Nghiên cứu khả năng sinh trưởng và phát triến của giống hoa cúc bất tử với điều kiện khí hậu miền bắc

Trong các loài hoa, cây hoa cúc được phát triến nhanh vì nó là loài hoađẹp, đa dạng, được dùng đế trang trí, làm dược liệu, và được trồng nhiều nơitrên thế giới bởi tính thích nghi cao,

Trong các loài hoa, cây hoa cúc được phát triến nhanh vì nó là loài hoađẹp, đa dạng, được dùng đế trang trí, làm dược liệu, và được trồng nhiều nơitrên thế giới bởi tính thích nghi cao, dễ sản xuất, vận chuyển và tiêu thụ Thực

tế việc trồng cây hoa cúc ở Việt Nam đã tạo công ăn việc làm cho hàng vạnlao động nông nghiệp, góp phần tích cực trong việc xóa đói giảm nghèo

Hoa bất tử hay còn gọi là cúc bất tuyệt; Immortelle, Strawflower, Paper daisy, Everlasting, là một loài thực vật thuộc họ Cúc (.Asteraceae) Màu sắc

của hoa cúc bất tử rất khác nhau, hầu như có tất cả các màu tự nhiên: Trắng,vàng, đỏ, tím, hồng, nâu, xanh, tạo nên một thế giới màu sắc vô cùng phongphú và đa dạng Chính vì vậy, hoa cúc bất tử đã nhanh chóng chiếm được vịtrí cao trong thị trường hoa

Hoa cúc bất tử là loại cây thích hợp với điều kiện lạnh nên mới chỉ đượctrồng phố biến ở Đà lạt, nơi có nhiệt độ không khí thấp, độ ấm cao, quanh nămthời tiết trong lành, mát mẻ Trong xã hội ngày nay khi mà đời sống của ngườidân ngày càng được cải thiện và nâng cao, ngoài các nhu cầu về ăn, mặc, ở thìcác nhu cầu mang tính tinh thần có vai trò ngày càng to lớn Cây hoa cúc bấttủ’ có đặc điểm cánh hoa màu vàng Cánh hoa và lá bắc khô xác nên đế đượcrất lâu, không tàn Khi khô, hoa không đôi màu Với những ưu điếm vốn cócủa mình, hoa cúc bất tử đã thay đối hẳn thị hiếu người chơi hoa, đồng thời

loại hoa này đã trở nên gần gũi, thân thiết với người tiêu dùng.Cùng với sựphát triến của nền kinh tế như hiện nay ở nước ta, nhu cầu choi hoa nói chung

và hoa cúc bất tử nói riêng cũng đã trở nên rất phố biến đối với mọi nhà, mọingười Nhưng trên thực tế, hoa cúc bất tử do Đà Lạt cung cấp không đáp ứng

đủ nhu cầu chăm sóc và thưởng ngoạn loại hoa này

Từ những lí do trênchúng tôi đã tiến hành đề tài “Nghiên cứu khả năng sinh trưởng và phát triến của giống hoa cúc bất tử với điều kiện khí hậu miền Bắc”.

1.2 Mục đích nghiên cún

Đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của giống hoa cúc bất tử,nhằm làm tăng nhanh số lượng hoa, góp phần nâng cao độ đa dạng và phongphú của các giống hoa cúc bất tô, phục vụ ngày càng tốt nhu cầu về hoa của xãhội

1.3 Nội dung nghiên cúu

- Tìm hiểu sự khác biệt về khả năng sinh trưởng và phát triển của giống hoacúc bất tử tại điều kiện khí hậu ở Đà Lạt và điều kiện khí hậu ở khu vực miềnBắc

- Đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của giống hoa cúc bất tử vớiđiều kiện khí hậu miền Bắc

2.1 MỘT SỐ NÉT KHÁI QUÁT VỀ CÂY HOA cúc BẤT TỬ2.1.1 Nguồn gốc, vị trí phân loại của cây hoa cúc bất tử2.1.1.1 Nguồn gốc

Hoa cúc có nguồn gốc tù’ Trung Quốc và Nhật Bản Các nhà khảo cổhọc Trung Quốc đã chứng minh rằng từ đời Khổng Tử người ta đã làm lễthắng lợi hoa vàng (hoa cúc) và cây hoa cúc đã đi vào các tác phẩm hội họa,điêu khắc tù' đó Một thành phố cố xưa của Trung Quốc đã đặt tên là Ju - Xian,

có nghĩa là: “Thành phố hoa cúc” Cây này sử dụng chính trong các lễ hội và

đã được giới thiệu tới Nhật Bản có thể khoảng thế kỷ thứ VIII Tới thế kỷ thứXVII, hoa cúc được mang tới châu Âu Ngày nay cúc được trồng khắp cácnước trên thế giới như: Hà Lan, Đức, Pháp, Nhật Bản, Nga, Mỹ, Singapore,Isaren (Trần Lan Hương, 2006; Nguyễn Quang Thạch, 2002)

ơ Việt Nam đến đầu thế kỷ thứ XIX, hoa cúc nói chung và cúc bất tửnói riêng đã được trồng thành các vùng chuyên canh Hiện nay, Đà Lạt có diệntích trồng hoa cúc lên tới trên 5.000ha; Hà Nội đã hình thành những vùngtrồng cúc chuyên canh như xã Tây Tựu (Từ Liêm) diện tích xấp xỉ 200ha,quận Tây Hồ diện tích 70ha , đảm bảo cung cấp cho người tiêu dùng(Nguyễn Quang Thạch, 2002; http://www.rauquavietnam.vn)

