Quan hệ nhật ấn trong cạnh tranh ảnh hưởng tại khu vực đông nam á hai thập niên đầu thế kỷ 21

Ngô Phương Anh ` Tóm tắt Trong những năm đầu thể kỷ 21, với những chuyển biến tích cực trong đời sống an ninh chính trị cùng sự phát triển kinh tẾ nhảy vọt của nhiều nước thành viên, Đ

QUAN HỆ NHẬT - ÁN TRONG CẠNH TRANH ANH HUONG TAI KHU VỤC ĐÔNG NAM Á

HAI THẬP NIÊN ĐÀU THÉ KỶ 21

Ths Ngô Phương Anh `

Tóm tắt

Trong những năm đầu thể kỷ 21, với những chuyển biến tích cực

trong đời sống an ninh chính trị cùng sự phát triển kinh tẾ nhảy vọt của

nhiều nước thành viên, Đông Á nói chung và Đông Nam A (PNA) noi

riêng đã trở thành nơi đan xen lợi ích và quan hệ phức tạp giữa các nước lớn như Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Nga, Liên minh Châu Âu (EU) và quan hệ của các nước này với các nước ASEAN Nhật Bản, mặc

di gan đây liên tiếp hứng chịu nhiều rủi ro, như bị Tì rung Quốc chiếm vị trí nên kinh tế lớn thứ hai thế giới, chịu thiệt hại và ảnh hưởng nang né

từ thảm họa kép động đất - sóng thân và sự cố hạt nhân, song với những

nỗ lực đã đạt được trong chiến lược “Huong vé châu A” thoi gian qua, vai tro cung vi tri nước này van được đánh giá rất cao tại khu vực ĐNA Chính sách “Hướng Đông” đang đẩy nhanh ảnh hưởng của Ấn Độ tại châu Á - Thái Bình Dương (CA-T, BD), trước hết là ĐNA Với sự bứt phá

về thực lực kinh tế và quân sự, cùng mạng lưới quan hệ quốc tẾ được mở rộng và di vào chiều sâu, Ấn Độ xứng đáng trở thành một chủ thể có vai trò quan trọng trong khu vực Riêng đối với Việt Nam, chiến lược cạnh tranh ảnh hưởng của hai cường quốc lớn Nhật Bản và Ấn Độ tại khu vực,

* Viện Quan hệ quốc tế, Học viện Chính trị - Hành chinh Quéc gia Hé Chi Minh

r Ẩ a A a

Cac van dé Quoc tế

đù là gia tăng can dự để hợp tác hay là để kìm chế tầm ảnh hưởng lẫn

nhau, cũng đều tạo ra những tác động nhất định đến quá trình phát triển

đất nước

'Bài viết này chủ yếu tập trung phân tích mỗi quan hệ và những

cạnh tranh ảnh hưởng giữa hai nước lớn Nhật Bản và Ấn Độ tại khu vực

ĐNA trong hai thập niên đầu thế kỷ 21 và đề cập đến tác động của nó đối với Việt Nam

Khu vực Đông Nam Á gồm 11 quốc gia độc lập có chủ quyền là Bru-nây, Cam-pu-chia, Đông Timo, In-đô-nê-xi-a, Lào, Ma-lai-xi-a, Mi- an-ma, Phi-lip-pin, Thai Lan, Viét Nam va Xinh-ga-po, trong đó 10 nước

(trừ Đông Timo) 1a thanh viên của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam A -

ASEAN Với hệ thống cảng biển, eo biển và đường hàng hải thuận tiện

nhất từ Thái Bình Dương sang Ấn Độ Dương và Đại Tây Dương, Đông

Nam A (DNA) tré thành cầu nối giữa hai châu lục Âu - Á, giữa Tây Nam

Á, Trung Cận Đông, Bắc Phi với Đông Bắc Á và Bắc Mỹ VỊ trí địa - chiến lược quan trọng cùng nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú

khiến ĐNA sớm trở thành địa bàn tranh giành ảnh hưởng của nhiều

cường quốc trên thể giới

Trong thập niên đầu thế kỷ 21, thế giới chứng kiến những sự kiện

quan trọng và những đổi thay to lớn, các trục quan hệ ngày càng đa dạng

và phức tạp; cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu làm suy yếu nước Mỹ nhưng lại là cơ hội cho nhiều quốc gia mới nỗi như Trung Quốc, Ấn Độ: phát triển; vị thế ngày càng cao của châu Á; sự hội nhập sâu rộng cũng hhư cạnh tranh khốc liệt giữa các quốc gia - khu vực Với những chuyển biến tích cực trong đời sống an ninh chính trị cùng sự phát triển kinh tế nhảy vọt của nhiều nước thành viễn, ĐNA đã nâng vai trò va vi tri quốc

