Tiểu vùng văn hóa đô thị sài gòn trái tim của vùng đất phương nam

ABSTRACT The urban cultural sub-area of Saigon: The heart of Southern Vietnam Sai Gon - Ho Chi Minh City is the centre of Southern Vietnam but has not been academically discribed and st

TI UăVỐNGăV NăHÓă ÔăTH ăSÀI GÒN:

NAM

TS.ăLÝăTỐNGăHI U

(Khoa V n hoá h c, Tr ng i h c Khoa h c

Xã h i và Nhân v n, i h c Qu c gia TP.HCM)

TÓM T T

Sài Gòn - thành ph H Chí Minh là trung tâm c a vùng đ t ph ng Nam Tr c nay h u nh ch a có công trình nghiên c u chuyên bi t nào nh n di n và mô t nó v i t cách m t ti u vùng v n hoá c a Vi t Nam Bài vi t này mu n phác ho m t b c tranh chung v v n hoá đô th đó

ABSTRACT The urban cultural sub-area of Saigon: The heart of Southern Vietnam

Sai Gon - Ho Chi Minh City is the centre of Southern Vietnam but has not been academically discribed and studied as a cultural area or sub-area of Vietnam This article provides some sketches for a general picture of its urban culture

Các không gian v n hoá đô th Vi t Nam là đ i t ng nghiên c u c a nhi u ngành

và chuyên ngành khoa h c xã h i khác nhau i v i các khoa h c nghiên c u v v n hoá,

vi c tìm hi u l ch s và đ c tr ng c a các không gian v n hoá đô th Vi t Nam s đem l i

nh ng ki n th c thi t y u không ch liên quan đ n s phân b c a v n hoá Vi t Nam trên bình di n không gian mà c s phát tri n c a v n hoá Vi t Nam trên bình di n th i gian ó

là vì các đô th Vi t Nam, đ c bi t nh ng đô th l n, v n đ u là nh ng đi m qu n c thu hút tinh hoa v n hoá c a xung quanh, đóng vai trò d n đ o các xu h ng phát tri n v n hoá c a vùng th m chí c a qu c gia, ph n ánh l ch s phát tri n c a vùng và c a qu c gia

ó là lý do khi n cho th i gian qua m t s ti u vùng v n hoá đô th c a Vi t Nam đã

đ c quan tâm nghiên c u, đ c bi t là Hà N i và Hu Trong công trình Vi t Nam - ông Nam Á ngôn ng và v n hoá, Ph m c D ng (2007) đã dành hai bài chuyên kh o v Hà

N i và Hu nh nh ng ti u vùng v n hoá đ c s c mi n B c, mi n Trung Trong công

trình Các vùng v n hoá Vi t Nam, inh Gia Khánh & Cù Huy C n (cb, 1995) th m chí còn

xem Thu n Hoá - Phú Xuân (x Hu ) và Th ng Long - ông ô - Hà N i là hai trong s chín vùng v n hoá c a Vi t Nam, ngang c p v i nh ng vùng v n hoá có ph m vi r ng l n

h n nhi u nh đ ng b ng mi n B c, Vi t B c, Tây B c, Ngh T nh, Nam Trung B , Tây Nguyên, đ ng b ng mi n Nam ó là ch a k nh ng thông tin liên quan đ n vai trò c a Hà

N i và Hu trong các công trình c a Ngô c Th nh (1993), Hu nh Khái Vinh & Nguy n Thanh Tu n (1995), Tr n Qu c V ng (cb, 1998), Chu Xuân Diên (1999, 2008), Hu nh Công Bá (2008)…

Th nh ng, đ i v i Sài Gòn - thành ph H Chí Minh thì, ch ng hi u sao, h u nh

ch a có công trình nghiên c u nào nh n di n và mô t nó v i t cách m t vùng v n hoá

ho c ti u vùng v n hoá c a Vi t Nam ó là m t đi u đáng ng c nhiên và c n ph i đ c b khuy t đ có th phác ho m t b c tranh chung đúng đ n v các ti u vùng v n hoá đô th