Hiện nay cả trên thế giới và tại Việt Nam có rất ít tài liệu nói về nguồngốc, đặc điếm thực vật học cũng như kỹ thuật chăm sóc, trồng cây hoa cúc bất

tử Tài liệu tôi thu nhận được về loài hoa này chủ yếu là trên một số Websitetin cậy của nước ta Theo thông tin tại Websitehttp://en.wikipedia.org/wiki/Chrysannthemum thì cây hoa cúc bất tủ' có nguồngốc ở Autralia, được gây trồng rộng rãi ở các tỉnh miền Bắc và vùng núi caomiền Nam

2.1.1.2 Vị trí phân loại của câycúc bất tử

http://en.wikipedia.org/wiki/Chrysannthemum)

Họ Cúc Asteraceae là một trong những họ lớn nhất của Ngành Ngọc Lan (Magnoliophyta), thực vật hạt kín (Angniospennatophytà) (Takhtajan,

A.L., (1987) Qua hai cuộc hội thảo quốc tế về họ Asteraceae năm 1967 và

1994 mang tên “Sinh học và hóa học của họ cúc” đã có sự thống nhất tương

đối về hệ thống học của họ Asteraceae Họ Cúc trên thế giới xếp trong 2 phân

họ, 13 tông (Kere Bremer, (1994), Việt Nam có 2 phân họ và 12 tông, nhưnghiện tại chia làm 17 tông Họ Cúc có khoảng 1.550 chi với 23.000 loài(Takhtajan, A.L., 1987, Lê Kim Biên, 2007, Nguyễn Nghĩa Thìn, năm)

Tuy nhiên có rất nhiều số liệu khác nhau về số lượng loài hoa cúc TheoGS.TS Khoa học Nguyễn Nghĩa Thìn thì họ cúc có 2.500 loài và 1.100 chi(Nguyễn Nghĩa Thìn) Theo Trần Lan Phương và cộng sự, hoa cúc có hơn3.000 loài với kích thước, màu sắc khác nhau (Trần Lan Hương - 2006).Nghiên cứu của Anderson (1987), Langton (1989) cho biết trên thế giới cóhơn 7.000 giống cúc đã đưa vào sử dụng với sự đa dạng về chủng loại, phongphú về màu sắc (Anderson, N.o (1987), Langton, F.A (1989)

Tính riêng chi Helichrysum ước tính bao gồm một 600 loài, nguồn gốc

tù' châu Phi (với 244 loài ở Nam Phi), Madagascar, úc và Âu Á Các loài củachi này có thể là cây một năm, cây lâu năm thân thảo hoặc cây bụi, chiều caocây đạt khoảng từ 60 - 90 cm Một vài loài được trồng làm cây cảnh, và cho

hoa khô Helichrysum bracteatum là cây bản địa lâu năm ở úc, nó phát triến ở tất cả các vùng trên đất nước này Heỉichrysum là một loài hoa nối tiếng biếu

(http://en.wikipedia.org/wiki/Helichrysum)

Theo Hilllard (1983) thì sự phân loại chi này không đồng nhất Ông chorằng chi này là một chi lớn bao gồm 30 nhóm hình thái khác nhau Nhưng chinày vẫn đang gây tranh cãi và được xem như là một chi nhân tạo Một số loài

có nguồn gốc từ Australia, chang hạn như H acuminatum và H bracteatum,

đã được phân loại lại trong chi Xerochrysum năm 1991, nhưX subundulatum

và X bracteatum Năm 1989, loài lệch của Helichrysum được phân loại lại

trong Syncarpha Năm 2004, A Miller xác định các loài có khả năng chưađược công bố nhưng có mặt trong danh sách đỏ IUCN, nằm trong phạm vi

giói hạn của họ Yemen Các họ được phân chia như sau:

• Helichrysum sp nov A - môi trường sống tự nhiên của loài này là các

khu vực núi đá Nó nằm trong trong tình trạng "cần được bảo tồn" củaIƯCN

• Helichrysum sp nov B - môi trường sống tự nhiên của loài là cận nhiệt

đới hay nhiệt đới khô, cây bụi và các khu vực núi đá Nó nằm trong tìnhtrạng "cần được bảo tồn"

• Helichrysum sp nov c - môi trường sống tự nhiên của loài là các khuvực núi đá Nó bị đe dọa bởi mất môi trường sống như hiện nay Nóđang nằm trong tình trạng "nguy cấp"

• Helichrysum sp nov D - môi trường sống tự nhiên của loài là các khu

vực núi đá Nó nằm trong tình trạng "nguy cấp"

• Heỉichrysum sp nov E - môi trường sống tự nhiên của loài là các khu

vục núi đá Nó đang nằm trong tình trạng "cần được bảo tồn"

2.1.2 Đặc điếm thực vật học và nông học của cây hoa cúc bất tử

2.1.2.1 Đặc điểm thực vật học của cây hoa cúc bất tử

Theo thông tin tại Website http://en.wikipedia.org/wiki/Chrysannthemumthì cây hoa cúc bất tử về cơ bản có những đặc điểm thực vật học như sau:

- Rễ: rễ là cơ quan sinh sản dưới mặt đất, có nhiệm vụ hút chất dinh dưỡng vànước cho cây, giữ cho cây không đố Cây trồng chủ yếu bằng hạt, ươm gieonhư các loại hoa cúc một năm khác Hiện nay các nhà ươm tạo ra được nhiềuchủng có cụm hoa màu sắc hoa khác nhau, nếu trồng xen kẽ nhau hay xếpchúng vào một bó, cắm lọ rất đẹp

- Thân: Cây thuộc loại thân cỏ, nhỏ, cứng, sống hàng năm, vươn cao, đôi khiphân nhánh, thẳng đứng nhẵn Kích thước thân cao hay thấp, to hay nhỏ, sựphân cành mạnh hay yếu phụ thuộc vào giống

- Lá: Hoa bất tủ' có ít lá, dáng thon nhở dài, đầu lá nhọn, lá ngắn dần khi tớigần ngọn cây Lá không cuống, dạng thuôn hình giáo, thu hẹp ở gốc Mầu sắcxanh nhạt hay đậm phụ thuộc vào giống, trong một chu kì sinh trưởng câyhoa

cúc bất tử có từ 30 - 50 lá trên thân

- Hoa: Cụm hoa hình đầu ở đỉnh thân, cành, đường kính 3 - 6cm, ngoài cónhiều lá bắc dạng vảy, cứng, khi khô không héo và giữ được màu sắc (vàng,hồng, tím, trắng, đỏ, ) bền Hoa bên trong hoàn toàn hình ống màu vàng nhạthay hơi hồng Hoa nở tùng bông ở đầu cành và đầu các nhánh phụ phía dưới.Màu chính của hoa là màu vàng tươi Nhưng ngày nay hoa cúc bất tử đượcngười ta tạo cho nhiều màu sắc: cam đỏ, cam đậm, cam tươi, hồng, trắng Hoa có nhiều lóp cánh, vẻ đẹp sắc sảo Đầu cánh hoa nhọn, cong lên, thườngsậm màu Phần cánh sát nhụy đối màu nhạt hơn, bao quanh khoanh nhụyvàng

khá lớn, thu hút ong bướm Khi hoa mãn khai, những cánh hoa xòe nở dang

bóng Đặc biệt hoa không tàn phai Phơi khô, hoa vẫn giữ được nguyên hình

/Tianyon/Index.aspx/ArticlelD=3056978&ChannellD=414)

2.1.2.2 Đặc điểm nông học của cây hoa cúc

Hoa cúc có nguồn gốc ôn đới nên đa số ưa khí hậu mát mẻ Ớ Việt Namcúc được trồng chủ yếu vào mùa thu, nhiệt độ thích hợp dao động từ 15 -20°c, bên cạnh đó có một số giống chịu nhiệt 30 - 35°c Cúc bất tử được xếpvào loại cây ngắn ngày, ánh sáng có ảnh hưởng rất lớn đến sự phân hóa mầmhoa và sự nở hoa Ngày dài có ảnh hưởng đến sự ra hoa của cúc Nắm đượcđặc điểm trên khi trồng hoa cúc có thể che lưới để giảm bớt cường độ nóngcho cúc sinh trưởng tốt

Cúc là cây trồng cạn, không chịu được úng nhưng đồng thời có sinhkhối lớn, bộ lá to, do vậy cũng chịu hạn kém Độ ẩm đất từ 60 - 70%, độ ẩmkhông khí 55 - 65% thuận lợi cho cúc sinh trưởng Ngoài ra đất và dinh dưỡngcũng là những yếu tố quan trọng cho sự sinh trưởng của cúc Đất cung cấpnước, dinh dường, không khí cho cây, đất trồng phải cao ráo, thoáng, khôngngập úng Ngoài ra, các loại phân như đạm, lân, kali cũng cần cho sự sinhtrưởng, phát triển, hình thành nụ và hoa Bên cạnh đó các phân vi lượng vàcanxi không thể thiếu được cho bộ rễ, cũng như quá trình phát triến của cây(Nguyễn Quang Thạch, 2002)

2.1.2.3 Giá trị sử dụng và giá trị kinh tế của cây hoa cúc

Hoa cúc có giá trị trang trí, trồng làm cảnh, theo những nền văn hóakhác nhau cũng có những cách sử dụng rất khác nhau, điều đó khiến cho hoacúc ngày càng được ưa chuộng hơn trong cuộc sống, ớ một số nước châu Ầu(Pháp, Ba Lan, Croatia ) hoa cúc trắng được sử dụng trong những đám tang,nhưng ở một số nước khác nó đại diện cho sự trung thực Ớ Chicago (Mỹ)năm 1961, hoa cúc chính thức được coi là hoa của thành phố Ở Trung Quốc

có một số loài hoa cúc được sử dụng như là một loại trà, thậm chí cúc được sử

dụng làm thuốc trừ sâu thân thiện với môi truờng Ớ Mỹ thuờng được coi là

sự tích cực người Nhật Bản thường coi cúc là một người bạn tâm tình và cómột “lễ hội của hạnh phúc” là để kỷ niệm hoa Ớ Việt Nam hoa cúc có mặttrong các vườn hoa, công viên, trong phòng khách, bàn làm việc, trong lễ thăm

http://en.wikipedia.org/wiki/Chrysannthemum)

