Báo cáo chuyên đề văn học rèn luyện kĩ năng nghị luận về vấn đề xã hội đặt ra trong tác phẩm văn học

Ở chương trình cơ bản, ngoài những bài viết trongchương trình có dạng đề NLXH, học sinh chỉ được dành trọn vẹn hai tiết tươngđương với hai dạng bài của phần nghị luận xã hội nghị luận về

Rèn luyện kĩ năng nghị luận về vấn đề xã

hội đặt ra trong tác phẩm văn học

A.Phần mở đầu

Môn Ngữ văn trong nhà trường THPT không chỉ đơn thuần là môn họccung cấp tri thức cho học sinh mà còn là môn học giúp các em trau dồi vốnsống, kinh nghiệm xã hội Cùng với mảng văn nghị luận văn học, văn nghị luận

xã hội cũng chiếm một vị trí quan trọng trong chương trình Ngữ văn THPT Tuynhiên quá trình đổi mới dạy học Văn trong nhà trường phổ thông hiện nay mớithực sự bắt đầu chú trọng đến vai trò của mảng văn NLXH (nghị luận xã hội),cũng vì vậy mà quá trình nghiên cứu và giảng dạy văn NLXH chưa thực sự thỏađáng

Trong chương trình Ngữ văn THPT, số tiết dành cho kiểu bài nghị luận

xã hội còn khá khiêm tốn Ở chương trình cơ bản, ngoài những bài viết trongchương trình có dạng đề NLXH, học sinh chỉ được dành trọn vẹn hai tiết tươngđương với hai dạng bài của phần nghị luận xã hội (nghị luận về một hiện tượngđời sống và nghị luận về một tư tưởng đạo lí) mà không có kiểu bài nghị luận vềmột vấn đề xã hội đặt ra trong tác phẩm văn học Ở chương trình nâng cao có bổsung thêm một tiết luyện tập về một vấn đề xã hội đặt ra trong tác phẩm vănhọc Như vậy chương trình nâng cao được tăng một tiết nhưng thực chất là mởrộng thêm dạng nghị luận xã hội mà chương trình cơ bản không học So với tầmquan trọng của kiểu bài nghị luận về vấn đề xã hội đặt ra trong tác phẩm vănhọc, việc đề cập một cách chân sát về từng kĩ năng tạo dựng một văn bảnNLXH dạng này thì nội dung trong sách giáo khoa Ngữ văn THPT vẫn chưađáp ứng được yêu cầu học tập để có thể giúp học sinh tạo lập một văn bản thực

sự có chất lượng

Dạng bài nghị luận về vấn đề xã hội đặt ra trong một tác phẩm văn học làdạng bài với yêu cầu cao hơn đòi hỏi học sinh phải biết khéo léo kết hợp cáchlàm bài văn nghị luận văn học và nghị luận xã hội Dạng bài này trước tiên giúpkiểm tra kiến thức trong tác phẩm văn học mà học sinh đã được tìm hiểu, sau đóhọc sinh phải vận dụng các kĩ năng viết văn nghị luận xã hội để có thể tạo lậpđược văn bản nghị luận về một vấn đề xã hội đặt ra trong tác phẩm văn học.Nắm chắc kiến thức và thuần thục trong kĩ năng sẽ giúp học sinh viết kiểu vănNLXH này một cách hiệu quả Chính điều đó cũng sẽ thúc đẩy học sinh tiếp cậngần hơn và nắm bắt được những kiến thức thực tế của cuộc sống thông qua cáctác phẩm văn học, từ đó giúp các em hình thành kinh nghiệm sống Khi đã cócác kĩ năng để tạo lập được văn bản học sinh phải nắm bắt được các vấn đềxoay quanh nội dung mà văn bản đó đề cập Từ đây, học sinh cần đi sâu vàothực tiễn cuộc sống để thu thập các kiến thức, thông tin liên quan đến vấn đề màbài văn nghị luận đề cập