Vi t Nam làm đi u đó, tr c h t c n ph i cung c p nh ng thông tin quan y u v l ch s hình thành, đ c tr ng v n hoá và vai trò trung tâm c a vùng đô th này trong l ch s vùng

đ t ph ng Nam Chúng tôi cho r ng nh ng thông tin này chính là nh ng ch ng lý ch ng minh vi c đ a Sài Gòn - thành ph H Chí Minh vào danh sách các ti u vùng v n hoá Vi t Nam là c n thi t và đúng đ n

1 L CH S HÌNH THÀNH VÀ VAI TRÒ TRUNG TÂM C A SÀI GÒN - THÀNH

PH H CHÍ MINH

1.1.ăL chăs ăhìnhăthànhăvàănh ngăcáiănh tătrongăl chăs

Quá trình thành l p Sài Gòn đ c ghi nh n l n đ u tiên trong l ch s là vào n m

1623 khi chúa Nguy n c phái b t i yêu c u vua Chân L p Chey Chettha II cho l p đ n thu thu t i Prei Nokor (Sài Gòn, t c khu v c Ch L n ngày nay) và Kas Krobei (B n Nghé, t c khu v c Sài Gòn ngày nay), đ thu thu các th ng nhân àng Trong qua l i Chân L p và Xiêm Khi y, Sài Gòn, ng Nai đã có ng i Kh -me, ng i Vi t đ nh c

t th k XVI

N m 1679, chúa Nguy n Phúc T n cho các t ng “ph n Thanh ph c Minh” D ng

Ng n ch, Tr n Th ng Xuyên và 3.000 ng i tu tùng t i M Tho, Biên Hoà và Sài Gòn

đ khai kh n, đ nh c T gi a th k XIX, sau cu c chi n tranh Nha phi n và cu c kh i ngh a Thái Bình Thiên qu c, đông đ o ng i Hoa t các đ a ph ng Trung Qu c l i ti p

t c di dân sang Vi t Nam mà m t trong nh ng đi m đ n chính là B n Nghé - Sài Gòn

N m 1698, chúa Nguy n Phúc Chu sai Th ng su t Ch ng c Nguy n H u Kính vào kinh lý mi n Nam Trên c s nh ng l u dân Vi t đã t i khu v c ng Nai - Gia nh ( ông Nam B ), g m kho ng 40.000 h v i 200.000 kh u, Nguy n H u Kính cho l p ph Gia nh, g m hai dinh Tr n Biên, Phiên Tr n, v i hai huy n Ph c Long, Tân Bình

n n m 1779, khi c ng v c c a ph Gia nh đã bao trùm toàn vùng Nam B

hi n nay, thì B n Nghé - Sài Gòn đã tr thành nh ng khu đô th t p trung hàng v n dân c ,

g m ba thành ph n t c ng i chính là Vi t, Hoa, Kh -me

Là m t đô th hình thành s m nh t trên vùng đ t Nam B , k t đó Sài Gòn đã ti p

t c đ t đ c nhi u cái nh t khác trong l ch s Nam B và l ch s Vi t Nam N m 1859, Sài

Gòn là đô th đ u tiên Vi t Nam và ông D ng b th c dân Pháp chi m đóng T th p niên 1860, Sài Gòn là n i ra đ i giai c p công nhân s m nh t Vi t Nam N m 1877, Sài Gòn là thành ph c p 1 đ u tiên Vi t Nam và ông D ng đ c thành l p và đi u hành theo quy ch c a n c Pháp, đ n n m 1887 thì tr thành th ph đ u tiên c a Liên bang ông D ng Sài Gòn là n i đ u tiên trong c n c hình thành Công h i bí m t vào cu i

n m 1920, và c ng là n i m đ u cu c kháng chi n ch ng Pháp vào ngày 23/9/1945 khi chúng tái xâm l c Vi t Nam sau Cách m ng tháng Tám ây là n i đ u tiên Vi t Nam

