SKKN giải pháp nâng cao năng lực cho giáo viên qua công tác soạn, giảng ở trường tiểu học cái nước 3

Thực tế tại đơn vị chothấy vẫn còn một số giáo viên muốn giữ nền nếp soạn giáo án theo cáchtruyền thống mà ở đó giáo án chỉ là sự ghi chép lại nội dung đã có ở sáchgiáo khoa mà không đưa

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

Cái Nước, ngày 20 tháng 7 năm 2011

- Tên sáng kiến kinh nghiệm: “Giải pháp nâng cao năng lực cho giáo

viên qua công tác soạn, giảng ở Trường tiểu học Cái Nước 3”.

- Họ tên người thực hiện: Đặng Chí Toàn

- Thời gian đã được triển khai thực hiện: Từ ngày 30/8/2011 đến ngày

30 tháng 5 năm 2012

1 Sự cần thiết, mục đích của việc thực hiện sáng kiến:

Quá trình dạy học bao gồm hệ thống những tác động từ phía người dạy(giáo viên) đến người học (học sinh), nhằm làm cho học sinh tích cực vàchiếm lĩnh tri thức, hình thành những phẩm chất, nhân cách và năng lực phùhợp với yêu cầu ngày một cao của xã hội hiện đại

Thiết kế nội dung (soạn giáo án) và cách thức dạy học là một khâu độtphá quan trọng để đổi mới nội dung, phương pháp dạy học nhằm nâng caochất lượng giảng dạy Để việc dạy học có hiệu quả, người giáo viên bao giờcũng dành một thời gian thích đáng để thiết kế bài Vì vậy khi thiết kế bàihọc, giáo viên cần chú trọng đến nhiều khía cạnh tác động đến quá trình dạyhọc như: đặc điểm lứa tuổi học sinh, nhu cầu, hứng thú, các phương tiện kỹthuật đồ dùng trực quan, cơ sở vật chất trường lớp Từ đó có định hướng rõrệt để xác định những tiêu chí cụ thể cần đạt cũng như cách thức dạy họcsao cho phù hợp để đạt được mục tiêu bài dạy

Kết quả một giờ dạy không những phụ thuộc khá nhiều vào sự chuẩn bịbài dạy mà nó còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khách quan khác nhau cũngnhư yếu tố chủ quan không thể tránh khỏi Đó chính là phụ thuộc vào nănglực sư phạm, sự tự tin, tính sáng tạo trong xử lý các tình huống sư phạm cóthể xảy ra trong giờ dạy

Vì thế việc thiết kế kế hoạch bài học chiếm một vị trí rất quan trọngtrong quá trình dạy học của người giáo viên trước khi lên lớp

Trong những năm gần đây, xu hướng đổi mới công tác soạn giảng ngàycàng trở nên bức xúc và cần thiết Một trở ngại không nhỏ cản trở quá trìnhđổi mới việc soạn giáo án và thực thi giờ dạy trên lớp chính là do thói quenngại đổi mới của một bộ phận không nhỏ giáo viên Thực tế tại đơn vị chothấy vẫn còn một số giáo viên muốn giữ nền nếp soạn giáo án theo cáchtruyền thống mà ở đó giáo án chỉ là sự ghi chép lại nội dung đã có ở sáchgiáo khoa mà không đưa ra các phương pháp dạy học thích ứng với từnggiai đoạn học tập của học sinh hoặc ghi chép lại giáo án của những năm họctrước Sự lựa chọn phương pháp giảng dạy cũng gặp nhiều khó khăn do thóiquen dễ dãi trong soạn giảng, sự nhận thức của giáo viên về việc đổi mớicách soạn giảng còn nhiều hạn chế Hiện tượng thầy giảng trò nghe, tròchép vẫn còn là hiện tượng phổ biến, từ đó chất lượng giờ giảng cho hiệuquả không cao, chưa tạo được sự hứng thú cũng như óc sáng tạo, tích cựchoạt động của trò

