sự giao lưu văn hoá việt – hoa tại các hội quán người hoa ở hội an

S giao l u v n hoá Vi t – Hoa t i các h i quán ng i Hoa H i An (Qu ng Nam)

VÕ TH ÁNH TUY T (Vi n Phát tri n b n v ng vùng Nam B )

H i quán c a ng i Hoa là s n ph m c a sinh ho t c ng đ ng trên c s nh ng

ng i cùng quê và mang đ m truy n th ng c a th ng nhân Trung Hoa H i quán, ti ng Hoa vi t là: “ ”, ti ng Anh g i là “Assembly hall” ây là n i h i h p c a ng i trong bang, n i đ c ng đ ng ng i Hoa tha h ng g p g , trao đ i kinh nghi m làm n,

g i g m tình c m ng th i, h i quán còn là n i th Thiên H u và nhi u v th n linh theo tín ng ng dân gian c a dân t c Hoa, là n i sinh ho t t l hàng n m c a các c ng

đ ng dân c Vi t Nam, h i quán c a ng i Hoa đ c xây d ng nhi u n i nh H i

An (Qu ng Nam), khu v c Ch L n (Thành ph H Chí Minh), Phan Thi t (Bình Thu n)… ây là hình th c t ch c c ng đ ng quan tr ng c a c ng đ ng ng i Hoa

Vi t Nam và c ng là lo i hình di tích ki n trúc ngh thu t th hi n d u n c a ng i Hoa khi đ n đ nh c buôn bán, giao l u và hoà nh p vào c ng đ ng dân t c Vi t Nam

I Gi i thi u v các h i quán c a ng i Hoa H i An

H i An (Qu ng Nam) là vùng đ t có nhi u đi u ki n đ a lý, t nhiên thu n l i, có b dày l ch s , v n hóa lâu đ i, đ c k t tinh qua nhi u th i đ i Nh có các y u t thu n l i trong và ngoài n c, sau th k 15, th ng c ng H i An đ c hình thành n th k

17-18, H i An tr thành m t đô th - th ng c ng ph n th nh Các th ng thuy n Trung

Qu c, Nh t B n, Hà Lan, Xiêm La, B ào Nha, Anh, Pháp, Philippines… đã c p b n

đ n buôn bán H i An Trong đó, ng i Hoa đóng m t vai trò quan tr ng trong đ i s ng kinh t , v n hóa, xã h i H i An th i b y gi Bên c nh nh ng ng i Hoa nh p qu c

t ch Ð i Vi t g i là ng i Minh H ng còn có nhi u ng i Hoa khác v n gi qu c t ch Trung Hoa và đ c g i là ng i Hoa Ng i Hoa H i An có ngu n g c t 5 đ a

ph ng c a Trung Qu c, h l p ra 5 bang: Qu ng ông, Phúc Ki n, Tri u Châu, H i Nam và Gia ng Khi đ n H i An, h đã l p ra các hình th c ki n trúc thông th ng nh nhà , c a hàng, ch M i bang có tr ng h c, b nh vi n, ngân hàng, chùa mi u, ngh a trang riêng và xây d ng h i quán theo t ng bang Có 4 h i quán riêng c a 4 bang là:

h i quán Tri u Châu, h i quán Qu nh Ph , h i quán Phúc Ki n, h i quán Qu ng Tri u và

1 h i quán chung c a 5 bang - h i quán Trung Hoa, bang Gia ng không có h i quán

nh ng v n sinh ho t t i h i quán Trung Hoa

Theo đ i t b ng ch Hán trên các hoành phi treo c ng chính và c a ra vào ti n

đi n, thì các h i quán H i An có tên g i chính th c b ng ch Hán là: “

” Phúc Ki n h i quán; “ ” Trung Hoa h i quán; “ ” Tri u Châu h i

quán; “ ” Qu nh Ph h i quán và “ ” Qu ng Tri u h i quán Các

h i quán này còn có thêm nhi u tên g i khác: h i quán Phúc Ki n: Mân Th ng h i

quán; h i quán Trung Hoa: h i quán Ng Bang, h i quán D ng Th ng, h i quán Giang Tri t, tr ng L ngh a; h i quán Qu ng Tri u: h i quán Qu ng ông; h i quán Tri u Châu: chùa ông B n hay Âm b n và h i quán Qu nh Ph : h i quán H i Nam Niên đ i ra