đ c đ qu c M ch n đ đ a tàu chi n đ n d ng oai di u võ, mà c ng là n i di n ra cu c

bi u tình ch ng M đ u tiên c a nhân dân Vi t Nam vào ngày 19/3/1950

Ngày nay, trong quá trình phát tri n và h i nh p, thành ph H Chí Minh là m t trung tâm kinh t , tài chính, th ng m i và d ch v l n nh t c a c n c, đóng góp h n 20% GDP toàn qu c, h n 30% t ng thu ngân sách, g n 30% giá tr t ng s n l ng công nghi p, g n 37% kim ng ch xu t kh u c a c n c (2009) Thành ph c ng là đ u m i giao thông l n nh t c a Nam B và là m t trong nh ng c a ngõ qu c t l n nh t c a n c ta V

v n hoá và khoa h c, thành ph H Chí Minh c ng là trung tâm l n nh t c a toàn Nam B

V dân c , hi n thành ph H Chí Minh v n là đô th đông dân nh t n c, v i l c l ng lao

đ ng c ng đông nh t n c, đ n t kh p các vùng mi n Theo k t qu t ng đi u tra dân s

và nhà ngày 1/4/1999, thành ph có dân s 5.073.800 ng i, di n tích 2.093km2, chia

thành 22 đ n v qu n huy n n n m 2004, thành ph có 6.062.993 ng i, bao g m 24

đ n v qu n huy n Theo k t qu t ng đi u tra dân s và nhà ngày 1/4/2009, dân s thành

ph đã lên t i 7.162.864 ng i, ch a k hàng tri u khách vãng lai trong và ngoài n c

1.2.ăV ătríătrungătâmăv ăt ănhiên,ăkinhăt ,ăchínhătr ,ăv năhoá

Nh ng cái nh t y c a Sài Gòn - thành ph H Chí Minh trong l ch s , mà trong đó

có c nh ng cái nh t không may, tr c h t là do v trí trung tâm c a nó ây là m t vùng đô

th mà, xét trên các ph ng di n t t nhiên, kinh t cho đ n chính tr , v n hoá, đ u n m

v trí trung tâm c a c vùng Nam B và trong m t ch ng m c nào đó, là trung tâm c a c

phía nam

V đi u ki n t nhiên, thành ph n m trung đi m ti p giáp gi a mi n ông v i

mi n Tây, gi a vùng cao và vùng th p, gi a n i đ a và duyên h i c a vùng đ t Nam B

V phía ông Nam B , thành ph ti p giáp v i các t nh Tây Ninh, Bình D ng, ng Nai,

Bà R a - V ng Tàu; v phía Tây Nam B , thành ph ti p giáp các t nh Long An, Ti n Giang; và v phía đông nam, thành ph ti p giáp v i bi n ông a hình c a thành ph

n m trong vùng chuy n ti p gi a mi n ông v i mi n Tây, và đ c chia làm 3 ti u vùng: vùng cao phía b c v i đ cao trung bình 10m - 25m; vùng th p phía nam v i đ cao trung bình trên d i 1m; và vùng trung tâm có đ cao trung bình 5m - 10m V sông ngòi

c ng th Trong khi h th ng sông ng Nai phía đông thành ph có l ng phù sa khá

th p và có lòng sông sâu nên là n i t p trung các c ng chính c a khu v c hi n nay nh c ng Sài Gòn, c ng Cát Lái, c ng Hi p Ph c, c ng Phú M …, thì các sông r ch k t n i v i h

th ng sông Vàm C phía tây là nh ng thu l c n h p Ch đ thu tri u là bán nh t tri u Khí h u c a thành ph là khí h u nhi t đ i gió mùa c n xích đ o, nóng, m, nhi u m a, v i hai mùa m a n ng trong n m: mùa m a t tháng 5 đ n tháng 11, mùa n ng t tháng 12 t i

tháng 4

V kinh t , t khi ra đ i, đ c bi t là t th i k Pháp thu c đ n nay, Sài Gòn luôn đóng vai trò trung tâm kinh t - th ng m i c a vùng đ t Nam B Th i chúa Nguy n và

