ĐÁNH GIÁ RỦI RO VÀ ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP THÍCH ỨNG VỚI THIÊN TAI TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Ở HAI XÃ PHÚ LƯƠNG VÀ VINH HÀ, HUYỆN PHÚ VANG, TỈNH THỪA THIÊN HUẾ

Thừa Thiên Huế được xem là một trong những địa phương rất dễ bị tổn thương(DBTT) do thiên tai trong bối cảnh của biến đổi khí hậu (BĐKH) hiện nay, nhất là bão, lũ lụt, hạn hán…

ĐÁNH GIÁ RỦI RO VÀ ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP THÍCH ỨNG VỚI THIÊN TAI TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Ở HAI XÃ

PHÚ LƯƠNG VÀ VINH HÀ, HUYỆN PHÚ VANG,

TỈNH THỪA THIÊN HUẾ

Võ Trọng Quang Phân viện Bảo hộ lao động và bảo vệ môi trường miền Trung – Tây Nguyên

TÓM TẮT

Thừa Thiên Huế được xem là một trong những địa phương rất dễ bị tổn thương(DBTT) do thiên tai trong bối cảnh của biến đổi khí hậu (BĐKH) hiện nay, nhất là bão, lũ lụt, hạn hán…Trong đó, 2 xã Phú Lương và Vinh

Hà thuộc huyện Phú Vang là những địa bàn DBTT nhất do thiên tai, vì đây

là những nơi thấp trũng và nằm trên đường thoát lũ của các con sông đầu nguồn, sự dân lên của nước đầm Cầu Hai, sự nhiễm mặn hằng năm…Điều

đó đã gây ra những thiệt hại lớn đến đời sống kinh tế - xã hội, đến tài nguyên thiên nhiên và gây tổn thất đến tính mạng và tài sản của người dân.

1 Đặt vấn đề

Phú Vang là huyện đồng bằng ven biển và đầm phá của tỉnh Thừa Thiên Huế (TTH) Có bờ biển dài trên 35 km, có cửa biển Thuận An và nhiều đầm phá như đầm Sam, đầm Chuồn, đầm Thanh Lam, đầm Hà Trung, đầm Thủy

Tú nằm trong hệ thống đầm phá Tam Giang - Cầu Hai với diện tích trên 6.800

ha mặt nước, là tiềm năng lớn để phát triển đánh bắt và nuôi trồng thủy sản (NTTS) Đây là ngành kinh tế mũi nhọn, là thế mạnh, lợi thế so sánh để phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện Toàn huyện Phú Vang có 19 xã và 1 thị trấn, trong đó có 13 xã, thị trấn ven biển, đầm phá và 7 xã trọng điểm nông nghiệp Địa hình của huyện khá phức tạp, đất rộng, người đông, với 177.200 dân, trong đó có 83.710 lao động, mật độ dân số bình quân 632 người/km2

Xã Phú Lương có tổng diện tích đất tự nhiên 1.811 ha, dân số trung bình năm 2009 của xã là 6.104 người, sinh sống ở 10 thôn Hoạt động kinh

tế chủ yếu của người dân địa phương ở đây là trồng lúa

Xã Vinh Hà được gọi là một xã “bán đảo” của vùng phía nam phá Tam Giang – Cầu Hai, có tổng diện tích tự nhiên 6.307 ha, dân số trung bình năm

2009 là 8.817 người, sinh sống ở 6 thôn Kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp; nhóm “dân thủy diện - định cư” là bộ phận ngư dân làm nghề khai thác, NTTS, sinh sống chủ yếu ở thôn Hà Giang, thôn 1, một phần của thôn 5 Các xã này trở nên DBTT hơn bao giờ hết trong bối cảnh BĐKH và những tác động bất lợi đã được dự báo

2 Khí hậu và thời tiết vùng nghiên cứu

Ở Việt Nam trong khoảng 50 năm qua, nhiệt độ trung bình năm tăng khoảng 0,70 C, mực nước biển đã dâng khoảng 20cm Hiện tượng El Niño và