đ i c a các h i quán H i An trong kho ng th k 18 và 19 H i quán Trung Hoa và h i quán Phúc Ki n ra đ i s m nh t: đ u th k 18 Các h i quán khác có niên đ i mu n h n:

h i quán Tri u Châu: 1845, h i quán Qu nh Ph : 1875, h i quán Qu ng Tri u n a cu i

th k 19

H i quán c a ng i Hoa H i An là nh ng công trình ki n trúc c tiêu bi u c a đô

th c H i An M i h i quán có đ c đi m riêng v ki n trúc, đ i t ng th cúng, di v t, niên đ i… th hi n y u t đ c tr ng cho t ng c ng đ ng ng i Hoa H i An H i quán Phúc Ki n có ki u mái hai t ng đ c tr ng v i đ ng b nóc cong gi ng hình dáng chi c thuy n, h i quán có đ i t ng th cúng đ c bi t: ngoài th các th n thánh c a c ng đ ng

ng i Hoa nói chung, h còn th thêm “L c Tánh” là có 6 v t ng ng i Mân - t nh Phúc Ki n đã n i d y ph n Thanh, ph c Minh H i quán tri u Châu n i b t v i các trang trí đ c s c b ng cách kh m sành s , th y tinh nhi u màu s c trên các n p mái hay ngh thu t điêu kh c g đ c đáo v i các khám th , b c a th …, h i quán Tri u Châu ch n

Mã Vi n làm đ i t ng th cúng chính là tr ng h p đ c bi t Vi t Nam H i quán

Qu ng Tri u n i b t v i ki n trúc h n h p đá-g -g ch, m i ch t li u đ u đ n trình đ cao v ngh thu t xây d ng và trang trí, đ c bi t nh t là k thu t ch m g ch m t tr c

t ng ti n đi n và chính đi n H i quán Qu nh Ph có ki u song mái đ c s c ph ng đình, h i quán ch n đ i t ng th cúng chính là “108 v anh linh”- v n là đ i t ng th cúng riêng c a ng i H i Nam mi n trung Vi t Nam Tuy nhiên, các h i quán c a

ng i Hoa H i An có nhi u đ c đi m chung phù h p v i ch c n ng c a h i quán nói chung và t ng ng v i các đi u ki n v l ch s ra đ i, quá trình di dân c a ng i Hoa

đ n H i An, v i thiên nhiên khí h u c a H i An nói riêng hay khu v c Trung b nói chung Các h i quán H i An v n b o l u đ c nét ki n trúc đ c đáo riêng c a mình và còn l u gi nhi u c v t quý hi m v i t ng s có 847 di v t, trong đó có h n m t n a là

c v t, có niên đ i tr c th k 20 H i quán Phúc Ki n và Qu ng Tri u có s l ng di

v t l n nh t B s u t p di v t phong phú, đa d ng, g m b n ch t li u ch y u: đá, g ,

đ ng, g m V i nh ng nét đ c đáo riêng, m i h i quán và các h i quán H i An nói chung đã góp ph n t o nên s phong phú, đa d ng cho ki n trúc, v n hóa c a các h i quán ng i Hoa t i H i An nói riêng và ki n trúc, v n hóa c a ph c H i An nói chung

Nghiên c u các h i quán H i An d i góc đ kh o c h c, l ch s , v n hóa đã ch ng minh quá trình ng i Hoa t c H i An và s giao l u v n hóa Vi t – Hoa trong l ch

s

II S giao l u và h i nh p v n hóa Vi t – Hoa t i các h i quán c a ng i Hoa H i An

S giao l u v n hóa Vi t – Hoa t i các h i quán H i An đ c th hi n d i nhi u góc đ : ki n trúc, trang trí; đ i t ng đ c th cúng; b s u t p di v t; tên g i, ch c n ng

c a các h i quán; phong t c t p quán, l h i, tín ng ng c a ng i dân ph H i x a và nay ây là m i quan h hai chi u: các y u t v n hóa Vi t đã đ c th hi n t i các h i quán d i nhi u góc đ Ng c l i, nh ng d u n v n hóa Trung Hoa c ng nh h ng