nhà Nguy n, vì các m c đích quân s và chính tr , vùng B n Nghé - Sài Gòn đã có hai con kinh đ c đào n n t nh ng dòng sông c là kinh Ru t Ng a n i vùng Sài Gòn (Ch L n)

v i sông B n L c, sông Vàm C ông (1772), và kinh An Thông (nay là kinh Tàu H ) n i vùng B n Nghé (Sài Gòn) v i vùng Sài Gòn (Ch L n) và v i mi n Tây (1819) Sau khi đánh chi m thành ph , đ chu n b khai thác tài nguyên thu c đ a, ngay t n m 1860 th c dân Pháp đã thi t l p c ng Sài Gòn, sau đó l n l t t ch c đào vét 6 tuy n kinh r ch đ m

r ng giao thông đ ng thu t Sài Gòn - Ch L n đ n các t nh mi n Tây: n o vét sông B n

L c (1875-1876), đào kinh Ch G o (1877), n o vét kinh Tàu H (1887, 1895), đào kinh

Lò G m, kinh T (1905), kinh ôi (1906-1908) Các tuy n giao thông này đã t o đi u ki n cho vi c hình thành m t lo t b n bãi, kho hàng, nhà máy d c theo các dòng kinh đ tàng

tr , ch bi n nông s n, ng c c t các t nh mi n Tây đ a v N m 1869, Ch L n đã có nhà máy xay lúa đ u tiên c a công ty Renard et Gie n n m 1927, Ch L n đã có 70 nhà máy, t ng c ng 13.000 s c ng a, công su t m i n m 2.900.000 t n g o, trong khi m c

xu t c ng t i đa ch 1.300.000 t n V i s h u thu n c a ng i Pháp, doanh nhân ng i Hoa đã v n lên n m đ c quy n thu mua xay xát lúa g o dành cho xu t kh u, đ c quy n

v n chuy n hàng hoá t mi n Tây v Sài Gòn - Ch L n, t Sài Gòn - Ch L n lên cao nguyên, đ c quy n mua bán hàng hoá v i Miên và Lào K t th i k đó, Sài Gòn - Ch

L n đã tr thành trung tâm s n xu t công nghi p, th ng nghi p, xu t nh p kh u c a toàn

vùng

V chính tr , trong h u h t chi u dài l ch s c a nó, Sài Gòn luôn luôn gi vai trò

trung tâm hành chính - chính tr c a vùng đ t Nam B , và có m t s giai đo n còn tr thành th ph c a c mi n Nam ho c c n c: kinh đô c a chúa Nguy n th i Tây S n

t c Gia nh Kinh (1787-1802), th ph Liên bang ông D ng đ u th i Pháp thu c (1887), th đô Qu c gia Vi t Nam c a chính quy n B o i (1949-1955), đô thành Vi t Nam C ng hoà c a chính quy n Sài Gòn (1956-1975)

V v n hoá, n i đây h i t h u h t các lu ng nh h ng v n hoá l n c a Vi t Nam và th gi i, t B c B , Trung B , Nam B , ông Nam Á, Trung ảoa, n , Pháp,

M , v.v., m t m c đ cao h n các thành ph l n khác c a n c ta Trong th i k c n

đ i, Sài Gòn có nhi u nhà th , nhà v n, nhà báo, nhà nghiên c u n i ti ng, nh Nguy n ình Chi u, Phan V n Tr , Tr n Chánh Chi u, S ng Nguy t Anh, Tr ng V nh Ký,

Hu nh T nh C a, v.v Các s n ph m v n hoá g c ph ng Tây nh ch Qu c ng , nhà in, báo chí, ti u thuy t, th m i, tr ng h c ki u ph ng Tây, Âu ph c đ u đ c ph bi n Sài Gòn tr c tiên r i m i lan đ n các vùng mi n còn l i

