Đảng bộ tỉnh thanh hóa lãnh đạo thực hiện quy chế dân chủ cơ sở nam 1998 den nam 2005 thực tế ở thanh hóa và các huyện thọ xuân, hoằng hóa, quảng xương

Nhận thức được việc thực hiện QCDC liên quan đến động lực phát triển của đất nước hiện nay, Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá đã có nhiều biện pháp tuyên truyền, lãnh đạo tổ chức thực hiện QCDC, ph

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA LỊCH SỬ

NGUYỄN THỊ NGỌC DUNG

ĐẢNG BỘ TỈNH THANH HOÁ

LÃNH ĐẠO THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ

TỪ NĂM 1998 ĐẾN NĂM 2005

(Qua khảo sát thực tế ở thành phố Thanh Hoá

và các huyện Thọ Xuân, Hoằng Hoá, Quảng Xương)

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC LỊCH SỬ

HÀ NỘI - 2006

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA LỊCH SỬ

NGUYỄN THỊ NGỌC DUNG

ĐẢNG BỘ TỈNH THANH HOÁ LÃNH ĐẠO THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC LỊCH SỬ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS VŨ QUANG HIỂN

MỤC LỤC

Trang

Mở đầu ……….7

Chương 1: Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá lãnh đạo triển khai thực hiện QCDC 1998-2001……… 11

1.1 Những điều kiện có ảnh hưởng đến việc thực hiện QCDC ở Thanh Hóa ……… 11

1.1.1 Tình hình Thanh Hóa trước khi thực hiện QCDC ở cơ sở ……… 11

1.1.2 Chủ trương của Đảng và Chính phủ về vấn đề thực hiện dân chủ …… …17

1.2 Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá bước đầu triển khai thực hiện QCDC (1998-2001) ……… 28

1.2.1 Chủ trương của Đảng bộ tỉnh ……….…… 28

1.2.2 Lãnh đạo triển khai thực hiện QCDC ở cơ sở trong những năm 1998-2001 ……… 31

1.2.3 Thành quả bước đầu ……… 50

Chương 2: Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá tăng cường lãnh đạo thực hiện QCDC ở cơ sở trên quy mô toàn tỉnh (2002-2005)……….… 60

2.1 Chủ trương và biện pháp của Đảng bộ tỉnh ……….…….60

2.2 Lãnh đạo việc xây dựng hương ước, quy ước 65

2.3 Lãnh đạo thực hiện QCDC 2003 – 2005 ……… ……… 75

Chương 3: Một số nhận xét và kinh nghiệm lịch sử ……….… 109

3.1 Một số nhận xét ……… 109

3.1.1 Những thành công của Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá trong lãnh đạo thực hiện QCDC 109

3.1.2 Những ưu điểm trong sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh 112

3.1.3 Một số hạn chế ……… 113 3.1.4 Tác động của việc thực hiện QCDC đối với đời sống nhân dân 121

3.2 Một số kinh nghiệm 129

3.2.1 Phát huy vai trò lãnh đạo của Đảng kết hợp với đề cao

quyền làm chủ của nhân dân ……….129 3.2.2 Phải kết hợp tuyên truyền giáo dục với tổ chức thực hiện QCDC ……….132 3.2.3 Thực hiện QCDC gắn với các nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội ………….135

Kết luận ……….… … …136 Tài liệu tham khảo ……… … 138 Phụ lục ……….…… 154

Chủ nghĩa xã hội Công nghiệp hóa, hiện đại hóa Doanh nghiệp nhà nước

Hội đồng nhân dân Mặt trận tổ quốc Quy chế dân chủ Quy chế dân chủ ở cơ sở Quy chế thực hiện dân chủ Thực hiện Quy chế dân chủ

Ủy ban nhân dân

Xã hội chủ nghĩa

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Năm 1998, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị 30-CT/TW về thực hiện QCDCCS với phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”, đặt việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân ở cơ sở trong cơ chế tổng thể của

hệ thống chính trị “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ” Thực hiện chủ trương của Đảng, Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá lãnh đạo nhân dân thực hiện QCDCCS Qua bảy năm thực hiện, tình hình kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội ở Thanh Hoá có chuyển biến tích cực, đời sống nhân dân có nhiều thay đổi, đặc biệt an ninh - quốc phòng được đảm bảo Thực tiễn đó khẳng định chủ trương của Đảng là đúng đắn, được đông đảo quần chúng nhân dân ủng hộ

Nhận thức được việc thực hiện QCDC liên quan đến động lực phát triển của đất nước hiện nay, Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá đã có nhiều biện pháp tuyên truyền, lãnh đạo tổ chức thực hiện QCDC, phát huy được quyền làm chủ của nhân dân, huy động nguồn lực trong nhân dân để phát triển kinh tế - xã hội

Đó là thành công bước đầu của Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá, nhưng có ý nghĩa rất quan trọng cả về mặt lý luận và thực tiễn Vì thế nên tôi chọn đề tài

“Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá lãnh đạo thực hiện Quy chế dân chủ từ năm 1998

đến năm 2005 (qua khảo sát thực tế ở thành phố Thanh Hoá và các huyện Thọ Xuân, Hoằng Hoá, Quảng Xương)” làm luận văn tốt nghiệp của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Đã có nhiều bài báo, cuốn sách viết về đề tài dân chủ cũng như việc thực hiện QCDC ở nước ta, nhưng cho đến nay chưa có một công trình nghiên cứu

nào mang tính chuyên khảo viết về sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá nhằm thực hiện QCDCCS

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Những chủ trương, biện pháp của Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá để lãnh đạo thực hiện QCDCCS

- Những hoạt động của các cấp uỷ đảng, chính quyền và đoàn thể quần chúng ở Thanh Hoá

- Kết quả việc thực hiện, kể cả thành công và hạn chế

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi nghiên cứu của đề tài là những điều kiện thuận lợi, khó khăn ở địa phương chi phối sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh trong khoảng thời gian từ năm 1998 đến năm 2005 ở Thanh Hoá trong việc thực hiện QCDC

- Những chủ trương của Đảng và Chính phủ về THQCDC ở cơ sở

- Hoạt động của các cấp bộ đảng và chính quyền ở địa phương

- Hoạt động của các ban, ngành, đoàn thể ở tỉnh, huyện

- Những hoạt động của quần chúng thực hiện QCDC

- Sự biến đổi của tình hình kinh tế - xã hội do việc thực hiện quy chế này

5 Nguồn tài liệu

- Các chỉ thị, nghị quyết của Đảng

- Chỉ thị, nghị định của Chính phủ về thực hiện QCDCCS

- Các văn kiện của Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá bao gồm: nghị quyết của Đại hội Đảng bộ tỉnh, chỉ thị của Tỉnh uỷ, nghị quyết, báo cáo của UBND, HĐND

- Các loại tài liệu của các ban, ngành ở địa phương

- Các báo cáo kết quả thực hiện QCDC của các cấp, ngành

- Một số tư liệu khai thác nhân chứng lịch sử qua cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân

6 Cơ sở lý luận và Phương pháp nghiên cứu

6.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở thế giới quan và phương pháp luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng chủ nghĩa xã hội khoa học xuất phát từ thực

tế khách quan trong mối liên hệ phổ biến và biện chứng

6.2 Phương pháp nghiên cứu

- Chủ yếu là phương pháp lịch sử nhằm mô tả chính xác quá trình lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá

- Phương pháp tổng hợp, so sánh, đánh giá nhằm làm rõ thành công, hạn chế và kinh nghiệm của Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá trong việc chỉ đạo thực hiện

- Phương pháp phỏng vấn: Đối với những người trực tiếp lãnh đạo thực hiện QCDC ở Sở Nội vụ; Ban dân chủ pháp luật thuộc Uỷ ban MTTQ tỉnh; nhân dân địa phương

7 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, bảng chữ viết tắt, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được chia thành 3 chương:

Chương 1: Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa lãnh đạo triển khai thực hiện

QCDC ở cơ sở 1998 - 2001

Chương 2: Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá tăng cường lãnh đạo thực hiện

QCDC trên quy mô toàn tỉnh (2002-2005)

Chương 3: Một số nhận xét và kinh nghiệm lịch sử

Trong quá trình thực hiện luận văn, tôi được sự giúp đỡ của: Văn phòng Tỉnh uỷ Thanh Hoá, Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh, Hội liên hiệp phụ nữ, Ban Dân vận, Ban Tuyên giáo, Trung tâm lưu trữ hồ sơ Uỷ ban nhân dân tỉnh, Sở

Tư pháp, Sở Văn hoá - thông tin, Phòng xây dựng cơ sở và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở thuộc Sở Nội vụ, thành uỷ Thành phố Thanh Hoá, huyện uỷ

và UBND các huyện Hoằng Hoá, Quảng Xương, Thọ Xuân, UBND Phường Lam Sơn (thành phố Thanh Hoá) và một số cá nhân

Luận văn cũng là kết quả của một quá trình học tập, nghiên cứu tại Khoa Lịch sử, từ đại học đến cao học với sự giảng dạy, chỉ bảo của các thầy, cô giáo trong Khoa và Bộ môn Lịch sử Đảng cộng sản Việt Nam, nhất là sự hướng dẫn, giúp đỡ của PGS.TS Vũ Quang Hiển

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Chương 1

ĐẢNG BỘ TỈNH THANH HÓA LÃNH ĐẠO TRIỂN KHAI

THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ

TRONG NHỮNG NĂM 1998-2001

1.1 Những điều kiện có ảnh hưởng đến việc thực hiện QCDC ở Thanh Hoá

1.1.1 Tình hình Thanh Hoá trước khi thực hiện QCDC ở cơ sở

Thanh Hoá là một trong những tỉnh định hình sớm, tồn tại, phát triển cùng với lịch sử dân tộc, với diện tích 11.106,09 km2, dân số là hơn 3,6 triệu người, có bảy dân tộc sinh sống (trên 60 vạn là dân tộc thiểu số) Tỉnh Thanh Hoá có một thành phố, hai thị xã và 24 huyện, trong đó có 11 huyện miền núi (với số dân gần một triệu), toàn tỉnh có 626 xã, 5775 làng, 808.000 hộ, đa số

là nông dân

Những năm gần đây, do sự nghiệp đổi mới, đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt, một bộ phận nhân dân có đời sống khá (chiếm 40%) Bằng sự tập trung mọi nguồn lực và đổi mới cơ chế, chính sách trong quản lý, nền kinh tế trong tỉnh có bước tăng trưởng khá, tốc độ tăng trưởng GDP bình quân 5 năm (1996-2000) đạt 7%/năm, GDP bình quân theo đầu người là 286,4 USD Tỷ trọng nông, lâm, ngư nghiệp trong GDP bình quân hàng năm của tỉnh giảm từ 46,1% (1991-1995) xuống còn 42,4% (thời kỳ 1996-2000); công nghiệp xây dựng tăng từ 20,3% lên 23,4%; thương mại, dịch vụ tăng từ 33,6% lên 34,2%