đ n đ i s ng tâm linh c a ng i Vi t H i An

1.Giao l u v n hoá qua k t c u ki n trúc và trang trí n i th t

Các h i quán H i An đ u xây d ng theo phong cách, nguyên t c ki n trúc truy n

th ng Trung Hoa v i quan ni m v tr âm d ng, th m m , ch tr ng đ i x ng v ng vàng và ch nh t nghiêm ng t Các h i quán đ c ki n t o trên n n đ t r ng, cao ráo, thiên v chi u sâu theo tr c B c Nam, phía sau cao h n tr c, quay m t v h ng nam,

h ng sông H i An, và đ u đ c xây d ng l ch đi so v i tr c B c Nam B c c m t

b ng t ng th ki n trúc các h i quán theo hình ch “Kh u ” hay ch “Qu c ”, "n i công , ngo i qu c " (trong hình ch công ngoài hình ch qu c) hay c ng có th đ c

g i là hình cái n Trên cùng m t tr c ch đ o B c – Nam, các đ n nguyên ki n trúc

đ c s p thành 3 tr c nh : tr c chính gi a và hai tr c ph hai bên đ i x ng qua tr c

chính, g m: C ng tam quan, ti p đ n là sân tr c, ti n đi n, sân, chính đi n, hai bên các

đi n th n m ngang là hai dãy nhà đông tây n m d c, n i t tr c ra sau, gi a các tòa nhà t o thành m t kho ng không gian tr ng g i là sân thiên t nh Các n p nhà trong t ng

h i quán hình ch nh t hay vuông Ki n trúc tr c gi a là n i tôn nghiêm dành cho các

ho t đ ng tín ng ng Khu v c phía sau cùng là v n cây Trong các sân có tr ng cây xanh, h n c Vi c ch n h ng nam và th đ t cao th hi n nh h ng sâu s c c a v n hóa Trung Hoa nh m đ cao th n linh và kh n ng chi ph i c a h [1] ng th i còn do

ng i Hoa r t coi tr ng vi c xem phong th y, khi xây d ng h nh th y đ a lý xem

h ng đ t

Bên c nh đó, ki n trúc và trang trí c a các h i quán c ng th hi n nh h ng c a v n hóa

Vi t Gi ng nh ng nhi u c s tín ng ng, tôn giáo khác c a ng i Hoa đ c xây d ng trên đ t n c ta Ban đ u xây d ng, các nguyên v t li u, hi n v t c h u h t đ u đ c

đ a t Trung Qu c sang nh ng các công trình ch m tr hi n t n bên trong các h i quán

đã có không ít nh ng s n ph m do th ng i Vi t t o tác Vào th i đi m các h i quán

H i An đ c xây d ng, sông H i An còn vào t n sát phía nam đ ng Tr n Phú nên r t thu n l i cho vi c chuyên ch nguyên v t li u t Trung Qu c b ng đ ng th y Các c t

g , c t đá to hi n còn các h i quán đ u đ c mang t Trung Qu c sang Tuy nhiên, qua

th i gian các h i quán đã th c hi n nhi u đ t trùng tu l n, ng i Hoa đã s d ng thêm các nguyên v t li u, k thu t t i đ a ph ng đ tu b , gia c cho h i quán ó là các nguyên v t li u c a làng m c Kim B ng, làng đá Non N c, làng g ch ngói và g m Thanh Hà Các th đá Non N c, ngh nhân làng m c Kim B ng, th n C m Kim… góp ph n quan tr ng cho xây d ng, trùng tu h i quán Hi n nay, các c ng chính c a các

h i quán đã đ c xây l i theo ki u tam quan th hi n nh h ng c a các tam quan trong

ki n trúc chùa Vi t Trang trí đ u mái đao cong hình h i long và các đ tài r ng, lân, mây, hoa c ng th hi n s nh h ng v n hóa Vi t do các hình th c trang trí này ph

bi n trong trang trí mái đao đình chùa Vi t

Sân thiên t nh – kho ng sân tr ng n m gi a lòng ki n trúc khép kín c a h i quán v n là