tế của mình lên một tầm cao mới Không chỉ xét từ góc độ địa - chính trị

và quân sự chiến lược mà trên cả ý nghĩa địa - kinh tế, địa - lịch sử, văn hóa đối với thế giới Đông Á nói chung và ĐNA nói riêng đã trở thành nơi đan xen lợi ích và quan hệ phức tạp giữa các nước lớn như Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, An D6, Nga, Lién minh chau Au (EU) và quan

hệ của các nước này với các nước ASEAN Giữa các chủ thể trên hình

thành các cặp quan hệ song phương, đa phương, vừa có chung lợi ích hợp

tác, vừa mâu thuẫn cạnh tranh, kiềm chế lẫn nhau ở thế không cân bằng

và biến động Chính sách của mỗi quốc gia và mối quan hệ giữa các nước

là nhân tố chủ yếu quyết định cơ cầu lực lượng, sự hình thành và diễn biến cục điện hòa bình, én định, hợp tác kinh tế và an ninh trong khu vực, điển hình là mối quan hệ và những cạnh tranh ảnh hưởng giữa hai nước lớn Nhật Bản và Án Độ tại khu vực ĐNA trong hai thập niên đầu

thế kỷ 21

Mục tiêu và lợi ích của Nhật Bản, Ấn Độ tại khu vực Đông Nam Á

Nhật Bản và Ấn Độ ở những mức độ khác nhau đang hướng sự chú

ý vào ĐNA, một phần là để kiềm chế ảnh hưởng của nhau, nhưng chủ

yếu là để củng cố những đòi hỏi của họ về một vai trò to lớn hơn trong tương lai của khu vực Nếu Nhật Bản với nhiều đời thủ tướng đang quyết

tâm xây dựng chiến lược “Hướng về châu Á”, củng cố hợp tác Đông Á,

trong đó đặc biệt chú trọng thúc đây quan hệ với các nước ASEAN, thì

Ấn Độ lại công bố một “Chính sách Hướng Đông” nhằm mục tiêu thúc đây vị trí đang lên của nước này ở ĐNA cũng như hạn chế ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc trong khu vực

Mục tiêu và lợi ích đối với Nhật Bản

Về kinh tế: ĐNA là một thị trường lao động đầy tiềm năng, với khoảng gần 600 triệu dân, đội ngũ công nhân kỹ thuật có trình độ chuyên

z A A Az xk

Cac van dé Quoc té

môn khá cao trong khi đó giá nhân công rẻ hơn nhiều so với các vùng khác trên thế gidi Đồng thời, cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật đã làm

thay đổi một cách cơ bản các nền kinh tế lạc hậu và phụ thuộc 6 DNA, tir

chỗ lệ thuộc vào phương Tây chuyên sang tự nghiên cứu và phát triển

các kỹ thuật công nghệ thích ứng Với đặc trưng là nền kinh tế hướng ngoại, xuất nhập khẩu trở thành hai lá phối quan trọng của nền kinh tế

Nhật Bản Sự mở rộng cơ hội thương mại và đầu tư tại các nền kinh tế

mới chuyển đổi ở ĐNA đã và đang tạo ra nhiều cơ hội cho các doanh

nghiệp Nhật Bản Các nền kinh tế này giúp Nhật Bản đổi mới công nghệ, gia tăng xuất khẩu sản phẩm có hàm lượng chất xám cao bằng cách chuyên một bộ phận nhà máy có công nghệ vừa phải ra nước ngoài và đóng vai trò là nhà cung cấp linh kiện, dây chuyền sản xuất hiện đại cho việc lắp ráp, sản xuất hàng xuất khâu tại nước đó Trong bối cảnh gia tăng cạnh tranh kết hợp với xu thế liên kết khu vực, nhất là sự trỗi đậy của Trung Quốc như “một công xưởng thế giới”, thì sự bỗ sung giữa nên kinh tế Nhật Bản với các nền kinh tế còn lại của Đông Á có ý nghĩa chiến lược với Nhật Bản Hơn nữa, sự khan hiếm về mặt nhiên liệu, năng lượng cũng là một bài toán khó cho Nhật Bản, buộc nước này phải tăng cường hợp tác năng lượng với các quốc gia có tiềm năng về nguồn dự trữ tài

nguyên trong khu vực Chính vì vậy, chính sách “ngoại giao kinh 16”,

trong đó có “ngoại giao ODA” kết hợp với “ngoại giao văn hóa” là

hướng đi đang được người Nhật chú trọng, nhằm không chỉ duy trì, mà còn gia tăng lợi ích chiến lược kinh tế, chính trị của Nhật Bản trên trường

quốc tế

Về chính trị và an ninh: Với vị trí địa - chính trị đặc biệt, án ngữ tuyến đường biển nối liền các khu vực có tiềm lực kinh tế, chính trị và quân sự lớn như Đông Bắc Á, Trung Đông, Ô-xtrây-li-a và một số quốc gia thuộc châu Á - Thái Bình Dương (CA-TBD), khu vực DNA dong vai trò thiết yếu trong chiến lược phát triển của nhiều quốc gia, trong đó có

