau:

1 Không bao giờ được đùa với khởi nghĩa và một khi đã bắt đầu khởi nghĩa thì cần phải nắm một điều là phải tiến hành cho đến cùng

2 Phải tập hợp ở một điểm qui định những lực lượng thật sự nhiều hơn lực lượng của địch nếu không thì địch được chuẩn bị hơn và có tổ chức hơn sẽ tiêu diệt những người khởi nghĩa

3 Khi đã bắt đầu khởi nghĩa thì phải hết sức quyết tâm hành động và dù sau cũng phải chuyển sang tấn công Phòng ngự là con đường chết của khởi nghĩa võ trang

4 Phải cố gắng đánh bất thình lình vào địch, cố gắng nắm vững thời cơ khi quân địch còn phân tán

5 Mỗi ngày phải thu được thắng lợi, dù là thắng lợi không được to lớn lắm, đồng thời phải giữ cho được ưu thế về tinh thần

Đề ra phương châm trên, những người lãnh đạo Đồng khởi không chỉ phòng

xa tư tưởng ngần ngại, không dám mạnh dạn tiến lên mà thực chất là để thể hiện quyết tâm tiến công địch, tiến công liên tục, giành thắng lợi liên tiếp, khiến cho địch không kịp củng cố lực lượng, không kịp đối phó Các đồng chí lãnh đạo Bến Tre hiểu rất rõ, lực lượng địch có ưu thế, nếu không có lực lượng to lớn tiến công địch trên diện rộng, nếu không tiến công liên tục sẽ không giành được thắng lơiï, phòng ngự, do dự, chần chờ là con đường chết của khởi nghĩa Từ đó, lãnh đạo Bến Tre khẳng định: phải chớp lấy cơ hội để đánh địch, phải đánh địch bằng lực lượng chính trị và lực lượng võ trang, bằng đấu tranh chính trị và đấu tranh võ trang, kết hợp đấu tranh chính trị võ trang và binh vận Lại phải biết chọn trọng điểm thực hiện khả năng phá vỡ những khâu yếu nhất trong hệ thống bộ máy kìm kẹp của địch Trọng điểm ấy là nơi trước mắt có những điều kiện cách mạng chính muồi nhất

Để đảm cho Đồng khởi thắng lợi, việc chuẩn bị lực lượng là hết sức quan trọng Hội nghị giành nhiều thời gian bàn bạc tỉ mỉ, cụ thể và đi đến quyết định:

Trước hết, phải lập ngay những tổ hành động làm nồng cốt cho việc trừ gian,

diệt ác, bao gồm các cán bộ và quần chúng trung kiên Nhiệm vụ của tổ hành động là phải theo dõi, bám sát các loại ác ôn có nợ máu, khi quần chúng nổi dậy thì bắt ngay không để chúng chạy thoát

Thứ hai, tập hợp thanh niên từng tổ có trang bị mã tấu, dao gâm, súng cây,

súng bập dừa đủ loại, cốt làm cho địch không biết đâu là thật hay giả Hơn thế, để nghi binh, thanh niên ở xã này, được đưa sang hoạt động ở xã khác giả làm bộ đội chủ lực để uy hiếp tinh thần binh lính địch

Thứ ba, xây dựng gấp một lực lượng nồng cốt, công khai, hợp pháp để đi phát

động quần chúng rông rãi, đồng thời theo dõi nội tình địch Hội nghị nhấn mạnh phải kịp thời thu nạp những người tốt vào các tổ chức cách mạng, làm cho lực lượng quân sự chính trị của ta phát triển mạnh đủ sức liên tục tiến công địch

Thứ tư, rà soát lại cơ sở nội tuyến, chuẩn bị bắt mối với gia đình binh lính để

khi có nổi dậy thì vận động họ vào đồn địch, kêu gọi chồng con lập công trở về với cách mạng Khối lượng công việc đồ sộ ấy phải được hoàn thành trong một thời gian rất ngắn, từ khi cán bộ tỉnh họp đến khi Đồng khởi chỉ có 16 ngày Do đó, thắng lợi của Đồng khởi Bến Tre không chỉ là thắng lợi của tinh thần quật khởi của toàn dân mà còn thể hiện sự chuẩn bị đầy đủ về mọi mặt chủ quan nữa Đó là trình độ tổ chức và năng lức lãnh đạo của Đảng bộ Bến Tre, đủ sức phát động quần chúng kiên quyết tiến công và lật đổ một bộ phận chính quyền địch Nhờ có năng lực lãnh đạo, lại đánh giá đúng sức mạnh của quần chúng nên chỉ trong một thời gian ngắn, trong điều kiện vô cùng khó khăn, những người lãnh đạo Đồng khởi đã phát động và tổ chức quần chúng đồng tâm nhất trí, đồng loạt vùng dậy khởi nghĩa, giành thắng lợi rực rỡ