Từ năm 1995, sản lượng lương thực luôn đạt hơn một triệu tấn/năm Bình quân lương thực đầu người thời kỳ 1996-2000 đạt 331,9 kg Tỉnh Thanh Hoá

đã tích cực chuyển đổi cơ cấu mùa vụ, đầu tư xây dựng, tu sửa các công trình thuỷ lợi, đặc biệt là kiên cố hoá kênh mương

Các vùng cây công nghiệp tập trung, chuyên canh theo hướng sản xuất hàng hoá được quan tâm đầu tư, tạo bước chuyển dịch về cơ cấu cây trồng Chăn nuôi ổn định Nghề rừng được tổ chức lại và phát triển theo hướng lâm nghiệp xã hội, chuyển từ khai thác là chủ yếu sang trồng mới, khoanh nuôi bảo vệ rừng Đánh bắt hải sản, nghề khơi phát triển khá, tạo chuyển biến trong sản xuất thuỷ sản Sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp trong tỉnh được quan tâm củng cố và sắp xếp lại Một số doanh nghiệp đã vươn lên khẳng định được khả năng cạnh tranh trong cơ chế thị trường Hai khu công nghiệp mới hình thành là Lễ Môn và Nghi Sơn

Về đầu tư xây dựng cơ bản: bình quân hàng năm huy động được

2000-3000 tỷ đồng, trong đó nguồn vốn bên trong chiếm hơn 50%, thu ngân sách địa phương đạt bình quân 549,340 tỷ/năm Những năm gần đây Đảng bộ tỉnh chăm lo đổi mới, hoàn thiện quan hệ sản xuất, tiếp tục phân loại, sắp xếp lại các DNNN, chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ cổ phần hoá doanh nghiệp Thanh Hoá

là một trong những tỉnh đầu tiên trên cả nước có nghị quyết của Thường vụ Tỉnh uỷ về phát triển kinh tế trang trại, đến nay toàn tỉnh có 1.900 trang trại, thu hút gần 10.000 lao động Cuộc vận động đổi điền dồn thửa trong nông nghiệp đã và đang được tiến hành

Về giáo dục: tổng số học sinh các cấp có trên một triệu Toàn tỉnh có gần 100% xã được công nhận đạt chuẩn quốc gia về phổ cập giáo dục tiểu học - xoá mù chữ, có 168 đơn vị đạt chuẩn phổ cập giáo dục trung học cơ sở, 55 trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia

Công tác chăm sóc sức khoẻ nhân dân có nhiều tiến bộ, 100% xã có trạm

y tế, ở tuyến xã có 135 bác sĩ, 5 năm liền không có dịch xảy ra, riêng sốt rét 7 năm liền không có dịch

Trong phong trào xây dựng nếp sống văn hoá, thực hiện qui ước về việc cưới, tang, lễ hội, ở Thanh Hoá có 1037/5775 làng đăng ký xây dựng làng văn

hoá, tổng số dân được xem truyền hình chiếm 70%, được nghe đài phát thanh

1628, số chi bộ nhỏ là 8556 Chấp hành nghị quyết Hội nghị lần thứ 6 (lần 2) của BCHTW Đảng khóa VIII về cuộc vận động xây dựng chỉnh đốn Đảng, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã thực hiện xong bước kiểm điểm tự phê bình và phê bình của tập thể và cá nhân, có chương trình kế hoạch thực hiện các công việc sau tự phê bình của tập thể và các đồng chí ủy viên thường trực, kế hoạch triển khai đối với đảng bộ trực thuộc; và tập trung chỉ đạo các huyện, thị, thành, các ban cán sự đảng đoàn, các ngành, đoàn thể cấp tỉnh kiểm điểm theo gợi ý của Ban Thường vụ Tỉnh uỷ Vai trò lãnh đạo của Đảng ngày càng được phát huy, các chủ trương nghị quyết của Đảng ngày càng thể hiện đúng đắn và sáng tạo, sớm

đi vào cuộc sống, được nhân dân đồng tình Sinh hoạt đảng được chú ý cả về hình thức và nội dung, chất lượng sinh hoạt được nâng cao Tỉnh Thanh Hoá đã xúc tiến xây dựng đề án công tác, tổ chức sắp xếp cán bộ, tinh giản biên chế theo tinh thần nghị quyết Hội nghị lần thứ 7 của BCHTW Đảng khoá VIII Trong xây dựng chính quyền các cấp: Đảng bộ tập trung thực hiện nghị quyết Hội nghị lần thứ 8 của BCHTW Đảng về cải cách hành chính Thực hiện các nghị quyết của Trung ương, các ngành đã chấn chỉnh một bước quan

hệ công tác và lề lối làm việc trong các cơ quan nhà nước, soát xét các khoản thu phí và lệ phí, các khoản đóng góp của nhân dân; chấn chỉnh công tác xây dựng và ban hành các văn bản, công tác tiếp dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân lập lại trật tự kỷ cương trên một số lĩnh vực, nhờ đó chính

quyền các cấp được củng cố một bước, ổn định về tổ chức bộ máy và đi vào hoạt động nền nếp, các vấn đề nổi cộm ở cơ sở đã từng bước đựơc giải quyết thỏa đáng, nhân dân tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, phấn khởi trước thành công của sự nghiệp đổi mới

Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể quần chúng có nhiều hoạt động hơn Nhiều cấp uỷ đảng đã quan tâm đến công tác vận động quần chúng, đã phát động và duy trì thực hiện có kết quả nhiều phong trào Việc củng cố kiện toàn các tổ chức chính trị - xã hội được các cấp quan tâm, tập trung vào những cơ

sở yếu kém, vùng xa, vùng sâu nên số điểm yếu kém được thu hẹp, số đơn vị khá ngày càng tăng Thực hiện nghị quyết đại hội XIV của Đảng bộ tỉnh, Đảng bộ và nhân dân tỉnh Thanh Hoá đã nỗ lực phấn đấu thực hiện thắng lợi các mục tiêu và đã đạt được nhiều thành tựu nổi bật Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá ngày càng phát huy vai trò lãnh đạo của mình

Tuy nhiên, tình hình kinh tế - xã hội của tỉnh Thanh Hoá vẫn còn gặp một số khó khăn:

Tổng sản phẩm (GDP) trong tỉnh (1996 - 2000) bình quân có tăng nhưng còn thấp so với chỉ tiêu đề ra cho thời kỳ 1996 - 2000 Tốc độ phát triển kinh tế có xu hướng chậm lại và thấp hơn so với toàn quốc (7%) GDP bình quân đầu người đạt 279,5 USD, còn thấp so với mục tiêu đề ra đến năm 2000 là 400 - 450 USD

Trong nông nghiệp, cơ cấu mùa vụ thay đổi chậm, việc ứng dụng các tiến bộ khoa học kĩ thuật vào sản xuất còn hạn chế Tỷ trọng chăn nuôi trong nông nghiệp còn thấp, trình độ thâm canh tăng năng suất giữa các vùng, miền chưa đồng đều

Xuất khẩu vẫn là lĩnh vực khó khăn, yếu kém kéo dài

Trong công nghiệp, kỹ thuật và công nghệ lạc hậu, sản phẩm của tỉnh chưa đủ sức cạnh tranh trên thị trường, hiệu quả kinh doanh thấp

Cơ sở hạ tầng - kinh tế - xã hội của tỉnh Thanh Hoá chưa đáp ứng được yêu cầu Việc thu hút vốn cho đầu tư phát triển từ trong và ngoài nước còn hạn chế, đầu tư dàn trải thiếu đồng bộ kéo dài và kém hiệu quả Đời sống một

bộ phận nhân dân vẫn còn khó khăn, nhất là đồng bào miền núi, tỉ lệ người thiếu việc làm còn cao

Trình độ cán bộ và tổ chức bộ máy còn bất cập so với yêu cầu của quá trình đổi mới, bộ máy cồng kềnh, quan liêu, năng lực cán bộ thấp kém, cải cách hành chính chậm, tình trạng cửa quyền, phiền hà gây cản trở công việc chung vẫn tồn tại

Trên đây là một vài nét về tình hình kinh tế - xã hội ở Thanh Hoá, những thuận lợi là cơ sở để Thanh Hoá tổ chức thực hiện tốt QCDC Những vấn đề còn tồn tại đòi hỏi Đảng bộ và nhân dân Thanh Hoá phải nỗ lực hơn nữa

Từ xưa, Thanh Hoá đã nổi tiếng là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hoá, cách mạng, có nhiều vị vua xuất thân từ quê hương Thanh Hoá như

Lê Hoàn, Lê Lợi Nhân dân Thanh Hoá giàu lòng yêu nước, anh dũng kiên cường trong đấu tranh chống giặc ngoại xâm, bảo vệ Tổ quốc, quê hương, đó

là truyền thống tự chủ, cũng là cái vốn để nhân dân Thanh Hoá phát huy quyền làm chủ của mình theo đường lối của Đảng, sự quản lý của Nhà nước

Về tình hình thực hiện dân chủ ở Thanh Hoá khi chưa có quy chế: Trước năm 1998, vấn đề dân chủ chưa được Nhà nước thể chế hoá thành văn bản pháp lý, nhưng cấp uỷ, chính quyền các cấp ở Thanh Hoá đã quán triệt, vận dụng sáng tạo phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” vào cuộc sống, đã phát huy được tính năng động, cổ vũ tinh thần lao động sáng tạo của nhân dân trong phát triển kinh tế, giữ vững ổn định chính trị ở cơ sở Tỉnh uỷ, HĐND, UBND tỉnh đã ban hành nhiều nghị quyết, chỉ thị, quyết định, nhiều chương trình dự án kinh tế xã hội, quốc phòng, an ninh để nhằm không ngừng mở rộng quyền làm chủ của nhân dân, củng cố quan hệ sản

xuất, tạo môi trường pháp lý, khuyến khích các thành phần kinh tế phát triển, nhằm khai thác nguồn nội lực, tranh thủ sự đầu tư giúp đỡ từ bên ngoài