Nhật Bản Hàng năm, nhiều hoạt động vận tải, buôn bán lớn trên thế giới

đã diễn ra trên tuyến đường biến này Ví dụ như eo biển Ma-lắc-ca mỗi

năm chứng kiến 1/3 các hoạt động thương mại và 1⁄4 nguồn cung cấp dầu lửa cho thế giới, trung bình mỗi năm có khoảng 500.000 các loại tàu

bè qua lại con đường biển này, khoảng 10 triệu thùng dầu được vận

chuyển từ vịnh Péc-xích qua vùng biển này để tới lãnh thổ của Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc v.v |

Với vị trí quan trọng như vậy nên Nhật Bản coi ĐNA là bàn đạp cho mục tiêu trở thành cường quốc khu vực, đồng thời nước này coi quan

hệ với ASEAN là khâu đột phá nhằm mở rộng ảnh hưởng của Nhật tại

CA-TBD cũng như trên toàn thế giới ” Riêng đối với an ninh quốc gia của Nhật Bản phụ thuộc rất lớn vào sự an toàn trên các tuyến đường biển quốc tế đi qua lãnh hải của các nước ĐNA Không chỉ đảm nhận vai trò

vận chuyển, xuất nhập khâu hàng hóa, nhu yếu phẩm cần thiết cho đời

sống và sản xuất của người dân Nhật (hơn 80% hàng hóa nhập khẩu của

Nhật đi qua khu vực Biển Đông), các tuyến đường biển ở ĐNA còn là cầu nối căn cứ quân sự của Mỹ ở Okinawa với các tuyến phòng thủ do

Mỹ lập ra để đảm bảo an ninh quân sự cho Nhật Bản ở Đông Á Hơn thế,

với khoảng gần 600 triệu dân và sản lượng kinh tế chung đạt 1,3 nghìn tỷ USD, Nhật hoàn toàn có thể tranh thủ sự ủng hộ của các quốc gia ĐNA đối với hoạt động tranh cử vào vị trí ủy viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc (LHQ) ĐNA thực sự là nơi Nhật Bản có thể tìm

kiếm vai trò chính trị tương xứng với sức mạnh kinh tế sau Chiến tranh

lạnh, trở thành một “cường quốc đây đủ” trên thế giới Trong bối cảnh

s 4 a Ẩ a

Cac van đê Quốc tê

đó, chính phủ Nhật Bản xem việc phát triển quan hệ với các nước trong khu vực ĐNA là ưu tiên hàng đầu trong chiến lược ngoại giao “Hướng về châu Á” của mình

Mục tiêu và lợi ích dối với Ấn Độ

Sau khi trật tự hai cực Xô - Mỹ sụp đỗ, nắm lấy những thời cơ thuận lợi, Ấn Độ thực hiện thành công chính sách “Hướng Đông” - một trong những cơ sở quan trọng nhất tạo nên vị thế và vai trò của Án Độ ở khu vực CA-TBD Ấn Độ đã tạo dựng được mỗi quan hệ gần gũi với Mỹ,

nỗ lực tiến tới bình thường hóa quan hệ với Pa-ki-xtan, quan hệ thân thiện với Trung Quốc, đối thoại quan hệ với Nga, mở rộng ảnh hưởng tại

Án Độ Dương và đạt được những vai trò nhất định đối với khu vực ĐNA

Về phương diện kinh tế: Vị trí địa lý và sự phát triển kinh tế năng dong & DNA hiện nay là yếu tố quan trọng giải thích cho sự quan tâm đặc biệt của Án Độ đối với khu vực này Năm 1935, nhà tư tưởng vĩ đại

và cũng là người sáng lập nước Cộng hòa Ấn Độ G Ne-ru đã nhận xét

“Thái Bình Dương có khả năng thay thế Đại Tây Dương với tư cách là một trung tâm đầu não của thế giới trong tương lai”, đồng thời khẳng định “7y không năm trong Thái Bình Dương nhưng Ấn Độ phải có được

những ảnh hưởng quan trọng đó”.` Xét về địa lý, tiễn vào Thái Bình

Dương qua eo biển Ma-lắc-ca là con đường đi sang phía Đông thuận lợi nhất của Án Độ ĐNA cũng giàu có về nguyên liệu thô và năng lượng, những tài nguyên mà Ấn Độ rất “khát” cho sự phát triển đất nước trong tương lai Yếu tố gần gũi về văn hóa cũng là tiền đề thuận lợi cho sự phát

triển quan hệ hợp tác mọi mặt giữa Án Độ và ĐNA Ấn Độ tiến hành cải

> Tran Thi Ly (chủ biên), Sự điều chỉnh chính sách của Cộng hoà Ấn Độ từ 1991 đến