La Niña ngày càng tác động mạnh mẽ tới Việt Nam BĐKH thực sự đã làm cho các thiên tai đặc biệt là lụt bão, hạn hán ngày càng khốc liệt Theo tính toán nhiệt độ trung bình ở Việt Nam có thể tăng lên 30 C và mực nước biển có thể dâng tới 1m vào năm 2100 Thừa Thiên Huế nói chung và huyện Phú Vang nói riêng đều nằm trong vùng DBTT do thiên tai trong bối cảnh của BĐKH nhất là bão, lũ, hạn hán, nước dâng…

Phú Vang nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng, ẩm của vùng ven biển, có hai mùa mưa, nắng rõ rệt Mùa mưa từ tháng VIII năm trước đến tháng I năm sau, lượng mưa hàng năm khá lớn, trung bình khoảng 3.000 mm Mưa phân bố không đều trong năm, tập trung chủ yếu vào các tháng IX, X,

XI và XII chiếm 75 - 80% lượng mưa cả năm, gây úng lụt ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, đánh bắt và NTTS, cũng như đời sống của nhân dân Mùa nắng gió Tây - Nam khô nóng oi bức, bắt đầu từ tháng III đến tháng VIII, lượng bốc hơi cao nhất là từ tháng II đến tháng IV (lúc nước thủy triều thấp) làm độ mặn trong các ao hồ NTTS tăng, gây trở ngại cho ngành NTTS Thủy triều có hai chế độ, từ bán nhật triều đều đến bán nhật triều không đều, biên

độ thủy triều dưới 0,5 - 2m Tại Thuận An, độ cao thủy triều trung bình khoảng 0,4 0,5m Vùng Bắc Thuận An có độ cao thủy triều trung bình 0,6 -1,2m Độ cao triều trong đầm phá thường nhỏ hơn ở vùng biển Nhìn chung chế độ thủy triều vùng ven biển, đầm phá của Phú Vang thuận lợi cho nghề NTTS Đây cũng là những điều kiện bất lợi khi thiên tai xãy ra hằng năm dưới

sự tác động của BĐKH toàn cầu hiện nay

3 Hiểm họa tự nhiên ở hai xã Phú Lương và Vinh Hà, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế.

Thông qua các cuộc thảo luận nhóm về thông tin lịch sử thảm họa, chúng tôi xác định được các loại hiểm họa, khả năng về tần suất và thời gian xuất hiện ở hai xã Phú Lương và Vinh Hà như sau:

Bảng 1: Hiểm họa tự nhiên ở xã Phú Lương

Hiểm họa Tần suất

hàng năm

Thời gian xảy ra (tháng)

Lũ lụt 3 – 4 lần X - XII

Lũ tiểu mãn 0 – 1 V - VI Bão 1 – 3 lần IX - XI

Bảng 2: Hiểm họa tự nhiên ở xã Vinh Hà

Hiểm họa hằng nămTần suất Thời gian xảy ra(tháng)

Lũ tiểu mãn 0 - 1 lần V – VI

Nhiễm mặn 2 - 3 lần III – V Triều cường 2 – 3 lần VI – XI

Qua bảng trên ta thấy rằng, các loại hiểm họa ở địa bàn nghiên cứu là hiểm họa tự nhiên, trong đó số loại hiểm họa tự nhiên ở Vinh Hà nhiều hơn Phú Lương 2 hiểm họa: nhiễm mặn và triều cường do xã này có vị trí địa lý ven phá Tam Giang – Cầu Hai

3.1 Lũ lụt

Lũ là hiện tượng nước sông dâng cao trong một khoảng thời gian nhất định, sau đó giảm dần

Theo Dương Văn Khánh (2001) [12], lũ lụt ở TTH được phân thành 4 loại như sau: Lũ chính vụ thường xảy ra vào các tháng X - XII, ngoài lũ chính

vụ còn xuất hiện lũ tiểu mãn trong tháng V VI và lũ sớm trong tháng VIII

-IX và lũ muộn trong tháng I - II

V VI VII VIII IX X XI XII I II

Hình 1: Các loại lũ lụt ở Thừa Thiên Huế (Nguồn: [12])