Chính từ thực tiễn dạy học làm văn NLXH trong nhà trường, chúng tôi

tiến hành thực hiện chuyên đề “Rèn luyện kĩ năng nghị luận về vấn đề xã hội đặt ra trong tác phẩm văn học” với mong muốn chia sẻ kinh nghiệm nhằm nâng

cao hiệu quả dạy học phần làm văn trong nhà trường phổ thông trong mảng vănNLXH đặc biệt là kiểu bài nghị luận về vấn đề xã hội đặt ra trong một tác phẩmvăn học Từ đó góp thêm một vài kinh nghiệm giúp giáo viên không còn cảmthấy lúng túng mỗi khi dạy học kiểu bài này Đồng thời từ đây giúp học sinh cócái nhìn đúng hơn về mối quan hệ mật thiết giữa nghị luận văn học và nghị luận

xã hội; giúp các em nắm vững các kĩ năng và không còn cảm thấy khó khăn,nặng nề mỗi khi đứng trước yêu cầu viết một bài văn nghị luận xã hội đặt ratrong tác phẩm văn học

II Nội dung chính

1 Nghị luận xã hội và nghị luận về vấn đề xã hội đặt ra trong tác phẩm văn học

1.1 Nghị luận xã hội

Văn nghị luận nói chung và NLXH nói riêng ngày càng khẳng định vị tríquan trọng trong nhà trường cũng như thực tiễn đời sống Văn nghị luận là loạivăn trong đó người viết sử dụng lập luận với các luận điểm, luận chứng để trìnhbày quan điểm, nhận xét, đánh giá của mình về một vấn đề nào đó nhằm thuyếtphục người nghe, người đọc Văn nghị luận văn học bao gồm có nghị luận vănhọc và NLXH

NLXH là loại văn nghị luận mà vấn đề được bàn bạc thuộc phạm vi xãhội bao gồm các vấn đề trong quan hệ đời sống xã hội của con người Nhữngvấn đề được bàn luận trong NLXH giúp hình thành nên thái độ tích cực nhằmtác động đến đời sống xã hội

Theo Bảo Quyến trong cuốn Rèn kĩ năng làm văn nghị luận, NXB Giáo dục, 2007, văn NLXH được khái quát như sau: " Văn NLXH là văn nghị luận về một vấn đề xã hội thuộc mọi quan hệ, mọi hoạt động của con người trong mọi lĩnh vực đời sống xã hội như chính trị, kinh tế, giáo dục, đạo đức, môi trường, dân số "

Trong cuốn Dạy học văn NLXH do Đỗ Ngọc Thống chủ biên đưa ra khái niệm văn NLXH như sau: "Văn NLXH là thể văn hướng tới phân tích, bàn bạc

về các vấn đề liên quan đến các mối quan hệ của con người trong đời sống xã hội Mục đích cuối cùng của nó là tạo ra những tác động tích cực đến con người và những mối liên hệ giữa con người với con người trong xã hội"

Như vậy, có thể khái quát: Văn NLXH là bài văn mà người viết sử dụng

lí lẽ và dẫn chứng để đưa ra những ý kiến riêng của mình về một vấn đề xã hộinhằm thuyết phục người đọc, người nghe

Trong kiểu bài NLXH, căn cứ vào nội dung mà bài văn bàn luận, có thểchia bài văn NLXH thành ba kiểu bài chính:

- Nghị luận về một vấn đề tư tưởng đạo lí

- Nghị luận về một hiện tượng đời sống

- Nghị luận về một vấn đề xã hội đặt ra trong tác phẩm văn học

Sự phân chia thành ba kiểu trên hiện nay vẫn còn nhiều tranh cãi (Có ýkiến cho rằng kiểu bài NLXH thứ ba không thể được xếp thành môt kiểu bàiriêng song song với hai kiểu bài NLXH nói trên mà nó chỉ là một bộ phận củahai kiểu bài ấy) Tuy nhiên sự phân loại này giúp cho giáo viên dễ dàng rèn các

kĩ năng làm bài NLXH cho HS một cách thuận lợi và hiệu quả hơn

1.2 Nghị luận về vấn đề xã hội đặt ra trong tác phẩm văn học.

Nghị luận về vấn đề xã hội đặt ra trong tác phẩm văn học là dạng đề mớitrong nội dung dạy - học làm văn Dạng đề này nhằm rèn luyện đồng thời hainăng lực: năng lực đọc - hiểu văn bản văn học và năng lực làm văn NLXH của