Từ những nội dung phân tích trên, tôi đã đặt ra nhiệm vụ cho mình:Tìm ra những giải pháp nào để nâng cao chất lượng thiết kế kế hoạch bàihọc và giờ dạy là vấn đề cấp bách phải giải quyết, giúp cho anh chị em giáoviên ở trường đổi mới tư duy vào việc làm trong công tác soạn, giảng củamình đem lại hiệu quả thiết thực phù hợp với trình độ nhận thức của tập thểgiáo viên trong đơn vị nhằm từng bước nâng cao hiệu quả giáo dục Chính

vì lý do đó, tôi chọn đề tài “Giải pháp nâng cao năng lực cho giáo viên qua công tác soạn, giảng ở trường Tiểu học Cái Nước 3” Để nghiên cứu,

áp dụng vào công tác quản lý của đơn vị, nhằm góp phần vào sự nghiệpgiáo dục ở địa phương và làm cho công tác quản ký đạt kết quả cao hơn

2 Phạm vi triển khai thực hiện:

Trường tiểu học Cái Nước 3, thị trấn Cái Nước, huyện Cái Nước, tỉnh

Cà Mau Tuy nhiên các đơn vị bạn có thể tham khảo và áp dụng cho đơn vịmình

3 Mô tả sáng kiến:

3.1 Cơ sở lý luận:

Soạn bài là việc chuẩn bị quan trọng nhất của giáo viên cho giờ lên lớp.Đồng thời với việc soạn bài là sự chuẩn bị đồ dùng dạy học, thí nghiệm Đó

là hai loại công việc chủ yếu trước giờ lên lớp của giáo viên

Hoạt động dạy và học trong trường Tiểu học hiện nay được thực hiệnchủ yếu bằng hình thức dạy và học trên lớp Giờ lên lớp giữ vai trò quyếtđịnh chất lượng dạy học Vì vậy, cả Ban giám hiệu và giáo viên đều tậptrung sự chú ý, mọi cố gắng của mình vào giờ lên lớp với một mục đích lànâng cao chất lượng toàn diện giờ lên lớp Nhưng mỗi người có vai tròriêng đối với giờ lên lớp Trực tiếp quyết định kết quả giờ lên lớp là ngườigiáo viên Quản lý thế nào để các giờ lên lớp của giáo viên có kết quả tốt làviệc làm của Ban giám hiệu

Nhiệm vụ của hoạt động dạy và học ở trường Tiểu học của người giáoviên là làm cho học sinh nắm vững tri thức khoa học một cách có hệ thống,

cơ bản, có những kĩ năng, kĩ xảo cần thiết trong học tập, trong lao động vàtrong cuộc sống của trẻ

Hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò là hai hoạt động trungtâm của một quá trình dạy học và là hai hoạt động mang tính chất khácnhau Song thống nhất với nhau trong mối quan hệ qua lại giữa thầy và trò,dạy và học cùng lúc diễn ra trong những điều kiện vật chất - kĩ thuật nhấtđịnh

Những vấn đề nêu trên đều liên quan chặt chẽ với nhau, trong đó điềukiện tiên quyết để dạy tốt-học tốt là vấn đề để thiết kế kế hoạch bài học mộtcách chuẩn xác về kiến thức, tường minh về phương pháp, cách thức dạyhọc của người giáo viên; đồng thời với công việc đó là thi công bài giảngmột cách linh hoạt, đảm bảo nội dung kiến thức và phát huy tính tích cực,sáng tạo của học sinh Để tổ chức tốt khâu thiết kế và thi công của ngườigiáo viên, vai trò hết sức to lớn của người cán bộ quản lý nhà trường là nắmbắt xu thế, khơi dậy tiềm năng và chỉ đạo có hiệu quả công việc hàng ngàycủa giáo viên

3.2 Vài nét về đặc điểm chung của nhà trường:

Trường tiểu học Cái Nước 3, thuộc địa bàn thị trấn Cái Nước, năm học2011-2012 với tổng số cán bộ, giáo viên, nhân viên là 35/23 người.