Theo Nguyễn Việt (2001) [34], từ 1977 - 2006 trên sông Hương trung bình có 3,5 trận lũ báo động II, năm nhiều nhất 7 trận, năm ít nhất 1 trận, trong đó có 36 % lũ lớn và đặt biệt lớn nhất là những năm có hiện tượng La Niña

Theo người dân ở xã Phú Lương và xã Vinh Hà thì các trận lũ lụt chính

vụ thường tập trung xảy ra chủ yếu và khắc nghiệt nhất là vào tháng X, XI Tần suất và cường độ các trận lũ lụt trong 10 năm trở lại đây có chiều hướng gia tăng phù hợp với lượng mưa tăng ở Huế từ 10 – 24 % vào mùa mưa lũ

Lũ tiểu mãn

Lũ sớm Lũ chính

vụ

Lũ muộn

(tháng X, XI) và kịch bản phát thải trung bình (B2) cho tỉnh TTH nói riêng và Việt Nam nói chung [5]

3.2 Bão

Bão là một nhiễu động sâu sắc nhất trong cơ chế gió mùa mùa hè Đó là một vùng khí áp thấp gần tròn, có sức gió từ cấp 8 (17,2m/s) trở lên, còn những vùng gió xoáy có sức gió mạnh cấp 6, cấp 7 được gọi là áp thấp nhiệt đới, sức gió của bão có thể lên tới trên 35m/s

Theo Nguyễn Việt [34], từ 1952 đến 2005 (54 năm) đã có 32 cơn bão đã ảnh hưởng đến TTH, trong đó có 5 cơn bão mạnh và rất mạnh, chiếm tỷ lệ 9,4% Mùa bão ở TTH bắt đầu vào tháng V và kết thúc vào tháng XI mỗi năm, trong đó tháng IX chiếm tần suất cao nhất 31%, sau đó đến tháng X chiếm 19%, còn lại các tháng khác chiếm từ 9,4 – 12,5% Trung bình hằng năm ở tỉnh TTH có khoảng 0,6 cơn bão nhiều nhất là 3 cơn (1971) và ít nhất

là không có cơn nào

Theo người dân cho biết, các cơn bão xảy ra ở xã Phú Lương và xã Vinh

Hà thường rơi vào tháng X và tháng XI Tần suất của các cơn bão là tăng, chiếm 49% (Phú Lương) và 46% (Vinh Hà), cường độ bão ít thay đổi Điều này phù hợp với các nhận định của trung tâm dự báo khí tượng thủy văn (KTTV) tỉnh TTH [34] và kịch bản BĐKH Việt Nam [5] về tần suất và cường

độ của bão so với 10 năm trước

3.3 Hạn hán

Hạn hán là hiện tượng lượng mưa thiếu hụt nghiêm trọng kéo dài, làm giảm hàm lượng ẩm trong không khí và hàm lượng nước trong đất, làm suy kiệt dòng chảy sông suối, hạ thấp mực nước ao hồ

Theo người dân xã Phú Lương và xã Vinh Hà thì những đợt hạn hán khắc nghiệt nhất thường rơi vào tháng VI – VII Tần suất và cường độ của hạn hán xảy ra ở xã Vinh Hà so với 10 năm trước là ổn định, chiếm trên 60% và tăng lên, chiếm dưới 40%

3.4 Lốc xoáy

Lốc là những xoáy nhỏ cuốn lên, trong đó gió trong hoàn lưu nhỏ cỡ hàng chục, hàng trăm mét, nó thường xảy ra nhanh và không lan rộng, thường xảy ra khi khí quyển có sự nhiễu loạn và về cơ bản là không dự báo được Lốc xoáy rất hiếm khi xảy ra tại xã Phú Lương và xã Vinh Hà, tuy nhiên năm 2007 theo phỏng vấn chủ chốt thì có 1 cơn lốc đã cuốn 11 ngôi nhà ở thôn Lê Xá Tây ở xã Phú Lương