HS Có thể coi đây là dạng đề tích hợp giữa đọc văn và làm văn Đạng đề này

có đặc điểm là dựa vào một vấn đề xã hội có ý nghĩa sâu sắc nào đó đặt ra trongtác phẩm văn học, yêu cầu người viết phát biểu bàn bạc ý nghĩa của vấn đề đó.Vấn đề xã hội có ý nghĩa chủ yếu được lấy từ hai nguồn:

- Tác phẩm văn học được học trong chương trình

VD:

Đề 1: Từ bài thơ Tiến sĩ giấy của Nguyễn Khuyến, anh/ chị hãy bàn về mối

quan hệ danh và thực trong cuộc sống hôm nay?

Đề 2: " Người đàn bà trạc ngoài bốn mươi, một thân hình quen thuộc của người

đàn bà vùng biển, cao lớn với những đường nét thô kệch( ) Người đàn ông đi sau Tấm lưng rộng và cong như lưng một chiếc thuyền Mái tóc tổ quạ( )

( ) Hai người đi qua trước mặt tôi Họ đi đến bên chiếc xe rà phá mìn Người đàn bà đứng lại, ngước mắt nhìn ra ngoài mặt nước chỗ chiếc thuyền đậu một thoáng, rồi đưa cánh tay lên có lẽ định gãi hay sửa lại mái tóc nhưng rồi lại buông thõng xuống, đưa cặp mắt nhìn xuống chân.

Lão đàn ông lập tức trở nên hùng hổ, mặt đỏ gay, lão rút trong người ra một chiếc thắt lưng của lính ngụy thời xưa, có vẻ như những điều phải nói với nhau họ đã nói hết, chẳng nói chẳng rằng, lão trút cơn giận như lửa cháy bằng cách dùng chiếc thắt lưng quật tới tấp vào lưng ngừoi đàn bà, vừa đáng vừa thở hồng hộc, hai hàm răng nghiến ken két, cứ mỗi nhát quật xuống lão lại rên

rỉ bằng cái giọng rên rỉ đau đớn: "Mày chết đi cho ông nhờ, chúng mày chết đi cho ông nhờ"

( ) Bóng một đứa con nít lao lao qua trước mặt tôi Tôi vừa kịp nhận ra thằng Phác ( ) Thằng bé cứ chạy một mạch, sự giận dữ căng thẳng làm nó khi chạy qua không nhìn thấy tôi Như một viên đạn trên đường lao tới đích đã nhắm, mặc cho tôi gọi nó vẫn không ngoảnh lại, nó chạy tiếp một quãng ngắn giữa những chiếc xe tăng rồi lập tức nhảy xổ vào cái lão đàn ông

( ) Khi tôi tôi chạy đến nơi thì chiếc thắt lưng da đã nằm trong tay thằng

bé Không biết làm cách nào, nó đã giằng được chiếc thắt lưng, liền dướn thẳng người vung chiếc khóa sắt quật vào giữa khuôn ngực trần vạm vỡ cháy nắng có những đám lông đen như hắc ín, loăn xoăn từ rốn mọc ngược lên Lão đàn ông định giằng chiếc thắt lưng nhưng không được nữa, liền dang thẳng cánh tay cho thằng bé hai cái tát khiến thằng nhỏ lảo đảo ngã dúi xuống cát "

( Trích: Chiếc thuyền ngoài xa- Nguyễn Minh Châu)

Từ đoạn trích trên, anh/ chị hãy trình bày suy nghĩ của mình về hiệntượng bạo lực gia đình

- Một câu chuyện nhỏ, một văn bản văn học ngắn gọn mà HS chưa được học.VD

Đề 3 Suy nghĩ của anh/ chị về câu chuyện sau:

" Xưa thật là xưa, có một ông vua nọ, một hôm ông ta sai quân lính đặt một tảng đá lớn nằm chắn ngang đường đi Xong, ông nấp vào một bụi cây gần đấy và theo dõi.