2000, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2002

cách kinh tế (đầu thập niên 90 của thế kỷ 20) trong bối cảnh Mỹ và Tây

Âu vẫn duy trì chính sách bảo hộ thương mại mạnh, do đó, tốc độ tăng

trưởng kinh tế nhanh và quá trình hội nhập kinh tế sâu rộng tại ĐNA đã trở thành lực hút quan trọng đối với Án Độ Bước sang thế kỷ 21, các nước ĐNA đang có bước phát triển vượt bậc về kinh tế, chủ yếu là những nước đang phát triển, với thị trường đầu tư không lồ, sức lao động rẻ lại đang có chính sách kích thích đầu tư nước ngoài, nhất là vào các ngành

công nghệ cao, viễn thông, công nghệ thông tin, công nghiệp phần

mềm vốn là lĩnh vực thuộc ưu thế của Ấn Độ Các nhà hoạch định kinh

tế của Án Độ cho răng, thông qua các cơ chế hợp tác với ASEAN, Ấn Độ

có thể đảm bảo không bị cô lập khi mà các thỏa thuận mậu dịch mang tính khu vực đang trở thành xu thế chung Xu thế này bao gồm việc liên kết với các nền kinh tế năng động tại Đông Á, trong đó có ĐNA Trên thực tế, Án Độ hy vọng mối quan hệ kinh tế chặt chẽ với ASEAN sẽ làm cầu nối giúp nước này hòa nhập vào một cộng đồng kinh tế lớn hơn bao gồm cả Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc

Về phương diện chính trị - an ninh, thương mại trên biển của Ấn

Độ gắn trực tiếp với những eo biển nằm ở khu vực ĐNA như Sun-đa, Lom-bo, đặc biệt là eo biển Ma-lắc-ca, nơi có lượng tàu thuyền qua lại mỗi năm gần gấp đôi lượng tàu thuyền qua kênh đào Xuy-ê và gần gấp

ba lần kênh đào Pa-na-ma Chú trọng quan hệ hợp tác với các quốc gia ĐNA sẽ giúp Ấn Độ bảo vệ các hoạt động thương mại trên biển, chống lại nạn cướp biển, buôn lậu ma túy tại khu vực Tam giác vàng Trên thực

tế, trong bối cảnh các quốc gia châu Á đang xích lại gần nhau, các cường quốc lớn trong và ngoài khu vực đang tìm mọi cách gia tăng ảnh hưởng

về kinh tế và chính trị tại ĐNA, do vậy, sẽ là bất lợi nếu Án Độ đứng ngoài tiễn trình này Tăng cường quan hệ với ASEAN không chỉ mang

Cac van dé Quoc tế

lại những lợi ích trực tiếp về kinh tế và an ninh mà còn giúp Ấn Độ tranh

thủ sự ủng hộ của các quốc gia ĐNA cho vị trí Ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an LHQ mà nước này đang tích cực theo đuổi, kiềm chế ảnh hưởng ngày càng mạnh mẽ của Trung Quốc trong khu vực, phát huy vai

trò to lớn hơn nữa của mình tại CA-TBD và trên toàn thế giới Với những

lý do thuyết phục như trên, sẽ không ngạc nhiên khi ĐNA là khu vực được Ấn Độ lựa chọn nhằm thực hiện bước đột phá tiến vào khu vực CA-

TBD thông qua chính sách “Hướng Đông” của nước này

Tóm lại, có thể thấy, DNA là điểm xoay chiến lược, là trọng tâm đan xen, giao thoa quyền lợi cả trước mắt cũng như lâu dài không chỉ của các nước trong khu vực CA-TBD mà còn của nhiều cường quốc lớn trên thế giới Nhật Bản và Án Độ, mỗi quốc gia lại có những mục tiêu và lợi ích riêng đối với ĐNA Tuy nhiên, cả hai nước đều đang trong quá trình cạnh tranh, gia tăng ảnh hưởng và củng cố mối quan hệ với các quốc gia