3.5 Nhiễm mặn

Xâm nhập mặn là những hiện tượng nước biển xâm nhập qua các con đê, đập vào các đồng ruộng, ao hồ và các vùng đất ven biển

Theo người dân xã Vinh Hà thì các đợt nhiễm mặn thường xuyên xảy ra

từ tháng III – VII, nhưng tập trung chủ yếu từ tháng III – V Tần suất và số

đợt nhiễm mặn trong năm có chiều hướng gia tăng Tần suất các đợt nhiễm mặn ở xã Vinh Hà so với 10 năm gần đây tăng lên đáng kể, chiếm 54,9%; cường độ mặn ổn định với 62,6%

3.6 Triều cường

Triều cường hay nước biển dâng là sự dâng mực nước của đại dương trên toàn cầu, trong đó không bao gồm triều, nước dâng do bão

Các đợt triều cường có thể gây hại thường tập trung vào các tháng từ tháng IX - XII hằng năm Đa số những người dân ở xã Vinh Hà được hỏi đều trả lời rằng Tần suất và cường độ của các đợt triều cường là tăng lên đáng kể

so với 10 năm trước đây, chiếm 78% và 56,1% Qua phỏng vấn chủ chốt tác giả nhận thấy rằng mực nước đầm Hà Trung – Thủy Tú đã dâng lên 100m, tiến sát mép đường đi của người dân sống phía Đông Nam của xã Vinh Hà

3.7 Thiên tai liên quan đến tử vong

Hằng năm người dân của tỉnh Thừa Thiên Huế nói chung và hai xã Phú Lương và Vinh Hà thường xuyên bị thiệt hại về tính mạng con người, gia súc, gia cầm, tài sản, nhà cửa, mùa màn hư hỏng nghiêm trọng do thiên tai gây ra

Bảng 3: Hậu quả của thiên tai đến 2 xã Phú Lương và Vinh Hà

Năm Thiên

tai

Thiệt hại

1983 Lũ lụt 10 người chết ở Vinh Hà, 15

người chết ở Phú Lương

1985 Bão 33 - 35 người chết ở Vinh Hà,

Phú Lương 20 người chết, 100

% nhà bị tốc mái và bị sập

1989 Bão, lũ

lụt

Không có người chết, 80-100%

tốc mái

1999 Lũ lụt 3 người chết ở Phú Lương và

không có người chết ở xã Vinh Hà

2004 Bão, lũ

lụt

Không có người chết, tốc mái 30-50%

2006 Bão, lũ

lụt

Không có người chêt, tốc mái 20-30%

Theo người dân địa phương, kể từ các trận bão 1985, trận lũ lịch sử năm

1999 đến nay, số người chết, bị thương và thiệt hại về tài sản, mùa màn của người dân 2 xã Phú Lương và Vinh Hà đã giảm đi đáng kể Điều này là do những năm gần đây cuộc sống của đại đa số người dân ở 2 xã Phú Lương và Vinh Hà đã khá hơn, họ đã xây được rất nhiều nhà kiên cố, cao tầng, hơn nữa kinh nghiệm phòng chống và giảm nhẹ thiên tai của người dân và chính

quyền địa phương (CQĐP) sau những cơn bão và trận lũ lịch sử ở trên đã tăng lên đáng kể

3.8 Thiên tai liên quan đến dịch bệnh

Dịch bệnh ở người thường theo lũ lụt và bão: là dịch tả, cảm lạnh, cảm cúm, tiêu chảy, viêm khớp, các bệnh về phụ khoa ở phụ nữ

Bệnh ở gia súc và gia cầm thường tìm thấy sau thiên tai như: nhiễm trùng tắc nghẽn máu ở lợn; cúm, cảm lạnh ở gà vịt

4 Tính dễ bị tổn thương do tác động của thiên tai trong bối cảnh BĐKH 4.1 Đặc điểm địa hình liên quan đến thiên tai trong bối cảnh BĐKH