Lần lượt ông ta thấy, những thương nhân giàu có đi qua, rồi đến những cận thần của ông đi qua, nhưng không ai có ý định xê dịch tảng đá sang bên nhường chỗ cho lối đi cả, họ chỉ lẩm nhẩm đổ lỗi cho nhà vua vì đã không cho người giữ sạch sẽ con đường.

Một lúc sau, nhà vua nhìn thấy một người nông dân đi tới với một xe rau cồng kềnh nặng trĩu Nhìn thấy tảng đá, người nông dân liền ngừng xe và nhảy xuống đất, cố hết sức mình ông ta đã đẩy được tảng đá sang bên kia vệ đường.

Vừa làm ông ta vừa lẩm bẩm: "Thật không may nếu có ai đó không thấy mày và vấp phải, chắc là sẽ đau lắm đây".

Xong đâu đấy, người nông dân quay trở lại xe để tiếp tục đi tiếp, thì bỗng nhìn thấy một bao tiền to đùng đặt ngay chỗ mà ông đã di chuyển tảng đá Đó

là một một món quà của đức vua cho người nào dịch chuyển được tảng đá" (Nguồn: http://htlove.org/5-bai-hoc-quan-trong-cua-doi-nguoi)

Đề 4: Suy nghĩ của anh/ chị về câu chuyện sau:

"Chuyện kể rằng ngày xửa ngày xưa,có một vòng tròn Vòng tròn ta rất tự hào về thân hình của mình, tròn một cách hoàn hảo đến từng milimét Thế nhưng, một sáng nọ thức dậy, nó bỗng thấy mình mất một góc lớn hình tam giác Buồn bực, vòng tròn tìm mảnh vỡ hình tam giác bị mất Vì không còn hoàn hảo nên nó lăn rất chậm chạp Nó bắt đầu ngợi khen những bông hoa dại đang tỏa sắc bên đường Nó tâm tình cùng sâu bọ Nó tận hưởng ánh sáng mặt trời ấm áp Vòng tròn tìm được nhiều mảnh vỡ nhưng chẳng mảnh nào vừa cả.

Nó lại tiếp tục tìm kiếm Một ngày kia nó tìm được một mảnh hoàn toàn vừa khít Nó sướng đến run người Giờ đây nó lại hoàn hảo như xưa Nó ghép mảnh

vỡ kia vào rồi lăn đi Nhưng, ơ kìa! Sao nó lăn nhanh đến thế! đến nỗi các bông hoa nhòe đi trong mắt nó, tiếng chuyện trò thì bạt đi trong gió Vòng tròn nhận ra thế giới xung quanh nó trở nên khác hẳn khi nó lăn quá nhanh Nó bèn dừng lại, đặt mảnh vỡ bên đường rồi chầm chậm lăn đi!"

(Nguồn: http://htlove.org/ Quà tặng cuộc sống )

Từ những VD trên, có thể thấy: dạng đề này liên quan và xuất phát từ tácphẩm văn học, nhưng tác phẩm văn học chỉ là "cái cớ" khởi đầu Mục đíchchính là yêu cầu người viết bàn bạc, nghị luận về một vấn đề xã hội Trongtrường hợp này, tác phẩm văn học chỉ được khai thác về giá trị nội dung tưtưởng, rút ra ý nghĩa xã hội khái quát của tác phẩm ấy Tác phẩm nào cũng cómột ý nghĩa xã hội nhất định Điều quan trọng là vấn đề xã hội đó có mang tínhthời sự, tính giáo dục sâu sắc, có phù hợp với tâm lí tuổi trẻ học đường hay

