skkn sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học lịch sử ở trường thcs

Mặt khác nhằm giảm bớt số lượng học sinh họcyếu kém môn Lịch sử trong nhà trường và phát huy hết năng lực của học sinh khágiỏi; giúp các em nắm chắc được kiến thức bài học và hiểu sâu hơ

SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÂU HỎI ĐỂ PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC

SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THCS

1

lý do chọn đề tài:

Đổi mới dạy học nói chung và đổi mới dạy học lịch sử nói riêng là một quátrình được thực hiện thường xuyên và kiên trì, trong đó có nhiều yếu tố quan hệchặt chẽ với nhau Dạy như thế nào, học như thế nào để đạt được hiệu quả học tậptốt nhất là điều mong muốn của tất cả thầy cô giáo chúng ta Muốn thế phải đổi mớiphương pháp, biện pháp dạy và học Người giáo viên phải tổ chức một cách linhhoạt các hoạt động của học sinh từ khâu đầu tiên đến khâu kết thúc giờ học, từ cách

ổn định lớp, kiểm tra bài cũ đến cách học bài mới, củng cố, dặn dò Những hoạtđộng đó giúp học sinh lĩnh hội kiến thức một cách tự giác, chủ động, tích cực, sángtạo và ngày càng yêu thích, say mê môn học

Vậy làm thế nào để phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học lịchsử? Có rất nhiều biện pháp, ví như: Phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan,phương pháp hướng dẫn học sinh ghi nhớ sự kiện lịch sử, nắm vững và sử dụngsách giáo khoa, vở bài tập, tiến hành công tác ngoại khoá Nhưng việc sử dụng hệthống câu hỏi trong dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng là một trongnhững biện pháp rất quan trọng, rất có ưu thế để phát triển tư duy của học sinh Quátrình hoạt động chung, thống nhất giữa thầy và trò sẽ làm cho học sinh nắm vữnghơn những tri thức, hình thành kĩ năng, kĩ xảo và bồi dưỡng phẩm chất đạo đức,hình thành nhân cách cho các em Mặt khác nhằm giảm bớt số lượng học sinh họcyếu kém môn Lịch sử trong nhà trường và phát huy hết năng lực của học sinh khágiỏi; giúp các em nắm chắc được kiến thức bài học và hiểu sâu hơn các sự kiện,hiện tượng, nhân vật lịch sử

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu.

Đây là một vấn đề tương đối mới và còn đang gây ra rất nhiều tranh cãi Trước đó

có một số tài liệu hướng dẫn tuy nhiên để phù hợp với đối tượng học sinh vùng

miền còn là vấn đề chưa thống nhất mặc dù có buổi hội thảo, tham luận đề cập tớivấn đề này mong muốn giáo viên có phương pháp nhằm nâng cao hiệu quả học tập

bộ môn lịch sử, tạo sự hứng thú, tích cực giảm số học sinh yếu kém các em nắm bắtbài một cách tốt nhất, có hiểu biết sâu rộng về các sự kiện nhân vật lịch sử bồidưỡng kĩ năng, hình thành nhân cách cho các em và môn lịch sử trở thành môn họcyêu thích của các em học sinh nên vấn đề làm thế nào để các em có hiểu biết sâu vàrộng, kĩ bài học là vấn đề đang đặt ra với bậc học hiện nay

3 mục đích và Nội dung nghiên cứu :

Nhằm góp phần vào việc đổi mới phương pháp dạy học nói chung, dạy học

lịch sử nói riêng, tôi chọn đề tài:“Sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tích

cực của học sinh trong dạy học lịch sử ở trường THCS số 1 Gia Phú”

Với việc nghiên cứu đề tài, tôi mong muốn có được những giờ dạy học hiệuquả tốt hơn, học sinh tích cực chủ động hơn trong việc tiếp thu, lĩnh hội kiến thứccủa bài học

4 ĐốI tượng nghiên cứu.

Sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tích cực cho học sinh trong dạy

học lịch sử ở trường THCS số 1 Gia Phú

5 Phạm vi nghiên cứu

Giáo viên và học sinh khối 8- khối 9Trường THCS số 1 Gia Phú huyện BảoThắng tỉnh Lao Cai Năm học 2009-2011

6 phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp điều tra, phương pháp nghiên cứu tài liệu, phương pháp phântích và tổng hợp, phương pháp trò chuyện, đàm thoại, phương pháp thống kê,phương pháp khảo sát thực tiễn

Căn cứ vào NQ số 40/2000/QH10 về đổi mới chương trình giáo dục phổthông đã khẳng định mục tiêu của đổi mới phương pháp là : Xây dựng nội dungnhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng yêu cầu phát triểnnguồn nhân lực phục vụ cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phù hợp vớithực tiễn và truyền thống Việt nam

Căn cứ vào dặc trưng cơ bản của môn học ở trường phổ thông : Học lịch sử

là quá trình nhận thức những điều đã diễn ra trong quá khứ của xã hội, để hiểu vềhiện tại và chuẩn bị cho tương lai nó khác với môn học khác vì lịch sử không thểtrực tiếp quan sát và không thể khôi phục lại trong phòng thí nghiệm, mặt khác lịch

sử nó tồn tại một cách khách quan không thể thông qua bằng phấn đoán hay suyluận để biết lịch sử

Đai-ri nhà giáo dục Liên Xô cũ đã từng nói: ô Dạy lịch sử cũng như bất cứdạy cái gì đòi hỏi người thầy phải khêu gợi cái thông minh chứ không phải là bắtbuộc các trí nhớ làm việc, bắt nó ghi chép rồi trả lại ằ Như vậy mục đích của việcdạy học Lịch sử ở trường là không chỉ giúp cho học sinh hình dung được quá khứbiết và ghi nhớ các sự kiện, hiện tượng của Lịch sử mà quan trọng hơn là hiểu đượclịch sử tức là phải nắm được bản chất của sự kiện

Trong phát triển tư duy của học sinh, việc sử dụng các thao tác lôgic có ýnghĩa rất quan trọng Thông thường giáo viên sử dụng các thao tác chủ yếu như sosánh để tìm ra sự giống nhau và khác nhau về bản chất các sự kiện ), Phân tích vàtổng hợp ( giúp học sinh khái quát các sự kiện ), quy nạp, diễn dịch Để thực hiệnnhững thao thao tác như vậy có thể dùng nhiều cách, nhiều phương tiện khác nhau(

đồ dùng trực quan, tài liệu giải thích ) song việc hỏi và trả lời phù hợp với trình

độ yêu cầu của học sinh, đưa lại kết quả tốt Hỏi và trả lời chính là đặt tình huống

có vấn đề rồi tìm cách giải quyết vấn đề Hỏi và trả lời không phải là sự đánh đố

mà là giúp các em hiểu sâu sắc lịch sử hơn, phát huy được tính tích cực của họcsinh trong học tập

2 Cơ sở thực tiễn :

Những kết quả nghiên cứu tâm sinh lí của HS và điều tra xã hội học gần đâytrên thế giới cho thấy thanh thiếu niên có những thay đổi trong sự phát triển tâmsinh lí, đó là sự thay đổi gia tốc Trong điều kiện phát triển của các phương tiệntruyền thông, trong bối cảnh hội nhập, mở rộng giao lưu Nhìn chung hiện nay cácchương trình môn học đặc biệt môn lịch sử có sự tinh giản, tập trung vào kiến thức,

kĩ năng cơ bản và thiết thực, tích hợp với nhiều mặt giáo dục Hình thức tổ chứcdạy học rất đa dạng nhưng ở một bộ phận HS có tâm lí ngại học và thực tế mấynăm gần đây các kì thi chuyên nghiệp cho thấy tỉ lệ HS đạt điểm đối môn lịch sử làthấp vì việc ghi nhớ các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử ở các em hạn chế.Học sinh chưa độc lập suy nghĩ để trả lời một câu hỏi mà phải đọc trong sách giáokhoa hay chỉ nêu được mốc thời gian mà không diễn tả được thời gian đó nói lên sựkiện gì Việc học sinh tìm được phương pháp học phù hợp để chiếm lĩnh kiếnthức từ bài giảng và giáo viên giảng dạy bộ môn lịch sử đưa ra được hệ thống câuhỏi và sử dụng câu hỏi đó như thế nào cho phù hợp là vấn đề cần phải quan tâm.Nhằm giảm bớt số lượng học sinh yếu kém và nâng cao chất lượng dạy và học củanhà trường, bản thân tôi nhận thức được điều đó và cố gắng đưa ra các phương

pháp học tập phù hợp trong việc sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tíchcực của học sinh trong tiết dạy học lịch sử’’.