Khối 1: Có 05 lớp; Học sinh : 143 em; Nữ : 68 em

Khối 2: Có 05 lớp; Học sinh : 130 em; Nữ : 56 em

Khối 3: Có 05 lớp; Học sinh : 120 em; Nữ : 60 em

Khối 4: Có 04 lớp; Học sinh : 128 em; Nữ : 60 em

Khối 5: Có 04 lớp; Học sinh : 89 em; Nữ : 48 em

+ Về cơ sở vật chất:

- Điểm trường: 03 điểm

- Chi bộ đạt chi bộ trong sạch vững mạnh

- Tập thể nhà trường đạt trường tiên tiến

- Công đoàn cơ sở đạt danh hiệu Công đoàn cơ sở vững mạnh

- Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh đạt chi đoàn mạnh

- Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh đạt Liên đội mạnh

+ Đối với cá nhân.

- Tham gia hội thi giáo viên dạy giỏi cấp huyện đạt: 04 đồng chí.

- Tham gia hội thi giáo viên giỏi cấp tỉnh đạt 03 đồng chí

- Giáo viên dạy giỏi cấp trường đạt: 10 đồng chí

- Tham gia hội thi viết chữ đẹp các cấp trường đạt: 11 đồng chí

- 100% cán bộ giáo viên tham gia tốt các phong trào thi đua các cấp phátđộng và luôn có ý thức tự giác học tập, bồi dưỡng, nghiên cứu tài liệu để nângcao tay nghề

- Nghiêm túc thực hiện công tác tự kiểm tra của nhà trường

- Cuối năm xét đề nghị các cấp công nhận danh hiệu và khen thưởng: 26đồng chí.

- Cuối năm đánh giá chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học đạt 78,78% từhoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên

+ Chất lượng giáo dục:

- Học sinh tham gia hội thi viết chữ đẹp các cấp đạt: 84 em

Cuối năm xét khen thưởng học sinh:

- Học sinh giỏi: 111 em

- Học sinh tiên tiến: 147 em

- Giữ vở sạch chữ đẹp: 138 em

- Xét hoàn thành chương trình bậc tiểu học: 97,9%

- Tỷ lệ học sinh lên lớp thẳng: 94,60%

- Tỷ lệ học sinh thi lại: 5,4%

- Cuối năm xét đề nghị các cấp công nhận cháu ngoan Bác Hồ: 141 em

3.3 Thực trạng của việc soạn giảng:

Trong năm học 2011-2012, qua kiểm tra kế hoạch bài học hàng tháng

và đột xuất cũng như tổng kiểm tra hồ sơ bốn lần trong năm học, chúng tôinhận thấy có sự khác biệt ở các nhóm giáo viên khác nhau Đối với giáoviên tuổi cao hoặc hoàn cảnh gia đình gặp nhiều khó khăn thì sự đầu tư chosoạn bài rất hạn chế Việc lập kế hoạch bài học chỉ như là chép lại sách giáoviên hoặc lấy giáo án cũ rồi chép lại mà không có sự đầu tư nào khác,không chú ý đến từng đối tượng học sinh của lớp cũng như cơ sở vật chấtphục vụ cho bài giảng Đặc biệt là giáo viên chưa mạnh dạn điều chỉnh nộidung bài học cho phù hợp với thực tế cuộc sống, phù hợp với từng đốitượng học sinh Những điều đó làm cho chất lượng giảng dạy kém hiệu quả.Đối với những giáo viên có trình độ chuyên môn vững thì có sự đầu tư nhất

định Khi lập kế hoạch bài học, họ đã có sự lựa chọn phương pháp giảngdạy cũng như tính đến các yếu tố: Học sinh, phương tiện dạy học, mày mòcác tài liệu tham khảo, chú trọng tới việc phát huy tính chủ động, sáng tạocủa học sinh Tuy nhiên số giáo viên này chưa được nhiều so với yêu cầu.Sau đây là kết quả phân loại hồ sơ giáo viên trong năm học 2011-2012.Tổng số hồ sơ được xếp loại: 28 giáo viên

- Xếp loại tốt: 15 hồ sơ , chiếm 53,5%

- Xếp loại khá: 10 hồ sơ, chiếm 35,7%

- Xếp loại đạt: 03 hồ sơ , chiếm 10,7%

Việc phân loại kế hoạch bài học mới chỉ dừng ở mức những tiêu chísau:

- Loại tốt: Đủ bài soạn, không nhầm lẫn kiến thức, không cắt xénchương trình, đủ các bước lên lớp, thể hiện hoạt động của thầy và của trò,trình bày sạch sẽ, có hệ thống câu hỏi gợi mở hướng dẫn học sinh