Xã Phú Lương là một trong những xã thấp trũng nhất của huyện Phú Vang, được bao phủ bởi 2 nhánh của con sông Đại Giang và các ao hồ, hói mùa xung quanh Do nằm trên đường thoát lũ nên vào mùa mưa bão xã Phú Lương thương bị tổn thương do thiên tai gây ra hằng năm Ở trong xã Phú Lương, thôn Lương Lộc và thôn Khê Xá là 2 thôn nằm gần 2 nhánh của con sông Đại Giang, có địa bàn thấp trũng, trống trải, dễ bị cô lập do nước dâng cao và tốc mái nhà cửa khi mùa mưa bão xảy ra

Xã Vinh Hà được gọi là một xã “bán đảo” của vùng phía nam phá Tam Giang – Cầu Hai do có phía đông giáp đầm Hà Trung – Thủy Tú, phía tây và nam giáp đầm cầu Hai Xã Vinh Hà là mảnh đất cuối cùng của huyện Phú Vang, nó có địa hình từ cao xuống thấp, là nơi chịu ảnh hưởng trực tiếp của những cơn bão đến từ biển Đông, nằm trên đường thoát lũ vào mùa mưa bão

và triều cường thường xuyên xâm nhập gây nhiễm mặn vào mùa khô Là một trong xã dễ bị tổn thương trong bối cảnh của BĐKH và mực nước biển dâng hiện nay Ở trong xã Vinh Hà những người dễ bị tổn thương nhất là bà con ngư dân thủy diện – định cư ở các thôn Hà Giang, thôn 1, thôn 5

4.2 Sinh kế của người dân vùng nghiên cứu trong bối cảnh BDKH

Nông nghiệp vẫn là sinh kế chính khoảng 100% hộ gia đình ở xã Phú Lương và khoảng 70% ở xã Vinh Hà, còn 30% dân số ở Vinh Hà là đánh bắt

và nuôi trồng thủy hải sản, may mặc, thợ nề, chăn nuôi…số còn lại đi làm ăn

xa Một số hộ gia đình ở Phú Lương (50%) vẫn tham gia trồng nấm rơm, chăn nuôi gia súc, gia cầm, thợ nề, buôn bán

4.3 Cơ sở hạ tầng

- Điện: điện lưới quốc gia: xã Phú Lương (100%) và Vinh Hà (98,7%),

những hộ chưa có điện tập trung ở các hộ cư dân thủy diện thôn Hà Giang, thôn 5 [14]

- Giao thông - vận tải: Xã Phú Lương có 12km đường bê tông xi măng

liên thôn còn lại là đường đất hoặc đường sỏi, có 1 con đê bao

Xuân-Lương-Hồ kiên cố ngăn cách con sông Đại Giang và khu dân cư Còn xã Vinh Hà có

2 tuyến đường tỉnh lộ chính là 10 D ở phía trước và 10 C ở phía sau

- Trường học: Xã Phú Lương có trên 10 trường mẫu giáo 1 tầng, có 2

trường tiểu học Phú Lương 1 & 2 mới được xây thêm 8 phòng học 2 tầng và 3 nhà vệ sinh Đây là những nơi trú ẩn an toàn khi mùa mưa bão xảy ra

- Trạm y tế: Phú Lương có 1 trạm y tế 1 tầng, còn Vinh Hà thì có 1

trạm y tế 2 tầng Đây cũng là nơi trú ẩn và cứu nạn cho người dân khi mùa mưa bão xảy ra

- Chợ: Phú Lương có 1 chợ nằm ở thôn Khê Xá, còn Vinh Hà thì có

3 chợ chính là chợ trung tâm ở thôn 4, chợ chiều ở thôn 5 và chợ Cây Ruối ở nằm giữa thôn 1 và thôn Hà Giang

- Trạm xe khách: Xã Vinh Hà có 3 tuyến xe khách: Vinh Hà - Huế,

Vinh Hà - Sài Gòn, Vinh Hà - Tây Nguyên Còn ở Phú Lương thì không có trạm xe khách nào