Chương ii:

Thực trạng dạy và học môn lịch sử ở trường THcs

số 1 gia phú 1.ưu điểm :

* Về phía giáo viên :

Đại đa số giáo viên đều cố gắng thay đổi phương pháp giảng dạy của mìnhtheo hướng phát huy tính tích cực của học sinh thông qua các phương pháp dạy họcnhư phương pháp trực quan, phương pháp nêu và giải quyết vấn đề, phương pháptường thuật, miêu tả, kể chuyện, phương pháp đàm th

Giáo viên đã tích cực hướng dẫn học sinh thảo luận nhóm, hỗ trợ kiến thứccho nhau và thông qua hoạt động này những học sinh yếu kém được hoạt động mộtcách tích cực dưới sự hướng dẫn của giáo viên và các bạn khá giỏi Từ đó, họcsinh nắm chắc kiến thức và hiểu sâu hơn về bản chất của sự kiện, hiện tượng lịchsử

Trong quá trình giảng dạy, khai thác một cách triệt để các đồ dùng vàphương tiên dạy học như tranh ảnh, bản đồ, sa bàn, mô hình và từng bước ứngdụng công nghệ thông tin trong dạy học lịch sử

Học sinh yếu kém đã và đang cố gắng nắm bắt các kiến thức trọng tâm cơbản thông qua các hoạt động học như thảo luận nhóm, đọc sách giáo khoa, đã mạnhdạn khi trả lời các câu.

2 Hạn chế :

* Về phía giáo viên :

Vẫn còn một số ít giáo viên chưa thực sự thay đổi hoàn toàn phương pháp dạyhọc cho phù hợp với từng tiết dạy, chưa phát huy được tính tích cực trong hoạtđộng của học sinh tạo điều kiện cho các em suy nghĩ , chiếm lĩnh và nắm vững kiếnthức Do đó nhiều học sinh chưa nắm vững được kiến thức mà chỉ học thuộc mộtcách máy móc, trả lời câu hỏi thì nhìn vào sách giáo khoa và phát âm lại kiến thức Một số giáo viên chưa nêu câu hỏi nhận thức đầu giờ học tức là sau khi kiểmtra bài cũ giáo viên vào bài luôn mà không giới thiệu bài qua việc nêu câu hỏi nhậnthức, điều này làm giảm bớt sự tập trung, chú ý bài học của học sinh ngay từ hoạtđộng đầu tiên

Một số câu hỏi giáo viên đặt ra hơi khó, học sinh không trả lời được nhưng lạikhông có hệ thống câu hỏi gợi mở nên nhiều khi phải trả lời thay cho học sinh Vấn

đề này được thể hiện rất rõ trong hoạt động thảo luận nhóm, giáo viên chỉ biết nêu

ra câu hỏi nhưng lại không hướng dẫn học sinh trả lời câu hỏi đó như thế nào vìkhông có hệ thống câu hỏi gợi mở vấn đề

Một số tiết học giáo viên chỉ nêu vài ba câu hỏi và huy động một số học sinhkhá, giỏi trả lời, chưa có câu hỏi giành cho đối tượng học sinh yếu kém Cho nênđối tượng học sinh yếu kém ít được chú ý và không được tham gia hoạt động, điềunày làm cho các em thêm tự ti về năng lực của mình và các em cảm thấy chán nảnmôn học

* Về phía học sinh :

Học sinh thường trả lời câu hỏi giáo viên đặt ra thông qua việc nhìn sáchgiáo khoa và nhắc lại, chưa có sự độc lập tư duy

Học sinh còn lười học và chưa có sự say mê môn học, một số bộ phận họcsinh không chuẩn bị bài mới ở nhà, không làm bài tập đầy đủ, trên lớp các em thiếutập trung suy nghĩ Cho nên việc ghi nhớ các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sửcòn hạn chế.