- Loại khá: Như các tiêu chí của loại tốt nhưng còn một số bài soạn sơlược

- Loại đạt: Bài soạn sơ lược nhiều, trình bày chưa khoa học chưa thểhiện rõ hoạt động của thầy và của trò

Tóm lại: Việc thiết kế kế hoạch bài học là: Đủ bài, đúng phân phối

chương trình Một bộ phận giáo viên nòng cốt có ý thức trách nhiệm tốt đầu

tư nhiều cho bài soạn Song song với những thiết kế tốt vẫn còn nhiều giáo

án sơ lược, chưa được chú ý đúng mức đến phương pháp dạy học đặc thùđối với từng đối tượng học sinh, những giáo án này thể hiện trình độ chuyênmôn hạn chế của giáo viên, năng lực sư phạm yếu, thiếu đầu tư suy nghĩ tìmtòi

3.4 Thực trạng về bài giảng trên lớp:

- Việc thực hiện giờ lên lớp của giáo viên là công việc hàng ngày củamỗi cán bộ giáo viên cần phải nghiêm túc thực hiện

100% giáo viên lên lớp đúng giờ, đảm bảo thời gian các tiết học Tưcách tác phong chuẩn mực, trang phục gọn gàng, lịch sự Việc này có tácdụng tới công tác giáo dục đạo đức cho học sinh, tạo cho các em có nề nếp,tác phong nhanh nhẹn, làm việc có giờ giấc.

- Đối với nội dung bài giảng, trong quá trình kiểm tra giờ dạy của bangiám hiệu cũng như qua các phiếu dự giờ của tổ khối chuyên môn, chúngtôi có thể nhận định như sau:

Số lượng giờ lên lớp đảm bảo được mục tiêu đề ra chiếm khoảng 95%

Số giờ dạy sử dụng đồ dùng trực quan chưa có hiệu quả chiếm 15%, số giờ

tổ chức tốt các hình thức dạy học chiếm 75% Số giờ dạy học chỉ chú ý đếnnội dung kiến thức mà chưa chú nhiều đến phương pháp chiếm 20% Số giờ

áp dụng các phương pháp thuyết trình (thầy giảng, trò nghe) một cách đơnthuần chiếm tới 10%

Từ số liệu nêu trên cho thấy: việc thực hiện tốt cả 3 phương diện: Mụctiêu, nội dung, phương pháp chiếm tỉ lệ chưa cao Đặc biệt các giờ dạy chaychiếm quá nhiều cho thấy việc đầu tư tìm tòi, tận dụng khả năng hiện có của

cơ sở vật chất nhà trường cũng như bản thân giáo viên còn nhiều hạn chế.Hoặc ngại chuẩn bị đồ dùng dạy học, mặt khác cũng cho thấy việc sử dụngtrang thiết bị dạy học còn nhiều lúng túng ở nhiều giáo viên, nhất là trangthiết bị dạy học hiện đại (máy chiếu, máy vi tính) Bên cạnh đó, việc thựchiện giờ lên lớp đối với giáo viên có thâm niên công tác lâu năm thì thườngchú ý đến nội dung bài là chính sao cho truyền đạt hết nội dung bài đến họcsinh là được, còn việc sử dụng các phương pháp dạy học phát huy tính tíchcực học tập của học sinh thì thực hiện chậm Một vài giáo viên trẻ thì chú ýnhiều đến phương pháp dạy học mà không mở rộng, làm rõ nội dung cầnlĩnh hội cho học sinh

Điều này dẫn đến chất lượng học tập của học sinh chưa cao, một số họcsinh tiếp nhận tri thức một cách thụ động, kiến thức chưa sâu, thiếu tính bềnvững

Tóm lại: Từ những thực trạng nêu trên, việc soạn giảng của giáo viên

chưa thật sự đáp ứng theo định hướng đổi mới về nội dung chương trình,đổi mới phương pháp dạy học Đây là nguyên nhân dẫn đến chất lượng giáodục toàn diện trong nhà trường chưa cao

3.5 Giải pháp nâng cao năng lực cho giáo viên qua công tác soạn, giảng

ở trường Tiểu học Cái Nước 3:

*) Giải pháp về công tác xây dựng kế hoạch giảng dạy hàng tuần:

Ở trường Tiểu học, Tổ khối chuyên môn là đơn vị trực tiếp quản lýhoạt động chuyên môn của mỗi thành viên trong khối Để tiện cho việc chỉđạo chuyên môn của tổ trưởng nhà trường xây dựng biên chế mỗi khối lớp

là một tổ chuyên môn Công tác xây dựng kế hoạch giảng dạy được triểnkhai trực tiếp từ Ban Giám hiệu tới tổ trưởng tổ chuyên môn Trong quản lýchỉ đạo xây dựng kế hoạch giảng dạy một mặt phải phát huy vai trò tự chủ,sáng tạo của tổ đồng thời phải chỉ đạo sát sao theo kế hoạch chung của nhàtrường Căn cứ để mỗi khối lớp xây dựng kế hoạch giảng dạy là phân phốichương trình và thời khoá biểu hàng ngày trong tuần Bên cạnh đó là cáchoạt động ngoài giờ lên lớp của nhà trường hoặc các nội dung khác doPhòng Giáo dục chỉ đạo như kế hoạch giảng dạy giáo dục an toàn giaothông, giáo dục chăm sóc sức khỏe răng miệng, cách sử dụng đồ dùng dạyhọc, dạy lồng ghép tích hợp GDBVMT, GD kỹ năng sống, GD sử dụng -tiết kiệm năng lượng,… Từ đó, các tổ chuyên môn sẽ bàn bạc và mỗi thànhviên trong tổ sẽ xây dựng kế hoạch lên lớp hàng ngày sao cho đúng chươngtrình và thời khoá biểu của lớp kết hợp chuẩn bị đồ dùng dạy học cần sửdụng cho từng tiết học căn cứ vào danh mục đồ dùng dạy học hàng tuần docán bộ thiết bị trường lập Kế hoạch giảng dạy của giáo viên được Ban giámhiệu xem và duyệt trước thực hiện Đây là sơ sở pháp lý để kiểm tra đánhgiá việc thực hiện kế hoạch bài học một cách chính xác, đảm bảo tính hệthống kiến thức, đảm bảo mục tiêu từng bài học, tìm ra những phương phápgiảng dạy thích hợp cho từng nội dung bài học, có tính định hướng trướccho học sinh chuẩn bị học tập

Để dễ kiểm kiểm tra, chúng tôi hướng dẫn mẫu chung:

Kế hoạch dạy học tuần … … Học kì … …

dạy

ND điềuchỉnh

Đồ dùngDHThứ hai

+ Nghiên cứu và xác định mục tiêu bài giảng:

Tổ chuyên môn được giao nhiệm vụ nghiên cứu, lập kế hoạch, bàn bạc,thống nhất cách xác định mục tiêu từng môn học phù hợp với đối tượng họcsinh và đảm bảo sát với yêu cầu về chuẩn kiến thức và kỹ năng cơ bản do

Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành

Trước hết, tổ chuyên môn sinh hoạt 2 tuần 1 lần, ở đó tài liệu về chuẩnkiến thức và kỹ năng của các môn học được triển khai đến từng thành viên

Từ đó giúp giáo viên chỉnh lại mục tiêu trong sách giáo viên cho phù hợpvới tình hình học sinh trong lớp mình và đảm bảo yêu cầu cơ bản tối thiểu

so với mặt bằng chung

Ví dụ: Một số bài chính tả so sánh phân biệt các phụ âm v/d ở địa

phương học sinh thường không mắc lỗi thì đồng thời chỉnh cả nội dung vàmục tiêu để dạy cho học sinh những cặp phụ âm hay mắc lỗi hơn như tr/ch,s/x, (thường gặp ở lớp 4,5)

+ Thống nhất cách trình bày bài soạn:

Tuy nhiên mỗi giáo viên có cách trình bày bài soạn khác nhau nhungcũng cần có sự thống nhất chung về hình thức sao cho phù hợp với nội dungbài dạy, đảm bảo đúng mục tiêu về chuẩn kiến thực và kĩ năng cần đạt Vìthế đầu năm học, nhà trường phân công một số giáo viên có kinh nghiệmnhư tổ trưởng chuyên môn, giáo viên dạy giỏi tham gia vào việc xây dựng

cấu trúc bài soạn cho từng môn học Sau đó đưa ra lấy ý kiến rồi thống nhấtchung mà thực hiện Nhờ đó bài soạn của giáo viên trong trường đều theomột cấu trúc thống nhất, chất lượng bài soạn được nâng lên một bước gópphần vào nâng cao chất lượng dạy học.