2 CăTR NGăV NăHÓăC A SÀI GÒN - THÀNH PH H CHÍ MINH

2.1.ăTínhăch tăđôăth ătrongăv năhoá

V trí trung tâm c a toàn vùng và trung tâm kinh t l n nh t n c đã đem l i cho v n

hoá c a Sài Gòn - thành ph H Chí Minh m t đ c tr ng n i b t: tính ch t đô th trong v n

hoá Ngay t n m 1698 khi Nguy n H u Kính vào Nam kinh l c, thi t l p ph Gia nh

và hai dinh Tr n Biên, Phiên Tr n, hai khu v c B n Nghé (Sài Gòn) và Sài Gòn (Ch

L n) đã hình thành nh ng ph th chuyên v th ng m i và d ch v D i th i Pháp thu c,

n m 1877, trên đ a bàn B n Nghé, thành ph Sài Gòn, thành ph c p 1 đ u tiên Vi t Nam

và ông D ng, đã đ c thành l p và đi u hành theo quy ch c a n c Pháp N m 1879, trên đ a bàn ph ch Sài Gòn c và vùng ti p giáp phía nam kinh Tàu H , thành ph Ch

L n c ng đ c khai sinh Tr c đó, vào n m 1871, trên đ a bàn hai huy n Tân Long và

Ph c L c, th c dân Pháp đã thành l p h t Ch L n, đ n n m 1889 thì đ i thành t nh Ch

L n Vì v y mà b t đ u t th p niên 1870, vùng B n Nghé m i đ c đ i g i là Sài Gòn, còn vùng Sài Gòn đ c đ i g i là Ch L n n n m 1931, hai thành ph Sài Gòn, Ch

L n đã đ c h p nh t và sát nh p thêm m t ph n t nh Ch L n đ thành l p khu Sài Gòn -

Ch L n, bao g m 5 qu n c nh sát, và chia thành 18 h

Tháng 2/1976, tên g i thành ph H Chí Minh đã xu t hi n trong m t Ngh đ nh c a Chính ph Lâm th i C ng hoà mi n Nam Vi t Nam v vi c gi i th khu, h p nh t t nh

mi n Nam Vi t Nam Và ngày 2/7/1976, vi c đ t tên thành ph Sài Gòn - Gia nh là thành

ph H Chí Minh đã đ c Qu c h i chính th c thông qua Lúc này, đ a ph n thành ph đã bao g m c b n vùng Sài Gòn - Ch L n - Gia nh - C Chi, chia làm 12 qu n, 5 huy n;

và đ n n m 1978 thì sát nh p thêm huy n Duyên H i c a t nh ng Nai (nay là huy n C n

Gi )

Hi n nay, thành ph H Chí Minh có 19 qu n, 5 huy n, và là n i có m t đ dân s cao nh t n c: 3.400 ng i/km2 (1/4/2009) Trong đó, m t đ dân s c a 19 qu n n i thành cao g n g p n m l n so v i 5 huy n ngo i thành S l ng th dân c a thành ph H Chí Minh c ng đông nh t n c: 5,9 tri u, chi m 83,1% trên t ng s 7.162.864 dân c a thành

ph và chi m g n ¼ trong t ng s 25,4 tri u th dân c n c Trong đó, qu n đông dân nh t thành ph là qu n Bình Tân có h n 570.000 ng i, k ti p là qu n Gò V p có g n 516.000

ng i Các qu n Bình Th nh, Th c, Tân Bình, qu n 8 và huy n Bình Chánh đ u có dân

s trên 400.000 ng i

T t c nh ng s ki n y đ u nói lên m t đi u: t thu s sinh cho đ n bây gi , Sài

Gòn - thành ph ả Chí Minh luôn là m t đô th chuyên v th ng m i, d ch v , có n i

l c riêng đ t n t i ch không ph thu c vào v th hành chính c a nó do chính quy n quy đ nh Ng c l i, chính v th trung tâm kinh t c a nó đã tr thành ch d a đ nhà c m

quy n quy t đ nh ch n đ t l s hành chính n i đây i u này c n b n khác v i Th ng

Long - Hà N i và Phú Xuân - Hu là nh ng khu đô th do nhà n c thi t l p và qu n lý, đ

th c hi n ch c n ng hành chính, nên b ph n qu n lý hành chính hình thành tr c, b ph n kinh t dân sinh hình thành sau và ph thu c vào v th chính tr lúc th ng lúc tr m c a khu