Không chỉ làm cảnh, theo Lê Kim Biên (2007) thì họ cúc có 374 loàitrong đó có tới 181 loài đã biết giá trị sử dụng chiếm gần 50% số loài:

- Làm thuốc: cây hoang dại 85%, 16 loài trồng

- Làm cảnh: 30 loài (toàn bộ là nhập nội có nguồn gốc nước ngoài)

- Rau ăn: 31 loài tự nhiên, 4 loài trồng

- Thuốc trù’ sâu: 3 loài (không gây độc)

- Phân xanh: 1 loài, cúc quỳ ở Mỹ được sử dụng phủ đất trống bạc mầu

- Chất béo và tinh dầu: 12 loài, đặc biệt phải kể đến cây thanh hao

Cây thanh hao hay còn gọi là cây thanh hao hoa vàng có tên khoa học là

Artemisia annua L có tác dụng chữa sốt rét , có chứa chất Artemisinin một

loại tinh dầu quý mà không tìm thấy ở nhũng cây cùng loại trong họ cúc

Riêng với chi Chrysanthemum có cúc Đại đóa: với nhiều loài, hoa có

màu sắc khác nhau: vàng, trắng, đỏ tía, tím Bông lớn, dáng đẹp, hoa nở nhiềuvào dịp tết, nhưng gần đây một số loài trồng gần như quanh năm, phục vụ nhucầu trang trí vào những ngày lễ

Một số loài khác của chi Chrysanthemum như cúc vàng hay kim cúc (C indicum L.) có bông nhở hơn, dùng đế pha chè, ngâm rượu, cũng trồng làm cảnh; cúc trắng hay bạch cúc (C morfolium ramat) còn dùng đế pha chè,

ngâm rượu, hoặc làm thuốc chữa nhức đầu, đau mắt; rau cải cúc (C

coronarium L.) thường trồng làm rau ăn (Hoàng Thị Sản, 2006).

Ngoài việc phục vụ cho những nhu cầu trên, hoa cúc đồng thời cũng lànguồn lợi kinh tế quan trọng Kim ngạch xuất khấu hoa cúc nói chung quý 3năm 2008 của Việt Nam đạt tới hơn 1,4 triệu USD (http://www.rauquavietnam.vn).

Trong những tháng đầu năm 2009, kim ngạch xuất khẩu hoa các loạisang thị trường Nhật Bản đạt khá cao Theo số liệu thống kê của Tổng cục Hảiquan, kim ngạch xuất khẩu hoa tươi, hoa khô và các loại lá trong tháng 3/2009đạt hơn 1 triệu USD, tăng 36% so với tháng trước và tăng tới 54,1% so vớicùng kỳ năm 2008 Tính chung 3 tháng đầu năm 2009, kim ngạch xuất khẩuhoa các loại đạt hơn 2,3 triệu USD, tăng 35% so với cùng kỳ 2008 Trong đó,kim ngạch xuất khẩu hoa Cúc trong tháng 3/2009 đạt cao nhất với 672,7 nghìnUSD; tiếp đến là hoa cẩm chướng với kim ngạch đạt 140,8 nghìn USD; hoaHồng đạt 74,6 nghìn USD và Lan Hồ Điệp là 29,7 nghìn USD (http://www.rauhoaquavietnam.vn)

Xuất khẩu hoa các loại tiếp tục tăng cao trong 10 tháng năm 2010 vớikim ngạch đạt 11,5 triệu USD, tăng 37,9% Trong đó, kim ngạch xuất khấuhoa cúc các loại đạt cao nhất với 7 triệu USD, tăng 23,4% so với cùng kỳ 2009(http://www.rauhoaquavietnam.vn)

Công ty cổ phần Công nghệ sinh học Rừng hoa Đà Lạt (Công ty Rừnghoa Đà Lạt), đang xúc tiến kế hoạch xuất khẩu hoa cúc cắt cành sang NhậtBản trong năm 2010 Đây là lượng hoa của Liên minh sản xuất hoa cúc - gồmCông ty Rừng hoa Đà Lạt và 41 hộ trồng hoa cúc ở địa phương - họp tác sảnxuất trong khuôn khố dự án cạnh tranh nông nghiệp do Ngân hàng Thế giới tàitrợ với tống vốn trên 5,4 tỉ đồng trong thời gian 18 tháng Hiện liên minh này

có khoảng lOha chuyên sản xuất hoa cúc ở Đà Lạt và dự kiến bước đầu xuấtkhẩu khoảng 40.000 cành hoa cúc/tuần (http://www.vinanet.com.vn/tin-thi-truong-hang-hoa-viet-am)

Đáng chú ý, nhu cầu tiêu dùng các sản phẩm hoa khô trang trí tại thịtrường Nhật Bản đang tăng lên rất mạnh, đạt 551,6 nghìn USD, tăng 49,4 lần.Giá trung bình xuất khẩu hoa khô trang trí cũng tăng cao so với cùng kỳ, hiện

ở mức 0,56 USD/cành, tăng 40,8% Hiện nay, người tiêu dùng Nhật Bản đang

có xu hướng thích chơi hoa khô vì vẻ đẹp và hiệu quả sử dụng rất cao Đây là

cơ hội cho các doanh nghiệp xuất khấu hoa trong nước đáp ứng nhu cầu củathị trường khó tính này Hiện mỗi bông hoa hồng khô xuất khẩu sang Nhật cógiá khoảng 1 USD, gấp 10-12 lần so với xuất hoa tươi Mỗi lẵng, giỏ hoa hoànchỉnh có giá từ 80 đến 600 nghìn đồng, thậm chí từ 1-2 triệu đồng nếu thựchiện theo đơn đặt hàng (www.rauhoaquavietnam.vn)