Ví dụ: Cách trình bày bài soạn như sau:

Ngày dạy : …… Bài ……… tiết ……

1 Mục tiêu (dựa vào tài liệu hướng dẫn thực hiện chuẩn KT-KN)

2 Chuẩn bị các phương tiện dạy học

3 Các hoạt động dạy và học chủ yếu:

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

+ Kiểm tra việc soạn bài và chuẩn bị giờ lên lớp của giáo viên:

Thông qua kiểm tra, chúng tra sẽ nắm được chất lượng bài soạn ở từngkhối lớp cũng như các dạng bài soạn về ôn tập, kiểm tra, thực hành

Để quản lý tốt việc soạn bài và chuẩn bị giờ lên lớp của giáo viên,chúng tôi đã chọn các hình thức kiểm tra:

- Kiểm tra đột xuất

- Kiểm tra định kỳ hàng tháng

- Kiểm tra trước giờ lên lớp

- Kiểm tra sau dự giờ

- Kiểm tra đồ dùng trực quan và trang thiết bị cho giờ dạy được cậpnhật trong bài soạn

*) Giải pháp về tổ chức nâng cao chất lượng giờ dạy.

- Xây dựng các giờ dạy mẫu:

Để giáo viên có khái quát về tiến trình một giờ dạy trên lớp có chấtlượng, chúng tôi đã phân công giáo viên cốt cán thường là tổ trưởng tổchuyên môn và giáo viên giỏi cùng xây dựng các giờ dạy mẫu cho giáo viên

dự giờ Tổ chức rút kinh nghiệm, đánh giá những mặt tích cực về phươngpháp dạy học, về nội dung và phong thái của giáo viên Sau khi thống nhấtqua hội giảng, thao giảng những giờ dạy mẫu này được tiến hành nhân rộng

ra toàn khối, toàn trường Vì vậy, việc xây dựng giờ dạy mẫu được tiếnhành rất kĩ từ việc chọn bài dạy, thiết kế bài soạn, lựa chọn phương phápgiảng dạy và đồ dùng trực quan nào cho phù hợp với từng nội dung, với đốitượng HS

Ví dụ: Phân công giáo viên cốt cán (tổ trưởng tổ chuyên môn), giáo

viên đạt danh hiệu giáo viên dạy giỏi cấp huyện, tỉnh thực hiện các giờ dạymẫu:

Cô Võ Ngọc Diệp dạy môn Đạo đức

Cô Tăng Hồng Xuyên dạy môn Luyện từ và câu , Tập đọc

Thầy Phan Công Du dạy môn Toán

Sau đó, chúng tôi tổ chức dạy theo nhóm để rút kinh nghiệm

- Tăng cường dự giờ thăm lớp, bồi dưỡng giúp đỡ giáo viên:

Để nâng cao chất lượng giờ dạy, một công việc quan trọng của nhàtrường là tăng cường công tác thanh kiểm tra chuyên môn Trong đó, dự giờthường xuyên các giáo viên có kỹ năng sư phạm chưa vững là công việc có

ý nghĩa quyết định Việc dự giờ được tiến hành theo kế hoạch hàng tuần,hàng tháng một cách thường xuyên sẽ giúp giáo viên đứng lớp có tâm thếvững vàng và quan trọng hơn là giúp giáo viên có ý thức chuẩn bị bài tốt, tựtin và có cố gắng hơn trong việc vận dụng đổi mới PPDH phát huy tính tíchcực hoạt động học tập của học sinh Vì sau dự giờ, chúng tôi đều có rút kinhnghiệm để chỉ rõ những nhược điểm để khắc phục sửa chữa ở các giờ dạysau có chất lượng hơn