4.4 Nguồn nước và vệ sinh môi trường

- Nguồn nước: Người dân xã Phú Lương và xã Vinh Hà đã có nước

máy của công ty cấp nước TTH nhưng vẫn còn một số hộ gia đình vẫn dùng nước sông, đầm phá để tắm giặt

- Vệ sinh môi trường: Hầu hết các chất thải từ sinh hoạt và các hoạt

động sản xuất nông nghiệp, NTTS được thải trực tiếp ra môi trường Việc khắc phục hậu quả, vệ sinh môi trường và phòng chống dịch bệnh là việc làm thường xuyên sau khi bão lũ xảy ra

4.5 Nơi trú ẩn trong thiên tai

Phú Lương và Vinh Hà đều có những nơi trú ẩn an trong thiên tai như:

Di tản đến các trường học, tạm y tế, các cơ quan, các hộ kiên cố cao tầng

4.6 Truyền thông và hệ thống cảnh báo sớm

- Điện thoại công cộng: 2 xã Phú Lương và Vinh Hà đều có 1 bưu điện văn hóa

- Điện thoại di động: đa số hộ gia đình đều có

- Truyền hình: 100%

- Hệ thống loa công cộng: 100 % thôn đều có

- Loa cầm tay: có 1 cái

- UBND Vinh Hà có 1 máy phát điện, UBND xã Phú Lương thì không

5 Năng lực thích ứng với BĐKH trong quản lý thiên tai của chính quyền địa phương

5.1 Nhận thức về BĐKH của chính quyền địa phương

Qua bảng phỏng vấn bán cấu trúc 30 cán bộ chủ chốt là cán bộ lãnh đạo

xã, chuyên viên các phòng ban, các trưởng thôn, nhân viên các hợp tác xã (HTX) nông nghiệp, HTX điện và những người có kinh nghiệm về PCLB-TKCN ở 2 xã Phú Lương và Vinh Hà thì chúng tôi thấy rằng có 25 người, chiếm 83,3% có hiểu biết và hành động để ứng phó và thích ứng với biến đổi khí hậu, sự thay đổi của thời tiết và mực nước biển dâng

5.2 Sơ đồ tổ chức và lịch sử hình thành hệ thống quản lý thiên tai của CQĐP

SƠ ĐỒ TỔ CHỨC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PCLB &

TKCN TỈNH THỪA THIÊN HUẾ

CHÍNH PHỦ

UBND TỈNH THỪA THIÊN HUẾ BAN CHỈ ĐẠO PCLB TRUNG ƯƠNG UBQG TKCN, CÁC BỘ,NGÀNH TRUNG ƯƠNG

BCH PCLB MIỀN TRUNG BCH PCLB các huyện

TP Huế

BCH PCLB tỉnh Thừa Thiên Huế 2B Trần Cao Vân- TP Huế Tel: 054 822519 Fax: 054 824480

BCH PCLB các Sở, Ban ngành thuộc tỉnh

Hệ thống cung cấp dữ liệu thông tin phục vụ công tác chỉ huy PCLB Nhóm cộng tác PCLB xã

Nguồn: [1]

Hình 2: Sơ đồ quản lý nhà nước về PCLB-TKCN tỉnh Thừa Thiên Huế

Ban chỉ huy phòng chống lụt bão và tim kiếm cứu nạn (PCLB-TKCN) xã Phú Lương, Vinh Hà nói riêng cũng như các xã khác trên địa bàn huyện nói chung là gần giống nhau về thành viên của ban chỉ huy, các kế hoạch, phương

án PCLB-TKCN, chỉ khác nhau về cơ sở hạ tầng, địa chất, địa hình, khí hậu, thủy văn và khác nhau về nhận thức và biện pháp thích ứng của các đối tượng

dễ bị tổn thương do thiên tai trong bối cảnh BĐKH hiện nay Ban chỉ huy PCLB-TKCN do người đứng đầu xã làm trưởng ban gồm khoảng 40 thành viên (trưởng công an, quân sự, UBMT TQ Việt Nam, trung tâm y tế, các Ban chỉ huy PCLB thôn )