Thực tế cho thấy việc sản xuất kinh doanh hoa cúc cho phép ngườitrồng hoa thu được nhiều lợi nhuận trên mỗi đồng vốn đầu tư số liệu điều tra

về tình hình phát triến hoa của Hà Nội nhũng năm gần đây cho thấy tỷ lệ diệntích trồng hoa cúc các loại ngày càng tăng lên không ngừng qua các nămchiếm khoảng 42,8%, trong khi hoa hồng 29,8%, hoa đào 12,5% và các hoakhác 15,3% Trên một sào đất trồng cây hoa cúc với mật độ trung bình 40 - 45cây/m2 có thể thu thập từ 3,0 - 4,0 triệu đồng, kế cả chi phí chăm sóc cho đất,chăm sóc, vật tư ban đầu, mất 1,5 - 2,0 triệu đồng tiền vốn Trong khi đó vớicây lúa thu nhập trên một sào đạt 300 - 400 nghìn đồng Giá bán hoa cúc daođộng từ 500 - 1.500 đồng/bông Giá bán ở một số nước như Australia 15.000 -

21.0 đồng/bông, Hà Lan 8.000 12.000 đồng/bông, Nhật Bản 7.000

-10.0 đồng/bông Vì vậy, nếu xuất khẩu được thì hiệu quả trồng hoa cúc có

cơ hội phát triển hơn nữa (Nguyễn Quang Thạch, 2002)

Hiện nay cả trên thế giới và Việt Nam đều chưa có tài liệu nào nói vềgiá trị sử dụng cũng như giá trị kinh tế của cây hoa cúc bất tử Hoa cúc bất tử

có những đặc điếm rất thích hợp với mục đích sử dụng hoa khô Như trên đãtrình bày, hiện nay hoa khô rất được ưa chuộng ở các thị trường lớn như NhậtBản, vì vậy nếu nước ta có những chính sách đầu tư , phát triển hợp lý loài hoanày và xuất khấu được sang các thị trường nước ngoài thì hiệu quả của chúng

là rất lớn Tuy nhiên ở Việt Nam, loài hoa này mói chỉ được trồng phổ biến ở

Đà Lạt với mục đích phục vụ khách thăm quan và du lịch, song với tình hìnhsản xuất và phát triển hoa cúc bất tử như hiện nay loài hoa này có tiềm năngphát triển mạnh trên thị trường trong và ngoài nước

2.1.4 Tình hình sản xuất và phát triển hoa cúc trên thế giới và Việt NamVới sự đa dạng về chủng loại, hình thái, mầu sắc, hương thơm lâu tàn,

dễ dàng bảo quản, vận chuyển tiêu thụ hoa cúc là một mặt hàng đặc biệt hấpdẫn các nhà sản xuất kinh doanh hoa Đồng thời việc nghiên cún cũng rấtđược quan tâm nhằm tạo được nhiều giống mới phục vụ cho nhu cầu của conngười cũng như nghiên cứu phục vụ cho mục đích thương mại và y học

2.1.4.1 Tình hình sản xuất và phát triển hoa cúc trên thế giới

Tuy cây hoa cúc có nguồn gốc từ lâu đời nhưng đến năm 1688 JacobLayn người Hà Lan mới trồng, phát triến mang tính thương mại trên đất nướccủa ông và đến tận thế kỷ XX nó mới có ý nghĩa thương mại trên thế giới.Những năm 1961 - 1970 cúc được trồng rất nhiều và là cây hoa quan trọngnhất đối với Trung Quốc, Nhật Bản và là cây quan trọng đứng thứ hai sau hoahồng ở Hà Lan Hàng năm kim ngạch giao lưu buôn bán về hoa cúc trên thếgiới ước đạt tới 1,5 tỉ USD (Nguyễn Quang Thạch, 2002)

Một số nước nhập và xuất khấu hoa cúc trên thế giới như Trung Quốc,Nhật Bản, Hà Lan, Pháp, Đức, Nga, Mỹ, Xingapore, Isaren Trong đó dẫnđầu là Hà Lan phục vụ cho thị trường tiêu thụ rộng lớn gồm 80 nước trên thếgiới với diện tích trồng cúc chiếm tới 30% tổng diện tích trồng hoa tươi Bốnnước sản xuất chính là Hà Lan 80 triệu cành cúc mồi năm, Colombia 600 triệucành cúc mỗi năm, tiếp theo là Ý 500 triệu cành, và Mỹ 300 triệu cành(Nguyễn Quang Thạch, 2002)

Năm 1982, Hà Lan đã sản xuất 3.119.000 cây cúc từ nuôi cấy trong ốngnghiệm đến năm 1986 con số này đã tăng tới 73.650.000 cây Công nhệ nhângiống tiên tiến này đã trở thành nền tảng cho ngành sản xuất hoa và cây cảnh

của Hà Lan cũng như các nước sản xuất hoa trên thế giới Bằng phương phápnày, người ta đã sản xuất được một lượng lớn cây giống khỏe, sạch bệnh vàhoàn toàn đồng nhất về mặt di truyền.