Học sinh chỉ trả lời được những câu hỏi dễ, đơn giản (như trình bày), cònmột số câu hỏi tổng hợp, phân tích, giải thích, so sánh thì còn rất lúng túng khi trảlời hoặc trả lời chỉ mang tính chất chung chung

* Điều tra cụ thể :

Bản thân tôi được phân công giảng dạy môn lịch sử trong nhà trường Trongquá trình giảng dạy với ý thức vừa nghiên cứu đặc điểm tình hình học tập bộ môncủa học sinh vừa tiến hành rút kinh nghiệm qua mỗi tiết dạy.Việc điều tra đượcthực hiện thông qua hỏi đáp với những câu hỏi phát triển tư duy học sinh ở trên lớp,kiểm tra 15 phút, kiểm tra 45 phút

Kết quả điều tra tôi nhận thấy đa số học sinh chỉ trả lời được những câu hỏimang tính chất trình bày, còn những câu hỏi giải thích tại sao, so sánh, đánh giánhận thức thì các em còn rất lúng túng khi trả lời Do vậy kết quả điều tra cũngkhông cao Cụ thể :

huy tính tích cực cho học sinh trong dạy học lịch sử

1 Nêu câu hỏi

* Đối với giáo viên :

Trước khi bước vào bài mới, giáo viên nên nêu ngay câu hỏi định hướng nhậnthức cho học sinh Các câu hỏi nêu vấn đề đưa ra vào đầu giờ nhằm động viên sựchú ý, huy động các năng lực nhận thức của học sinh vào việc theo dõi bài giảng đểtìm câu trả lời Những câu hỏi này là những vấn đề cơ bản của bài học mà học sinhphải nắm Đương nhiên, khi đặt câu hỏi không yêu cầu học sinh trả lời ngay mà chỉsau khi giáo viên đã cung cấp đầy đủ sự kiện thì học sinh mới trả lời được

Ví dụ :

 Khi dạy bài 5.“Công xã Pa ri 1871”( sách giáo khoa lịch sử 8 trang 35).Giáo viên nêu câu hỏi đầu giờ : Vì sao nói “Công xã Pa ri là một hình ảnhthu nhỏ của nhà nước kiểu mới – nhà nước của dân, do dân ,vì dân” để hiểu

rõ vấn đề đó các em cần phải tự mình tìm hiểu kĩ vấn đề này, cách tốt nhất

là tìm hiểu nguyên nhân,diễn biến từ đó rút ra ý nghĩa của Công xã Pa ri

Gv: Gọi hs đọc sgk và hỏi: Nguyên

nhân nào đưa đến cuộc khởi nghĩa ngày

18-3 ?

Mâu thuẫn không thể hòa giữa quần

chúng với chính phủ tư sản, nhân dân

chống lại sự đầu hàng, sự phản bội lợi

ích đấu tranh của tư sản Pháp để bảo vệ

tổ quốc, Chi e cho quân đánh úp đồi

Mông Mác nơi tập trung đại bác Quốc

- Tính chất: Khởi nghĩa ngày 18-3 làcuộc cách mạng vô sản đầu tiên trên thếgiới

H: Vì sao cuộc khởi nghĩa được xem là

một cuộc cách mạng vô sản?

(lực lượng quần chúng nhân dân lao

động, lật đổ chính quyền của giai cấp tư

sản, giai cấp vô sản lãnh đạo)

Gv: Vì sao Hội đồng công xã được nhân

dân đón mừng?

- Hs: HĐCX do nhân dân bầu ra, đại

diện cho nhân dân

GV: Sử dụng sơ đồ bộ máy Nhà nước,

hướng dẫn HS tìm hiểu tổ chức Nhà

nước công xã

Gv: Em có nhận xét gì về tổ chức bộ

máy công xã?Tổ chức cơ quan công xã

có gì khác so với tổ chức bộ máy cơ

quan tư sản?

- Hs: Đầy đủ chặt chẽ, đảm bảo quyền

làm chủ của nhân dân, vì dân, phục vụ

quyền lợi của nhân dân Còn chính

quyền tư sản chỉ phục vụ quyền lợi của

tư sản

- Hs: Dựa vào đoạn chữ in nhỏ SGK trả

lời

H:Căn cứ vào đâu khẳng định Công xã

Pa- ri là Nhà nước kiểu mới?