đô th

2.2.ăTínhăch tăđaăt căng iătrongăv năhoá

V trí trung tâm c a toàn vùng và trung tâm kinh t l n nh t n c còn đem l i cho

v n hoá c a Sài Gòn - thành ph H Chí Minh đ c tr ng n i b t th hai: tính ch t đa t c

ng i trong v n hoá Ngay t n m 1698, trên đ a bàn thành ph H Chí Minh ngày nay đã

có các c ng đ ng ng i Vi t, ng i Hoa, ng i Kh -me c trú T th p niên 1940 thì có thêm c ng đ ng Ch m, di c t Châu c (An Giang) Còn ngày nay, trong dân c c a thành ph đã có đ y đ đ i di n c a 54 t c ng i, đ n t 63 t nh thành toàn qu c Bên c nh

6.699.124 ng i Vi t (1/4/2009), còn có 414.045 ng i Hoa, 24.268 ng i Kh -me, 7.819

ng i Ch m, 4.541 ng i Tày, 3.462 ng i M ng, 2.571 ng i Nùng, 2.390 ng i Thái,

v.v., và hàng v n ngo i ki u

Tình tr ng đó khi n cho v n hoá c a Sài Gòn - thành ph H Chí Minh là m t n n

v n hoá đa s c và đa d ng Các ho t đ ng v n hoá và qu n lý v n hoá trên đ a bàn thành

ph H Chí Minh th ng th ng ph i tính t i đ c tr ng này

2.3.ăGiaoăl u,ăti păbi năv năhoáăvàăs ătáiăt oăcácăgiáătr ăv năhoáăg c

c tr ng đô th và đ c tr ng đa t c ng i t t y u kéo theo đ c tr ng quan tr ng th

ba: s giao l u, ti p bi n v n hoá gi a các t c ng i và gi a các n n v n hoá Sài Gòn -

thành ph H Chí Minh n m trong không gian v n hoá Nam B là m t vùng đ t m i mà

đó, chung tay khai phá v i ng i Vi t còn có các t c ng i thi u s Vì v y, trên vùng đ t này c ng nh trên toàn Nam B , ngay t đ u v n hoá c a c dân Vi t, mà trong đó đã có

s n y u t Ch m, đã giao l u m t thi t v i v n hoá c a các c dân Kh -me, Hoa… Trong

th i c n đ i và hi n đ i, trong su t m t th i gian dài vùng đ t này l i ch u nh h ng c a

v n hoá Pháp r i ti p đó là v n hoá M Và t n m 1975, đây là m t đ a bàn bi n đ ng

m nh m v thành ph n t c ng i c ng nh giao l u qu c t H qu là Sài Gòn - thành

ph ả Chí Minh đã tr thành n i di n ra quá trình giao l u, ti p bi n v n hoá sôi đ ng

nh t trong t t c các t nh thành c a Vi t Nam Và h u nh không có hi n t ng v n hoá

nào n i đây còn nguyên ch t thu n Vi t mà luôn có bóng dáng c a nh ng n n v n hoá

khác, đã h i t n i đây trong b n th k qua Nó khi n cho v n hoá Sài Gòn c ng nh v n hoá Nam B v a t ng đ ng, l i v a khác bi t v i c i ngu n c a nó là v n hoá Vi t đ ng

b ng B c B và Trung B

H qu k ti p là nh s giao l u, ti p bi n v n hoá đó, s c s ng c a các n n v n

hoá thành ph n đã đ c nâng cao, đem l i giá tr m i cho v n hoá Sài Gòn - thành ph