Ở châu Á, Nhật Bản đang là nước dẫn đầu về sản xuất hoa cúc, mồinăm Nhật Bản sản xuất được khoảng 200 triệu cành phục vụ cho tiêu dùng nộiđịa và xuất khẩu (Yahe.H and Y.Tsukamoto (1985) Bên cạnh đó ước tínhnăm 2007, sản lượng hoa cúc ở Trung Quốc có thế lên đến 35 triệu bông Diệntích trồng cúc phát triến ở hơn 1 OOOmu (đơn vị diện tích ở Trung Quốc, lmu

= 1/15 ha) Ngoài ra phải kế đến Thái Lan, cúc trồng quanh năm với sản lượngcành cắt/năm là 50.841.500 cành

2.1.4.2 Tình hình sản xuất và phát triến hoa cúc ở Việt Nam

ơ nước ta hiện nay hoa cúc có mặt ở khắp mọi nơi tù’ vùng núi cao đếnđồng bằng, từ nông thôn đến thành thị Xét về chủng loại, trước những năm

1997 diện tích trồng hoa hồng nhiều nhất (31%) nhưng tù’ năm 1998 trở lạiđây với trên 15.000ha trồng hoa cúc trên cả nước, diện tích trồng hoa cúc đãvượt lên (chiếm 42% trong đó hồng chỉ còn 29,4%) Hiện nay hoa cúc là loạihoa có kim ngạch xuất khấu lớn nhất, chiếm gần 50% tống kim ngạch xuấtkhẩu hoa cây cảnh của cả nước (http://rauquavietnam.vn)

Những vùng sản xuất chính có the kế đến: Đà Lạt, Hà Nội, Hải Phòng,Lào Cai, Thành phố Hồ Chí Minh, trong đó Đà Lạt là nơi lý tưởng cho việcsinh trưởng và phát triển hầu hết các loại hoa cúc, diện tích trồng cúc nóichung trên 5.000ha chiếm 25 - 30% diện tích trồng hoa vùng này Hoa cúccủa Đà Lạt không chỉ tiêu thụ trong nước mà còn được xuất khấu sang TrungQuốc Tháng 6 năm 2008, Hiệp hội hoa Đà Lạt đã cử một đoàn thanh niên củaHiệp hội đi thăm quan việc trồng và xuất khẩu hoa cúc ở cao nguyên Cameron

- Malaysia Đoàn thăm quan nhận thấy rằng với những điều kiện tự nhiên như

độ cao, khí hậu và đầu tư cơ sở kỹ thuật của bạn tương lai như Đà Lạt, họ đãsản xuất hoa cúc có chất lượng cao đế xuất khấu Với diện tích canh tác 40ha

trong năm 2006, họ xuất khẩu đuợc 300 triệu cành hoa cúc các loại, trong đó

100 triệu cành xuất khâu sang thị trường khó tính là Nhật Bản (http://www dalat.gov vn/rauhoadI/DesktopDefault.aspx?tabid=75&Mid=763&ItemID=245)

Bên cạnh đó, với địa hình đồi núi cao, chia cắt mạnh đã tạo nên nhữngtiểu vùng khí hậu nhiệt đới, á nhiệt đới và ôn đới, hoa là cây trồng đang trởthành ưu thế trong sản xuất nông nghiệp tại tỉnh Lào Cai, đặc biệt là nhữngloại hoa ôn đới có giá trị kinh tế cao như hoa cúc Lào Cai có 97,5ha hoa cácloại, đạt giá trị 16.033 triệu đồng, riêng hoa cúc các loại chiếm 5,1 ha diện tíchtrồng và sản lượng đạt 1,53 triệu bông trồng tập trung tại thị xã Lào Cai vàhuyện Bảo Thắng (http://.rauquavietnam.vn)

Ngoài ra phải kể đến vùng Trung du và miền núi phía Bắc, trong tổngdiện tích gần 136ha trồng hoa, diện tích trồng hoa cúc lớn thứ hai với 14,5havới sản lượng 5 triệu cành/năm (http://rauquavietnam.vn)

Theo chương trình phát triển sản xuất hoa của Bộ nông nghiệp và Pháttriển Nông thôn, đến năm 2010, Việt Nam sẽ xuất khẩu 1 tỷ cành hoa các loạitrong đó hoa hồng, cúc và phong lan chiếm 85% Theo chương trình này diệntích trồng hoa của cả nước sẽ đạt 8.000ha cho sản lượng 4,5 triệu cành Doanhthu từ xuất khấu hoa đạt 60 triệu USD Trong đó ngoài Đà Lạt, Lào Cai,

Thành phố Hồ Chí Minh, Thanh Hóa, Hải Phòng, Thái Bình Hà Nội sẽ làmột trong những vùng tập trung trồng hoa chính với xã Tây Tựu dự kiến mởrộng diện tích lên 500ha trở thành làng hoa thay thế cho những vùng trồng hoatruyền thống đang bị đô thị hóa như Ngọc Hà, Nhật Tân(http://vietbao.vn/Kinh-te/Viet-Nam-se-xuat-khau-l-yt-canhhoa)

Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ là vùng trồng hoa mà còn là thịtrường tiêu thụ hoa lớn của Việt Nam, nhu cầu hoa cắt trong ngày từ 25.000 -