đ c đi m c a nhi u chùa, mi u Hoa, giúp h i quán có đ di n tích thoáng, r ng đ thông gió, đón nh n khí tr i, l y đ c ánh sáng t nhiên đ y đ cho khu v c th cúng, thoát khói h ng và thoát n c H i An, hai h i quán Qu ng Tri u và Tri u châu có sân thiên t nh đ c đ t tr c chính đi n theo truy n th ng Trung Hoa Nh ng bên c nh đó,

h i quán Phúc ki n có c hai sân thiên t nh đ t tr c và sau chính đi n Vi c xây d ng sân thiên t nh sau chính đi n đã th hi n nh h ng v n hoá Vi t

Các h i quán có b khung đ mái g m: rui, đòn đông, đòn tay, b vì B khung làm

b ng các lo i g t t nh mít, lim, ki n ki n… Các c u ki n g l n và còn t n t i đ n ngày nay đ u do đ a t Trung Qu c sang Theo truy n th ng Trung Hoa, h khung này

th ng đ c kh c ch m c u k và s n các màu khác t ng ph n và s c s Tuy nhiên, các h i quán đ c xây theo ki u nhà r ng truy n th ng mi n Trung, s d ng đa d ng các b vì khác nhau: vì trính ch ng tr đ i, vì ch ng r ng gi th , vì ch ng r ng, vì v cua, vì kèo M t s c u ki n đã đ c đ m c hay s n màu đen c a g Thay vì d ng các

c t g đ c s n son th p vàng, kh c ch m li n đ i lên trên và s n các màu s c s c s theo v n hóa truy n th ng Trung Hoa Các h i quán H i An đã s d ng các c t có chân

đá tán hay chân đá t ng, t c c t không chôn xu ng m t đ t mà đ c đ t tr c ti p lên b

đá nh Các c t này gi ng v i ki n trúc các ngôi đình c a ng i Vi t C t g th ng ch

s n đen, nâu đen hay đ và không kh c ch m li n đ i lên trên thân c t mà treo bên ngoài

Y u t v n hóa Vi t c ng đ c th hi n trong trang trí t i các h i quán H i An Các

h i quán đã s d ng các đ tài ch m kh c nh các con v t, các lo i cây trái g n g i v i

ng i dân Vi t C th , các lo i trái cây nh : qu t, mãng c u, dây b u, dây bí, chim, cua, cá… v n g n g i và th hi n cu c s ng c a ng i dân đ a ph ng đã đ c ch n đ trang trí cho các di v t và ki n trúc c a h i quán

2.Giao l u v n hoá qua các đ i t ng đ c th cúng

i t ng đ c th cúng trong các h i quán ng i Hoa H i An th hi n m i quan h , giao l u v n hoá Vi t-Hoa khá rõ nét

Các h i quán c a ng i Hoa t i H i An có đ i t ng th cúng khá phong phú, đa đ ng

g m nhi u th lo i nh : nhân th n (Quan Công, Thiên H u, 108 v anh linh, L c Tánh,

Mã Vi n), th n b o sanh (Ba bà Chúa sanh thai cùng 12 Bà m , Quan Âm…); th n ki t

t ng (Phúc, L c, Th ; Th n tài…), th n đ ng v t (H , Ng a…); ti n hi n, danh nhân,

cô bác và nh ng đ i t ng th cúng khác Trong đó, có các đ i t ng đ c th chính là nhân th n nh : Thiên H u, Quan Thánh, 108 v anh linh và Mã Vi n t ng h i quán

c a m i nhóm c ng dông ng i Hoa, các đ i t ng đ c th chính, th ph khác nhau

và mang đ c tr ng riêng

Vi c th t k t h p nhi u đ i t ng khác nhau ngoài Thiên h u Thánh m u t i các h i quán đã cho th y s đa d ng trong đ i s ng tâm linh c a ng i Hoa khi đ n đ nh c vùng đ t m i và s nh h ng c a v n hóa Vi t Ng i Hoa đã ch đ ng th các v th n phù h cho s cu c s ng hàng ngày c a h đ c bình an, mua may bán đ t Do đó h th thêm các v th n nh Ông B n (tr c đây đ c th h i quán Tri u Châu), Phúc c Chính Th n (m i th thêm h i quán Qu nh Ph và Qu ng Tri u)… Th n Tài còn g i là Tài B ch Tinh Quân là m t v th n có nhi m v phù h giàu sang, phú quý, đem l i may

m n cho nh ng ng i kinh doanh buôn bán C dân H i An nói chung và nh ng ng i

Hoa ho t đ ng th ng nghi p đ u l p khám th Th n Tài T t c h i quán H i An đ u

th Th n Tài v i các tên g i kèm theo th hi n là m t b ng g ghi ch b ng ti ng Vi t:

“Th n tài công” (h i quán Qu ng Tri u và h i quán Trung Hoa) hay Tài Th n công (h i

quán Phúc Ki n) i m đ c bi t các h i quán ng i Hoa H i An là bên c nh các v

th n k trên, h u h t các h i quán còn th các v ti n hi n, bang tr ng, bang phó, danh nhân, cô bác d i d ng nh ng bài v ghi tên b ng ch Vi t và ch Hán cu i nhà đông tây, tr h i quán Trung Hoa ch có bài v Ti n hi n chính đi n i u này th hi n quá trình hoà h p, h i nh p và giao l u gi a hai dân t c Vi t – Hoa

Th Thiên H u v n là tín ng ng c a ng i Hoa khi du nh p vào Vi t Nam b t g p t c

th M u c a ng i Vi t nên d dàng đ c ng i dân đ a ph ng ti p nh n, ng i Vi t

v n đ n các h i quán đ c u nguy n Thiên H u phù h cho s c kh e, mua may bán đ t

và đ ng con cái Tính ch t h n dung, hòa h p trong v n đ tín ng ng còn đ c th

hi n vi c th chung th n, Ph t và ng i các h i quán theo ki u “ti n Ph t h u th n”

nh t i h i quán Phúc Ki n chính đi n h i quán Phúc Ki n, Thiên h u đ c th chính gian gi a nh ng còn th thêm c Quan Âm Th B Tát và đ c Thái Th ng Lão Quân bàn th phía tr c tr c Do đó, có th th a mãn đ c nhu c u tâm linh c a m i

t ng l p nhân dân

C ng do ti p thu, nh h ng c a v n hóa Vi t, các h i quán còn th c Th đ a bên

c nh Th n tài nh tr ng h p c a h i quán Qu ng Tri u, h i quán Phúc Ki n i u này

gi ng cách th t c a r t nhi u gia đình ng i Vi t c bi t h n, c nh ng y u t mâu thu n trong l ch s ho c s không đ ng nh t trong tín ng ng l i đ c ng i H i An

ch p nh n, dung hòa h t s c d dàng, nh : h i quán Tri u Châu th th n ch là Ph c ba

t ng quân Mã Vi n nh ng ng i dân H i An, nh t là ng dân các làng C m An, C m Kim, Tân Hi p vào các ngày vía Ông v n đ n dâng l v i tâm nguy n đ c Ông phù h

b yên sóng l ng; hay h i quán Qu nh Ph th 108 ng i Hoa vùng H i Nam b quan quân gi t nh m vì nghi là c p bi n, đã tr thành chùa Gi i Oan c a ng i dân H i An,

n i đây đ c ng i dân H i An tìm đ n c u xin c i gi i oan khu t

Ngày nay không ch ng i Hoa mà ng i Vi t c ng đ n c u tài l c, con cái các h i quán Các l h i đ c t ch c các h i quán đã tr thành l h i chung c a thành ph ,

th a mãn nhu c u tín ng ng - tâm linh không ch có ý ngh a đ i v i ng i Hoa mà còn

c v i ng i Vi t, thu hút r t đông ng i Vi t và các du khách n c ngoài tham gia, t o không khí t ng c ng tình đoàn k t g n bó c ng đ ng Vi t – Hoa và tr thành nét v n hóa chung c a dân t c Vi t Nam

3.Giao l u v n hoá qua các b s u t p di v t

Các b s u t p di v t đ c th cúng t i các h i quán c ng nh h ng v n hóa Vi t

nh : Tr m t s ít các t ng th có niên đ i s m đ c đ a t Trung Hoa sang H u h t các t ng th còn các h i quán đã đ c các ngh nhân đ a ph ng dân gian hóa, t o nên s g n g i g n bó gi a Th n và ng i, nên khi b c chân vào h i quán, ta không