DNA để từ đó phát triển và mở rộng tầm ảnh hưởng ra toàn khu vực CA-

Ấn Độ lại là quốc gia đấu tranh cho phong trào không liên kết và thiên về

Liên Xô Tuy nhiên, từ cuối thế kỷ 20, trong bối cảnh toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh mẽ và trật tự thé giới đa cực đang chiếm ưu thế thì đặc tính can dự để hợp tác và cùng cạnh tranh là đặc điểm chủ đạo thể hiện trong mối quan tâm chung của cả hai nước Nhật Bản và Ấn Độ tại khu VỰC Dong A noi chung va ĐNA nói riêng

Can dự để hợp tác

Thực chất Nhật Bản và Ấn Độ đã là “đồng minh tự nhiên của nhau”, không chỉ chia sẻ các mục tiêu chung nhằm xây dựng cơ chế hợp tác và ôn định tại châu Á, mà cả hai nước hầu như đều không có bất cứ xung đột lợi ích nào Hơn nữa, giữa Nhật Bản và An Độ không ton tai các “di sản xấu” của lịch sử hay những van đề chính trị chưa được giải quyết, hình ảnh hai nước đều được đánh giá rất cao trong lòng nhân dân mỗi bên Quan hệ Nhật Bản và Ấn Độ phát triển là xu thế tự nhiên, nhất

là khi hai quốc gia có những mục đích chung như cùng nỗ lực cải cách LHQ, cùng nhắm vào chiếc ghế thường trực Hội đồng Bảo An, đặc biệt,

cả hai đều nhận ra quan hệ kinh tế song phương vẫn còn hạn chế và cần củng cô hơn nữa vì lợi ích chung

Bởi vậy, sau những căng thẳng từ việc Án Độ thử vũ khí hạt nhân năm 1998, quan hệ Nhật - Ấn trở nên sáng sủa hơn sau chuyến thăm chính thức của Thủ tướng Nhật Bản Yoshiro Mori tới Án Độ năm 2000

và trong chuyến thăm này hai nước đã nhất trí xây dựng quan hệ “Đối tác toàn cầu trong thế kỷ 21” Tháng 4/2005, chuyến thăm của Thủ tướng Nhật Bản Jurichiro Koizumi đến Án Độ tạo cơ hội tốt đẹp cho việc phát triển quan hệ giữa hai nước với việc ký kết “Tuyên bố chung đối tác Ấn

Độ - Nhật Bản trong kỷ nguyên châu Á mới: định hướng chiến lược của

doi tác toàn cầu An Độ - Nhật Bản” Tháng 12/2006, hai nước ký kết

“Tuyên bố chung hướng tới đối tác chiến lược và toàn cầu An Độ - Nhật

Bản” Tháng 8/2007, hai bên tiếp tục ký “Tuyên bố chung về lộ trình cho

những định hướng mới cho đối tác chiến lược và toàn câu Ấn Độ và Nhật

Bản” Sau đó, "Tuyên bố chung về nâng cấp đối tác chiến lược toàn câu

Ấn Độ và Nhật Bản” được hai nước ký kết vào tháng 10/2008, đánh dấu một chương mới trong mối quan hệ hợp tác Nhật Bản - Án Độ

, A A 4 x

Cac van dé Quoc té

Đặc biệt, bắt đầu từ nửa cuối năm 2010, quan hệ hợp tác chiến lược

Ấn - Nhật được cải thiện mạnh mẽ với một loạt sự kiện như: (¡) tháng

7/2010, hai nước đã tô chức đối thoại cấp Thứ trưởng Ngoại giao và Quốc phòng (2+2) lần đầu tiên; (ii) Tháng 10/2010, Thủ tướng Ấn Độ Manmohan Singh thăm Nhật Bản, hai nước đã ký Hiệp định Hợp tác

Kinh tế và đã triển khai thảo luận sâu sắc về hợp tác trong lĩnh vực năng

lượng như đất hiếm, năng lượng hạt nhân; (ii) cuối tháng 10/2011, tại Tokyo, Bộ trưởng Ngoại giao hai nước đã tô chức vòng đối thoại chiến lược mới, ngoài tăng cường quan hệ kinh tế, còn muốn tăng cường hợp tác bảo đảm an ninh song phương trong các vẫn đẻ về biển; (iv) ngày 2/11/2011, Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Yasuo Ichikawa và Bộ trưởng Quốc phòng Án Độ Antony đã tiễn hành hội đàm, đạt được thỏa thuận về tiễn hành cuộc diễn tập quân sự liên hợp lần đầu tiên tổ chức vào năm 2012; (v) từ ngày 27 đến 29/12/1011, Thủ tướng Nhật Bản Yoshihiko Noda đã có chuyến thăm chính thức Án Độ nhăm củng cố quan hệ giữa hai nước Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh hai nước