Trong lĩnh vực kinh tế có Nghị quyết 09 của Tỉnh uỷ, Nghị quyết của HĐND về phê duyệt quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh Chỉ thị số 23-NC/UB về củng cố thanh tra và tăng cường công tác thanh tra, ban hành quy chế tiếp công dân và quyết định về việc giải quyết các vấn đề bức xúc trong ngành giáo dục đào tạo, quy định mức sinh hoạt phí cho bí thư chi bộ và trưởng thôn

Trong lĩnh vực văn hoá - xã hội có: Nghị quyết phát động toàn dân xây dựng cơ sở vật chất trường học; Nghị quyết về thực hiện nếp sống mới trong việc cưới, tang, lễ hội; Nghị quyết về xây dựng quỹ đền ơn đáp nghĩa Để động viên sự đóng góp vật chất từ nhân dân, Đảng bộ tỉnh đã phát động phong trào “Uống nước nhớ nguồn”; phong trào “Ông bà mẫu mực, con cháu hiếu thảo”, phong trào “xây dựng cuộc sống mới ở khu dân cư” để động viên nhân dân tham gia vào quản lý xã hội và xây dựng xã hội lành mạnh

Bên cạnh đó, để thực hiện tốt vấn đề dân chủ, hoạt động của HĐND, UBND không ngừng đổi mới và nâng cao chất lượng, năng lực điều hành, thông qua tiếp xúc cử tri, các đại biểu, HĐND đã nắm được tâm tư nguyện vọng và ý kiến đóng góp chân thành của nhân dân, kiến nghị đề xuất cho cấp

có thẩm quyền xem xét, giải quyết kịp thời, thoả đáng, đúng pháp luật

Tuy nhiên, do phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” chưa được cụ thể bởi một văn bản pháp lý nào, việc vận dụng tổ chức thực hiện ở mỗi địa phương khác nhau nên hiệu quả còn hạn chế Việc thực hiện dân chủ ở Thanh Hoá chủ yếu thông qua hình thức dân chủ đại diện, dân chủ trực tiếp ít được quan tâm, có nơi hoạt động của HĐND còn mang tính hình thức, hiệu lực, hiệu quả trong quản lí điều hành của chính quyền còn nhiều hạn chế, tình trạng tham ô lãng phí, quan liêu cửa quyền, sách nhiễu, đặc biệt

là vi phạm dân chủ trong quản lí đất đai và tài chính còn khá nhiều, thường xuyên có đơn thư khiếu nại, tố cáo, gây mất ổn định chính trị ở cơ sở, cả tỉnh

có hàng trăm điểm nóng

Do thực trạng đó, việc Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị 30- CT/TW về thực hiện QCDCCS là phù hợp với tình hình địa phương và đáp ứng được sự mong đợi của nhân dân

1.1.2 Chủ trương của Đảng và Chính phủ về vấn đề thực hiện dân chủ

Đầu năm 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời Dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân Việt Nam đã giành được nhiều thắng lợi to lớn Một trong những thành quả vĩ đại nhất của cách mạng nước ta dưới sự lãnh đạo của Đảng là đã lập nên Nhà nước Cộng hòa dân chủ đầu tiên ở Đông Nam châu

Á Ngay từ khi nước Việt Nam Dân chủ cộng hoà ra đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trịnh trọng tuyên bố: “Nước Việt Nam là nước dân chủ - Nhà nước Việt Nam là nhà nước do nhân dân lao động làm chủ” Trong suốt chặng đường dài của cuộc cách mạng dân tộc dân chủ, Đảng ta, Nhà nước ta luôn tôn trọng và phát huy quyền làm chủ của nhân dân nên đã tạo ra sức mạnh vô địch đánh thắng mọi kẻ thù, giành lại độc lập cho Tổ quốc; tự do và hạnh phúc cho nhân dân Trong công cuộc xây dựng đất nước, trong toàn bộ hoạt động của mình, Đảng và Nhà nước ta luôn quán triệt tư tưởng “lấy dân làm gốc” (Hồ Chí Minh), “Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng” (Lê-nin), thấm nhuần lời dạy của Bác “Dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong” và

“Nhà nước ta là nhà nước của dân, do dân, vì dân, mấy chữ a, b, c, này không phải ai cũng thuộc đâu, phải học mãi, học suốt đời mới thuộc”

Trong thời kỳ đổi mới, Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo nhân dân xây dựng đất nước vững bước đi lên Đảng và Nhà nước ta đã không ngừng phát huy quyền làm chủ của nhân dân Chính do quyền dân chủ của nhân dân được phát huy mà mối quan hệ giữa Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý với nhân dân

làm chủ ngày một thêm gắn bó; Đảng và Nhà nước ta lớn mạnh lên, cách mạng nước ta đã liên tiếp đạt được những thành tựu cực kỳ to lớn về mọi mặt Thực tiễn Cách mạng Việt Nam từ ngày có Đảng khẳng định nguồn gốc của mọi thắng lợi là sức mạnh của nhân dân Thực tiễn ngày càng khẳng định quan điểm khoa học, cách mạng của chủ tịch Hồ Chí Minh, của Đảng ta, coi dân chủ vừa là mục tiêu, vừa là động lực của cách mạng, dân chủ là bản chất của chế độ, của Nhà nước ta Quyền làm chủ của nhân dân không chỉ thể hiện trong ý tưởng, qua lời nói mà được ghi nhận trong Hiến pháp, luật và các văn bản khác Đặc biệt, những năm đổi mới vừa qua, Đảng ta đã ban hành nhiều chính sách đổi mới về kinh tế - xã hội - chính trị, nhằm phát huy quyền làm chủ của nhân dân: “Đẩy mạnh cải cách tổ chức và hoạt động của Nhà nước, phát huy dân chủ, tăng cường pháp chế” [74, tr 48] Nhờ đó chúng ta đã đạt được nhiều thành tựu to lớn trong công cuộc xây dựng đất nước và bảo vệ Tổ quốc Những yếu tố dân chủ, tinh thần dân chủ, truyền thống “lấy dân làm gốc”, coi trọng dân vốn đã hình thành trong lịch sử mấy nghìn năm dựng nước và giữ nước của Dân tộc ta, đã được Đảng Cộng sản Việt Nam, mà người sáng lập và rèn luyện là Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhận thức sâu sắc và quyết tâm phát huy trong quá trình lãnh đạo Cách mạng

Mục tiêu cao nhất của CNXH, tư tưởng cách mạng nhân văn và nhân đạo cộng sản chủ nghĩa của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh là giải phóng con người, giải phóng lao động xã hội khỏi mọi sự bóc lột về kinh tế và nô dịch về tinh thần, để nhân dân lao động trở thành chủ nhân của xã hội, làm chủ nhà nước là một trong những đặc trưng cơ bản của CNXH Xây dựng và phát huy được quyền làm chủ của nhân dân cũng

là thực hiện được nền dân chủ XHCN, một nền dân chủ ở trình độ cao hơn chế độ dân chủ tư sản cả về pháp lí và trong thực tế Quyền làm chủ của nhân dân, nền dân chủ XHCN vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự

nghiệp xây dựng phát triển đất nước theo con đường XHCN Đảng ta là Đảng cầm quyền, có sứ mệnh và khả năng lãnh đạo Nhà nước thể hiện đầy

đủ bản chất giai cấp, tính dân tộc và tính nhân dân của mình, thực sự là chỗ dựa quan trọng để nhân dân thực hiện quyền làm chủ, đồng thời là công cụ sắc bén bảo vệ cuộc sống của nhân dân trước mọi âm mưu và hoạt động phá hoại của các lực lượng thù địch

Dưới ánh sáng của tư tưởng Hồ Chí Minh và thực tế cách mạng Việt Nam, Đảng ta coi việc thực hiện dân chủ nói chung, dân chủ ở cơ sở nói riêng

là vấn đề bức thiết có tầm quan trọng đặc biệt trong thực hiện nền dân chủ XHCN ở nước ta

Cơ sở không chỉ là xã, phường, thị trấn mà còn là các cơ quan, trường học, bệnh viện, công, nông trường, xí nghiệp Cơ sở là nền tảng xã hội, là nơi trực tiếp thực hiện mọi chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước, cũng là nơi kiểm nghiệm tính đúng đắn của các chủ trương và chính sách ấy

Thực hiện dân chủ ở cơ sở là thực hiện các quá trình dân chủ về chính trị, kinh tế, văn hoá - xã hội một cách trực tiếp, rộng rãi và liên tục đối với mọi người, mọi giới và mọi lứa tuổi Dân chủ ở cơ sở được thực hiện thông qua các tổ chức trong hệ thống chính trị ở cơ sở và sự hiểu biết cùng khả năng thực hiện của mỗi người

Đảng Cộng sản Việt Nam trong quá trình xây dựng, lãnh đạo không phải

là không có những yếu kém, khó khăn “Cùng với những thành tựu to lớn trong công cuộc đổi mới, việc xây dựng nhà nước cũng đã có những tiến bộ, những thành tựu đáng kể Tuy nhiên trong nội bộ Đảng và Nhà nước ta tình hình tiêu cực, suy thoái phẩm chất vẫn có chiều hướng phát triển, nhất là tệ quan liêu và nạn tham nhũng, tác hại không nhỏ đến việc củng cố nhà nước, làm nhân dân lo lắng đang thực sự là một nguy cơ đối với chế độ xã hội chủ nghĩa, đối với con người mà nhân dân ta đã lựa chọn” [41, tr 36]

Về nguyên nhân cần ban hành QCTHDC, Tổng bí thư Lê Khả Phiêu nói:

Những năm đổi mới vừa qua, thực hiện Nghị quyết Đại hội VI, Đại hội VII và nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 khoá VIII, quyền làm chủ của nhân dân lại được Đảng và Nhà nước ta phát huy thêm một bước; thể

hiện rõ trong nhiều chính sách đổi mới về kinh tế, chính trị, xã hội, đã

giải phóng tiềm năng to lớn về vật chất và trí tuệ của nhân dân, nhờ đó

mà sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đạt được những thành tựu to lớn Tuy nhiên, quyền làm chủ của nhân dân còn bị vi phạm ở nhiều nơi, trên nhiều lĩnh vực, tệ quan liêu, mệnh lệnh cửa quyền, tham nhũng sách nhiễu, gây phiền hà cho dân vẫn đang phổ biến và nghiêm trọng mà chúng ta chưa ngăn chặn đẩy lùi được Phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” chưa được cụ thể hoá và thể chế hoá thành pháp luật cho nên chậm đi vào cuộc sống Tình trạng mất dân chủ, không để

dân bàn bạc, quyết định những công việc cụ thể liên quan trực tiếp đến

đời sống của dân, bắt dân phải đóng góp nhiều khoản vượt quá khả năng,

lại không minh bạch về tài chính, thậm chí xà xẻo vào những khoản tiền

do dân đóng góp như ở một số xã thuộc tỉnh Thái Bình và vài nơi khác; tình trạng để tồn đọng hàng vạn đơn khiếu tố bị đùn đẩy không giải quyết hoặc giải quyết không kịp thời, không đúng; tình trạng quan liêu, quản lý lỏng lẻo để thất thoát lớn trong một số ngân hàng hoặc gây lãng phí trong xây dựng v.v chẳng những làm suy giảm lòng tin của dân đối với Đảng và chính quyền mà còn làm triệt tiêu nguồn động lực của nhân dân và xâm phạm bản chất tốt đẹp của chế độ Cho nên các cấp uỷ đảng

và cơ quan chính quyền cần quán triệt sâu sắc và phải chấp hành nghiêm chỉnh Nghị quyết Hội nghị lần thứ 3 của BCHTW Đảng mà cốt lõi là phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong xây dựng và quản lý nhà nước Mở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa và phát huy quyền làm chủ của

nhân dân phải được thể hiện trên mọi lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội, quốc phòng - an ninh, từ xây dựng luật pháp, cơ chế, chính sách đến tổ chức bộ máy, phong cách làm việc, bao quát hoạt động mọi cấp, mọi ngành, từ Trung ương đến địa phương hoặc cơ sở Vấn đề dân chủ, bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân để phát huy động lực, thực hiện mục tiêu công nghiệp hoá, hiện đại hoá làm cho dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng văn minh phải được đặt ra cho cả hệ thống chính trị, phải tác động hai chiều: dưới lên, trên xuống cả trong Đảng và trong nhân dân Cùng với việc triển khai một cách toàn diện và đồng bộ, phát huy quyền

làm chủ của dân ở mọi lĩnh vực, mọi cấp Bộ Chính trị xác định, lúc này

khâu quan trọng và cấp bách trước hết là phát huy quyền làm chủ của nhân dân ở cơ sở [102, tr 4]

Bộ Chính trị còn chỉ rõ thực hiện dân chủ ở cơ sở sẽ thúc đẩy cải cách hành chính, sửa đổi những cơ chế chính sách, và thủ tục hành chính không phù hợp với cuộc sống Nhân dân ở cơ sở thực hiện quyền làm chủ tham gia kiểm kê, kiểm soát sẽ tích cực xây dựng Đảng, Chính quyền, đoàn thể trong sạch, vững mạnh, tích cực đấu tranh bài trừ tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí, thực hành tiết kiệm Xây dựng và thực hiện thiết chế dân chủ ở cơ sở là bước tiến mới trong việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân, là nét mới trong đời sống chính trị của xã hội ta, đáp ứng nguyện vọng sâu xa của hàng chục triệu quần chúng nhân dân theo Đảng ta làm cách mạng

Xây dựng QCDCCS là quy chế hoá các mối quan hệ trong đời sống xã hội, trước hết là quan hệ giữa Đảng, chính quyền, đoàn thể với nhân dân, tất

cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội Bộ Chính trị chủ trương, thực hiện QCDC ở cơ sở phải đảm bảo cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ”, ba mặt đó phải thống nhất, bảo đảm thực sự phù hợp và ngang tầm với những yêu cầu của nhiệm vụ đổi mới, có một ý nghĩa

cực kỳ to lớn cả về phương diện lý luận và thực tiễn nhằm đưa đất nước tiến lên một cách mạnh mẽ và vững chắc theo định hướng XHCN

Cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ” xuất phát

từ yêu cầu thể chế hoá những quan hệ bản chất về chính trị, xã hội phù hợp với đặc điểm nước ta Cơ chế đó đòi hỏi phân định rõ vai trò chức năng của các tổ chức thành viên trong hệ thống chính trị nhằm bảo đảm quyền làm chủ thật sự của nhân dân lao động nước ta Cơ chế này được cấu thành bởi ba nhân tố: Đảng, Nhà nước và nhân dân

Có thể nói, cơ chế nêu trên là cơ chế chức năng nhiệm vụ và phải xác định rõ chức năng của mỗi nhân tố

Trong xã hội ta, mọi quyền lực đều thuộc về nhân dân, quyền lực của nhân dân là tuyệt đối, không thể so sánh, không thể phân chia Quyền hạn của nhà nước là sự thể hiện tập trung quyền lực của nhân dân Quyền lực của Đảng thể hiện ở sự định hướng và lãnh đạo tổ chức thực hiện “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ, thì “nhân dân làm chủ” phải là nhân tố bao trùm của cơ chế” [82, tr 15] Đảng lãnh đạo bằng đường lối đúng đắn, biểu hiện những lợi ích căn bản, bằng sự thuyết phục nhân dân thừa nhận đường lối của Đảng, bằng đào tạo và giáo dục cán bộ, đảng viên để nhân dân lựa chọn vào các chức vụ của chính quyền Nhà nước Đảng lãnh đạo bằng đề xuất những phương hướng, kế hoạch lớn, phát triển kinh tế - xã hội có căn cứ khoa học được quần chúng bàn bạc, bổ sung và trở thành định hướng để Nhà nước vạch ra và chỉ đạo thực hiện các chương trình kế hoạch, chính sách và luật pháp

Theo cơ chế đó, “Nhà nước quản lý” nhưng không có nghĩa là Nhà nước không lãnh đạo, Nhà nước được nhân dân trao cho quyền lực và chịu trách nhiệm quản lý mọi mặt đời sống xã hội trước nhân dân Hoạt động của Nhà nước tuân thủ sự lãnh đạo của Đảng, đảm bảo vai trò chủ động rất

lớn cho Nhà nước chứ không phải “dắt tay” Nhà nước trong mọi hoạt động của nó Nhà nước ta là Nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân,

là sự tập trung quyền lực của nhân dân và thay mặt nhân dân để quản lý xã hội, như vậy, chức năng quản lý xã hội là chức năng chính yếu của Nhà nước Mục đích ban hành QCTHDC là làm cho hết thảy những người lao động, đều được tham gia quản lý Nhà nước, ở mức độ này hay mức độ khác, một cách thực sự dân chủ Nhân dân quản lý với tư cách vừa là đối tượng quản lý vừa là chủ thể quản lý Nhưng để thực hiện được quy chế đó:

Phải có sự phối hợp chung của cả ba bộ phận và mỗi bộ phận phải thực hiện cho được chức năng của mình: Đảng phải hội tụ cho được những bản lĩnh và yêu cầu của một tổ chức lãnh đạo; Nhà nước phải tự mình trong sạch vững mạnh, có đủ trình độ và bản lĩnh để thực hiện sự điều hành quản lý đất nước, quản lý xã hội; nhân dân có đủ năng lực và trình độ để làm chủ vận mệnh của mình Cơ chế đó phải từng bước được thể chế hoá bằng luật pháp và quan trọng hơn là cần phải đảm bảo điều

kiện cơ sở vật chất - văn hoá - xã hội ở một trình độ nhất định, phải nâng

tầm dân trí, Nhà nước thực sự trong sạch vững mạnh, Đảng thực sự là hạt nhân của đại đoàn kết dân tộc, là Đảng của trí tuệ và niềm tin [82, tr 19] Xây dựng QCDC, Bộ Chính trị còn quán triệt quan điểm là vừa phát huy tốt chế độ dân chủ đại diện, nâng cao chất lượng và hiệu lực hoạt động của Quốc hội, Chính phủ, HĐND và UBND các cấp, vừa thực hiện tốt chế

độ dân chủ trực tiếp ở cấp cơ sở để nhân dân bàn bạc và quyết định trực tiếp những công việc quan trọng thiết thực, gắn liền với lợi ích của mình Đồng thời phát huy dân chủ phải gắn liền với phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao dân trí tạo điều kiện mở rộng dân chủ có chất lượng và hiệu quả Xây dựng QCDC phải gắn với công tác cải cách hành chính, sửa đổi những

cơ chế, chính sách về thủ tục hành chính không phù hợp

Nội dung các quy chế phát huy dân chủ ở cơ sở phải phù hợp với hiến pháp và pháp luật, thể hiện tinh thần dân chủ đi đôi với kỷ cương, trật tự; quyền hạn gắn với trách nhiệm; lợi ích đi đôi với nghĩa vụ, chống quan liêu, mệnh lệnh, đồng thời chống tình trạng vô chính phủ, lợi dụng dân chủ,

vi phạm pháp luật

Ngày 18 tháng 2 năm 1998, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị 30-CT/TW để xây dựng và thực hiện QCDCCS Để dân thực sự là chủ thì việc xây dựng quy chế dân chủ ở cơ sở là hết sức cần thiết Bộ Chính trị nhấn mạnh, xây dựng và THQCDC ở cơ sở nhằm giữ vững và phát huy quyền làm chủ của nhân dân, thu hút nhân dân tham gia quản lý Nhà nước, tham gia kiểm kê, kiểm soát Nhà nước, khắc phục tình trạng suy thoái, quan liêu, mất dân chủ và nạn tham nhũng Bộ Chính trị nói rõ: “Khâu quan trọng và cấp bách trước mắt là phát huy quyền làm chủ của nhân dân ở cơ sở, là nơi trực tiếp thực hiện mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, là nơi cần thực hiện quyền làm chủ của nhân dân một cách trực tiếp và rộng rãi nhất” [1, tr 1] Muốn vậy cần ban hành quy chế dân chủ ở cơ sở có tính pháp lý, “yêu cầu mọi người, mọi tổ chức của cơ sở đều phải nghiêm chỉnh thực hiện, quy chế dân chủ cần được xây dựng cho từng loại cơ sở ở xã, phường, doanh nghiệp, bệnh viện, trường học, viện nghiên cứu, cơ quan hành chính v.v phù hợp với đặc điểm từng loại

cơ sở” [1, tr 2]