th y s s t mà th y th a mái nh có s đ ng c m, giao hòa, che ch t các v th n Các

t ng có niên đ i mu n do các ngh nhân đ a ph ng nh : th m c Kim B ng, th n ,

th g m… t o tác b ng g mít, xi m ng Tiêu bi u có ông Hu nh Ri – ngh nhân Kim

B ng Qua đó cho th y nét đ c tr ng, tài n ng và s sáng t o trong ngh thu t điêu kh c

t ng th c a các ngh nhân đ a ph ng ng i Vi t H n n a, vi c bài trí các t ng th

c ng th hi n nh h ng y u t Vi t và sáng t o c a các ngh nhân đ i ph ng Xích

Th là ng a c a Quan Công, n i ti ng trong Tam Qu cvà đ c xem nh m t trong

nh ng Th n Mã c a l ch s Trung Qu c Th Xích Th đã đ c th c hi n các mi u c a

ng i Hoa ca ng i s trung thành c a con ng i, nh ng ch th m t con Tuy nhiên, hai bên t h u chính đi n h i quán Qu ng Tri u đã th thêm B ch mã đ i x ng v i Xích

th Vi c ch n th hai con ng a này trong chính đi n gi ng nh mi u Quan Thánh (Chùa Ông) H i An Qua đó nh m tôn thêm không khí linh thiêng cho chính đi n, th hi n s cân đ i, hài hòa và t duy sáng t o c a ng i H i An và đã tr thành nét đ c đáo cho các

h i quán H i An

Các c s tín ng ng c a ng i Hoa th ng th b ng s , t c 5 món đ th g m: m t

l tr m, hai đ c m đèn c y, hai bình c m hoa ( hay m t d a đ ng trái cây và m t bình

c m hoa) Tuy nhiên, h i quán Phúc Ki n, Trung Hoa, Qu nh Ph và Qu ng Tri u đã th

b tam s bên c nh b ng s hay thay th h n b ng s B tam s g m 3 món đ th :

m t l tr m ho c l h ng gi a; hai bên là giá c m đèn c y Vi c th b tam s th

hi n s nh h ng c a các c s th c ng c a ng i Vi t Bàn th Quan Thánh h i quán Qu ng Tri u có th c p qui-h c (h c đ ng trên rùa) v n là hi n v t ph bi n trong các ngôi đình c a ng i Vi t

4.Giao l u v n hoá qua tên g i, ch c n ng c a các h i quán

Ng i Vi t nói chung th ng hay g i các “h i quán” là “chùa” vì m t s h i quán có th

c Ph t Nh ng có h i quán không th Ph t c ng v n đ c g i là chùa, m c dù, chùa ch

y u là n i th Ph t, n i đ nh v c a các t ng đ Ph t giáo, thu n túy có tính ch t tôn giáo Quá trình chung s ng gi a ng i Vi t và ng i Hoa đ a ph ng đã làm cho c ng i

Vi t l n ng i Hoa H i An đ u g i các “h i quán” là “chùa”: “chùa Phúc Ki n” là tên

g i khác c a “h i quán Phúc Ki n”; “chùa Trung Hoa” hay “chùa Ng Bang” là tên g i khác c a “h i quán Trung Hoa”, “chùa Qu ng Tri u” hay “chùa Qu ng ông” là tên g i khác c a “h i quán Qu ng Tri u”; “chùa ông B n” hay “chùa Âm B n” là tên g i khác

c a “h i quán Tri u Châu”; “chùa H i Nam” là tên g i khác c a “h i quán Qu nh Ph ” Ngày nay, v H i An, chúng ta h i th m các v trí c a các “h i quán” thì ng i dân đ a

ph ng th ng không bi t, còn n u chúng ta g i đó là các “chùa” thì h u nh t t c m i

ng i dân đ u bi t c

Do tính ch t đ c bi t c a m t đô th th ng c ng H i An và ho t đ ng kinh t ,

th ng m i c a ng i Hoa H i An trong l ch s đã quy đ nh nên nh ng nét đ c tr ng cho các h i quán ng i Hoa H i An Ng i Hoa H i An b y gi m nh v th ng