5.3 Kế hoạch phòng chống và giảm nhẹ thiên tai của CQĐP

Hằng năm ban chỉ huy PCLB-TKCN xã họp để triển khai các kế hoạch phòng chống và giảm nhẹ thiên tai, phân công nhiệm vụ cụ thể cho các thành viên, bố trí phương tiện, lực lượng để phục vụ công tác chỉ đạo và trực tiếp thực hiện cứu hộ, cứu nạn khi có tình huống xấu xảy ra trong mưa bão, mỗi thôn bố trí 1 tiểu đội, trực tại cơ quan UBND xã 1 tiểu đội trực 24/24 giờ để theo dõi chặt chẽ diễn biến của lụt bão nhằm thông tin đến nhân dân một cách nhanh nhất Kiện toàn các tiểu ban: PCLB ở các thôn, chủ nhiệm các HTX, trưởng trạm y tế và các hiệu trưởng của các trường làm trưởng tiểu ban của đơn vị mình, phân công cán bộ trực tại cơ quan, đơn vị mình

5.4 Kế hoạch di dời dân và tài sản để ứng phó với thiên tai và nước dâng

Đa số các thôn ở 2 xã Phú Lương và Vinh Hà đều bị ngập lụt và phải thường xuyên bị di dời trước khi lụt bão xảy ra, trong số đó thôn Lương Lộc, Khê Xá, Giang Tây, Giang Trung (Phú Lương) và thôn Hà Giang, nhóm định

cư thôn 5, thôn 1 (Vinh Hà) Do vậy, các cán bộ được phân công phụ trách địa

bàn của những thôn trên tiến hành thống kê số hộ, khẩu, số người già yếu, trẻ

em, phụ nữ để thực hiện tốt công tác di dời và bố trí nơi trú ẩn an toàn trong mùa mưa bão

5 5 Một số biện pháp cụ thể về PCLB-GNTT của CQĐP

Thực hiện phương châm “chủ động phòng tránh, đối phó kịp thời, khắc phục khẩn trương và có hiệu quả” trong đó lấy công tác phòng là chính, chủ động xây dựng kế hoạch PCLB-TKCN theo nguyên tắc “5 tại chỗ” để đối phó

có hiệu quả trước những diễn biến phức tạp, khó lường của thời tiết, khí hậu trong nhưng năm gần đây như: Tổng kết rút kinh nghiệm năm trước, xây dựng phương án, kế hoạch PCLB-TKCN năm sau; di tản, trực bảo vệ cơ quan trong mưa bão, sơ tán, bão vệ tài sản, tính mạng; khắc phục hậu quả thiên tai, cứu trợ, phục hồi sản xuất…

6 Năng lực thích ứng với BĐKH trong phòng ngừa, ứng phó thiên tai của người dân

6.1 Nhận thức về BĐKH của người dân địa phương

Qua tổng hợp 200 phiếu điều tra hộ gia đình ở 2 xã Phú Lương và Vinh

Hà, tác giả đã thống kê và đưa ra bảng 4

Bảng 4: Nhận thức về BĐKH của người dân địa phương

Nhận thức của người dân Số người Tỉ lệ %

Số người dân biết 99 49,5

Nhìn chung số lượng những người được phỏng vấn ở 2 xã Phú Lương và Vinh Hà có hiểu biết về BĐKH chỉ chiếm tỷ lệ trung bình (49,5%), Còn các

hộ khác (50,5%) trong 200 phiếu điều tra hộ gia đình của 2 xã này trả lời rằng

họ không biết gì về BĐKH So với các hộ không biết gì về sự thay đổi của khí hậu, thời tiết ở xã Phú Lương (43%), thì những người dân ở xã Vinh Hà nhận thức về biến đổi khí hậu còn thấp hơn nhiều (58%) Điều này được lý giải là những người được phỏng vấn ở xã Vinh Hà là những hộ thường xuyên phải đi nuôi trồng, đánh bắt thủy hải sản, các hộ già cả, neo đơn và thuộc hộ nghèo nên họ không biết gì về BĐKH là điều có thể hiểu được