Xây dựng và thực hiện QCDCCS nói chung là thiết chế hoá quyền làm chủ của nhân dân thành thể lệ, thành quy ước, quy chế để tổ chức thực hiện, biến khái niệm dân chủ trong phạm vi tư tưởng thành hiện thực trong cuộc sống xã hội, nếu không xây dựng thiết chế để tổ chức thực hiện thì dân chủ cũng chỉ dừng lại ở sự mong muốn trong nhận thức, trong tư tưởng

Quy chế hoá là để giải quyết những điểm mà pháp luật chưa khái quát hết, có ý nghĩa lớn không kém gì việc pháp chế hoá những vấn đề chung của

cả nước Mặt khác, vì cơ sở là khâu trọng yếu trong hệ thống chính trị, là nơi thực hiện mọi đường lối, chủ trương, chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước Ở cơ sở, đội ngũ cán bộ còn nhiều bất cập, nhiều nơi quyền làm chủ của nhân dân bị vi phạm, ảnh hưởng đến việc tổ chức động viên nhân dân thực hiện công nghiệp hoá đất nước, bảo vệ Tổ quốc Vì vậy, xây dựng và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở có ý nghĩa lớn trong giai đoạn cách mạng hiện nay Hơn nữa nó có tác dụng lớn là động viên được sức mạnh vật chất, tinh thần của nhân dân, công nhân, trí thức v.v trong công cuộc phát triển kinh

tế, ổn định chính trị xã hội, tăng cường khối đoàn kết trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc XHCN, góp phần xây dựng Đảng bộ, chính quyền, đoàn thể cơ sở trong sạch vững mạnh, ngăn chặn và khắc phục tình trạng suy thoái, biến chất v.v mất dân chủ Xây dựng và thực hiện QCDCCS cùng với việc tập trung xây dựng hệ thống luật, hệ thống chính sách (về chính trị, kinh

tế, văn hoá, xã hội) thể hiện Đảng và Nhà nước ta đã và đang phấn đấu mở rộng quyền làm chủ của nhân dân trên tất cả các lĩnh vực đời sống nhằm đáp ứng yêu cầu của thời kỳ mới: đẩy mạnh sự nghiệp CNH, HĐH nhằm thực hiện thắng lợi mục tiêu: dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng văn minh theo định hướng XHCN Có thể nói thực hiện dân chủ ở cơ sở và thực hiện những nội dung về dân chủ nói chung một cách trực tiếp và rộng rãi với từng người dân nhằm phát huy cao độ quyền làm chủ của nhân dân trong phát triển sản xuất, tổ chức đời sống, quản lý xã hội, giữ gìn an ninh trật tự công cộng Dân chủ ở cơ sở là nơi diễn ra các trạng thái dân chủ về chính trị, kinh tế, văn hóa, về xã hội một cách trực tiếp, sinh động, liên tục đối với mọi người, mọi lứa tuổi

Bản Chỉ thị nói rõ: “Mở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy quyền làm chủ của nhân dân là mục tiêu, đồng thời là động lực, bảo đảm cho thắng lợi của cách mạng, của công cuộc đổi mới” [1, tr 1] Theo đó,

nội dung của quy chế là các chế độ và hình thức báo cáo công khai trước nhân dân công việc của chính quyền, cơ quan đơn vị về sản xuất và phân phối, về việc sử dụng công quỹ, tài sản công, về thu, chi tài chính, các khoản đóng góp của dân, quyết toán các công trình xây dựng cơ bản, chế

độ thu và sử dụng học phí, viện phí

Về vấn đề dân bàn: một loại công việc do dân bàn và quyết định hoặc công việc do dân bàn và tham gia ý kiến, HĐND, UBND quyết định Dân bàn và quyết định dân chủ đối với những loại việc liên quan trực tiếp đến đời sống của nhân dân như huy động sự đóng góp của nhân dân để xây dựng cơ sở hạ tầng, xây dựng hương ước và quy ước nội bộ

Dân giám sát kiểm tra các loại công việc từ hoạt động của HĐND, UBND đến các việc khiếu nại, tố cáo của nhân dân, kết quả quyết toán công trình do dân đóng góp, việc quản lý sử dụng đất đai, thu, chi quỹ, việc thực hiện chính sách với người có công với nước Dân giám sát kiểm tra, tức là thực hiện quyền lực của mình trong quá trình quản lý đất nước Bộ Chính trị nêu rõ: “Hoàn thiện cơ chế để nhân dân, công nhân cán bộ, công chức ở cơ sở trực tiếp và thông qua Mặt trận, các đoàn thể, ban thanh tra nhân dân kiểm tra, giám sát hoạt động của chính quyền, thủ trưởng cơ quan đơn vị, kết quả thanh tra, kiểm tra giám sát của nhân dân phải được tiếp thu nghiêm túc” [1, tr 3]

Về phương châm, phương pháp thực hiện, “Tổ chức đảng và đảng viên phải gương mẫu, đi đầu trong việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở

Tổ chức đảng phải làm cho đảng viên thông suốt; đảng viên, nhất là các đảng viên có chức vụ trong chính quyền phải gương mẫu tự phê bình và phê bình nghiêm túc trong đảng bộ và trong nhân dân” [1, tr 4] Và “phải làm từng bước vững chắc, không làm lướt, ồ ạt Cấp uỷ cấp trên trực tiếp

chỉ đạo điểm, rút kinh nghiệm, bồi dưỡng cán bộ rồi mới triển khai mở rộng” [1, tr 4], với các định hướng, nội dung cụ thể

Thực hiện chủ trương của Đảng và Nghị quyết của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội số 45/NQ- UBTVQH ngày 26/2/1998, Chính phủ ban hành Nghị định số 29-1998/NĐ-CP về việc ban hành QCDC ở xã, ngày 11 tháng 5 năm 1998 Nghị định nêu rõ:

“Điều 1: Ban hành kèm theo Nghị định này bản quy chế dân chủ ở xã Điều 2 : Quy chế này áp dụng đối với cả phường và thị trấn Ban tổ chức - cán bộ Chính phủ hướng dẫn việc áp dụng quy chế này đối với phường và thị trấn” [61, tr 1]

Ngày 15/5/1998, Thủ tướng Chính phủ ra chỉ thị 22/CT- TTg về việc triển khai Nghị định 29/CP

Ngày 8/9/1998, Chính phủ ban hành Nghị định 71/1998/NĐ-CP về việc ban hành quy chế thực hiện dân chủ trong cơ quan Nhà nước kèm theo bản quy chế

Tiếp đó Chính phủ còn ban hành Nghị định 07/1999/NĐ-CP, ngày 13/2/1999 ban hành quy chế thực hiện dân chủ ở DNNN kèm theo bản quy chế Việc Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị 30-CT/TW và Chính phủ ban hành

ba nghị định thể hiện sự quan tâm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước ta trong việc thực hiện quyền làm chủ của nhân dân Với nội dung phong phú và toàn diện, các quy chế xác định phạm vi điều chỉnh rộng lớn và bao quát các hoạt động chính trị, kinh tế, đời sống văn hoá, xã hội của cộng đồng dân cư làng, xã, phố, phường nhằm thực hiện Chỉ thị của Bộ Chính trị và các nghị định của Chính phủ

1.2 Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá bước đầu triển khai thực hiện QCDC (1998-2001)

1.2.1 Chủ trương của Đảng bộ tỉnh

Thực hiện QCDC ở xã, phường, thị trấn, là chủ trương lớn và lâu dài của Đảng và Nhà nước ta, là bước cụ thể hoá quan trọng của Đảng, Nhà nước nhằm đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân tham gia quản lý nhà nước, quyết định trực tiếp những công việc quan trọng, thiết thực; gắn liền giữa quyền lợi và nghĩa vụ, tạo sự đoàn kết trong nhân dân và ổn định chính trị - xã hội ở cơ sở góp phần vào sự nghiệp đổi mới, dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh

Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước, Ngày 1/9/1998 Ban

Thường vụ Tỉnh uỷ Thanh Hoá ban hành Chỉ thị số 12-CT/TU về tổ chức

triển khai QCDC trước tiên ở xã, phường, thị trấn

Tỉnh ủy Thanh Hóa nhận thức rằng: xã, phường, thị trấn là cấp đơn vị hành chính nhỏ nhất và cũng là nơi rất “nhạy cảm” với nhiều vấn đề chính trị,

xã hội, chỉ cần cấp chính quyền ở những nơi này đi ngược lại quyền lợi của nhân dân, thì rất dễ dẫn đến những vụ việc phức tạp như ở Thái Bình mấy năm về trước Nhưng cấp xã, phường, thị trấn lại cũng là nơi dễ tuyên truyền nhất những chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước

Ban hành chỉ thị số 12-CT/TU, tư tưởng chỉ đạo của Tỉnh ủy là triển khai và thực hiện QCDC phải đảm bảo phát huy quyền làm chủ của nhân dân, giữ vững ổn định chính trị, tạo sự phát triển toàn diện ở cơ sở Đảng bộ tỉnh cũng chú ý các địa phương khi triển khai phải làm từng bước vững chắc, không làm lướt, ồ ạt, tổ chức quán triệt từ trong Đảng, Chính quyền, đoàn thể rồi mới triển khai ra dân Ban Thường vụ Tỉnh uỷ nhận thức được rằng: đây là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước trong việc mở rộng quyền dân chủ đại diện và dân chủ trực tiếp cho nhân dân ở cơ sở, vì thế sẽ chỉ đạo các cấp, ngành thực hiện nghiêm túc QCDCCS

Nhận được chỉ thị của BCĐXDCS và THQCDC, Tỉnh uỷ Thanh Hoá, các cấp uỷ đảng, đảng đoàn, ban cán sự đảng các cấp, các ngành, các đoàn thể trong tỉnh tổ chức lãnh đạo triển khai các công việc như sau: Trước tiên các

huyện uỷ, thị uỷ, thành uỷ tổ chức quán triệt cho từng đảng bộ, chi bộ xã,

phường, thị trấn nắm chắc nội dung và tầm quan trọng của việc xây dựng và THQCDC, xác định rõ trách nhiệm của mỗi đảng viên trong việc lãnh đạo, chỉ đạo và tuyên truyền giáo dục để nhân dân hiểu rõ mục đích, yêu cầu, ý nghĩa nội dung của quy chế, tạo sự đồng tình nhất trí cao trong tổ chức thực hiện BCĐXDCS và THQCDC cũng yêu cầu các đảng đoàn, HĐND, ban cán sự đảng, UBND tỉnh và cấp uỷ các huyện, thị, thành phố, cần lãnh đạo UBND các

cấp xây dựng chương trình kế hoạch triển khai thực hiện; trước tiên tổ chức làm

điểm rút kinh nghiệm, sau đó mới triển khai ra diện rộng, không được làm lướt,

ồ ạt

Bước 1: là chọn điểm chỉ đạo, rút kinh nghiệm

Bước 2: triển khai ra diện rộng

Trong quá trình chỉ đạo, BCĐXDCS và THQCDC lưu ý:

Các cấp uỷ đảng cơ sở phải dựa vào nội dung quy chế để thống nhất lãnh đạo triển khai, tập trung quán triệt kỹ trong đảng bộ, chi bộ trước khi tổ chức cho nhân dân học tập, thực hiện thông báo công khai những việc dân cần biết, cần bàn, gắn triển khai thực hiện quy chế dân chủ phải giữ vững thế ổn định vững chắc ở cơ sở, tạo ra môi trường xã hội lành mạnh để nhân dân yên tâm phát triển sản xuất, cải thiện đời sống Những nơi có vấn đề còn vướng mắc phải tập trung giải quyết có tình có lý Chăm lo khắc phục khuyết điểm, chống những biểu hiện tiêu cực, nhưng phải đề phòng khuynh hướng quá tả, quá khích, lợi dụng dân chủ làm mất ổn định ở cơ sở [111, tr 1-2]

Ban chỉ đạo xây dựng cơ sở an toàn làm chủ các cấp có trách nhiệm giúp cấp uỷ, chính quyền triển khai thực hiện quy chế đúng chương trình kế hoạch, phân công cho từng thành viên trong ban chỉ đạo trực tiếp theo dõi và chỉ đạo các điểm; tổng hợp kết quả thực hiện theo định kỳ Trong khi triển khai thực hiên quy chế, nếu có vấn đề vướng mắc, hoặc có những vụ việc tồn đọng ở địa phương chưa giải quyết xong, cần đề xuất kịp thời để cấp uỷ thống nhất chỉ đạo giải quyết

Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể các cấp có nhiệm vụ tuyên truyền giáo dục cho hội viên, đoàn viên và nhân dân hiểu rõ nội dung quy chế Dân chủ đi đôi với kỷ cương, lợi ích đi đôi với nghĩa vụ; chống quan liêu, hách dịch, chống tình trạng vô chính phủ, lợi dụng dân chủ vi phạm pháp luật Đồng thời phối hợp chặt chẽ với các cấp chính quyền trong việc thực hiện tốt QCDCCS Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá nhận thức rằng việc thực hiện QCDC ở cơ sở là việc làm quan trọng, do vậy các cấp uỷ đảng, HĐND, UBND các cấp, MTTQ

và các đoàn thể phải đưa việc giám sát và tổ chức chỉ đạo THQCDC thành một trong các nội dung hoạt động thường xuyên, nắm chắc cơ sở, để chỉ đạo

và tổ chức rút kinh nghiệm; coi việc phát huy dân chủ, giữ vững ổn định ở cơ

sở là động lực, để phát triển kinh tế - xã hội, cải thiện đời sống của nhân dân Quán triệt quan điểm “lấy dân làm gốc”, với phương châm chỉ đạo nhận thức và hành động “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”, Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá ra sức phát huy quyền làm chủ của nhân dân, mở rộng dân chủ trong các hoạt động của đời sống xã hội thực hiện dân chủ trên cả hai phương diện: dân chủ đại diện và dân chủ trực tiếp; đảm bảo cả ba mặt nội dung dân chủ xã hội chủ nghĩa: đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân, cải thiện dân sinh, nâng cao dân trí, nhằm xây dựng các mối quan hệ xã hội bền vững, khơi dậy và hội tụ sức mạnh của toàn xã hội, tạo thành nội lực mạnh

mẽ đẩy mạnh thực hiện nhiệm vụ ở mỗi cơ sở, địa phương, đơn vị

1.2.2 Lãnh đạo triển khai thực hiện QCDC ở cơ sở trong những năm

1998 –2001

Thực hiện chỉ thị 12 - CT/TW của Tỉnh ủy, UBND tỉnh đã xây dựng kế hoạch 1735-UB/TC, ngày 8/9/1998, triển khai QCTHDC ở xã, phường, thị trấn UBND tỉnh yêu cầu UBND các huyện, thị, thành phố, các ngành, cấp tỉnh tập trung chỉ đạo triển khai Nghị định 29/CP của Chính phủ và thông tư hướng dẫn của Ban tổ chức cán bộ Chính phủ theo các chương trình kế hoạch, nhằm “Đảm bảo sự lãnh đạo chặt chẽ của cấp uỷ đảng, sự chỉ đạo trực tiếp của chính quyền, sự phối hợp và tham gia tích cực của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội, từ tỉnh đến cơ sở” [124, tr 1]

Trong kế hoạch triển khai của UBND tỉnh, có kế hoạch về việc lựa chọn đội ngũ báo cáo viên cơ sở; các cấp uỷ đảng, HĐNĐ, MTTQ chỉ đạo hướng dẫn cấp dưới xây dựng kế hoạch thật chi tiết phù hợp với tình hình cụ thể của mỗi ngành và địa phương để thống nhất chỉ đạo UBND tỉnh cũng nêu kế

hoạch về nội dung tiến hành triển khai quy chế, kế hoạch thành lập ban chỉ đạo tỉnh triển khai và thực hiện quy chế, kể cả việc lựa chọn báo cáo viên

cũng phải đảm bảo chất lượng

Về nội dung tiến hành: Như chủ trương của BCĐXDCS và THQCDC, các bước tiến hành sẽ lần lượt và không ồ ạt, trước tiên cần quán triệt nội dung chỉ thị trong các cấp uỷ đảng, bộ máy chính quyền, MTTQ và các đoàn thể chính trị, sau đó các thành viên trong BCĐ hướng dẫn, chỉ đạo UBND xã, phường, thị trấn phổ biến QCTHDC ở cơ sở theo Nghị định 29/CP của Chính phủ Cần phân loại các xã, phường, thị trấn để có chủ trương chỉ đạo thích hợp Những cơ sở được chọn làm điểm chỉ đạo cần rút kinh nghiệm về phương pháp chỉ đạo, biện pháp thực hiện phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” về tài chính, đất đai, quy định xây dựng hương ước,

quy ước, quy trình bầu trưởng thôn, sự phối hợp giữa chính quyền với MTTQ

và các đoàn thể trong thực hiện quy chế

Khi tổ chức thực hiện, BCĐ tỉnh phát hành đủ các loại văn bản của Trung ương và của tỉnh đến tận cơ sở bao gồm Chỉ thị số 30 - CT/TW của Bộ Chính trị, Nghị định số 29/CP của Chính phủ kèm theo quy chế thực hiện dân chủ ở xã Các huyện, thị, thành phố trong tỉnh phân loại các xã, phường, thị trấn để có chủ trương chỉ đạo thích hợp, phân công các đồng chí trong thường

vụ huyện uỷ, thường trực HĐND, UBND huyện, chủ tịch MTTQ và các đoàn thể chính trị cấp huyện phụ trách những điểm có vấn đề cần quan tâm hoặc nổi cộm nắm chắc tình hình để có giải pháp xử lý kịp thời UBND các huyện, thị xã, thành phố đã chủ động xây dựng kế hoạch triển khai và chọn điểm chỉ đạo phù hợp theo chủ trương kế hoạch của tỉnh, các huyện chọn hai xã làm điểm chỉ đạo

BCĐ xây dựng cơ sở tỉnh, huyện đồng thời là BCĐ triển khai và THQCDC và phụ trách từng việc cụ thể phân công trách nhiệm rõ ràng cho từng thành viên, mỗi thành viên theo dõi từ một đến hai huyện

Sau một thời gian ngắn, ở Thanh Hoá đã thành lập được Ban chỉ đạo tỉnh thực hiện QCDC ở cơ sở, gồm 27 thành viên do đồng chí Phó Bí thư thường trực tỉnh uỷ Trịnh Trọng Quyền làm Trưởng ban; đồng chí Trưởng Ban Tổ chức Chính quyền tỉnh Hoàng Văn Thuận làm Phó ban trực; các thành viên BCĐ hầu hết là các đồng chí uỷ viên Ban Thường vụ Tỉnh uỷ, trưởng các ban, ngành, mặt trận đoàn thể của tỉnh và được phân công phụ trách các ngành, huyện, thị, thành phố

Để việc tuyên truyền được sâu rộng trong nhân dân, tỉnh chỉ đạo Ban Tuyên giáo cùng Sở Tư pháp biên soạn các văn bản, hướng dẫn triển khai THQCDC, và đã in 24.000 cuốn tài liệu phát hành đến thôn, đó là các tài liệu:

“Hỏi - đáp về thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở”; “Đề cương giới thiệu Quy

chế thực hiện dân chủ ở cơ sở” (diện xã, phường, thị trấn ); “Các văn bản hướng dẫn thực hiện nghị định 29/CP của Chính phủ về thực hiện Quy chế dân chủ ở xã, phường, thị trấn” UBND tỉnh đã ban hành các văn bản: Quy định nhiệm vụ quyền hạn của trưởng thôn; Về thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội; Tiêu chuẩn làng văn hoá, và đã huỷ 360

văn bản quy phạm pháp luật hết hiệu lực thi hành Ban Tổ chức chính quyền tỉnh sắp xếp lực lượng báo cáo viên, có chương trình kế hoạch quán triệt rộng rãi sâu sắc đến nhân dân

Các huyện, thị xã, thành phố triển khai thực hiện từng bước, làm cho nhân dân hiểu đúng và hiểu rõ về QCDC ở cơ sở, bằng lực lượng tuyên truyền viên, báo cáo viên, bằng hệ thống loa phát thanh, phát tài liệu

Nửa đầu tháng 9 năm 1998, BCĐ tỉnh họp lần thứ nhất về nội dung chỉ đạo và phân công chỉ đạo điểm UBND các huyện, thị xã, thành phố đã chủ động xây dựng kế hoạch triển khai, chọn điểm chỉ đạo, phù hợp theo chủ trương kế hoạch của tỉnh