ả Chí Minh ó là vì, đ có th thích ng v i môi tr ng đô th và thích ng v i các n n

v n hoá khác, đ c bi t là v n hoá Vi t c a t c ng i ch th , các t c ng i, các n n v n hoá

c a Vi t Nam và th gi i khi h i t đây đ u ph i ti p t c v n đ ng và chuy n hoá Nh

đó, kh n ng đ i m i và dung h p c a các t c ng i, các n n v n hoá đó t ng lên đáng k ,

k c b ph n v n hoá Vi t do di dân nhi u vùng góp l i trong b n th k qua V m t giá

tr , s n ph m c a s đ i m i và dung h p v n hoá đó d nhiên không ph i là m t con s

c ng, mà là s tái t o, nâng c p, nâng cao s c s ng, s c c nh tranh, s c lan to c a các n n

v n hoá thành ph n, qua đó đem l i cho v n hoá Sài Gòn - thành ph H Chí Minh m t giá

tr riêng, khác v i giá tr g c c a các n n v n hoá thành ph n T ng t v i quy lu t sinh

h c mà theo đó, s ch n l c nhân t o có th t o ra nh ng gi ng lai có n ng su t cao h n, thích ng t t h n, s c s ng m nh m h n gi ng g c, trong v n hoá c ng có m t quy lu t:

nh ng n n v n hoá có kh n ng đ i m i và dung h p cao h n, s có s c s ng v ng b n h n

và có s c lan to m nh m h n mà không c n ph i t n công, tiêu di t n n v n hoá khác

Cho nên, l y thí d trong v n hoá l h i: T ng ng v i v i s đa d ng v cách th c

ho t đ ng s n xu t và v n hoá t c ng i, l h i c a ng i Vi t n i đây c ng r t đa d ng, bao g m b n lo i: l h i nông nghi p - ng nghi p; l h i t ng ni m danh nhân - anh hùng dân t c; l h i tín ng ng - tôn giáo; và h n h p T t c đ u mang s c thái Nam B m c dù nhi u l h i b t ngu n t Trung B các đình làng, th ng xuyên có các l h i K yên

ti n hành vào đ u n m và cu i n m, đ t n Thành hoàng B n c nh, th n linh và các b c

ti n hi n, h u hi n có công khai kh n, khai c , giúp dân an c l c nghi p vùng ven bi n

C n Gi , l h i Nghinh Ông t ch c h ng n m là s ki n quan tr ng b c nh t trong đ i

s ng v n hoá và tâm linh c a c dân các l ng, đ n, có các l h i t ng ni m các danh nhân có công m đ t và các anh hùng dân t c, nh Nguy n H u Kính, Lê V n Duy t, Tr n

Th ng Xuyên, Tr n H ng o, Phan Công H n… L h i tín ng ng - tôn giáo bao g m các l t t c truy n nh t t Nguyên đán, t t oan ng …; các l h i th ng niên c a đ o

Ph t, đ o Cao ài, đ o Hoà H o, đ o Thiên Chúa, đ o Tin Lành…

Ho c, l y thí d trong v n hoá m th c: Sài Gòn là m t trong s ít nh ng đô th

ch bi n đúng ki u c a đ a ph ng: bún riêu, ph B c, bún bò, c m h n Hu , mì Qu ng, cao l u H i An, bánh canh Tr ng Bàng, bún m m ng Tháp, cháo cá rau đ ng, cá lóc h p

b u Nam B , h tíu Nam Vang, h tíu Tàu, l u Thái Lan, bún xào Singapore, cà ri n ,

v t quay B c Kinh, tr ng cá Nga, kim chi Hàn, sushi Nh t, mì ng Ý, gà rán M , v.v Th

nh ng, ph bi n nh t trong nh ng món trên v n là món ph Và trong các ki u ch bi n ph thì ph bi n h n, đ c ng i Sài Gòn chu ng dùng h n, v n là ph B c có đi u ch nh theo