đang tích cực chuẩn bị cho các hoạt động kỷ niệm 60 năm ngày thiết lập

quan hệ ngoại giao (28/4/1952 - 28/4/2012)

An Độ là một cường quốc đang mạnh lên của khu vực và trên thế giới Với hệ thống chính trị tương đối ôn định, số dân không lồ, một khả năng quân sự đáng kể, một nền kinh tế đang trỗi dậy, một tham vọng toàn cầu và hướng điều chỉnh chính sách đối ngoại rộng mở, Ấn Độ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong các vấn để quốc tế Án Độ mong muốn và

hy vọng giành được sự tiếp cận với nền tảng quốc phòng và công nghệ hiện đại của Nhật Bản trong việc kiểm soát hàng hải, phòng không, phản ứng tên lửa đạn đạo, vận chuyển và điều khiển thông tin liên lạc Trong khi đó, trước xu thế toàn cầu hóa trong bối cảnh cân bằng quyền lực tại châu Á sẽ được định hình bằng các sự kiện ở rìa Án Độ Dương cũng như

ở Đông Á, Nhật Bản càng muốn tăng cường quan hệ với Án Độ nhằm thúc đây ôn định, cũng như bảo vệ các tuyến đường biển quan trọng, đảm

bảo an ninh vận chuyển hàng hải từ châu Phi tới Trung Đông và Đông Á

Trên lĩnh vực kinh tế, sự nỗi lên của Ấn Độ trong nền kinh tế thé giới là nam châm thu hút các doanh nghiệp Nhật Bản Đầu tư của Nhật Bản vào Án Độ trong những năm qua đã tăng lên nhanh chóng Nhật Bản

hiện là đối tác thương mại lớn thứ bảy của Án Độ, chiếm 3,2% tổng giá

trị xuất nhập khẩu của nước này năm 2003 Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện (CEPA) Nhật Bản - Án Độ được ký ngày 25/10/2010 phản ánh quan

hệ chiến lược sâu sắc giữa hai nước và có ảnh hưởng vượt ra ngoài khuôn khổ của một Hiệp định tự do thương mại song phương Thủ tướng Ấn Độ

Manmohan Singh đánh giá việc ký kết CEPA sau gần bốn năm đàm phán

là một “thành tựu lịch sử” và mở ra những cơ hội kinh doanh mới trong quan hệ thương mại song phương giữa hai nước Theo hiệp định, Nhật Bản sẽ dỡ bỏ thuế quan đánh vào 97% tổng lượng hàng hóa nhập khẩu từ

An Độ, trong khi Án Độ cũng miễn thuế đôi với 90% tổng lượng hàng hóa của Nhật Bán xuất sang Án Độ Bên cạnh đó, Nhật Bản cũng sẽ mở rộng thị trường cho hàng hóa công nghiệp và nhiều mặt hàng nông sản của Án Độ như sẳu riêng, bột cari, trà xanh, gỗ xẻ, tôm và các sản phẩm tôm Đổi lại, Ân Độ sẽ mở rộng thị trường cho các mặt hàng Nhật Bản như lính kiện ô tô, thép tắm, đầu dia DVD, camera, cây cảnh bonsai, khoai lang, anh đào và dâu tây Mục tiêu trong tương lai gần của hai nước là nhăm đây mạnh kim ngạch thương mại song phương từ 10,3 ty USD trong năm 2010 lên 25 tỷ USD vào năm 2014."

Trên thực tế, với việc dân số đang già hóa nhanh chóng và tỷ lệ sinh giảm, Nhật Bản đang tìm cách khai thác thị trường đầy tiềm năng

* http://thejapannews.net/

x A x a

Cac van dé Quoc té

1,2 ty dan cua An Độ trong hàng loạt lĩnh vực như các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, lao động giá rẻ và thị trường tiêu dùng khống lồ Sách Trang năm 2010 của Nhật Bản trong lĩnh vực thương mai ước tính các hộ gia

đình có thu nhập trung bình tại An Độ dự kiến sẽ tăng lên 620 triệu người

năm 2020, so với mức 190 triệu người năm 2010.” Mặt khác, CEPA ký với Ấn Độ có vai trò rất quan trọng đối với Nhật Bản nhằm giảm sự phụ

thuộc của nước này vào thị trường Trung Quốc, sau những căng thẳng

trong quan hệ chính trị song phương và vấn đề đất hiếm Nhật Bản cũng

coi việc ký kết những hiệp định như CEPA là ưu tiên hàng đầu, trong bối

cảnh nước này đang bị tụt hậu so với Hàn Quốc trong việc ký kết các hiệp định thương mại tự do