Xét về nội dung, dạng bài nghị luận về vấn đề xã hội đặt ra trong tácphẩm văn học có thể thuộc kiểu bài nghị luận về một tư tưởng đạo lí hay nghịluận về một vấn đề đời sống, Tuy nhiên nó có những đặc trưng và yêu cầuriêng Kiểu bài này hướng người viết tới tìm hiểu, khai thác vấn đề xã hội đượcthổi vào trong tác phẩm văn học Từ đó người viết đi sâu vào bàn luận vấn đềđược tác phẩm đặt ra Để làm tốt dạng bài này, đòi hỏi người viết phải có khảnăng nhạy bén trong việc phát hiện vấn đề xã hội được đặt ra trong tác phẩmvăn học vừa có khả năng tư duy thẩm mĩ kết hợp với tư duy thực tiễn.Vì vậyviệc rèn kĩ năng cho HS làm tốt kiểu bài này là vô cùng cần thiết trong dạy làmvăn NLXH

2 Rèn kĩ năng làm bài nghị luận về vấn đề xã hội đặt ra trong tác phẩm văn học.

Trong quá trình rèn kĩ năng cho kiểu bài nghị luận về vấn đề xã hội đặt ratrong tác phẩm văn học, trước hết chúng tôi tập trung rèn nhuần nhuyễn cho HScác kĩ năng làm hai kiểu bài nghị luận về một tư tưởng đạo lí và nghị luận vềmột hiện tượng đời sống Bởi như trên đã nói, xét về mặt nội dung, dạng bài này

có thể thuộc kiểu bài nghị luận về một tư tưởng đạo lí hay nghị luận về một vấn

đề đời sống Tuy nhiên nó cũng có những đặc trưng và yêu cầu riêng biệt vềcách làm Kiểu bài này mang một phần nhỏ dáng dấp của kiểu bài nghị luậnvăn học nên ngoài việc HS nắm vững các kiến thức xã hội, làm nổi bật ý kiếncủa riêng mình đối với vấn đề đặt ra, đưa ra được ý kiến chủ quan nhìn nhậnvấn đề rõ ràng ở khía cạnh tích cực hay tiêu cực HS còn phải có kĩ năng đọc -hiểu văn bản, nhạy bén phát hiện những vấn đề được đặt ra trong văn bản ấy.Mặc dù có những khác biết như vậy so với hai kiểu bài nghị luận về một tưtưởng đạo lí và nghị luận về một hiện tượng đời sống nhưng khi rèn HS những

kĩ năng làm bài văn nghị luận về vấn đề xã hội đặt ra trong tác phẩm văn học,chúng tôi vẫn tiến hành rèn đầy đủ những kĩ năng làm văn nghị luận nói chung

như phân tích đề; tìm ý; lập dàn ý; thiết lập, liên kết đoạn văn; kiểm tra, sửalỗi trong đó tập trung vào những kĩ năng cơ bản sau:

2.1: Xác định vấn đề nghị luận:

Với bất cứ bài văn nghị luận nào bước xác định vấn đề nghị luận bao giờcũng giữ vai trò rất quan trọng, có tính chất quyết định đến thành công của bàiviết Nếu HS xác định nhầm lẫn vấn đề thì sẽ như một cỗ xe đi nhầm đườngkhông thể quay đầu lại, và cái đích đến của bài văn sẽ bằng không Còn nếu xácđịnh đúng yêu cầu của đề bài và nội dung cần bàn luận, khi đó HS sẽ xác địnhđược cách thức thực hiện và đáp ứng được yêu cầu của đề văn đó

Việc chúng tôi đặc biệt chú trọng vào việc xác định vấn đề nghị luận làvì: Thứ nhất, các bước tìm hiểu đề như xác định dạng đề, thao tác lập luận,phạm vi dẫn chứng HS đã được luyện tập khá nhiều ở hai kiểu bài nghị luận xãhội trước đó Thứ hai là với dạng đề mà vấn đề nghị luận đặt ra trong tác phẩmvăn học trong chương trình, HS rất dễ dàng xác định được vấn đề nghị luận, thìvới một mẩu chuyện nhỏ - có sự cô nén, hàm súc về mặt ý nghĩa, việc HS xácđịnh được vấn đề nghị luận không phải là dễ dàng, thậm chí, nếu HS không suynghĩ thấu đáo, rất có thể bài viết sẽ không đúng trọng tâm Thứ ba là, có thể dotầm nhận thức của HS ở trường phổ thông chưa chín, nhất là các vấn đề xã hộinên những vấn đề nghị luận ở dạng tiềm ẩn HS khó có thể nhận diện hết nộidung đặt ra trong câu chuyện vốn rất mới lạ