Từ ngày 22 tháng 9 đến 10 tháng 10 năm 1998, các huyện, thị xã, thành phố tổ chức hội nghị triển khai, sau đó các huyện, thị tập huấn báo cáo viên

và triển khai đến nhân dân BCĐ tỉnh đã tổ chức các lớp tập huấn cho Bí thư, Chủ tịch HĐND, chủ tịch UBND và chủ tịch MTTQ xã, phường, thị trấn nắm chắc nội dung quy chế, các văn bản của Trung ương và của tỉnh Còn sở Tài chính vật giá căn cứ vào nội dung kế hoạch triển khai hướng dẫn sử dụng ngân sách các cấp đảm bảo cho ban chỉ đạo các cấp có kinh phí hoạt động Ngày 08 tháng 10 năm 1998, Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ ban hành văn bản

số 214-HD/TT, Hướng dẫn tuyên truyền triển khai tổ chức thực hiện Quy chế

thực hiện dân chủ ở xã, mục đích là làm cho nhân dân hiểu rõ: việc ban hành

QCDC ở cơ sở là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta trong việc mở rộng dân chủ đại diện và dân chủ trực tiếp cho nhân dân ở cơ sở, “mở rộng

dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy quyền làm chủ của nhân dân là mục tiêu, đồng thời là động lực đảm bảo thắng lợi của cách mạng, của công cuộc đổi mới đất nước Phát huy quyền làm chủ của nhân dân, thu hút nhân dân tham gia quản lý Nhà nước là bản chất tốt đẹp của chủ nghĩa xã hội” [11, tr 1]

“Thực hiện dân chủ ở xã nhằm phát huy quyền làm chủ, sức sáng tạo của nhân dân, động viên sức mạnh vật chất và tinh thần to lớn của nông dân và nhân dân lao động trong phát triển kinh tế, ổn định chính trị, xã hội, tăng cường đoàn kết nông thôn, cải thiện dân sinh, nâng cao dân trí khắc phục tình trạng quan liêu tham nhũng” [100, tr 40] Nếu làm cho nhân dân hiểu rõ điều

đó thì việc tổ chức thực hiện QCDC sẽ gặp thuận lợi và đạt được kết quả Ngoài ra mục đích của việc tuyên truyền nhằm gắn việc THQCDC với cải cách bộ máy hành chính, sửa đổi cơ chế, chính sách thủ tục hành chính phù hợp, tạo hành lang pháp lý cho việc thực hiện dân chủ ở cơ sở

Ban Tuyên giáo còn hướng dẫn các cơ sở về nội dung và hình thức tuyên truyền, là một mắt xích quan trọng trong quá trình thực hiện QCDC ở cơ sở, ngành Văn hoá - thông tin, các đội thông tin lưu động ở các cơ sở còn tổ chức nhiều hình thức hoạt động như pa-nô, áp phích, văn nghệ để tuyên truyền ở

cơ sở Các cơ quan thông tin đại chúng: báo Thanh Hoá, đài Phát thanh và truyền hình, báo Văn hoá - thông tin, Tạp chí Văn nghệ mở chuyên mục riêng tuyên truyền sâu QCDC

Ngày 17-10-1998, BCĐXDCS và thực hiện Nghị định 29/CP ban hành

văn bản 369/BCĐ, Hướng dẫn kế hoạch chỉ đạo điểm triển khai thực hiện Quy

chế dân chủ ở xã, phường, thị trấn Thông qua việc chỉ đạo điểm, sẽ rút ra cách

làm và những bài học kinh nghiệm để phổ biến triển khai diện rộng, đồng thời phát hiện những điểm trong quy chế chưa phù hợp với cơ sở, báo cáo UBND tỉnh để đề nghị sửa đổi bổ sung Triển khai điểm phải đảm bảo ổn định chính trị

- xã hội ở cơ sở, tạo điều kiện để nhân dân phát huy quyền dân chủ, đóng góp ý

kiến xây dựng, củng cố chính quyền, đồng thời xác định rõ quyền lợi và nghĩa

vụ của mỗi công dân

Hướng dẫn của BCĐ nêu rõ trình tự các bước tiến hành Theo đó, ở những cơ sở được chọn làm đơn vị làm điểm đã thành lập BCĐ ở xã, phường, thị trấn, phân loại thôn để chỉ đạo, quán triệt nội dung các chỉ thị trong nội bộ đảng, triển khai đến cán bộ chủ chốt và sau đó mới triển khai đến nhân dân ở thôn, bản, phố

BCĐ tỉnh đã chọn 54 đơn vị làm điểm là những đơn vị có đảng bộ, chính quyền trong sạch, vững mạnh Có đội ngũ cán bộ vững vàng, kinh tế phát triển, tình hình ổn định Đến hết ngày 22 tháng 9 năm 1998, tỉnh tổ chức xong hội nghị triển khai kế hoạch thực hiện QCDC ở cơ sở

Thành phố Thanh Hoá chọn phường Đông Sơn làm điểm chỉ đạo, huyện Thiệu Hoá chọn xã Thiệu Đô, huyện Quảng Xương chọn xã Quảng Phong, huyện Nga Sơn chọn xã Nga Thành, Nga Vịnh, huyện Vĩnh Lộc chọn xã Vĩnh Quang làm các điểm chỉ đạo của huyện Ban chỉ đạo tỉnh chọn phường Đông Sơn và xã Thiệu Đô làm điểm chỉ đạo trực tiếp

Các cơ sở điểm đều tổ chức các hội nghị thường vụ đảng uỷ, hội nghị đảng bộ, hội nghị liên tịch, hội nghị các tổ chức đoàn thể cấp xã, cấp thôn, hội nghị chi bộ, hội nghị nhân dân Ngoài các hội nghị chính còn có các hội nghị của BCĐ, hội nghị tập huấn báo cáo viên, giao ban từng bước rút kinh nghiệm

để tổ chức thực hiện ngày càng tốt hơn

Các đơn vị được chọn làm điểm chỉ đạo đã lựa chọn nội dung và hình thức tổ chức thực hiện để phát huy quyền làm chủ của nhân dân, động viên sức mạnh vật chất, tinh thần to lớn của nhân dân trong việc phát triển kinh tế, ổn định chính trị cơ sở, tăng cường đoàn kết nông thôn, cải thiện dân sinh, nâng cao dân trí, góp phần xây dựng đảng bộ và chính quyền trong sạch vững mạnh

Nội dung những việc mà chính quyền xã, phường thông tin cho nhân dân biết là các chính sách, pháp luật của Nhà nước và của chính quyền cấp trên

như Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 của BCHTW Đảng (khoá VIII) về xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc; Nghị định 29/CP của Chính phủ; Luật thuế giá trị gia tăng; quy định của UBND tỉnh về thực hiện nếp sống mới trong việc cưới, việc tang, lễ hội; chương trình, nội dung kì họp của HĐND, UBND; các nghị quyết và quyết định của HĐND, UBND xã, phường; kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của

xã, phường; quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của xã, phường; dự toán thu, chi ngân sách của địa phương; báo cáo quyết toán xây dựng các công trình do nhân dân đóng góp như điện, đường, trường học, trạm xá, nghĩa trang; kế hoạch sử dụng đất đai; kế hoạch xây dựng làng văn hoá; phòng chống tệ nạn

xã hội; vệ sinh môi trường; kế hoạch dồn điền đổi thửa

Hình thức thông báo cho nhân dân bằng hệ thống truyền thanh của xã, phổ biến ở cuộc họp các hộ gia đình, hội nghị các đoàn thể, phát hành các loại tài liệu, hoặc niêm yết công khai tại trụ sở uỷ ban nhân dân

Những nội dung dân bàn trực tiếp quyết định là các khoản đóng góp để xây

dựng cơ sở hạ tầng, các công trình phúc lợi công cộng (đường, điện, trường, trạm), các loại quỹ của xã, phường, xây dựng hương ước, quy ước làng văn hoá, nếp sống văn minh, giữ gìn an ninh trật tự, kế hoạch phòng chống tệ nạn xã hội, các tổ chức tự quản, thành lập ban giám sát kiểm tra của nhân dân về xây dựng các công trình cơ sở hạ tầng do dân đóng góp, kế hoạch vận động nhân dân đóng góp ủng hộ với mục đích tương trợ, nhân đạo từ thiện

Hình thức đưa các vấn đề ra cho nhân dân thảo luận và quyết định chủ yếu là họp với đại diện hộ gia đình, họp toàn thể cử tri, thông qua các đoàn thể cấp uỷ chỉ đạo, chính quyền và các ngành chuyên môn lập dự án, dự toán

công trình, dự kiến huy động nhân dân đóng góp, dự kiến soạn thảo hương ước, quy ước, dự kiến kế hoạch sản xuất kinh doanh

Những nội dung để dân bàn, tham gia ý kiến trước khi HĐND, UBND

xã, phường, thị trấn ra quyết định là báo cáo quyết toán thu, chi ngân sách, dự

thảo kế hoạch sử dụng đất đai của xã, phường; chủ trương, phương án đền bù, giải phóng mặt bằng, kế hoạch triển khai các công trình quốc gia về việc làm,

y tế, môi trường nước sạch

Hình thức thể hiện, bằng việc mở các hội nghị lấy ý kiến của nhân dân,

tổ chức đoàn thể Kết quả thăm dò ý kiến của nhân dân qua các hội nghị được báo cáo đầy đủ khách quan để UBND tổng hợp xem xét trình HĐND quyết định theo thẩm quyền hoặc trình cấp trên theo quy định

Những việc dân giám sát kiểm tra là báo cáo hoạt động của HĐND,

UBND xã, phường, trưởng thôn, trưởng bản, trưởng phố; dự toán và quyết toán ngân sách xã, phường, kết quả thực hiện nghị quyết của HĐND, các quyết định của UBND xã, phường, thị trấn; kết quả thực hiện các công trình do nhân dân đóng góp hoặc các công trình do nhà nước, tổ chức cá nhân đầu tư tài trợ; kết quả nghiệm thu quyết toán công trình do dân đóng góp xây dựng; thu chi các loại quỹ lệ phí của xã, phường; kết quả thanh tra, kiểm tra các vụ việc vi phạm ở xã, phường, thực hiện các chính sách xã hội ở xã, phường