30.0 cành Hiện nay thành phố vẫn phải nhập những loại hoa cắt, trong đó

có cúc chùm từ Hà Lan, Đài Loan, Singapore đặc biệt là các loại cúc đơn từ

Hà Nội vào với giá tù' 400 - 600 đồng/cành (Nguyễn Quang Thạch, 2002)

Đe đáp ứng được nhu cầu tiêu thụ hoa trong nước cũng như trên thế giớiđòi hỏi các nhà sản xuất hoa của Việt Nam phải có kế hoạch đầu tư và pháttriển một cách thích hợp, đặc biệt là trong công tác chọn tạo giống và nhângiống công nghệ đóng gói bảo quản đế nâng cao năng xuất chất lượng hoa.Hiện nay cả trên thế giới và Việt Nam đều chưa có tài liệu nào nói về tình hìnhsản xuất và phát triển hoa cúc bất tủ' do loài hoa này hiện nay vẫn chỉ dùng ởmức độ sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, chưa được đầu tư thích hợp và mới chỉđược trồng chủ yếu ở Đà Lạt Đây cũng là vấn đề khó khăn mà chúng tôi gặp

phải khi nghiên cứu đề tài này

2.2 KỸ THUẬT TRỒNG CÂY HOA cúc

2.2.1 Khái quát về một sổ yêu cầu ngoại cảnh của cây hoa cúc

Theo Nguyễn Xuân Linh và cs (2005) về cơ bản cây hoa cúc có một số

về yêu cầu ngoại cảnh như sau:

2.2.1.1 Nhiệt độ

Cây hoa cúc có nguồn gốc ôn đới, nên ưa khí hậu mát mẻ, nhiệt dộ thíchhọp cho cây sinh trưởng và phát triển là từ 15 - 20°c, cúc có thể chịu đượcnhiệt độ từ 10 - 35°c, nhưng nhiệt độ trên 35°c và dưới 10°c sẽ làm cho cúcsinh trưởng phát triến kém ơ thời kì cây con cúc yêu cầu nhiệt độ cao hơn.Đặc biệt trong thời kì ra hoa, đảm bảo cho cúc nhiệt độ cần thiết thì hoa sẽ to

và đẹp Ban ngày cây cần nhiệt độ cao đế quang hợp, còn ban đêm nếu nhiệt

độ cao sẽ thúc đấy quá trình hô hấp làm tiêu hao chất dự trữ trong cây

quang hợp tạo nên chất hữu cơ cần thiết cho hoạt động sống của cây Nhưngánh sáng quá mạnh cũng làm cho cúc chậm lớn Ngoài ra đối với cúc thời gianchiếu sáng rất quan trọng, hầu hết các giống cúc vào thời kỳ sinh trưởng dinhdưỡng cần ánh sáng ngày dài trên 14 giờ còn trong thời gian trỗ hoa cây chỉcần ánh sáng ngày ngắn từ 10 - 11 giò' và nhiệt độ không khí thấp trên dưới20°c Thời gian chiếu sáng dài, cây cúc sinh trưởng mạnh, cây cao, hoa to vàđẹp, bởi vậy nên cúc rất thích hợp với thời tiết thu đông và đông xuân.

2.2.1.3 Ẩm độ

Độ ẩm đất từ 60 - 70% và độ ẩm không khí 55 - 65% là rất thuận lợicho cúc sinh trưởng Neu độ ẩm không khí trên 80% cây sinh trưởng mạnhnhưng lá dễ bị mắc một số bệnh nấm Đặc biệt vào thời kỳ thu hoạch hoa cúccần thời tiết trong xanh và khô ráo, nếu độ ẩm không khí quá cao sẽ làm chohoa bị thối do nước đọng lại trong các tuyến mật của hoa, hoặc cây chứa nhiềunước dễ bị đô non, việc thu hoạch thường gặp khó khăn và hoa lá thường bịdập nát

2.2.1.4 Dinh dường

Đối với cây hoa nói chung và hoa cúc nói riêng phân bón phải đảm bảođầy đủ và cân đổi Neu thiếu phân cây sẽ còi cọc và hoa nhỏ, dễ bị sâu bệnhphá hoại Nhưng nếu phân bón thừa thân cây sẽ vống cao, dễ bị đố, khả năngchống chịu kém Các loại phân mà cây hoa cúc cần bao gồm phân vô cơ nhưđạm, lân, kali, phân hữu cơ như phân bắc, phân chuồng, phân vi sinh và cácloại phân vi lượng như Cu, Fe, Zn, Mn

- Phân vô cơ: Đạm (N): Đạm là thành phần cơ bản của chất nguyên sinh trong

tế bào, quyết định sự sinh trưởng của cây, tham gia cấu tạo chất diệp lục của

lá, là thành phần chính cho sự quang hợp Vai trò của đạm đặc biệt quan trọngnhất là trong thời kì sinh trưởng và phát triển, liên quan đến mầu sắc và kíchthước của hoa Thiếu đạm cây cằn cỗi, lá úa vàng, hoa nhỏ và xấu, nhưng nếubón nhiều đạm cho cúc, cành nhánh sẽ phát triển nhiều, thân béo mập có thế

không ra hoa Lượng N nguyên chất sử dụng cho 1 ha đất trồng cúc bất tử tử

140 - 160 kg/ha

- Lân (P): Lân rất cần thiết đế hình thành chất nucleoproteit của nhân tế bào,toàn bộ co thể hoa quả đều cần lân Cây đủ lân bộ rễ phát triển mạnh, cây conkhỏe, tỷ lệ sống cao, thân cứng, hoa bền màu sắc đẹp, chóng ra hoa, giúp chocây hút đạm nhiều hơn và tăng khả năng chống rét cho cây Lượng p nguyênchất cần bón cho 1 ha tù’ 120 - 140 kg/ha Trong đó 3/4 dùng đế bón lót còn1/4 dùng đế bón thúc hoặc có thế dùng bón lót toàn bộ