Bên cạnh việc nhanh chóng chuẩn bị lực lượng, tổ chức quần chúng thành đội ngũ, những người lãnh đạo Bến Tre còn đề ra những biện pháp có hiệu lực

Trong vòng vây dày đặc quân thù, việc truyền đạt nghị quyết về Đồng khởi đến tận xã, ấp, hoàn toàn không đơn giản Ngay sau hội nghị, cán bộ tỉnh , huyện đã đi xuống tận các xã để thi hành nhiệm vụ Các cán bộ “điều lắng” cũng được lệnh trở về vị trí, tăng cường đội ngũ lãnh đạo Nếu xã nào không còn tổ chức lãnh đạo thì sử dụng nồng cốt trong các đoàn thể quần chúng, phổ biến chủ trương, nhưng không cho biết ngày giờ Đồng khởi, phòng khả năng bị lộ địch sẽ đề phòng Mặc dù đã giữ bí mật nhưng không khí chuẩn bị Đồng khởi rất nhộn nhịp Thanh niên các xã ấp tập hợp thành từng nhóm để học võ Các lò rèn nổi lửa suốt ngày đêm để rèn võ khí Các tổ thanh niên được võ trang bằng mã tấu, dao gâm, súng giả đủ loại cố làm cho địch hiểu là một đơn vị bộ đội lớn đang hoạt động trong vùng để uy hiếp tinh thần chúng

Không có các lực lượng võ trang tập trung việc lấy bót sẽ giải quyết bằng các phương pháp sau đây:

-Dùng lực lượng quần chúng và gia đình binh sĩ là áp lực để uy hiếp tinh thần binh lính địch

-Dùng lực lượng võ trang thật và giả kết hợp với nghi binh đánh trống, mõ, đốt lói, biểu tình, biểu dương thanh thế để hăm dọa, tấn công, bức rút, kết hợp bức hàng các đồn bót địch

-Dùng cơ sở nội tuyến kết hợp với lực lượng quần chúng nổi dậy, bao vây, tiến công lấy đồn diệt bót

Trong quá trình nổi dậy, lãnh đạo quần chúng nhằm vào những tên đầu xỏ ác ôn mà diệt, còn số khác thì tiến hành hăm dọa, tác động làm phân hóa hàng ngũ

-Loại ác ôn có nợ máu với nhân dân, xử tử hình

-Loại làm việc cầm chừng, không cố ý sách nhiễu, khủng bố nhân dân, bị cảnh cáo

-Loại bị bắt buộc, hoặc có con em tham gia cách mạng, giáo dục rồi tha cho về

Những tên bị tử hình đều được lập sẵn bản án và được cấp trên xét duyệt cẩn thận Trong thực tế, trước sau như một, Đảng bộ Bến Tre không ngừng nhắc nhở cán bộ, Đảng viên cố hạn chế hẹp diện trừng trị, không đánh tràn lan để phân hóa kẻ thù

Chính nhờ có mục tiêu, phương châm, phương hướng, biện pháp thực hiện đúng đắn, thích hợp nhờ sự chuẩn bị lực lượng nhanh chóng nên chỉ với 162 cán bộ và nồng cốt lãnh đạo với 18 chi bộ cơ sở, Bến Tre từ nay không đã có thể vùng lên phá tan hệ thống cai trị của địch ở xã, ấp, giành quyền làm chủ, để lại quyền lợi ruộng đất canh tác cho nông dân

III DIỄN BIẾN PHONG TRÀO ĐỒNG KHỞI

Diễn biến phong trào Đồng khởi ở Bến Tre năm 1960 chia làm hai đợt

Đợt I:

Từ ngày 17/01/1960 đến ngày 25/01/1960 Đồng khởi diễn ra tại 3 xã điểm là Bình Khánh-Định Thủy-Phước Hiệp (Mỏ Cày) sau đó phong trào từ Mỏ Cày lan ra các huyện khác trong tỉnh Bến Tre rồi từ tỉnh Bến Tre lan ra các tỉnh Nam Bộ

Đợt II:

Từ ngày 24/09/1960 đến ngày 22/10/1960 hướng chính của phong trào là huyện Giồng Trôm, hướng phụ là huyện Mỏ Cày

1 Diễn biến đợt I (từ ngày 17/01 đến 25/10 /1960)

Sau khi thảo luận cân nhắc hội nghị những người lãnh đạo Đồng khởi ở Bến Tre đã nhất trí chọn huyện Mỏ Cày làm nơi nổi dậy đầu tiên vì Mỏ Cày là nơi có phong trào đấu tranh của quần chúng phát triển mạnh, cơ sở cách mạng vững vàn-

cơ sở binh vận – cơ sở nội tuyến mạnh hơn các nơi khác nên việc phổ biến phát động đấu tranh cũng như khả năng giành thắng lợi cao hơn

Để chắc thắng những người lãnh đạo Đồng khởi Bến Tre đã chọn 3 xã Bình Khánh-Định Thủy-Phước Hiệp (Mỏ Cày) là những xã trong nhiều năm có phong trào đấu tranh mạnh, quần chúng nhân dân đã trải qua nhièu cuộc đấu tranh nên có kinh nghiệm trong chiến đấu, hơn nữa chính quyền địch ở 3 xã này rệu rã hơn các xã khác để trực tiếp chỉ đạo khởi nghĩa

1.1 Định Thủy lá cờ đầu Đồng khởi

Định Thủy là xã nằm sát Thị trấn Mỏ Cày ngày 11/01/1960 cán bộ huyện đến xã Định Thủy triệu tập cấp tốc hội nghị cấp uỷ để truyền đạt tinh thần Nghị

Sau khi phân tích chổ mạnh chổ yếu của xã Định Thủy Hội nghị quyết định phát động một đợt nổi dậy rầm rộ, kết hợp giữa lực lượng quần chúng bên ngoài và lực lượng nội ứng bên trong để diệt ác ôn phá thế kìm kẹp, giải tán tề ấp- tề xã giành chính quyền về tay nhân dân Hội nghị quyết định thành lập gấp tổ hành động gồm 10 thanh niên nồng cốt dũng cảm với lực lượng hỗ trợ là 20 người khác nhiệm vụ của tổ là diệt bằng được Tổng đoàn dân vệ do Đội Tý chỉ huy tạo điều kiện cho toàn xã nổi dậy

Đêm 16/01/1960, ta bố trí ba mũi bao vây đình Định Phước quyết tiêu diệt Tổng đoàn dân vệ nhưng công việc lại thất bại, các tổ phải rút về nơi tập trung Các tổ vừa về đến nơi thì nhận được sự chỉ đạo trực tiếp của tỉnh “phải tiêu diệt bằng được Tổng đoàn dân vệ trong ngày 17/01/1960 không được chậm trễ” hiểu rõ nếu không tiêu diệt được Tổng đoàn dân vệ thì Đồng khởi sẽ không thành công Cho nên chi bộ Định Thủy bàn kế hoạch giết bằng được Tổng đoàn dân vệ cho dù có hy sinh mất mát Kết quả là ta đã tiêu diệt được Tổng đoàn dân vệ vào lúc 09 giờ 17/01/1960 tạo điều kiện thuận lợi cho lực lượng vũ trang và quần chúng nổi dậy cướp chính quyền về tay nhân dân Lúc 09 giờ ngày17/01/1960 ta đã thu được 53 súng đồn Vàm Nước Trong bị đốt cháy là hiệu lệnh Đồng khởi chung cho huuyện Mỏ Cày