6.2 Vai trò của nam và nữ trong việc phòng ngừa, ứng phó với thiên tai

Nam và nữ có vai trò khác nhau trong việc phòng ngừa, ứng phó với thiên tai ở 2 xã Phú Lương và Vinh Hà do mỗi giới có một đặc điểm về giới tính, sức khỏe, độ khéo léo và linh hoạt trong việc tham gia PCLB-TKCN tại địa phương nghiên cứu

6.3 Các biện pháp thích ứng với thiên tai hiện tại của người dân địa phương

Để đối phó với lũ lụt:

Khoảng 40% hộ gia đình ở Phú Lương và 50% ở xã Vinh Hà đã có một chiếc thuyền nhỏ làm bằng gỗ, tre, nhôm hoặc, có thể chở được 4-5 người Theo dõi thường xuyên các bản tin dự báo thời tiết trên các phương tiện thông tin đại chúng

Các loại lương thực, tài sản được đặt lên nơi cao hơn trong nhà; gạo, mì

ăn liền, thực phẩm sấy khô, dầu và nhu yếu phẩm khác được sử dụng cho gia đình trong khoảng thời gian từ 7-10 ngày/trận lũ ở Phú Lương và 3-5 ngày/trận lũ ở Vinh Hà

Để giảm thiểu các tác động tiêu cực của lũ lụt hàng năm, nông dân và ngư dân phải điều chỉnh lịch thời vụ và chọn giống thích hợp

Để đối phó với cơn bão:

Xây nhà có cấu trúc theo kiểu xông ra, khi có bão, gió sẽ thổi vào và nếu

có sập thì cũng sập ra phía ngoài

Chằng chống nhà cửa, chuồng trại cho gia súc, gia cầm

Di tản đến các hộ kiên cố trong thôn, xã hoặc các trường học kiên cố để trú ẩn an toàn

Để đối phó với hạn hán:

Trong thực tế, trước năm 1975, vào mùa hè và mùa thu hằng năm thì cây trồng thường bị sâu bệnh do hạn hán nên năng suất giảm Sau năm 1975 và đặc biệt là trong những năm gần đây công tác thủy lợi, xây đê, đắp đập, nạo vét sông và bắt đầu tiếp nhận nước từ hồ chứa Truồi, những ảnh hưởng của hạn hán vào nông nghiệp, ngư nghiệp đã giảm đi đáng kể

Để đối phó với nhiễm mặn và triều cường

Những năm gần đây nhờ sự hỗ trợ của nhà nước và các tổ chức phi chính phủ nên ở xã Vinh Hà và các xã lân cận như Vinh Thái, Vinh Lộc, Lộc Tiến

đã được xây các con đập để ngăn mặn và dẫn nước mặn cho các hồ NTTS riêng rẽ nên việc các vùng trồng cây lương thực cũng được cải thiện nhiều Nếu triều cường dâng cao vào các tháng mùa hè thì làm mặn hóa đồng ruộng, các ao NTTS, làm tăng độ mặn ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây trồng và vật nuôi, làm thiệt hại về mùa màng cho người dân Vinh Hà nói chung và các xã giáp biển và đầm phá nói riêng Còn nếu triều cường kết hợp với mưa lũ vào mùa mưa bão thì làm cho mực nước lũ lên nhanh có thể dẫn đến nhiều thiệt hại mùa màng và tính mạng của người dân

Hỗ trợ bên ngoài:

Sau khi thảm họa cộng đồng thường có hỗ trợ từ các cơ quan chính phủ, Hội chữ thập đỏ, các tổ chức xã hội trong và ngoài nước, các HTX nông nghiệp để phục hồi sản xuất

7 Đề xuất các biện pháp thích ứng và sống chung với hiểm họa trong bối cảnh chịu tác động của BĐKH