- Kali (K): Kali giúp cho sự tống họp và vận chuyến các chất đường bột trongcây, giúp cho cây chịu hạn, chịu rét và chống chịu sâu bệnh Cùng với lân, Kđảm bảo quá trình quang họp của cây có hiệu quả Thiếu kali màu sắc của hoa

sẽ không tươi thắm, mau tàn Cây cúc cần kali vào thời kì kết nụ và ra hoa.Lượng K nguyên chất cho lha trồng cúc là từ 100 - 120 kg, 2/3 lượng phânnày dùng đế bón lót còn 1/3 dùng đế bón thúc Tóm lại, việc sử dụng phân lân

vô cơ cây hấp thụ dễ dàng cho hiệu quả cao và nhanh, nhưng nếu bón khônghợp lí sẽ ảnh hưởng xấu đến cấu tượng của đất, làm cho đất chua và chaicứng

bởi vậy cần phải sử dụng phối hợp cả phân hữu cơ

- Phân hữu cơ: Bao gồm các loại phân xanh, phân bắc, phân rác, khô dầu, đậutương ngâm ủ, xác bã của các loại động thực vật Loại phân này vừa cung cấpchất dinh dường cho cây, vừa cung cấp các chất mùn cải tạo lý tính của đất.Phân bắc, nước giải có hiệu quả nhanh vì đạm ở dạng dễ tiêu nhưng cần chú ýbón phân bắc trong nhiều năm sẽ làm cho đất chua và cứng nên phải kết họpvới bón phân chuồng và hầu hết các loại phân này đều phải được ủ hoai đếloại bỏ các mầm mong gây bệnh và làm giảm nồng độ muối trong đất Sửdụng phân hữu cơ có nhược điếm cây hút chậm nên chủ yếu dùng đế bón lót

- Phân vi lượng: tuy cây cần rất ít nhưng không thể thiếu và cũng không thểthay thế được Đối với loại phân này không nên bón thắng vào đất vì ít có lợi

mà thường bón qua lá vào thời kì cây con với nồng độ thấp tù' 0,01 - 0,02%

Hiện nay loại phân này được dùng đế tưới phun qua lá rất dễ sử dụng nhưAntormik, Komix, PBL, Thiên nông

2.2.2 Khái quát về các kỹ thuật gieo trồng cây hoa cúc

2.2.2.1 Thời vụ trồng

Tùy theo đặc điểm của giống có khả năng chịu rét hay không và phảnứng của giống đối với thời gian chiếu sáng mà xắp xếp các thời vụ, ngoài racòn phải căn cứ vào điều kiện thời tiết của tùng năm mà điều chỉnh cho hợp

lý

2.2.2.2 Làm đất

Do cúc có bộ rễ chùm ăn ngang, phát triển mạnh vầ nhiều các rễ phụnên đất thích hợp nhất cho cúc là đất thịt nhẹ, tơi xốp, hay đất sét pha nhiềumùn, có tầng canh tác dày, tương đối bằng phang, hơi dốc về một phía, có hệthống tưới tiêu tốt và độ pH từ 6 - 6,5 Đất kiềm và đất chua thường khôngthích hợp với cúc, không nên trồng cúc ở nơi trũng thấp, quá ấm, thoát nướcchậm và nước ứ đọng sẽ làm cho đất thiếu oxi làm ảnh hưởng đến sự hô hấpcủa bộ rễ và trong điều kiện thiếu không khí các vi sinh vật trong đất hoạtđộng yếu Việc phân giải các chất hữu cơ chậm làm cho việc hút dinh dưỡngcủa cây bị cản trở, cúc sẽ bị thối rễ, lá úa vàng, ảnh hưởng rất lớn đến sự sinhtrưởng và phát triển của cây

Đất trồng cúc cần phải được cày sâu, bừa kỹ rồi phơi ải đế tăng cường

sự hoạt động của vi sinh vật háo khí, tăng cường sự lưu thông khí trong đất,làm đất giữ nước, giữ phân tốt Ngoài ra cày sâu là yêu cầu quan trọng khimuốn tăng số cây trên một đơn vị diện tích Vì mật độ trên một đơn vị diệntích càng lớn thì thế tích do bộ rễ chiếm được trong đất sẽ càng nhở đi cho nêncày sâu, phơi ải kết hợp với bón phân sẽ tạo điều kiện cho bộ rễ ăn sâu xuốngđất được dễ dàng, nhưng không nên làm đất quá nhỏ, quá vụn sẽ phá vỡ cấutượng của đất làm cho đất dễ bị đóng bánh khi mưa hoặc tưới đẫm làm ảnhhưởng đến bộ rễ Trước khi trồng phải cày đảo lại rồi mới lên luống cao 20 -