1.2 Đồng khởi ở xã Phước Hiệp

Ngày 15/01/1960 chi bộ Phước Hiệp phổ biến chủ trương và kế hoạch Đồng khởi cho cán bộ Đảng viên và đội nồng cốt đồng thời giao trách nhiệm cho các tổ hành động bí mật khẩn trương chuẩn bị vũ khí Ngày 17/01/1960 được sự chi viện của xã Định Thủy, nhân dân Phước Hiệp nhất thề đổ ra đường biểu dương sức mạnh, hỗ trợ cho các hành động bao vây đồn dân vệ và tề xã Cả Phước Hiệp chìm trong tiếng reo hò, tiếng trống mõ và tiếng nổ liên hồi Tất cả những khẩu hiệu- cờ

ba que của Diệm đều bị lực lượng ta đập phá thiêu huỷ Tình thế cách mạng trở nên gay gắt vì địch quá ngoan cố và lính tiếp viện của chúng đã được tăng cường Giữa

ta và quân địch đã xảy ra cuộc ác chiến cuối cùng địch phải rút chạy sau khi để lại

3 xác chết trong đó có tên trung uý chỉ huy Thừa thắng nhân dân Phước Hiệp xông vào sang bằng đồn bót và tuyên bố giải tán tề ấp- tề xã Cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Phước Hiệp đã hoàn thành thật xuất sắc vào sáng ngày 19/01/1960

1.3 Đồng khởi ở xã Bình Khánh

Bình Khánh là một xã lớn của huyện Mỏ Cày, toàn xã có 11 ấp với số dân là

7200 người Ngay trong những ngày đầu của Đồng khởi thì ở Bình Khánh có 10 trong tổng số 13 tên ác ôn bị bắt, trong đó có hai tên bị tử hình, tám tên bị cảnh cáo

bị quản chế Trong ngày 17/01/1960 tất cả tề ấp, tề xã bị buộc phải từ chức hoặc tự

Ngày 18/01/1960 nhân dân Bình Khánh đã quét sạch bọn tề ấp tề xã do thám chỉ điểm giành được chính quyền Tuy nhiên vì lực lượng của địch ở đồn Bình Khánh rất mạnh nên ta chưa chiếm đựơc đồn Để huy hiếp tinh thần của địch Chi bộ Bình Khánh lãnh đạo nhân dân đêm đêm đốt ống lói đánh trống mõ xuống đường thị uy

Bước sang ngày 19/01/1960 Tỉnh uỷ bổ sung cán bộ lãnh đạo và một tổ chức võ trang đến hỗ trợ cho Bình Khánh Nhờ sự chi viện này nhân dân Bình Khánh kết thành vòng vây bao vây đồn giặc Tin vui dồn dập đưa đến là Định Thủy –Phước Hiệp- An Định đã nhổ phăng đồn bót của giặc, đã thôi thúc Bình Khánh dũng cảm lập công, nhân dân tiếp tục nổi trống mõ quyết dùng sức ép chính trị bức địch phải đầu hàng, không chịu nổi đoàn cân nào ấy địch nổ súng loạn xạ rồi thừa đêm tối một số tên xé rào vượt mương tháo chạy về Mỏ Cày , nội tuyến của ta báo tin địch bỏ chạy lập tức nhân dân xông vào đồn bức sống hầu hết số dân vệ và tề nguỵ Tại đây Trung đội vũ trang của tỉnh mang phiên hiệu 264 đã ra đời

Ngày 21/01/1960 một Đại đội thuỷ quân lục chiến của địch từ Thị xã Bến Tre đến cứu viện đã bị đội vũ trang của ta bắn chìm Trong lúc cuộc chiến đấu ở Bình Khánh đang tiếp tục diễn ra thì khắp huyện Mỏ Cày theo sự chỉ đạo của tỉnh cuộc Đồng khởi đã diễn ra và đạt qui mô ngày càng lớn Tiếng trống tiếng mõ lan khắp cù lao Minh và cù lao Bảo đã thôi thúc hàng vạn quần chúng đứng lên diệt ác, phá kìm giành chính quyền về tay nhân dân Từ Định Thủy-Phước Hiệp –Bình Khánh, Đồng khởi đã lan ra khắp huyện Mỏ Cày rồi từ Mỏ Cày phong trào lan ra các huyện khác như Châu Thành- Thạnh Phú- Ba Tri –Bình Đại…

Trong bối cảnh đó ban lãnh đạo “Đồng khởi “ Bến Tre thảo bảng quân lệnh để tăng thêm uy thế cách mạng Nội dung bảng quân lệnh có bốn điểm lớn