Quay lại với hệ thống đề bài ở trên có thể thấy những đề bài mà vấn đề xãhội được đặt ra trong các tác phẩm được học trong chương trình Ngữ văn (Đề1,2), thường là vấn đề nghị luận đã nổi rõ trên đề bài Như ở đề 1 vấn đề đượcbàn luận là "mối quan hệ giữa danh và thực trong cuộc sống" sẽ là nội dungchính được bàn luận và cũng tương tự ở đề 2, HS không khó để nhận diện.Nhưng với những đề còn lại (Đề 3,4) HS chỉ có thể nhận diện được nội dungcần bàn luận khi hiểu nội dung thông điệp mà câu chuyện đặt ra Đây là dạng đề

có nội dung tiềm ẩn đòi hỏi HS phải có những am hiểu nhất định mới có thểnhận diện được

Để HS xác định được đúng vấn đề nghị luận HS phải nắm vững những kĩnăng đọc - hiểu văn bản kết hợp với sự tinh tế trong cảm thụ Trước hết, chúngtôi yêu cầu HS đọc kĩ câu chuyện ở đề bài yêu cầu để biết được cách hành văn,sắp xếp ý, dụng ý trong dùng từ, ngắt câu, chơi chữ của văn bản Từ đó màđọc hiểu thông điệp mà văn bản gửi đến cho người đọc Như ở đề bài số 3, HS

cần phải làm rõ ý nghĩa hình ảnh: hòn đá, túi tiền; cách ứng xử khác nhau của những thương nhân giàu có, những cận thần của nhà vua và người nông dân

từ đó rút ra vấn đề cần nghị luận: Trước thử thách con người không nên than thở hay tránh né mà phải đối mặt giải quyết, và đằng sau những gian khổ luôn tiềm ẩn những cơ hội.

Tương tự như vậy, ở đề bài số 4 - câu chuyện về cái vòng tròn, HS cần

phải tập trung vào các hình ảnh: Vòng tròn, khi vòng tròn bị mất đi một góc lớn hình tam giác; cảm nhận của vòng tròn khi khuyết đi mảnh lớn hình tam giác và quyết định của vòng tròn khi từ chối mảnh ghép vừa khít với nó qua những hình ảnh, những từ ngữ đó HS có thể rút ra được vấn đề nghị luận: Trong cuộc sống, con người khó có thể tránh khỏi những khiếm khuyết, ta phải biết cách chấp nhận để tìm thấy niềm vui và ý nghĩa cuộc sống ngay trong chính những khiếm khuyết đó.

Khi HS đã xác định được vấn đề cần nghị luận thì phần bàn bạc vấn đề sẽtrở nên dễ dàng hơn bởi những vấn đề nghị luận được rút ra HS đã được luyệntập ở kiểu bài nghị luận xã hội trước đó

Như vậy có thể thấy việc tìm hiểu đề, trong đó xác định được vấn đề nghịluận là vô cùng quan trọng Khi đã thành thục những kĩ năng này, HS sẽ làmbài văn đúng hướng và hiệu quả