Về phía Ấn Độ, từ đầu những năm 90 của thế kỷ 20, những thay đổi của bối cảnh quốc tế và khu vực sau Chiến tranh lạnh cùng với nhu cầu phát triển trong nước đã buộc nước này phải có những đột phá mới trong chính sách đối ngoại Trước một thực tế răng hầu hết các cường

quốc thương mại đều là thành viên của các khối khu vực mậu dịch có tằm

cỡ như EU, NAFTA và ASEAN, Ấn Độ rất mong muốn phát triển khối mậu dịch khu vực song tiến trình dién ra rat chậm ở Nam A Sy bat luc

của SAARCỔ trong việc thúc đẩy quan hệ kinh tế nội khu vực đã khiến

Ấn Độ phải hướng về phía Đông để đi tìm các cơ hội bạn hàng mới Chính sách Hướng Đông là một nội dung cơ bản trong chiến lược ngoại giao mới của Án Độ đối với khu vực CA-TBD Đứng đầu trong chính sách Hướng Đông của Ấn Độ là Nhật Bản và các nước ASEAN

Mặc dù không có sự tương đồng về mặt kinh tế, Án Độ và Nhật Bản lại có rât nhiêu điêm chung về mặt chính trị Ưu tiên hợp tác an ninh

° , Hp: //www.mod.go.jp (website của Bộ Quốc phòng Nhật Bản)

° SAARC: Hiệp hội hợp tác khu vực Nam Á

quân sự với Ấn Độ là quan điểm xuyên suốt qua các đời thủ tướng của cả hai dang chinh tai Nhat Ban, tir Junichiro Koizumi, Shinzo Abe, Yasuo Fukuda, Taro Aso (dang Dân chủ Tự do) đến các ông Yukio Hatoyama, Naoto Kan và tân Thủ tướng Yoshihiko Noda của đảng Dân chủ Tính tương đồng ngày càng tăng trong quan hệ giữa hai nước về các lợi ích chiến lược đã dẫn tới Hiệp ước an ninh Ấn Độ - Nhật Bản 2008 (tháng 10/2008), một dẫu mốc đầy ý nghĩa trong việc xây dựng sự cân bằng quyền lực tại châu Á Các chuyến thăm song phương của giới chức quân

sự hai nước cũng góp phần củng có nội dung chiến lược trong “mối quan

hệ đối tác chiến lược toàn cầu” được đưa ra hồi năm 2006 Tờ Japan

Times dẫn đánh giá của Brahma Chellaney, Chuyên gia thuộc Trung tâm Nghiên cứu chính sách tại New Delhi, cho rằng một trong những lĩnh vực tiềm năng làm sâu sắc hơn quan hệ quốc phòng hai nước chính là khả

năng phát triển hệ thống phòng thủ chung Trong khi Án Độ có mối quan

hệ hợp tác vẻ tên lửa phòng thủ với I-xra-en thì Nhật Bản cũng nắm giữ một mối quan hệ tương tự với Mỹ Ấn Độ hiện đang sở hữu hệ thống lá chăn tên lửa hai tang, trở thành quốc gia thứ tư sau Mỹ, Nga và I-xra-en phát triển thành công lá chăn tên lửa Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản cũng

đã bắt tay với hải quân Mỹ để hoàn thành chương trình nâng cấp và thử nghiệm hệ thống đánh chặn tên lửa đạn đạo BMD với hệ thống chiến đầu trên các tàu khu trục có radar Aegis Theo đánh giá của chuyên gia Chellaney,

Án Độ có lực lượng hải quân lớn nhất trong khu vực Nam Á trong khi Lực

lượng Phòng vệ biển Nhật Bản đang dẫn đầu ở Đông Bắc Á về sự hiện đại và

thiện chiến Với những điều kiện như vậy, cả hai bên đều có thực lực về công nghệ lẫn sức mạnh kinh tế để đạt được mục tiêu xây dựng lá chắn tên lửa

chung, nếu muốn Không chỉ có vậy, hai nước còn đang hợp tác trong các

sáng kiến chung về an ninh hàng hải, chỗng chủ nghĩa khủng bố, chống phổ

biến vũ khí, quan lý thảm họa và an ninh năng lượng

z 4 a A 4

Các vận đề Quốc tê

Án Độ và Nhật Bản còn có chung một mục tiêu chiến lược quan trọng khi cả hai nước đều đang rất muốn giành được ghế Ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an LHQ Việc hợp tác để thuyết phục những cường quốc đang năm giữ quyền phủ quyết cho phép tiễn hành cải té lai cơ chế

an ninh quan trọng nhất thế giới này là vô cùng cần thiết Không những thế, cả hai nước còn phải thuyết phục Trung Quốc rằng hòa bình và ôn định tại châu Á sẽ được đảm bảo tốt hơn nếu cả ba Cường quốc châu Á đều là thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an LHQ Theo Thủ tướng Manmohan Singh, Án Độ và Nhật Bản có thể xây dựng một vành đai tiến bộ và thịnh vượng ở châu Á, tạo cơ sở cho việc phát triển một cộng đồng kinh tế châu Á Quan hệ vững chắc giữa hai nước sẽ là một nhân tô quan trọng trong việc xây dựng một châu Á mở cửa, góp phần tăng cường hòa bình và ôn định khu vực