-Bọn ác ôn có nợ máu và bọn địa chủ cướp ruộng của nông dân nếu ngoan cố sẽ bị trừng trị

-Anh em binh sĩ – sĩ quan có tội ác đến đâu mà biết hối cải đều được khoan hồng nếu mang súng về với nhân dân sẽ được khen thưởng xứng đáng

-Tề ấp- tề xã – công an- chỉ điểm đi trả chức và thú tội với nhân dân sẽ được khoan hồng, ai trái lệnh sẽ bị trừng trị

-Địa chủ nào giật đất- tăng tô nay trả lại cho nhân dân thì được tha thứ tội Bảng quân lệnh ra đời có một tác dụng rất lớn nó vừa đánh mạnh vào tinh thần bọn địch vừa tranh thủ được bọn theo đuôi nhất là nó thúc giục các gia đình ngụy quân- ngụy quyền lôi kéo chồng con về với cách mạng Chính vì vậy trong phong trào Đồng khởi một cục diện mới đã xảy ra biểu hiện thế áp đảo của quần chúng cách mạng Ơû những xã điểm của Đồng khởi những tên ác ôn ngoan cố đều

bị đền tội Bọn tay sai chỉ điểm thì thú tội Hệ thống kìm kẹp bị đập tan, khu trù mật

chức bí mật đã tiêu diệt lô cốt tháp canh kêu gọi nhân dân nổi dậy nhổ sạch hàng rào kẽm gai- phá các trụ sở bảo an Trừng trị bọn ác ôn giành lấy chính quyền về tay nhân dân Thắng lợi của phong trào Đồng khởi ở những xã điểm đã cổ vũ cho thắng lợi chung trong toàn tỉnh, kết quả có 22 xã hoàn thành việc đập tan bộ máy kìm kẹp 25 xã diệt được ác ôn, ở nhiều xã các tổ đội vũ trang được thành lập toà án xét xử bọn tề nguỵ phản động

2 Diễn biến đợt II (từ 24/09 đến 22/10/1960)

Tháng 04/1960 Đảng bộ Bến Tre họp sơ kết đợt Đồng khởi I để lấy kinh nghiệm chỉ đạo cho Đồng khởi đợt II Lúc ấy kinh nghiệm đánh địch bằng hai chân

ba mũi giáp công chưa được đúc thành một phương châm Nói cách khác thuật ngữ

“hai chân ba mũi” chưa được dùng một cách phổ biến nhưng thực tế Đảng bộ Bến Tre đã có ý thức vận dụng nó coi đó là cách đánh thích hợp và đạt hiệu quả cao

Vận dụng kinh nghiệm ấy rút kinh nghiệm từ Đồng khởi đợt I và sau khi kiểm điểm lại toàn bộ lực lượng: lực lượng võ trang, lực lượng chính trị, cơ sở trong lòng địch đặc biệt là cơ sở binh vận Đảng bộ Bến Tre quyết định liên tục mở những đợt Đồng khởi liên tiếp tấn công địch Quan điểm tiến công này được thể hiện ở những mặt sau:

1 Đảng bộ Bến Tre không chỉ phát động quần chúng nổi dậy Đồng khởi ở những nơi có phong trào mạnh mà phát động ngay cả những vùng còn yếu, cơ sở cách mạng và quần chúng còn mỏng như các huyện Châu Thành, Bình Đại, Thạnh Phú Đảng bộ cho rằng phát động quần chúng nổi dậy khởi nghĩa là cách tốt nhất đẩy phong trào tiến lên theo kịp với phong trào chung, cũng là cách tốt nhất bảo tồn cho thành quả cách mạng Đảng bộ Bến Tre không chỉ chú trọng tấn công địch ở nông thôn mà còn tấn công ngay tại sào huyệt của nó là thị xã và các huyện thị kết hợp hài hòa giữa đấu tranh chính trị và đấu tranh quân sự buộc địch phải phân tán lực lượng đối phó

2 Quan điểm kiên quyết tiến công, tiến công liên tục của Đảng bộ Bến Tre còn thể hiện rõ nét ở chổ Đảng bộ đã kết hợp chặt chẽ giữa vấn đề phát động quần chúng khởi nghĩa giành chính quyền với việc tiêu diệt sinh lực địch, giải quyết thành công mối liên hệ giữa tiêu diệt địch với vấn đề chiếm đất, giành dân, giành và giữ quyền làm chủ của nhân dân