ý nghĩa : lật đổ chính quyền của giai cấp

tư sản, đưa giai cấp vô sản lên nắmchính quyền

sát cũ thành lập lực lượng v ũ trang và

an ninh nhân dân

+ Kinh tế: Giao quyền làm chủ xí

nghiệp cho công nhân, quy định lươngtối thiểu , chế độ lao động, xoá nợ hoặchoãn nợ cho nhân dân

+ Giáo dục: Thi hành chính sách giáo

dục bắt buộc

=>Chứng tỏ Công xã Pa- ri là Nhà nướckiểu mới

Sau khi khia thác xong phần trên GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi: Vì sao nói

“Công xã Pa ri là một hình ảnh thu nhỏ của nhà nước kiểu mới – nhà nước củadân, do dân ,vì dân”? Lúc này HS nhanh chóng trả lời câu hỏi từ việc rút raqua các phần trên

 Hoặc khi dạy bài 7: Các nước Mĩ La tinh (lịch sử lớp 9 sách giáo khoatrang 29) để phần chuyển ý sang mục II gây được sự chú ý cho học sinhchúng ta có thể nói: Trong cơn bão táp của cách mạng Mĩ La tinh thì hìnhảnh đất nước Cu Ba đẹp như một dãi lụa đào, đang bay lên giữa màu xanhcủa trời biển Ca ri bê với nắng vàng rực rỡ, đó chính là Cu Ba hòn đảo của

tự do – hòn đảo anh hùng Vậy hòn đảo anh hùng này đã tiến hành cuộcđấu tranh giải phóng dân tộc như thế nào và công cuộc xây dựng chủ nghĩa

xã hội ở Cu Ba đạt được kết quả gì ? Chúng ta chuyển sang mục II “Cu Ba– Hòn đảo anh hùng ”

Trong quá trình dạy học, chúng ta vẫn tuân thủ trình tự cấu tạo của sách giáokhoa, chuẩn kiến thức kĩ năng, song cần khai thác nhấn mạnh, giúp học sinh trả lờicâu hỏi nêu trên Học sinh trả lời được câu hỏi này tức là đã nắm và hiểu được kiến

thức chủ yếu của bài ngoài ra giáo viên còn tích hợp vấn đề môi trường, tấm gươngđạo đức Hồ Chí Minh vào bài giảng tạo sự sinh động hứng thú bồi dưỡng phẩmchất đạo đức hình thành nhân cách cho các em qua mỗi bài học.

* Đối với học sinh:

Câu hỏi loại này thường là câu hỏi có tính chất bài tập muốn trả lời phải huyđộng kiến thức cơ bản của toàn bài Chính vì vậy học sinh phải chuẩn bị bài và trảlời trước các câu hỏi cuối mục ở nhà , chú ý, tập trung cao độ theo dõi bài giảng ,chọn lọc sự kiện và trình bày trên lớp

2.Xác định mối liên hệ , xâu chuỗi giữa câu hỏi với các sự kiện , hiện tượng trong bài học.

Một trong những biện pháp sư phạm là xác lập mối liên hệ giữa câu hỏi các

sự kiện, hiện tượng lịch sử trong bài

Ví dụ :

Sau khi học xong bài 13: “Tổng kết lịch sử thế giới từ sau năm 1945 đến nay”.Chúng ta có thế tổ chức trò chơi ô chữ để cho các em xâu chuổi các sự kiện,hiện tượng lịch sử lại với nhau để các em khắc sâu hơn kiến thức và có hứngthú học tập thông qua các câu hỏi gợi ý

Hệ thống câu hỏi cho trò chơi

Ví dụ lịch sử 9: Câu hỏi:

Câu 1: Gồm 6 chữ cái với 1 từ chìa khoá: Đây là nước XHCN đầu tiên nằm

giữa vòng vây của các nước TBCN? Liên Xô

-Câu 2: Gồm 22 chữ cái với 3 từ chìa khoá: Đây là PT phát triển mạnh mẽ ở cácnước á, Phi, MLT sau chiến tranh TG thứ hai? - Đấu tranh giải phóng DT –

Câu 3: Gồm 8 chữ cái với 2 từ chìa khoá: Đây là sự kiện quan trọng đánh dấu

sự tồn tại cuối cùng của CN thực dân Nam Phi? -

Apacthai-Câu 4: Đây là tên viết tắt củ hiệp hội các nước Đông Nam á (Gồm 5 chữ cái với

1 từ chìa khoá)? -

ASEAN-Câu 5: Gồm 2 chữ cái với 1 từ chìa khoá: Đây là nước khởi đầu cuộc CM

KHKT lần thứ hai? - Mĩ –

Câu 6: Gồm 14 chữ cái với 2 từ chìa khoá: EU là tên viết tắt của tổ chức nào?