m i, m i quan h c ng đ ng, giúp đ nhau trong ho t đ ng kinh t là y u t chính g n

k t c ng đ ng ng i Hoa H i An Ban đ u c ng đ ng ng i Hoa H i An thành l p

“D ng Th ng h i quán”, v n là n i h i h p công th ng c a ng i Hoa Chính vì l

đó, khác nh ng n i khác, ch c n ng th cúng, tín ng ng không ph i là ch c n ng c

b n mà chính ch c n ng c ng đ ng, giúp đ nhau trong ho t đ ng kinh t m i là ch c

n ng chính g n k t c ng đ ng ng i Hoa H i An trong l ch s Ngày nay, khi ho t

đ ng c a th ng c ng H i An không còn n a, ng i Hoa H i An không còn m nh v

ho t đ ng th ng m i nh tr c kia và d n hòa nh p v i c ng đ ng ng i Vi t thì các

h i quán v n là nh ng n i h i h p c a nh ng ng i trong bang, c a c ng đ ng ng i Hoa, ng i Vi t g c Hoa H i An Bên c nh đó, các h i quán v n th cúng và là c s tín ng ng chung cho ng i Vi t, ng i Hoa và tr thành đi m tham quan c a du khách

Ch c n ng th cúng đây v n không n i tr i h n ch c n ng c ng đ ng Chính vì v y, các h i quán H i An v n không đ c g i là “mi u” – n i th th n và thiên ch c n ng tín ng ng c a ng i Hoa nh các mi u Hoa Tp H Chí Minh và nh ng n i khác

5.Giao l u v n hoá qua các phong t c t p quán, l h i, tín ng ng c a ng i dân

ph H i x a và nay

Trong l ch s và c hi n t i, các h i quán đóng vai trò h t s c quan tr ng đ i v i đ i s ng

c dân Các h i quán không ch là s h u c a ng i Hoa mà th c s tr thành n i tín

ng ng dân gian c a đông đ o c dân H i An và các vùng ph c n, là c s tín ng ng chung cho ng i Vi t, ng i Hoa

T x a đ n nay, c c dân Vi t – Hoa H i An đ u đ n các h i quán đ g i g m tâm linh c a mình H c u mong nh ng đi u t t đ p nh t cho b n thân và gia đình nh : c u

s c kh e, tài l c, đ ng con cái…Th m chí, ngày x a m t s h i quán còn là n i đ c dân đ n xin x m, vay l c v làm n, tiêu bi u nh chùa Ông B n/ Âm B n t c h i quán Tri u Châu Tr c đây trong ngày l vía Bà, vía Ông, ng i Hoa t ch c l di u hành qua nhi u đ ng ph , t ch c ho t đ ng v n hoá-ngh thu t Qua đó đã thu hút r t nhi u ng i Vi t tham gia, ng i Vi t c ng đã xu ng đ ng di u hành hay tham gia vào các l h i c a ng i Hoa

Hi n nay, hàng ngày các h i quán đón nh n khá đông ng i đ n tham quan, cúng l , c u tài, c u l c, c u con, c u ph c cho cu c s ng m no, h nh phúc, làm n may m n ây

là nh ng c dân H i An và khách th p ph ng nói chung ch không ph i c a riêng

ng i Hoa Cho nên các di v t đ c th cúng hay các l i h ng d n t i các h i quán đ u

đ c ghi chú b ng hai th ch Vi t - Hoa Trong n m, các h i quán t ch c cúng, l l n vào d p T t Nguyên án, T t Nguyên Tiêu, T t Thanh minh, T t oan Ng , Tam tri u (đ a Ông bà), T t Trung thu, R m tháng 10, ông chí, T t niên, các “ngày vía” t c là ngày sinh c a các v th n đ c th Vào nh ng d p cúng l , các h i quán thu hút đông

đ o bà con ng i Hoa, Hoa ki u t các n i qui t v đây đ g p m t, làm l t ng ni m

và cúng bái, c u nguy n Bên c nh đó còn có s tham gia c a ng i Vi t và du khách trong và ngoài n c Qua đó th hi n s hòa h p gi a đ i s ng tâm linh vào cu c s ng hàng ngày, đ ng th i là d p th hi n tinh th n đoàn k t c a c ng đ ng các dân t c Vi t– Hoa

T i H i An, bên c nh nh ng nh h ng c a v n hóa Vi t đ n các h i quán c a ng i Hoa, nh ng d u n v n hóa Trung Hoa c ng nh h ng sâu đ m đ n nhi u khía c nh khác nhau trong đ i s ng c a ng i Vi t H i An M t s v th n thánh c a ng i Hoa