t p quán m th c c a ng i Sài Gòn, ng i Nam B ó là gi m th t, cho th t nhi u rau, giá và gia v S đi u ch nh đó không h làm m t danh ti ng c a ph B c Sài Gòn mà ch làm cho món ph có s c s ng m nh h n, s c lan to l n h n trong môi tr ng c nh tranh

kh c li t c a thành ph l n này Còn nh ng n i Sài Gòn bán ph thu n Hà N i, hay ph Bát àn, mà thành ph n nhi u nh t là th t, r i m i đ n bánh ph , n c dùng và ít c ng hành, thì v n có “phân khúc th tr ng” c a riêng mình là nh ng th c khách trung thành

v i h ng v g c

Tóm l i, Sài Gòn là m t ti u vùng v n hoá đô th hình thành do h p thu, tái t o

các lu ng nh h ng v n hoá l n c a Vi t Nam và th gi i, có nh ng đ c tr ng tiêu

bi u cho v n hoá Nam B nói chung Sài Gòn - thành ph H Chí Minh không đ n thu n

đóng vai trò trung chuy n các s n ph m v n hoá và kinh t gi a các vùng mi n đ t n c và

gi a trong n c v i bên ngoài B ng cách sàng l c, tái t o, nâng c p, quy chu n hoá, Vi t Nam hoá, qu c t hoá các s n ph m v n hoá và kinh t ra đ i t i đây và trung chuy n qua đây, Sài Gòn - thành ph H Chí Minh đã cung c p “con d u ch t l ng” cho các s n ph m

đó và đem l i cho chúng m t giá tr m i Nh kh n ng h p thu, tái t o, nâng cao các ngu n

l c n i sinh l n ngo i sinh nh v y, Sài Gòn m i có th tr thành và đã tr thành m t ti u vùng v n hoá có nh h ng l n nh t đ i v i v n hoá c a toàn vùng Nam B

TÀI LI U THAM KH O

1 inh Gia Khánh & Cù Huy C n ch biên (1995), Các vùng v n hoá Vi t Nam, Hà N i:

NXB V n h c

2 Hu nh L a ch biên & Lê Quang Minh & Lê V n N m & Nguy n Ngh & H u Nghi m (1987), L ch s khai phá vùng đ t Nam B , TP H Chí Minh: NXB Thành ph

H Chí Minh

3 Hu nh Ng c Tr ng & Nguy n i Phúc (1995), T Sài Gòn đ n thành ph H Chí

Minh Sài Gòn - Gia nh x a Ký ho đ u th k XX, NXB Thành ph H Chí Minh

4 Nguy n H u Danh (1987), a lý thành ph H Chí Minh, S Giáo d c TP H Chí

Minh

5 Nguy n Th Ngh a & Lê H ng Liêm ch biên (2000), Sài Gòn - TP H Chí Minh th k XX: Nh ng v n đ l ch s - v n hoá, TP H Chí Minh: NXB Tr

6 Qu c s quán tri u Nguy n (1992), i Nam nh t th ng chí, nguyên tác ch Hán hoàn

t t n m 1882, b n d ch ti ng Vi t c a Ph m Tr ng i m, Hu : NXB Thu n Hoá

7 S n Nam (2007), t Gia nh - B n Nghé x a & Ng i Sài Gòn, tái b n l n th 2, TP

H Chí Minh: NXB Tr

8 Th ch Ph ng & Lê Trung Hoa ch biên (2001), T đi n thành ph Sài Gòn - H Chí

Minh, TP H Chí Minh: NXB Tr

9 Tr nh Hoài c (1999), Gia nh Thành thông chí, nguyên tác ch Hán hoàn t t n m

1820, M ng Kh ng & Nguy n Ng c T nh d ch, ào Duy Anh hi u đính và chú thích, NXB Giáo d c

10 V ng H ng S n (1997), Sài Gòn n m x a, tái b n l n th 2, NXB Thành ph H Chí

Minh

Ngu n: T p chí khoa h c V n hoá và Du l ch, ISSN: 1809-3720,ă s ă 10ă (64),ă thángă 3ă

n mă2013,ătrangă46-53