2.2 Lập dàn ý.

Trong cuốn Để làm tốt bài văn nghị luận xã hội do Nguyễn Xuân lạc chủ biên có đề cập đến vấn đề lập dàn ý Theo đó thì "Thực chất của bước này là tổ chức, sắp xếp ý trong một bố cục khoa học, hợp lí" Như vậy, lập dàn ý là thiết

lập khung xương để làm cơ sở tạo nên một cơ thể hoàn chỉnh là bài văn

Để lập được dàn ý bài văn nghị luận về vấn đề xã hội đặt ra trong tácphẩm văn học, trước hết HS cần phải xác định vấn đề nghị luận thuộc dạng nàotrong hai dạng nghị luận xã hội đã học: nghị luận về một tư tưởng đạo lí haynghị luận về một hiện tượng đời sống Sự phân loại này rất quan trọng bởi đó sẽ

là tiền đề để HS triển khai ý Đồng thời HS cũng tất yếu đã phải trải qua bướcxác lập hệ thống luận điểm Thao tác này thực chất HS đã được rèn luyện kĩcàng trước đó vì vậy, chúng tôi không nhắc lại ở đây Cụ thể, chúng tôi hướngdẫn HS lập dàn bài theo hướng sau:

(GV chú ý rèn HS phân biệt thao tác phân tích văn bản trong kiểu bài nghị luận

về một vấn đề xã hội đặt ra trong tác phẩm văn học với thao tác phân tích trongkiểu bài nghị luận văn học Theo đó, ở dạng bài này, HS không được sa đà vàokhai thác giá trị nội dung, giá trị nghệ thuật của tác phẩm mà tập trung vàonhững từ ngữ, những hình ảnh then chốt mang nội dung thông tin chính từ đó

mà khái quát ý nghĩa xã hội của tác phẩm )

* Bước 2: Thực hiện các thao tác nghị luận (tùy thuộc vào vấn đề nghị luận làmột tư tưởng, đạo lí hay một hiện tượng đời sống HS áp dụng phương pháp làmbài đã được học)

- Dạng bài nghị luận về một hiện tượng đời sống

+ Giải thích (nếu có)

+ Xác định hiện tượng đó là tích cực hay tiêu cực Nêu thực trạng hiện tượngbằng những sự việc, những số liệu cụ thể

+ Phân tích các mặt đúng - sai, lợi - hại của hiện tượng.

+ Chỉ ra nguyên nhân và đề xuất hướng giải quyết

+ Phê phán/ ca ngợi những biểu hiện ngược lại của hiện tượng được bàn luận+ Rút ra bài học

- Dạng bài nghị luận về một tư tưởng đạo lí

+ Phân tích những mặt đúng, bác bỏ những biểu hiện sai lệch có liên quan đếnvấn đề bàn luận (kết hợp nhuần nhuyễn giữa lí lẽ và dẫn chứng)

+ Nêu ý nghĩa tầm quan trọng của vấn đề nghị luận đối với tâm hồn, nhân cáchcon người

+ Rút ra bài học nhận thức và hành động

c Kết bài:

Đánh giá ý nghĩa của vấn đề xã hội trong tác phẩm

VD1: Với đề 2 ở phần trên đã nêu, vấn đề nghị luận đã rõ ngay trong đềbài đó là vấn nạn bạo lực trong gia đình - một hiện tượng xã hội khá phổ biếntrong xã hội hiện nay Với dạng đề này HS khá dễ dàng thực hiện bước 1 là bởi

đây là đoạn trích trong tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa đã được học trong

chương trình Từ việc xác định được vấn đề nghị luận, chúng tôi hướng dẫn HSlập dàn ý Dàn ý cho đề bài này cần đảm bảo những nội dung sau:

a Mở bài

- Giới thiệu về truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa: Một trong những tác phẩm

xuất sắc nhất của Nguyễn Minh Châu; đem lại nhiều ấn tượng cho người đọc vềnhững vấn đề bức xúc của xã hội

- Giới thiệu vấn đề nghị luận: Trong đó, một vấn nạn đang được xã hội quantâm đó là vấn nạn bạo lực gia đình

b Thân bài

* Bước 1

- Sau khi chụp được bức ảnh bình minh trên biển "đắt trời cho", nhiếp ảnh giaPhùng tưởng có thể yên tâm quay trở về, hoàn tất bộ lịch nhưng anh đã bắt gặpmột cảnh tượng mà anh chẳng bao giờ ngờ tới: Bước ra từ con thuyền ngư phủ