đ c th trong các h i quán đã đ c c dân H i An th cúng trong các gia đình, tiêu

bi u là t c th Quan Thánh r t ph bi n c a c dân ph H i Các ng i th H i An ti p thu ki u tr đ i trái bí mang phong cách Hoa B c (Trung Qu c) đ c u thành b vì trính

ch ng – tr đ i các nhà c Trang trí m t c a tr c các nhà c v n có ngu n g c t tín

ng ng th Môn th n c a ng i Hoa[2] Là k t qu c a m i quan h Hoa-Vi t nhi u

th k , ng i Hoa H i An đã có hôn nhân h n h p v i ng i Vi t, hi n nay ng i Hoa

đã nói ti ng Vi t ph bi n Nh ng v n có m t s gia đình g c Hoa đã s d ng c hai th

ti ng: Vi t, Hoa a s các h i quán, trong t ch c h i quán, thành ph n h i viên đã có

s tham gia c a ng i Vi t g c Hoa, th m chí có c ng i Vi t bên c nh thành ph n ch

đ o là ng i Hoa…

III M t s nh n xét

Th ng c ng H i An ra đ i và trù phú nh nhi u y u t khác nhau, trong đó có vai trò

đ c bi t c a ng i Hoa Các h i quán c a ng i Hoa H i An là nh ng công trình ki n trúc đ c s c có giá tr l ch s – v n hoá, đánh d u s đ nh c và phát tri n c a ng i Hoa,

ph n ánh các giai đo n l ch s hình thành, h ng h nh và suy tàn c a vùng đ t H i An –

Qu ng Nam Qua đó c ng kh ng đ nh s t n t i và vai trò đ i s ng v n hóa tâm linh c a

c ng đ ng ng i Hoa trong l ch s phát tri n c a đ a ph ng

Các h i quán ra đ i đã kh ng đ nh s có m t và đ nh c v i s l ng l n ng i Hoa

H i An, t p trung ch y u vào các th k 17-19 Ng i Hoa H i An, đ c bi t là các

th ng nhân có ho t đ ng kinh t v ng m nh, có m i liên h m t thi t nhau qua s thành

l p h i quán Trung Hoa chung cho 5 bang ng th i ng i Hoa H i An c ng có m i quan h v i c ng đ ng ng i Vi t, ng i Minh H ng H i An, ng i Hoa nh ng n i khác và có m i quan h v i quê h ng Trung Hoa c a mình thông qua các h i quán còn

t n t i Trong su t quá trình di c , làm n buôn bán, đ nh c H i An, ng i Hoa đã tr i qua bao bi n c l ch s , lúc th ng, lúc tr m nh ng h đã có nhi u đóng góp quan tr ng trong công cu c khai phá, xây d ng vùng đ t H i An nói riêng và di n trình l ch s v n hóa x Qu ng nói chung

Quá trình h i nh p, giao l u v n hoá gi a t c ng i Hoa v i ng i Vi t t i H i An v n

m t xu th t t y u, đã di n ra r t t nhiên và hoà bình Do đó, các y u t đ c s c v n có

c a v n hóa Vi t Nam, v n hóa Trung Hoa v n đ c l u gi và mang nét đ c đáo riêng Qua đó, t o nên s đa d ng cho v n hóa H i An, v n hóa x Qu ng và v n hóa Vi t Nam M i quan h v n hóa Vi t – Hoa, Hoa – Vi t t i các h i quán đã ch ng minh c th

s có m t c a ng i Hoa H i An, vai trò quan tr ng c a h đ i v i s ra đ i và th nh

đ t c a đô th - th ng c ng H i An trong l ch s Vi t Nam th i trung – c n đ i c bi t

h n, các b ng ch ng v giao l u v n hóa này còn th hi n quá trình giao l u, h i nh p kinh t , v n hoá di n ra sôi đ ng H i An x a và nay Qua đó đóng góp vào quá trình giao l u kinh t , v n hoá gi a Vi t Nam và Trung Hoa trong l ch s kinh t , v n hóa Vi t Nam Hi n t i, m t s h i quán đã tr thành nh ng di s n v n hoá ki n trúc c p qu c gia,

là nh ng đi m tham quan c a du khách trong hành trình khám phá di s n v n hoá th gi i

H i An