3 Trên cơ sơ ûphong trào đấu tranh chính trị, Đảng bộ Bến Tre xây dựng lực lượng võ trang Cũng như giai đoạn trước, Đảng bộ chủ trương xây dựng lực lượng võ trang ngay trong lòng dân, chiến đấu cùng dân, vì dân, kiên quyết chống tư tưởng thiên về đấu tranh quân sự đơn thuần xây dựng căn cứ biệt lập

4 Trong giai đoạn này Đảng bộ Bến Tre đặc biệt nhấn mạnh vấn đề binh

sâu, trèo cao”, mặt khác vô hiệu hóa bọn ác ôn bằng cách cô lập hoặc trừ khử những tên có nợ máu Đảng bộ Bến Tre đặc biệt coi trọng việc lôi kéo các gia đình binh sĩ ngụy, xem họ là cơ sở tốt để làm công tác binh vận Đây là công tác khó và phức tạp nhưng Đảng bộ Bến Tre kiên quyết làm bằng được Đảng đã tung vào khâu công tác binh vận những cán bộ có năng lực nhất, đồng thời ở các cấp lãnh đạo đều có ban binh vận để tranh thủ lôi kéo các sĩ quan, binh lính địch tạo thêm sức mạnh cho cách mạng

Nhờ có các quan điểm đúng đắn trên, Đảng bộ Bến Tre có thể huy động mọi lực lượng giành được quyền chủ động, buộc địch phải căng lực lượng ra khắp nơi và

bị tấn công khắp nơi tạo điều kiện bước vào Đồng khởi đợt II

Tháng 09/1960, Xứ uỷ Nam Bộ quyết định phát động Đồng khởi trong toàn miền Nam Chấp hành chỉ thị cấp trên, Thường vụ Tỉnh uỷ Bến Tre quyết định mở cuộc Đồng khởi đợt II thời gian từ 15 đến 20 ngày, hướng chính là huyện Giồng Trôm, hướng phụ là Mỏ Cày, điểm chỉ đạo của tỉnh là 5 xã Phong Nẫm , Phong Mỹ, Châu Phú, Châu Hoà, Châu Bình (huyện Giồng Trôm) Đồng thời tỉnh cũng chủ trương đẩy mạnh hoạt động ở Thị xã Bến Tre nhằm buộc chân lực lượng địch ở đây tạo điều kiện thuận lợi cho các xã điểm giành thắng lợi

Sở dĩ Đảng bộ Bến Tre chọn Giồng Trôm là hướng tấn công chính trong Đồng khởi đợt II vì những lí do sau:

Thứ nhất, lúc này địch tập trung sự chú ý đề phòng ở Mỏ Cày Toàn bộ lực

lượng bảo an của địch được điều về Mỏ Cày hoặc tập trung khống chế ở Long Mỹ, Tân hào, Phước Long, trong khi ấy ở phía Bắc Giồng Trôm địch ít đề phòng Chọn Giồng Trôm làm trọng điểm Đồng khởi lần II chính là đánh vào sở hở của địch tạo được yếu tố bất ngờ

Thứ hai, thời gian này sau khi chỉ đạo Mỏ Cày Đồng khởi thắng lợi Đảng bộ

Bến Tre quyết định chuyển sang hướng Giồng Trôm tập trung chỉ đạo ở ba xã Châu Hòa, Châu Bình, Phong Mỹ, làm trọng điểm Đồng khởi vì các xã này vốn là căn cứ địa cách mạng thời chống Pháp, nhân dân có truyền thống đấu tranh anh dũng, địa bàn thuận lợi cho chiến tranh du kích

Thứ ba, Giồng Trôm ít bị địch chú ý đề phòng nhưng thực tế cơ sở Đảng, cơ

sở quần chúng, cơ sở nội tuyến ở đây đều vững, đảm bảo thắng lợi khi khởi nghĩa nổ ra