Tại Đông Á, cụ thể là ĐNA, quan hệ hợp tác Nhật - Ấn được thê

hiện rõ nét, nhất là trên lĩnh vực quốc phòng - an ninh Cùng là thành viên của nhiều thể chế an ninh trong khu vực như Diễn đàn khu vực

ASEAN (ARF), Hội nghị cấp cao Đông A (EAS), dién dan ASEAN+1 v.v Nhật Bản và Án Độ đã có nhiều hợp tác rất hiệu quả Hai nước đã thực hiện tốt mối quan hệ đối tác chiến lược toàn cầu, bảo vệ hòa bình,

ồn định tại ĐNA, cùng mục tiêu chung “trở thành một cực đối trọng với Trung Quốc” nhằm hạn chế ảnh hưởng ngày càng lớn của nước này trong khu vực Cơn dia chan va sóng thần hủy diệt xảy ra ở Nhật Bản tháng 3/2011 đã làm trì hoãn một cuộc tập trận hải quân đã đề xuất giữa Ấn Độ,

Mỹ và Nhật Bản dự kiến vào đầu tháng 4/201 1

Ngày 9/6/2012, Lực lượng Phòng vệ Biển Nhật Bản và Hải quân

Án Độ đã tổ chức cuộc diễn tập quân sự trên biển liên hợp lần đầu tiên tại vịnh Sagami., khu vuc Kanagawa, Nhat Ban Hai quan Ấn Độ cho biết,

họ cử 4 tàu chiến tham diễn, trong đó có tàu khu trục INS Shivalik và tàu

khu trục INS Rana được trang bị tên lửa dẫn đường lớp Kashin, tàu tiếp

tế và tàu hộ tống cỡ nhỏ Còn Lực lượng Phòng vệ Biển Nhật Bản có 2

tàu hộ tống (Kanji, Hatakaze-2), 1 máy bay tuần tra trên biển và 1 máy bay trực thăng tham diễn.” Trong cuộc họp báo ngày 5/6/1012, người phát ngôn phía Nhật Bản đã nhận định: “Thông qua diễn tập liên hợp có

thể tăng cường sự ôn định cho khu vực châu Á-Thái Bình Dương” Cuộc diễn tập lần này là nhằm thực hiện thỏa thuận đạt được giữa Bộ trưởng

Quốc phòng hai nước Nhật - Ấn vào tháng 11/2011, trên nền tảng

“Tuyên bố chung hợp tác bảo đảm an ninh” Diễn tập quân sự liên hợp

Án Độ - Nhật Bản là một nội dung quan trọng trong hợp tác quốc phòng song phương Ngoài ra, hai nước còn tô chức Hội nghị cấp Bộ trưởng Quốc phòng thường niên, Đối thoại chính sách quốc phòng và Đối thoại quan chức cấp cao quân đội Hai nước cũng đang khởi thảo Kế hoạch hành động liên hợp quốc phòng, đồng thời cũng đang tìm kiêm khả năng thiết lập Đối thoại chiến lược đa phương, trong đó có Mỹ

Như vậy, trong bối cảnh căng thắng gần đây ở khu vực CA-TBD, cũng như những tuyên bố cứng rắn của Trung Quốc về lợi ích ở Biển Đông, có thể thấy cuộc diễn tập năm nay mang ý nghĩa lớn hơn Nhìn từ quan điểm của Trung Quốc, cuộc tập trận này đánh dấu cho xu thế chống lại rào cản hải quân Trung Quốc tại khu vực Ấn Độ Dương

Can dự để cạnh tranh và kiểm chế lẫn nhau

Từ lâu Án Độ đã nôi tiếng với sức mạnh hải quân to lớn Lợi ích quan trọng trong môi quan hệ với Đông Á của An Độ không năm ngoài mong muôn mở rộng khả năng hoạt động của hải quân nước này Các hoạt động cứu hộ của An Độ sau đợt động đât và sóng thần tại châu Á

” http://mdn.mainichi-msn.co.jp/