-Liên Minh Châu Âu –

Câu 7: Gồm 14 chữ cái với 2 từ chìa khoá: Đây là cuộc chiến không tiếng súng

luôn gây ra tình trạng căng thẳng trên TG? - Chiến tranh lạnh –

Câu 8: Gồm 16 chữ cái với 2 từ chìa khoá: Đây là một trong những thành tựu

quan trọng của cuộc CMKHKT lần thứ 2? - Công cụ sản xuất mới –

GV yêu cầu HS tìm từ chìa khoá nếu HS không tìm được GV gợi ý

? Đây là một trong các giai đoạn phát triển của lịch sử TG? - Thế giới hiện đại –

T h ế g i ớ i h i ệ n đ ạ i

Từ hàng dọc “thế giới hiện đại”.

Những kiến thức này được sắp xếp trình diễn trên màn hình,(viết lên bảng phụhoặc trên khổ giấy to ) để các em có thể quan sát được câu hỏi và hệ thống kiếnthức, học sinh tự tìm ra câu trả lời, tìm ra mối liên hệ giữa chúng Trong học sinh sẽ

có cuộc tranh luận đâu là từ chìa khoá của ô chữ và học sinh rẽ phát hiện ra chìa

khoá là “Thế giới hiện đại” Cách lập bảng như vậy hợp với cách sử dụng câu hỏi

sẽ có hiệu quả không chỉ về nắm kiến thức mà còn có tác dụng giáo dục , rèn luyện

kĩ năng, kĩ xảo, phát triển tư duy cho học sinh và giúp các em tránh nhàm chántrong các tiết học

Việc xây dựng bảng các sự kiện qua các câu hỏi trò chơi và mối liên hệ giữachúng là một trong những biện pháp giúp học sinh nhớ ngay sự kiện cơ bản ở trênlớp, đồng thời kích thích tính tích cực học tập của các em

3 Xây dựng hệ thống câu hỏi ở trên lớp:

Trong quá trình giảng dạy ở trên lớp, giáo viên còn phải biết đặt ra và giúp

học sinh giải quyết các câu hỏi có tính chất nhận thức kiến thức Một hệ thống câuhỏi tốt nêu ra trong qúa trình giảng dạy phải phù hợp với khả năng của các em, kíchthích tư duy phát triển Đồng thời tạo ra mối liên hệ bên trong của học sinh và giữahọc sinh với giáo viên Tức là mỗi câu hỏi đưa ra, mỗi học sinh và cả giáo viênphải thấy rõ vì sao trả lời được ? Vì sao không trả lời được ? Câu hỏi quá khó haychưa đủ sự kiện, tư liệu để các em trả lời

Trong sách giáo khoa, thường sau mỗi mục, mỗi bài có từ 1 đến 3 câu hỏi ,những câu hỏi này là cơ sở để giáo viên xác định kiến thức trong sách , đồng thời

bổ sung để xây dựng hệ thống câu hỏi của bài Câu hỏi phải có sự chuẩn bị từ khisọan giáo án, phải có dự kiến nêu ra lúc nào ? Học sinh sẽ trả lời như thế nào ? Đáp

án ra sao? Rõ ràng việc sử dụng câu hỏi trong dạy học còn là một nghệ thuật.Những câu hỏi đặt ra bắt buộc học sinh phải suy nghĩ, phải kích thích được lòng

ham hiểu biết , trí thông minh, sáng tạo của học sinh Đặc biệt là giúp học sinh yếukém tích cực hoạt động và dần dần hình thành kiến thức cơ bản cho các em qua hệthống câu hỏi , từ đó các em có hứng thú học tập và xây dựng bài hơn.