Để nhân dân được giám sát kiểm tra, chủ trương của BCĐ tỉnh là tại các

kỳ họp của HĐND xã, phường, thị trấn sẽ mời đại diện nhân dân dự họp Thông qua ban thanh tra nhân dân giám sát thi công các công trình do nhân dân đóng góp, qua ban giám sát được nhân dân bầu khi công trình được xây dựng, hoặc thông qua các tổ chức MTTQ và các đoàn thể, hội người cao tuổi, hội cựu chiến binh Khi giải quyết đơn thư khiếu kiện của nhân dân mời đại diện đoàn thể của nguyên đơn hoặc đại diện thanh tra nhân dân tham dự

Ngoài những nội dung được các điểm lựa chọn để thực hiện theo quy chế của Chính phủ, trong giai đoạn thực hiện điểm, các cơ sở đã tổ chức nhiều hoạt động để xây dựng cộng đồng dân cư thôn, làng, bản, phố Đó là hội nghị các cử tri hoặc đại diện hộ gia đình do trưởng thôn phối hợp với ban công tác mặt trận, các tổ chức đoàn thể triệu tập và chủ trì để thảo luận và quyết định các công việc của cộng đồng dân cư về sản xuất, xây dựng cơ sở

hạ tầng, giải quyết việc làm, những vấn đề về văn hoá xã hội, vệ sinh môi trường… phù hợp với pháp luật Thảo luận tham gia ý kiến vào báo cáo kết quả công tác và tự phê bình kiểm điểm của chủ tịch HĐND, chủ tịch UBND

xã, phường, thị trấn, trưởng thôn, trưởng phố; bầu trưởng thôn, làng, bản theo quy định ban hành kèm theo quyết định 1970 của UBND tỉnh, xây dựng hương ước, quy ước, cử các ban nhóm tự quản, bầu uỷ viên thanh tra nhân dân, ban kiến thiết cử giám sát thi công các công trình do dân đóng góp

Dưới sự lãnh đạo của các cấp uỷ, chính quyền phối hợp với đoàn thể chuẩn bị kỹ nội dung, dự kiến nguồn nhân sự, chủ tịch HĐND, chủ tịch UBND căn cứ vào luật tổ chức HĐND và UBND, trưởng thôn căn cứ vào chức năng nhiệm vụ qui định trong quyết định 1970 của UBND tỉnh đã đánh giá kết qủa công tác, tự phê bình, kiểm điểm để hội nghị thôn, nhân dân tham gia ý kiến, hội nghị tổng hợp, báo cáo gửi cấp uỷ, chính quyền địa phương Tại huyện Quảng Xương, các cấp ủy đảng, chính quyền, Mặt trận, các đoàn thể ở cơ sở, và cũng nhận thức được rằng đây là một việc làm mới, phải

có bước đi thận trọng, trước hết phải thống nhất trong Đảng và nâng cao ý thức trách nhiệm của đội ngũ cán bộ chủ chốt ở cơ sở, tạo niềm tin đối với nhân dân Sau hội nghị tiếp thu ở tỉnh, ngày 10/9/1998 Ban Thường vụ huyện

ủy đã tập trung nghiên cứu các chỉ thị, nghị định, kế hoạch của Trung ương, của tỉnh, thành lập Ban chỉ đạo ở huyện gồm 25 đồng chí Ngày 8-10-1998, UBND huyện ra kế hoạch 06 tổ chức khảo sát, phân loại các xã, thị trấn (có

22 xã loại 1; 6 xã loại 2; 3 xã có vấn đề) Ban chỉ đạo huyện chọn xã Quảng Phong làm điểm chỉ đạo toàn diện để rút kinh nghiệm Ngày 30/10/1998 huyện Quảng Xương mở hội nghị tập huấn cho báo cáo viên của 41 xã, thị trấn Sau khi xã Quảng Phong báo cáo rút kinh nghiệm, UBND huyện đã triển khai bước 2 về THQCDC Nhìn chung, việc tổ chức triển khai THQCDC ở huyện Quảng Xương diễn ra trong bối cảnh toàn huyện đang có những khởi sắc trong các lĩnh vực đời sống, kinh tế - xã hội, điều kiện phương tiện thông tin giao lưu rộng rãi và trình độ nhận thức về dân chủ của nhân dân được nâng lên Tình hình chính trị xã hội trong huyện ổn định; uy tín của các cấp ủy, chính quyền được khẳng định, nhân dân tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng Các đơn

vị đều tập trung triển khai thực hiện 14 việc dân biết, 6 việc dân bàn và dân quyết định, 8 việc dân bàn và chính quyền quyết định, 10 việc dân giám sát, kiểm tra

Ở huyện Hoằng Hoá, tháng 8 năm 1998, UBND huyện đã tổ chức hội nghị cán bộ cốt cán toàn huyện để quán triệt chỉ thị của Bộ Chính trị và ba nghị định của Chính phủ và các chỉ thị của Tỉnh uỷ, UBND tỉnh Thường vụ Huyện uỷ đã thành lập BCĐ xây dựng cơ sở vững mạnh và thực hiện QCDC gồm 34 đồng chí do đồng chí Phó bí thư thường trực huyện uỷ làm trưởng ban, phân công trách nhiệm cho từng thành viên phụ trách từng khâu và đảm nhiệm ở một số cơ sở Việc tổ chức triển khai được chia làm hai bước:

Bước 1: Quán triệt học tập trong đảng bộ, chi bộ

Bước 2: Tổ chức tuyên truyền và triển khai học tập trong toàn dân, cán

bộ, công chức, công nhân viên chức Trong các bước tiến hành BCĐ đều chọn các xã làm điểm và chọn 3 cơ quan để chỉ đạo thực hiện Sau đó Đảng bộ huyện rút kinh nghiệm và thực hiện đồng loạt ở tất cả các xã, thị trấn, các cơ quan trong huyện

Bước tiếp theo, Đảng bộ huyện Hoằng Hoá tổ chức học tập trong đảng

và trong nhân dân Việc học tập trong đảng gắn với việc quán triệt các chỉ thị, nghị định ở các cấp được chuẩn bị tốt với tinh thần nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng mức những việc đã làm được, những khuyết điểm cần được khắc phục, sửa chữa

Tất cả các đơn vị đã lập kế hoạch cụ thể tuyên truyền trên hệ thống truyền thanh, chỉ đạo và phối hợp các đoàn thể, các tổ chức chính trị xã hội, các thành viên, các hội viên, đoàn viên xây dựng nội dung phát triển kinh tế

xã hội, xây dựng cơ chế làm việc của các tổ chức Đảng, HĐND, UBND, các

cơ quan, các đoàn thể, xây dựng hương ước của thôn, quy ước làng văn hóa Trong quá trình tổ chức triển khai QCDC ở huyện Hoằng Hóa, các cấp

uỷ đảng đã nhận thức rõ tầm quan trọng của việc xây dựng cơ sở vững mạnh

và thực hiện QCDC, đã đưa nội dung thực hiện QCDC vào chương trình công tác hàng năm, hàng quý, hàng tháng của cấp uỷ Tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ và thường xuyên, kiểm tra đôn đốc, uốn nắn những lệch lạc để đưa QCDC thực sự đi vào cuộc sống

Các cấp uỷ Đảng đã phối hợp với Ban chỉ đạo xây dựng cơ sở và thực hiện QCDC các cấp Thường xuyên chỉ đạo thực hiện quy chế gắn với việc thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 6 của BCHTW Đảng (khoá VIII) về phê bình và tự phê bình và chỉnh đốn Đảng, gắn với thực hiện pháp lệnh của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, các nghị định của Chính phủ về chống lãng phí và thực hành tiết kiệm Tập trung xây dựng đội ngũ đảng viên và tổ chức Đảng, chính quyền trong sạch, vững mạnh, nhất là 19 điều đảng viên không được làm cũng như công tác quy hoạch, bố trí, sắp xếp, bồi dưỡng và đào tạo cán bộ Huyện Thọ Xuân là một huyện nằm ở phía Tây của tỉnh Thanh Hoá, có

vị trí chiến lựơc phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh quan trọng của tỉnh và cả nước Huyện có 41 xã, thị trấn, 403 thôn, gần 54.000 hộ, trên

23 vạn dân, có 10% dân số theo đạo Thiên chúa, toàn huyện có 45 doanh nghiệp, 88 trường học

Ngay sau khi nhận được chỉ thị của Bộ Chính trị và Chỉ thị của Tỉnh uỷ

về thực hiện QCDC ở cơ sở, Đảng bộ huyện đã tập trung xây dựng chương trình, kế hoạch, mở các hội nghị để quán triệt cho các cán bộ chủ chốt các ban, ngành, đoàn thể như bí thư Đảng uỷ xã, chủ tịch UBND xã, thủ trưởng các cơ quan, hiệu trưởng, chủ tịch công đoàn các trường trung học, tiểu học, bồi dưỡng kiến thức cho các đại biểu HĐND về QCDC, bồi dưỡng kiến thức

về xây dựng hương ước, quy ước Quan điểm chỉ đạo của huyện đối với cơ sở

là phải đảm bảo nghiêm minh, đúng nguyên tắc nhưng phải dân chủ Cán bộ, đảng viên và nhân dân được tham gia đóng góp ý kiến một cách trung thực và thẳng thắn vào các bản báo cáo của chính quyền, phê bình góp ý đối với cán

bộ địa phương, song không được lợi dụng dân chủ để nói sai sự thật, không gay gắt, mà góp ý kiến đúng nơi, đúng chỗ (trực tiếp tại hội nghị hoặc qua thùng thư góp ý), do đó, đã giải quyết cơ bản những tồn đọng, hoài nghi của nhân dân với cán bộ cơ sở Cán bộ cơ sở cũng thanh thản hơn, củng cố được niềm tin đối với đảng viên và nhân dân Không nơi nào xảy ra hiện tượng lợi dụng dân chủ để vu cáo, xuyên tạc hoặc trù úm làm ảnh hưởng đến việc THQCDC

Trước khi triển khai xây dựng và thực hiện QCDC, huyện Thọ Xuân đã thực hiện tốt cơ chế: “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ”

và phương châm “dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” đựơc đề ra tại đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (12/1986) Do đó, từ huyện đến cơ sở đã huy động được sức mạnh to lớn về vật chất và tinh thần của nhân dân trong xây dựng cơ sở

hạ tầng như: điện, đường, trường, trạm các công trình phục vụ đời sống nhân dân Đảng bộ và nhân dân huyện Thọ Xuân đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang, phát huy truyền thống đó, trong