Thực hiện chủ trương này trong 2 ngày 21, 22/09/1960 hàng vạn quần chúng đổ xô về Thị xã Bến Tre mua lương thực, thực phẩm, hàng hoá dự trữ đồng thời tung tin sắp có đánh lớn Trưa ngày 23/09/1960 Đại đội 261 phục kích diệt gọn 01 Trung đội bảo an của địch, cùng ngày một Trung đội vũ trang của Giồng Trôm cũng diệt gọn một Trung đội bảo an của địch trên đường từ Giồng Trôm về Thị xa Bến

dân vệ cầu Cái Cối, sáng ngày 14/09 địch cấp tốc điều hai Tiểu đoàn bảo an từ Giồng Trôm về thị xa,õ nên lực lượng của địch ở Giồng Trôm mỏng đi Để ngăn cản sự chi viện của địch từ thị xã, nhân dân Giồng Trôm đã phá sập cầu Bình Chánh cắt đức đường giao thông tiếp tế từ Thị xã Bến Tre đến Giồng Trôm Từ chiều 24/09/1960 trong tiếng nổ vang động, Bến Tre bước vào Đồng khởi đợt II Tại đồn châu Phú lúc 15 giờ ngày 24/09/1960 Đại đội trưởng Đại đội nghĩa binh công giáo làm nội ứng phối hợp với Tiểu đội vũ trang của Đại đội 261 giả làm lính bảo an kéo thẳng vào đồn tước súng và bức hàng toàn bộ Từ đồn Châu Phú lực lượng vũ trang cùng cơ sở nội tiến dẫn gia đình các binh sĩ tiếp tục kéo sang Châu Thới tiếp tục phá tung cửa đồn cho nhân dân tràn vào và kêu gọi địch đầu hàng Cùng lúc nhân dân các xã Phong Nẫm, Phong Mỹ, Châu Bình, Châu Hoà (huyện Giồng Trôm) cùng các Tiểu đội vũ trang của xã kết hợp với nội tuyến kéo đi sang bằng hệ thống đồn bót địch ở dọc sông Ba Lai, bắt 100 tù binh thu được nhiều súng mở ra một vùng giải phóng rộng lớn

Đêm 24/09/1960 nhân dân năm xã Phong Nẫm, Phong Mỹ, Châu Phú, Châu Hoà, Châu Bình, hợp mit tinh mừng chiến thắng đồng thời chuẩn bị kế hoạch chống địch càn quét phản kích Hàng chục vạn quần chúng bao vây đồn bót, nổi trống mõ xuống đường thị uy Trước khí thế sôi sục của quần chúng, 20 đồn ở huyện Giồng Trôm đã nộp súng quy hàng, hàng chục đồn ở các huyện Thạnh Phú, Châu Thành, Mỏ Cày, Ba Tri… bị tiêu diệt hàng chục xã được giải phóng

Đồng khởi đợt II diễn ra với qui mô toàn tỉnh, khí thế tiến công của phong trào mãnh liệt hơn so với đợt I thì Đồng khởi nổi bật ở những điểm sau:

Thứ nhất: Nhờ vận dụng kinh nghiệm qua Đồng khởi đợt I ,nhân dân Bến

Tre đã vận dụng và sáng tạo các hình thức lấy đồn phong phú

Để lấy đồn, có xã dùng mưu mẹo lừa địch lấy súng, có nơi lực lượng vũ trang cách mạng giả binh sĩ địch rồi bất thần xông vào hành động buộc địch đầu hàng Có xã dùng cơ sở bên trong diệt chỉ huy rồi cho nhân dân tràn vào tước khí giới binh lính địch, cũng có nơi ta sử dụng gia đình binh lính, binh sĩ địch kêu gọi chồng, con trở về kết hợp với lực lượng quần chúng áp đảo bên ngoài buộc địch đầu hàng Sau đây là các ví dụ tiêu biểu về cách lấy đồn giặc:

Ơû bót Cái Mít (xã Thạnh Phú Đông huyện Giồng Trôm) vì Tổng Khanh ngoan cố không chịu hàng ta dùng 500 quần chúng giả làm bộ đội hành quân qua bót, đồng thời dùng lực lượng 300 quân bao vây cắt đứt đường tiếp tế, không chịu được cảnh ép đó lại bị gia đình tung tin đe doạ, hứa hẹn nếu trở về với nhân dân sẽ được tha mạng, binh lính địch đồng tình bắt Tổng Khanh nộp cho cách mạng và xin hàng