Thông thường trong quá trình giảng dạy chúng ta thường đặt ra nhiều loạicâu hỏi, căn cứ vào tính chất, đặc điểm của các kiến thức lịch sử, chúng ta có cácloại câu hỏi.Cụ thể:

* Loại câu hỏi về sự phát sinh các sự kiện, hiện tượng lịch sử mà chúng ta

thường hỏi về nguyên nhân , bối cảnh hay hoàn cảnh lịch sử của sự kiện, hiện tượng lịch sử và thường áp dụng cho đối tượng học sinh yếu kém.

Ví dụ:

 Nguyên nhân dẫn đến sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô

và Đông Âu? (Bài 2 Lịch sử 9 trang 9)

 Nguyên nhân bùng nổ chiến tranh thế giới lần thứ hai? (Bài 21 Lịch sử 8trang 105)

Loại câu hỏi này thường xuất hiện vào phần đầu bài giảng Bởi vì bất kì một

sự kiện, hiện tượng lịch sử nào đều xuất hiện trong hoàn cảnh lịch sử nhất định, đều

có nguyên nhân phát sinh của nó Đây cũng là một đặc điểm tư duy của lịch sử cầnhình thành từng bước cho học sinh

lịch sử như diễn biến của các cuộc khỡi nghĩa , diễn biến các cuộc cách mạng.

Tuy đây là câu hỏi ít suy luận song lại đòi hỏi trí nhớ, phải biết nhiều sự kiện địadanh, nhân vật để giúp học sinh phát triển trí nhớ nên cần phải chia câu hỏi thànhnhiều câu hỏi nhỏ, đồng thời lập các bảng niên biểu, mối liên hệ giữa các sự kiện.

* Câu hỏi nêu lên đặc trưng bản chất của các hiện tượng lịch sử, bao gồm

sự đánh giá và thái độ của học sinh đối với các hiện tượng lịch sử ấy Loại câu hỏi này thường dùng cho học sinh khá giỏi khi thảo luận để bổ trợ kiến thức cho các đối tượng yếu kém.

Ví dụ :

*Tại sao nói, ngay sau khi ra đời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ở vào

tình thế “ Ngàn cân treo sợi tóc”? ( Bài 24 SGK LSử 9 trang 96 )

 Tại sao Nguyễn Tất Thành lại ra đi tìm đường cứu nước? Hướng đi củaNgười có gì mới so với các nhà yêu nước chống Pháp trước đó? ( Bài 30SGKLSử 8 trang 148)

 Tại sao nói từ năm 1858 đến năm 1884 là quá trình triều đình Huế đi từđầu hàng từng bước đến đầu hàng toàn bộ trước quân xâm lược (bài 25 lịch

sử lớp 8 trang 124)

Thường thì những câu hỏi này khó đối với học sinh, nó đòi hỏi các em phảibiết phân tích, đánh giá, biết bày tỏ thái độ của mình đối với sự kiện, hiện tượnglịch sử Học sinh rất ngại trả lời những câu hỏi này, tuy nhiên giáo viên cần kiên trìđưa thêm những câu hỏi gợi mở giúp các em trả lời câu hỏi của mình

Ví dụ :

 Khi dạy bài 23 – Tổng khởi nghĩa cách mạng Tháng 8 năm 1945

Câu hỏi nhận thức: Tại sao khi phát xít Nhật đầu hàng đồng minh, Đảng taquyết định Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong toàn quốc?

Câu hỏi gợi mở: Chủ trương khởi nghĩa vũ trang đề ra trong hội nghị TW lầnthứ VIII ( tháng 5- 1941) là gì? Các yếu tố nào ( về thời cơ cách mạng ) đã xuấthiện đầy đủ ở nước ta lúc bấy giờ chưa?

* Loại câu hỏi tìm hiểu kết quả, nguyên nhân dẫn đến kết quả đó và ý nghĩa lịch sử của sự kiện với dạng câu hỏi này cũng dùng cho đối tượng hoạ sinh yếu kém để các em tự phát hiện và chiếm lĩnh được kiến thức cơ bản và giúp các em hoạt động liên tục trong quá trình học tập.

Lịch sử chính là quá trình phát triển liên tục, đan xen nhau giữa các sự kiệnhoặc một hiện tượng hay một quá trình lịch sử nào đó Cần cho học sinh thấy rõđược kết quả của sự vận động đó, nguyên nhân thắng lợi hay thất bại và ảnh hưởngcủa nó đối với quá trình phát triển lịch sử

Ví dụ: