giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ công nhân tập đoàn dệt may việt nam hiện nay

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ PHẠM THỊ ĐÀO GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CHO ĐỘI NGŨ CÔNG NHÂN TẬP ĐOÀN DỆT MAY VIỆT NAM HIỆN NAY THE

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

PHẠM THỊ ĐÀO

GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CHO ĐỘI NGŨ CÔNG NHÂN TẬP ĐOÀN DỆT MAY VIỆT NAM HIỆN NAY

THEO TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI - 2011

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS DƯƠNG VĂN THỊNH

HÀ NỘI - 2011

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH VÀ YÊU CẦU CỦA VIỆC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CHO ĐỘI NGŨ CÔNG NHÂN TẬP ĐOÀN DỆT MAY VIỆT NAM HIỆN NAY 11

1.1 Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh 11

1.1.1 Nguồn gốc tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh 11

1.1.2 Đặc điểm và bản chất của tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh 15

1.1.3 Nội dung tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh 21

1.2 Yêu cầu về việc giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ công nhân Tập đoàn Dệt May Việt Nam 31

1.2.1 Đặc điểm công nhân Tập đoàn Dệt May Việt Nam 31

1.2.2 Yêu cầu về việc giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ công nhân Tập đoàn Dệt may Việt Nam 35

Chương 2 THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CHO ĐỘI NGŨ CÔNG NHÂN TẬP ĐOÀN DỆT MAY VIỆT NAM HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH 43

2.1 Thực trạng vận dụng tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ công nhân Tập đoàn Dệt May Việt Nam hiện nay 43

2.1.1 Thực trạng đạo đức của đội ngũ công nhân Tập đoàn Dệt May Việt Nam 43

2.1.2 Những nô ̣i dung giáo dục đa ̣o đức cách mạng cho đội ngũ công nhân Tập đoàn Dệt May Việt Nam theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh 48

2.1.3 Những kết quả và hạn chế trong giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ công nhân Tập đoàn Dệt May Việt Nam 53

2.2 Một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ công nhân Tập đoàn Dệt May Việt Nam 65

2.2.1 Vận dụng sáng tạo những nguyên tắc xây dựng chuẩn mực đạo đức của Hồ Chí Minh trong giáo dục đạo đức cho đội ngũ công nhân

Tập đoàn Dệt May Việt Nam hiện nay 65

2.2.2 Xây dựng môi trường làm viê ̣c trong các công ty , xí nghiệp thực sự trong sa ̣ch , lành mạ nh, thường xuyên đấu tranh chống tiêu cực , lãng phí trong ngành 68

2.2.3 Tăng cườ ng và kết hợp nhiều hình thức giáo dục đa ̣o đức nói chung và đạo đức cách ma ̣ng của Hồ Chí Minh trong đoàn thanh niên, chi bộ Đảng và tổ chức Công đoàn ta ̣i cá c công ty 69

KẾT LUẬN 73

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 75

PHỤ LỤC 80

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Chủ tịch Hồ Chí Minh , Người đã thức tỉnh cả mô ̣t dân tô ̣c chìm đắm

trong đêm dài nô lê ̣ giành lấy Độc lập - Tự do - Hạnh phúc, đã đi xa hơn bốn

mươi năm qua, nhưng tư tưởng của Người vẫn là kim chỉ nam cho hành đô ̣ng của Đảng và của dân tộc ta Trong hê ̣ thống tư tưởng Hồ Chí Minh thì tư tưởng đa ̣o đức của Người có tầm quan tro ̣ng đă ̣c biê ̣t đối với sự nghiê ̣p cách mạng của dân tộc Người đã chỉ rõ vi ̣ trí , vai trò của đa ̣o đức và những phẩm chất đa ̣o đức của người cách ma ̣ng đối với sự hình thành nhân cách cá nhân

và giá trị đạo đức dân tộc Đồng thời , Người thường xuyên quan tâm tới việc bồi dưỡng, giáo dục đạo đức cách mạng cho các thế hệ người Việt Nam trong đó có giai cấp công nhân

Giai cấp công nhân Viê ̣t Nam ra đời và trưởng thành gắn liền với cuô ̣c cách mạng đấu tranh giải phóng dân tộc và đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội

Họ vừa là người lãnh đạo cách mạng, vừa là người trực tiếp lao động sản xuất xây dựng xã hội Cho nên, lúc sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh coi giáo dục đạo đức cách mạng cho công nhân là một vấn đề quan trọng, nhất là trong thời kỳ giai cấp công nhân giành được chính quyền, trở thành chủ thể của xã hội mới Người dạy: “Về đạo đức vô sản, công nhân phải hiểu mình làm chủ

xí nghiệp, chủ nước nhà, hiểu lao động là vẻ vang, phải giữ gìn của công, chống tham ô, lãng phí, bảo vệ kỷ luật lao động, phải thi đua làm tốt, nhiều, mau, rẻ Cải thiện sinh hoạt phải dựa trên cơ sở gia tăng sản xuất và thực hành tiết kiệm” [30, tr.298] Người nhấn mạnh: “công nhân trẻ tốt lắm, họ nghe và làm theo Đảng” [34, tr.570] nên cần phải giáo dục, bồi dưỡng cho họ về

“phẩm chất đạo đức cách mạng, về chủ nghĩa anh hùng cách mạng của giai cấp công nhân” [34, tr.570]

Trong công cuô ̣c xây dựng đất nước quá đô ̣ lên chủ nghĩa xã hô ̣i , giai cấp công nhân Viê ̣t Nam đã v à đang đi đầu trong việc xây dựng cơ sở vật chất

- kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội nhằm thực hiện dân giàu , nướ c ma ̣nh , xã hội công bằng , dân chủ, văn minh Tuy nhiên , giai cấp công nhân Viê ̣t Nam số lươ ̣ng còn ít , chưa được rèn l uyê ̣n nhiều trong công nghiê ̣p hiê ̣n đa ̣i , trình độ văn hóa và tay nghề còn thấp , chính trị tư tưởng còn hạn chế Để khắc phục những nhược điểm này Đảng ta đă ̣c biê ̣t chú tro ̣ng xây dựng giai cấp công nhân phát triển về số lượng , giác ngộ về giai cấp , vững vàng về chính tri ̣ tư tưởng, có trình độ học vấn , tay nghề cao để làm tròn sứ mê ̣nh li ̣ch sử của mình Báo cáo chính trị tại Đại hội XI của Đảng đã chỉ rõ: “Quan tâm giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng, phát triển giai cấp công nhân cả về số lượng và chất lượng; nâng cao bản lĩnh chính trị, trình độ học vấn, chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, tác phong công nghiệp, kỷ luật lao động; đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế; bảo vệ quyền lợi, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của công nhân” [9, tr.49] Chính vì vậy , Đảng ta đã coi viê ̣c bồi dưỡng , giáo dục đạo đức cách ma ̣ng cho công nhân là nhiê ̣m vụ quan tro ̣ng hiê ̣n nay

Công cuô ̣c đổi mới do Đảng ta khởi xư ớng và lãnh đạo đã thu được những thành tựu to lớn , có ý nghĩa rất quan trọng trong đó có sự đóng góp đáng kể của đô ̣i ngũ công nhân ngành Dê ̣t May Viê ̣t Nam Là ngành thu hút

mô ̣t lươ ̣ng lớn lao đô ̣ng của xã hô ̣i , có doanh thu xuất khẩu nhiều nhất cả nước, ngành Dê ̣t May Viê ̣t Nam vừa góp phần tăng tích lũy cho xã hô ̣i , vừa tạo cơ hội cho Việt Nam hòa nhập kinh tế với khu vực và thế giới Song, bên cạnh những điểm tích cực đó , ngành Dê ̣t May Viê ̣t Nam đang chi ̣u sự tác

đô ̣ng ma ̣nh mẽ từ mă ̣t trái củ a nền kinh tế thi ̣ trường Ảnh hưởng từ mặt trái của kinh tế thị trường , không ít công nhân ngành Dê ̣t May Viê ̣t Nam đã phai nhạt lý tưởng , chạy theo lối sống thực dụng , thích hưởng thụ không thích lao động, bỏ nghề chạy theo các nghề đang là trào lưu của xã hội , bất chấp giá tri ̣

đa ̣o đức truyền thống của dân tô ̣c , sa vào con đường tội lỗi cờ bạc, nghiện hút, trộm cắp của công… làm ảnh hưởng nghiêm tro ̣n g đến viê ̣c thực hiê ̣n sứ

mê ̣nh li ̣ch sử của giai cấp công nhân Viê ̣t Nam nói chung và công nhân ngành

Dê ̣t May nói riêng

Nhâ ̣n thức được sự nghiêm tro ̣ng của sự suy thoái đa ̣o đức trong đô ̣i ngũ công nhân nhằm khắc phục , sửa chữa tình trạng suy thoái về đạo đức và lối sống , về tư tưởng chính tri ̣ , về niềm tin , lý tưởng cách mạng , lãnh đạo ngành Dê ̣t May Viê ̣t Nam nói chung và Tập đoàn Dê ̣t May Viê ̣t Nam nói riêng đã thường xuyên quan tâm đến vấn đề giá o dục đa ̣o đức cách ma ̣ng cho công nhân Tập đoàn Dệt May Việt Nam đã thực hiện nhiều hình thức và biê ̣n pháp khác nhau nhằm giáo dục nghề nghiệp và đạo đức cho đội ngũ công nhân Trong đó nội dung tư tưởng và tấm gương đa ̣o đức Hồ Chí Min h có mô ̣t vai trò quan tro ̣ng trong viê ̣c giáo dục đa ̣o đức cách ma ̣ng cho đội ngũ công nhân của Tập đoàn Chính vì những điều trình bày trên đây nên tôi đã cho ̣n

“Giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ công nhân Tập đoàn Dê ̣t May Viê ̣t Nam hiê ̣n nay theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh” làm đề tài luận văn

tốt nghiê ̣p của mình

2 Tình hình nghiên cứu

Vấn đề đa ̣o đức nói chung và tư tưởng đa ̣o đức Hồ Chí Minh nói riên g đã được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu từ lâu Kể từ khi Đảng ta xác định : Đảng lấy chủ nghĩa Mác -Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động , các tác phẩm viết về tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và tư tưởng đa ̣o đức của Người nói riêng không thể thống kê hết được Tuy nhiên, nghiên cứu và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tiễn là vấn đề lý luận phức tạp và có ý nghĩa thiết thực đối với đời sống xã hội hiện nay, nên những năm gần đây càng có nhiều tác giả quan tâm đến vấn đề này hơn

Công tác giáo dục tuyên truyền tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh chỉ thực

sự được phát triển mạnh mẽ, sâu rộng kể từ sau Đại hội Đảng lần thứ IX năm

2001 Nhằm phục vụ công tác giáo dục trong các nhà trường, cung cấp cho người học một cách có hệ thống nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh nhiều công trình nghiên cứu đã ra đời:

Tác phẩm :“ Sự hình thành về cơ bản tư tưởng Hồ Chí Minh” của GS

Trần Văn Giàu , Nhà xuất bản Chính trị quốc gia (1997), tác giả đã phân tích những điều kiê ̣n li ̣ch sử quê hương và gia đình ảnh hưởng đến sự hình thành

tư tưởng cũng như nhân cách và đa ̣o đức của Người Giáo trình “Tư tươ ̉ng Hồ Chí Minh” của hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia

các môn khoa học Mác -Lênin ban hành năm 2003 với 12 chương; chương mở đầu trình bày khái niệm , nguồn gốc , quá trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh, các chương tiếp theo tập trung luận chứng các nội dung chủ yếu của tư tưởng Hồ Chí Minh , chương cuối là việc vận dụng, phát triển tư tưởng của

Người trong công cuộc đổi mới đất nước hiện nay Cuốn Giáo trình “Tư

tưởng Hồ Chí Minh” do Bô ̣ Giáo dục - Đào ta ̣o biên soa ̣n Nhà xuất bản Chính

trị quốc gia xuất bản 2004 đã trình bày mô ̣t cách có hê ̣ thống toàn bô ̣ nô ̣i dung

tư tưởng của Người về những vấn đề cơ bản của cách ma ̣ng Viê ̣t Nam Trong

đó, các tác giả cũng đã giành một phần cho việc trình bày tư tưởng đa ̣o đức và

nô ̣i dung ho ̣c tâ ̣p tư tưởng đa ̣o đức của Người

Nghiên cứu về tình hình đạo đức ở nước ta trong nền kinh tế thị trường hiện nay nói chung cũng như thực trạng suy thoái đạo đức của giới trẻ trước những du nhập của các luồng văn hoá mới và một số biện pháp khắc phục sự suy thoái đó nói riêng, thời gian gần đây có nhiều công trình đề cập:

Chẳng ha ̣n : Tác phẩm "Sự thay đổi giá trị đạo đức trong nền kinh tế

thị trường với việc xây dựng đạo đức mới cho cán bộ quản lý ở nước ta hiện nay" của PGS.TS Nguyễn Chí Mỳ (chủ biên), Nhà xuất bản Chính trị

quốc gia Hà Nội năm 1999; tác giả đã chỉ ra sự suy thoái đạo đức của cán

bộ và đưa ra một số biện pháp xây dựng đạo đức mới trên cơ sở kế thừa tư

tưởng đạo đức Hồ Chí Minh "Giáo dục đạo đức đối với sự hình thành và

phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam trong giai đoạn hiện nay" Luận án

tiến sĩ Triết học của Trần Sĩ Phán năm 1999, tác giả đã tập trung làm rõ vai trò của việc giáo dục đạo đức đối với sinh viên Việt Nam và xây dựng một

số biện pháp giáo dục đạo đức nhằm giúp sinh viên hình thành và phát triển

nhân cách "Vấn đề giáo dục đạo đức truyền thống cho sinh viên Việt Nam

hiện nay" Luận văn thạc sĩ của Doãn Thị Chín năm 2004, đã tập trung làm

rõ vai trò của đạo đức truyền thống đối với sinh viên "Tư tưởng đạo đức

Hồ Chí Minh với việc giáo dục đạo đức thanh niên Việt Nam hiện nay"

Luận văn thạc sĩ của Trần Thị Kim Dung năm 2009, tác giả đã đưa ra tiền

đề và nội dung tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh Bên cạnh đó tác giả cũng nêu sự cần thiết phải giáo dục đạo đức thanh niên Việt Nam theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

Trên một số tạp chí những năm qua các bài viết về vai trò của đạo đức trong đời sống xã hội và học tập, rèn luyện đạo đức theo tư tưởng Hồ Chí Minh ngày càng được nhiều tác giả khai thác:

Bài viết: "Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh và vấn đề giáo dục, rèn

luyện đạo đức trong nền kinh tế thị trường" của Hoàng Trung, Tạp chí

Triết học số 5, 1998 tác giả đã nghiên cứu các khía cạnh tác động của đạo đức Hồ Chí Minh và giáo dục, rèn luyện đạo đức với sự phát triển con người nói chung và nhân cách con người nói riêng trong nền kinh tế thị

trường Bài viế t “Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức” của tác giả Lê Trọng

Ân, tạp chí Triết học số 1, 2005 đã phân tích giá tri ̣ nhân sinh quan trong tư tưởng đa ̣o đức Hồ Chí Minh và tác dụng của nó đối với người cách ma ̣ng Đồng thời bài viết cũng khái quát tư tưởng đa ̣o đức Hồ Chí Minh và khẳng

đi ̣nh sự cần thiết của viê ̣c ho ̣c tâ ̣p tư tưởng đa ̣o đức của Người

Bên ca ̣nh đó nhằm phục vụ cuộc vận động lớn của Đảng, Nhà nước, Bộ Chính trị về học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Bác đã có nhiều tác phẩm xuất bản với nội dung đa dạng:

Tác phẩm “Đẩy mạnh học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí

Minh” Nhà xuất bản Chính trị quốc gia 2007, tác phẩm đã phân tích thực

trạng suy thoái đạo đức lố i sống của một bô ̣ phâ ̣n cán bô ̣, đảng viên và chỉ ra yêu cầu của viê ̣c giáo dục đa ̣o đức trong thời kỳ đổi mới Tác phẩm “117

chuyê ̣n kể về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” Ban Tuyên giáo Trung ương

2007, đã sưu tầm những câu chu yê ̣n kể về tư tưởng và tấm gương đa ̣o đức Hồ Chí Minh từ lời kể của nhiều người và từ nhiều cuốn sách khác nhau Tác

phẩm “Mãi mãi học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” Nhà

xuất bản Chính trị quốc gia 2008 đã khai thác nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh theo ba phần : phần mô ̣t là đoa ̣n trích và bài viết về đa ̣o đức cách ma ̣ng , phần hai là tư tưởng đa ̣o đức của Bác với nhiều bài viết của nhiều tác giả , phần ba

là những câu chuyện k ể về tấm gương đạo đức của Người

Những năm gần đây , sự suy thoái đạo đức trong xã hội nước ta nói chung và đa ̣o đức của công nhân nói riêng càng trở nên nghiêm trọng Thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ sáu Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng

sản Việt Nam khóa X năm 2008: Về tiếp tục xây dựng giai cấp công nhân

Việt Nam thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước nhiều

công trình nghiên cứu về giai cấp công nhân đã ra đời:

Tác phẩm “Xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam giai đoạn 2011 -

2020” do TS Đặng Ngọc Tùng chủ biên, Nhà xuất bản Lao động (2010), tác

phẩm đã nêu rõ ai là công nhân; những đặc trưng và bản chất của giai cấp công nhân nước ta hiện nay; vai trò, nhiệm vụ của giai cấp công nhân Việt Nam trong phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế; thực trạng giai cấp công nhân Việt Nam, quan điểm, phương

hướng, giải pháp xây dựng, phát huy vai trò giai cấp công nhân Việt Nam thời

kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước (2011-2020)

Tác phẩm:“Xây dựng và phát triển đời sống văn hoá của giai cấp công

nhân Việt Nam - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” do PGS.TS Nguyễn Văn

Nhật chủ biên, Nhà xuất bản Khoa học Xã hội năm 2010; nội dung tác phẩm phản ánh khá toàn diện về thực trạng đời sống văn hoá của công nhân Việt Nam hiện nay, trên cơ sở tham khảo đời sống văn hoá công nhân tại một số nước, các tác giả đã đưa ra quan điểm và các giải pháp nhằm xây dựng và nâng cao đời sống văn hoá của giai cấp công nhân Việt Nam trong giai đoạn 2011-2020

Tác phẩm:“Bác Hồ với giai cấp công nhân và tổ chức công đoàn” của

Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam - Viện Công nhân và Công đoàn, Nhà xuất bản Lao động, Hà Nội 2010; tác phẩm tập hợp các bài viết, bài nói chuyện của Hồ Chí Minh về công nhân và công đoàn cùng các bài nghiên cứu của các nhà khoa học, các cán bộ công đoàn viết về quan điểm, tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong sự nghiệp xây dựng giai cấp công nhân và tổ chức Công đoàn Việt Nam, sự vận dụng tư tưởng của Người vào sự nghiệp xây dựng giai cấp công nhân và tổ chức Công đoàn trong thời kỳ đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, hội nhập quốc tế

Ngoài ra , còn rất nhiều bài viết của các tác giả khác nhau viết về nội dung tư tưởng đa ̣o đức Hồ Chí Minh , đă ̣c biê ̣t vai trò của tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh đối vớ i thế hê ̣ trẻ Nhưng nhìn chung chưa có tác phẩm nào tâ ̣p trung nghiên cứu riêng về vấn đề giáo dục đa ̣o đức cách ma ̣ng cho đội ngũ công nhân ngành Dê ̣t May Vì vậy qua luận văn này , tôi muốn đi sâu tìm hiểu

và phân tích mô ̣t cách hê ̣ thống những luâ ̣n điểm trong tư tưởng đa ̣o đức Hồ Chí Minh và thực trạng giáo dục đạo đức cách mạng cho công nhân của Tập đoàn Dệt May Việt Nam nhằm đưa ra mô ̣t số kiến nghị để nâng cao hiệu quả

giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ công nhân Tập đoàn Dệt May Việt Nam theo tư tưở ng đa ̣o đức Hồ Chí Minh

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích:

Dựa trên những quan điểm cơ bản trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, luận văn phân tích thực tra ̣ng đa ̣o đức và việc giáo dục đạo đức cách mạng theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh cho đô ̣i ngũ cô ng nhân Tâ ̣p đoàn

Dê ̣t May Viê ̣t Nam, từ đó đề xuất mô ̣t số kiến nghị nhằm góp phần nâng cao hiê ̣u quả công tác giáo dục đa ̣ o đức cách ma ̣ng cho công nhân Tâ ̣p đoàn Dê ̣t May Việt Nam hiê ̣n nay

Dê ̣t May Viê ̣t Nam hiê ̣n nay

- Phân tích thực tra ̣ng đạo đức và việc giáo dục đạo đức cách mạng theo

tư tưởng Hồ Chí Minh cho đô ̣i ngũ công nhân Tâ ̣p đoàn Dê ̣t May Viê ̣t Nam hiê ̣n nay, nguyên nhân và những thành tựu , hạn chế của nó

- Đề xuất một số kiến nghị vâ ̣n dụng tư tưởng đa ̣o đức Hồ Chí Minh vào việc giáo dục đạo đức cách mạng cho công nhân Tập đoàn Dê ̣t May Viê ̣t Nam giai đoa ̣n hiê ̣n nay

4 Đối tươ ̣ng và pha ̣m vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu

Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh và sự vận dụng tư tưởng đó vào việc giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ công nhân Tập đoàn Dê ̣t May Viê ̣t Nam giai đoạn hiện nay

* Phạm vi nghiên cứu:

Trong khuôn khổ luận văn chúng tôi chỉ đề câ ̣p đến tư tưởng đạo đức cách mạng của Hồ Chí Minh thông qua những bài viết và việc làm của Người Đồng thời nghiên cứu việc vận dụng tư tưởng đó vào viê ̣c giáo dục đa ̣o đức cách mạng cho đô ̣i ngũ công nhâ n Tâ ̣p đoàn Dê ̣t May Viê ̣t Nam hiê ̣n nay Các số liê ̣u và tài liê ̣u khảo sát chủ yếu từ năm 1995 trở la ̣i đây

5 Cơ sơ ̉ lý luâ ̣n và phương pháp nghiên cứu

* Cơ sơ ̉ lý luận:

Luâ ̣n văn chủ yếu dựa trên cơ sở lý luâ ̣n của chủ nghĩa M ác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh , các quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam về đội ngũ công nhân , về vấn đề đạo đức và giáo dục đa ̣o đức cách ma ̣ng , đồng thời kế thừa có cho ̣n lo ̣c các công trình nghiên cứu khoa ho ̣c có liên q uan

* Phương pha ́ p nghiên cứu:

Luận văn đã vận dụng tổng hợp nhiều phương pháp, trong đó chủ yếu là phương pháp của phép biện chứng duy vật, kết hợp phương pháp lịch sử và lôgíc, phân tích và tổng hợp, so sánh, thống kê các công trình khoa học, luận văn, luận án, bài báo trong các tạp chí, tài liệu báo cáo của tập đoàn Dệt May Việt Nam có đề cập đến đạo đức của công nhân nhằm thực hiện mục đích và nhiệm vụ mà đề tài đặt ra

6 Đóng góp mới của luận văn

Luận văn góp phần nhận thức đầy đủ hơn nội dung cơ bản trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh đối với viê ̣c giáo dục đa ̣o đức cách ma ̣ng cho

đô ̣i ngũ công nhân nói chung, công nhân Tâ ̣p đoàn Dê ̣t May Viê ̣t Nam nói riêng, từ đó đưa ra một số kiến nghị nhằm nâng cao hiê ̣u quả giáo dục đa ̣o đức cách mạng cho công nhân Tập đoàn Dê ̣t May Viê ̣t Nam hiê ̣n nay

Kết quả nghiên cứu của luâ ̣n văn có thể làm tài liê ̣u tham khảo vào

viê ̣c giáo dục đa ̣o đức cách ma ̣ng cho đô ̣i ngũ công nhân Tập đoàn Dệt May Việt Nam và giai cấp công nhân nước ta trong điều kiê ̣n hiện nay

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu , kết luâ ̣n và danh mục tài liệu tham khảo, luâ ̣n văn gồm 2 chương, 4 tiết:

Chương 1: Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh và yêu cầu của việc giáo

dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ công nhân Tập đoàn Dệt May Việt Nam hiện nay

Chương 2: Thực trạng và một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả

giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ công nhân Tập đoàn Dệt May Việt Nam hiện nay theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

Chương 1

TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH VÀ YÊU CẦU

CỦA VIỆC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CHO ĐỘI NGŨ CÔNG NHÂN TẬP ĐOÀN DỆT MAY VIỆT NAM HIỆN NAY

1.1 Tư tưởng đạo đức Hồ Chi ́ Minh

1.1.1 Nguồn gốc tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

Mỗi ho ̣c thuyết , mỗi tư tưởng đều được hình thành t rong những điều kiê ̣n hoàn cảnh lịch sử nhất đi ̣nh Tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và tư tưởng đa ̣o đức của Người nói riêng cũng có điều kiện và tiền đề nhất định của

nó Đạo đức truyền thống Việt Nam và giá trị văn hóa của quê hương, gia đình đã ảnh hưởng đến sự ra đời tư tưởng đa ̣o đức Hồ Chí Minh

Lịch sử dựng nước và giữ nước hàng nghìn năm đã hun đúc nên những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Trong những truyền thống tốt đe ̣p ấy nổi bâ ̣t nhất phải nói đến chủ n ghĩa yêu nước Điều này được Bác chỉ rõ trong viê ̣c trình bày nguyên nhân đầu tiên dẫn đến mo ̣i thắng lơ ̣i của cách ma ̣ng nước ta, Bác viết: “Dân ta có mô ̣t lòng nồng nàn yêu nước Đó là mô ̣t t ruyền thống quý báu của ta ” [28, tr.176] Chính chủ nghĩa yêu nước là hành trang lớn nhất mà người thanh niên Nguyễn Tất Thành mang theo trong quá trình tìm đường cứu nước của mình Bên ca ̣nh truyền thống yêu nước thì tính cô ̣ ng đồng, tinh thần đoàn kết , sự cần cù lao đô ̣ng , đô ̣c lâ ̣p tự chủ , sáng tạo , hiếu học, lạc quan , yêu đời , sống có tình có nghĩa là những truyền thống ảnh hưởng không nhỏ đến Hồ Chí Minh Những truyền thống này được bồi đắp và làm giàu thêm từ thế hệ này sang thế hệ khác , nó ăn sâu và trở thành cội rễ trong đời sống văn hóa của người Viê ̣t , và cũng chính những truyền thống này

là cơ sở hình thành những chuẩn mực đạo đức của người Việt Nam trong thời

đa ̣i mới của tư tưởng đa ̣o đức Hồ Chí Minh

Hồ Chí Minh sinh ra và lớn lên trong mô ̣t gia đình nhà nho yêu nước Ngay từ nhỏ, sự hình thành và phát triển nhân cách của Người chi ̣u ảnh hưởng không nhỏ bởi người ch a mình Cụ phó bảng Nguyễn Sinh Sắc , thân sinh của Người là mô ̣t nhà nho cấp tiến , có lòng yêu nước , thương dân, là tấm gương lao đô ̣ng cần cù , ý chí kiên cường vượt qua gian khổ để đạt được mục tiêu Cuô ̣c sống của người me ̣ - bà Hoàng Thị Loan cũng có ảnh hưởng đến tư tưởng, tình cảm của Bác về đức tính nhân hậu , đảm đang, sống chan hòa với mọi người Bên ca ̣nh đó , còn phải kể đến mối qua n hê ̣ tác đô ̣ng qua la ̣i giữa

ba chi ̣ em : Nguyễn Thi ̣ Ba ̣ch Liên, Nguyễn Tất Đa ̣t và Nguyễn Tất Thành về lòng yêu nước , thương dân

Cùng với gia đình , quê hương Nghê ̣ Tĩnh cũng góp phần quan trọng trong viê ̣c vun trồng , bồi đắp tình cảm , lòng yêu quê hương đất nước cho Hồ Chí Minh Là vùng đất có điều kiện thiên nhiên khắc nghiệt , khó khăn , con người nơi đây vừa có lý tưởng trong tâm hồn , vừa trung kiên trong bản chất , vừa khắc khổ trong sinh hoa ̣t , vừa cứng cỏi trong giao tiếp , Nghê ̣ Tĩnh đã sản sinh ra cho đất nướ c biết bao anh hùng nổi tiếng như Mai Thúc Loan , Nguyễn Biểu và các lãnh tụ yêu nước như Phan Đình Phùng , Phan Bội Châu… Hồ Chí Minh đã kế thừa và phát huy tất cả những truyền thống đó và nó trở thành

mô ̣t trong n hững nề n tảng tư tưởng cho sự hình thành tư tưởng đạo đức của Người sau này

Sự lĩnh hô ̣i , tiếp thu và phát triển giá tri ̣ đa ̣o đức dân tô ̣c trong hoàn cảnh mới của Hồ Chí Minh đã tạo nên tư tưởng đạo đức của Người Tuy nhiên, Hồ Chí Minh không chỉ tiếp thu , lĩnh hội những giá trị đa ̣o đức truyền thống dân tô ̣c mà điều làm cho tư tưởng đa ̣o đức của Người còn tồn ta ̣i mãi với thời gian đó là sự kế thừa và phát triển những giá tri ̣ đa ̣o đức trong văn hóa phương Đông và phương Tây của nhân loại

Đối với việc tiếp thu các giá trị văn hóa đạo đức của phương Đông , chúng ta phải khẳng định rằng , tư tưởng Hồ Chí Minh mang dấu ấn đâ ̣m nét

của Nho giáo , Phâ ̣t giáo, Lão giáo trong đó ảnh hưởng lớn nhất đến Người là Nho giáo Điều này được minh chứng bởi khi nói về nguồn gốc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh , Giáo sư Trần Văn Giàu cho rằng: “…Nho giáo thì đúng

là có phần hẹp , hẹp là vì , nếu tôi không lầm thì trong tác phẩm và tác phong của cụ Hồ ngoài dấu ấn của Nho giáo còn có không ít dấu ấn của Lão giáo , của bách gia chư tử” [13, tr.32] Cùng với những hiểu biết uyên bác về Hán học, Hồ Chí Minh đã biết chắt lo ̣c lấy những gì tinh túy trong các ho ̣c thuyết của Khổng Tử , Lão Tử Đó là các triết lý hành đô ̣ng , tư tưởng nhâ ̣p thế hành

đa ̣o, giúp đời, đó là ước vo ̣ng về mô ̣t xã hô ̣i bình tri ̣, hòa đồng, là triết lý nhân sinh, tu thân dưỡng tính mà theo Bác , học thuyết của Khổng Tử có ưu điểm là

tu dưỡng đa ̣o đức cá nhân Về Phâ ̣t giáo , Hồ Chí Minh tiếp thu và chi ̣u ảnh hưởng sâu sắc tư tưởng vi ̣ tha , từ bi bác ái , cứu khổ cứu na ̣n , là nếp sống có

đa ̣o đức trong sa ̣ch , giản dị , chăm lo làm viê ̣c thiê ̣n , là tinh thần bình đẳng không phân biê ̣t đẳng cấp… Đến khi trở thành người Mácxít Người la ̣i tiếp tục tìm hiể u chủ nghĩa Tam dân của Tôn Dật Tiên vì thấy trong đó “phù hợp với điều kiê ̣n nước ta”

Cùng với việc tiếp thu những tư tưởng phương Đông , Hồ Chí Minh còn chịu sự ảnh hưởng của nền văn hóa phương Tây Ngườ i đã tiếp thu giá tri ̣ nhân văn của Thiên chúa giáo bởi “Tôn giáo Giêxu c ó ưu điểm là lòng nhân ái

cao cả” Đồng thời, tư tưởng Tự do - Bình đẳng - Bác ái của văn hóa phương

Tây có mô ̣t tác đô ̣ng không nhỏ đối với Hồ Chí Minh Chính tư tưởng này đã làm thức dâ ̣y lòng mong muốn giải phóng dân tô ̣c Viê ̣t Nam khỏi sự thống tri ̣ ngoại bang làm cho đất nước được hòa bình , đô ̣c lâ ̣p; dân được ấm no , hạnh phúc Có lẽ chưa một nhà cách mạng của một nước thuô ̣c đi ̣a nào như Hồ Chí Minh, lại có 30 năm hoạt đô ̣ng liên tục ở nước n goài Trong 30 năm đó , Người đã có những khảo nghiê ̣m thực tế vòng quanh thế giới cho nên những hiểu biết về tình hữu ái giai cấp , về tinh thần yêu hòa bình , về sự cảm thông

sâu sắc với những người lao đô ̣ng nghèo khổ ở ph ương Tây đã có tác đô ̣ng đến sự hình thành tư tưởng đạo đức của Người

Mỗi bước phát triển của tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và tư tưởng

đa ̣o đức Hồ Chí Minh nói riêng đều ghi dấu những tinh hoa văn hóa của dân

tô ̣c và nhâ n loa ̣i, trong đó đỉnh cao là chủ nghĩa Mác -Lênin Chủ nghĩa Lênin là nguồn gốc lý luận trực tiếp, quyết định bản chất tư tưởng Hồ Chí Minh Chính Người đã coi chủ nghĩa Mác-Lênin là cái “cẩm nang” thần kỳ, là cái kim chỉ nam, là mặt trời soi sá ng cho con đường đi đến thắng lợi của chủ nghĩa xã hội Các tác phẩm, bài viết của Hồ Chí Minh đã phản ánh bản chất cách mạng tư tưởng của Người theo thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin để từ đó là cơ sở giải quyết các vấn đề thực tiễn của cách mạng Việt Nam

Mác-Nói về tư tưởng đạo đức của Người ta không thể không nhắc đến đạo đức ho ̣c Mác -Lênin - cơ sở lý luâ ̣n cho sự hình thành tư tưởng đa ̣o đức Hồ Chí Minh Từ thực tiễn đời sống xã hô ̣i của giai cấp công nhân và những người lao đô ̣ng nghèo khổ trong xã hô ̣i tư bản , chủ nghĩa Mác-Lênin cho rằng ý thức đa ̣o đức là mô ̣t hình thái ý thức xã hô ̣i , phản ánh tồn tại xã hội , có tác dụng điều chỉnh hành vi của con người trong các mố i quan hê ̣ xã hô ̣i Đa ̣o đức của chủ nghĩa Mác-Lênin là đạo đức hướng tới việc mang lại lợi ích và công bằng cho mo ̣i người dân lao đô ̣ng , là đạo đức mang lại quyền lợi cho số đông trong xã hô ̣i , đấu tranh để giải phóng con n gười khỏi áp bức bóc lô ̣t Sự bắt

gă ̣p tư tưởng đa ̣o đức của chủ nghĩa Mác-Lênin về chủ nghĩa nhân đa ̣o cao cả , đấu tranh vì quyền lợi của nhân dân lao đô ̣ng lầm than đã khiến lòng yêu nước, thương dân của Hồ Chí Minh có điều kiê ̣n được phát triển và được tăng thêm sức sống của nó

Sẽ là một thiếu sót lớn nếu không xét đến nhân tố chủ quan trong quá trình hình thành phát triển tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh Bản thân sự hoạt động của Hồ Chí Minh là một nhân tố quan trọng và có tính chất quyết định

cho sự hình thành tư tưởng đa ̣o đức của Người Kế thừa những truyền thống tốt đe ̣p từ quê hương , gia đình, thâu thái những tinh hoa của dân tô ̣c và nhân loại, tài năng và nghị lực , bản lĩnh và nhân cách Hồ Chí Minh được thể hiện

rõ ràng Đó là mô ̣t con người sống có hoài bão , có lý tưởng, yêu nước, thương dân, có bản lĩnh kiên định , có lòng tin vào nhân dân , khiêm tốn , bình dị, ham học hỏ i, nhạy bén với cái mới , thông minh , có hiểu biết sâu rộng , có đầu óc thực tiễn Chính những yếu tố này đã tạo nên tư tưởng đạo đức riêng có của Hồ Chí Minh mà vẫn đâ ̣m nét dân tô ̣c , vẫn phù hợp xu thế thời đa ̣i

Như vâ ̣y, tư tưởng đa ̣o đức Hồ Chí Minh không phải tự nhiên có được , cũng không phải là sản phẩm thuần túy được rút ra từ trong đầu Hồ Chí Minh

mà là sản phẩm của sự tổng hòa và phát triển tư tưởng đạo đức truyền thống ,

tư tưởng đa ̣o đức của phương Đông và phương Tây với tư tưởng đa ̣o đức của chủ nghĩa Mác-Lênin, kết hơ ̣p với phẩm chất đa ̣o đức cá nhân Hồ Chí Minh

Tư tưởng đa ̣o đức Hồ Chí Minh cũng là kết quả của quá trình tự rèn luyê ̣n , tự giáo dục; là kết quả của quá trình học tập không ngừng nghỉ , có ý thức , trách nhiê ̣m Từ đó, Hồ Chí Minh đã xây dựng được hê ̣ thống luâ ̣n điểm của mình về đa ̣o đức : về vi ̣ trí và vai trò của đa ̣o đức trong xã hô ̣i , về chuẩn mực đa ̣o đức của con người Viê ̣t Nam mới , về nguyên tắc xây dựng chuẩn mực đa ̣o đức Tư tưởng đa ̣o đức Hồ Chí Minh cùng với tấm gương đa ̣o đức của Người

có một sức sống mãnh liệt và sự cổ vũ lớn lao đối với nhân dân Viê ̣t Nam và thế giới trong cuô ̣c đấu tranh vì dân chủ và tiến bô ̣ xã hô ̣i

1.1.2 Đặc điểm và bản chất của tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

Tư tưởng về đa ̣o đức chiếm mô ̣t vi ̣ trí đă ̣c biê ̣t , là vấn đề thường trực trong con người Hồ Chí Minh Sinh thời, Bác là một trong những lãnh tụ bàn nhiều nhất và viết nhiều nhất về đa ̣o đức và đa ̣o đức cách ma ̣ng Điều này đươ ̣c minh chứng trong bô ̣ Hồ Chí Minh toàn tâ ̣p (12 tập), bàn về đạo đức Người đã có gần 50 bài viết và tác phẩm về đa ̣o đức Đáng kể nhất là tác phẩm: “Đường cách mê ̣nh” năm 1927, tác phẩm: “Sửa đổi lối làm viê ̣c” năm

1947, tác phẩm : “Nâng cao đạo đức cách ma ̣ng , quét sạch chủ nghĩa cá nhân”

Xuất phát từ nhâ ̣n thức hành vi của con người là do hoàn cảnh xã hội chi phối và nước ta là nước thuô ̣c đi ̣a , nửa phong kiến , người dân trong nước chịu ảnh hưởng nặng nề những vết tích xã hội cũ , nên muốn đưa cách ma ̣ng đến thành công Hồ Chí Minh hết sức quan tâm đến giáo dục , rèn luyện đạo đức cách ma ̣ng cho cán bô ̣ Đảng viên và nhân dân Bản thân Người cũng là

mô ̣t tấm gương mẫu mực về rèn luyện đa ̣o đức cách ma ̣ng , giữ vững lò ng trung thành đối vớ i Đảng , dân tô ̣c, nhân dân và những người xung quanh , do đó tư tưởng đa ̣o đức Hồ Chí Minh có mô ̣t số đă ̣c điểm :

Thứ nhất , Hồ Chí Minh đề câ ̣p đến đa ̣o đức mô ̣t cách toàn diê ̣n Theo Hồ Chí Minh, đa ̣o đức bao giờ cũng được xác đi ̣nh bằng những quy tắc, hành

vi con người, những chuẩn mực được dư luâ ̣n xã hô ̣i thừa nhâ ̣n nhằm điều hòa các mối quan hệ giữa con người với con người trong quá trình hoạt động xã

hô ̣i Cho nên, khi đề câ ̣p đến đa ̣o đức công dân Người đã gắn liền với đa ̣o đức của mọi đối tượng trong nhân dân : từ công nhân, nông dân, trí thức, văn nghê ̣ sĩ, tư sản dân tô ̣c đến những người yêu nước nói chung trong xã hô ̣i ; từ thanh niên, phụ nữ , phụ lão đến các cháu thiếu niên nhi đồn g; từ đồng bào các dân

tô ̣c đến đồng bào các tôn giáo ; đồng bào sinh sống trong nước cũng như đồng bào sinh sống ở nước ngoài Cùng với đó , trên mo ̣i lĩnh vực hoa ̣t đô ̣ng , trên mọi phạm vi , từ viê ̣c riêng đến viê ̣c chung , từ đời tư đến đời công , trong sinh hoạt, lao đô ̣ng, chiến đấu hàng ngày , từ cá nhân đến tâ ̣p thể , từ gia đình đến xã hội, từ giai cấp đến dân tô ̣c , từ dân tô ̣c đến quốc tế, Hồ Chí Minh luôn luôn coi tro ̣ng viê ̣c rèn luyê ̣n đa ̣o đứ c bản thân , đa ̣o đức của từng con người và quan tâm đến đa ̣o đức mô ̣t cách thiết thực Trong các mối quan hê ̣ đa ̣o đức của con người , Hồ Chí Minh nêu lên ba mối quan hê ̣ chủ yếu : đối với mình , đối với người, đối với công viê ̣c Điều này được Bác chỉ rõ thành sáu điều khi nói về tư cách người công an cách mạng:

“Đối với tự mình phải cần, kiê ̣m, liêm, chính

Đối với đồng sự phải thân ái giúp đỡ

Đối với Chính phủ phải tuyệt đối trung thành

Đối với nhân dân phải kính tro ̣ng lễ phép

Đối với công việc phải tận tụy

Đối với địch phải cương quyết , khôn khéo” [27, tr.406]

Viê ̣c xem xét đa ̣o đức mô ̣t cách toàn diê ̣n như Hồ Chí Minh đã phản ánh đúng đắn những đòi hỏi về đờ i sống đa ̣o đức của con người mới Viê ̣t Nam giai đoa ̣n hiê ̣n nay

Thứ hai, điểm đă ̣c sắc trong tư tưởng đa ̣o đức Hồ Chí Minh là các tư tưởng lý luận đa ̣o đức thống nhất với viê ̣c thực hành đa ̣o đức , nói và làm đi đôi với nhau , lý luâ ̣n gắn với thực tiễn , hoạt động gắn với hiệu quả đạo đức Sinh thời , Hồ Chí Minh xem xét đa ̣o đức trên cả hai phương diê ̣n lý luâ ̣n và thực tiễn Về lý luâ ̣n , Người để la ̣i cho chúng ta hê ̣ thống quan điểm sâu sắc

và toàn diê ̣n về đa ̣o đức Đó là quan điểm về vị trí, vai trò của đạo đức và đạo đức cách mạng đối với sự phát triển xã hội; là tư tưởng về các chuẩn mực đạo đức của con người mới xã hội chủ nghĩa; là những nguyên tắc xây dựng chuẩn mực đạo đức Về thực tiễn, Người coi thực hành đa ̣o đức là yếu tố quan trọng bậc nhất trong quá trình hình thành đạo đức của cán bộ, Đảng viên Cho nên, ngay từ đầu những năm 20 của thế kỷ XX Người đã chú trọng đến việc xây dựng đa ̣o đức cho người cán bộ Đến sau cách mạng Tháng Tám thắng lợi Người chỉ ra những biểu hiê ̣n của thói đa ̣o đức giả ở mô ̣t số cán bô ̣ , “vác mă ̣t làm quan cán bộ” nói mà không làm Người cho rằng , “lý luâ ̣n mà không có liên hê ̣ với thực tiễn là lý luâ ̣n suông” , thực tiễn và lý luâ ̣n cần nương tựa vào nhau, bổ sung cho nhau thì mới khắc phục đươ ̣c bê ̣nh kinh nghiê ̣m , giáo điều Hơn bất cứ ai khác , Hồ Chí Minh là mô ̣t tấm gương đa ̣o đức vô song , chính Người đã thực hành mô ̣t cách nghiêm túc các chuẩn mực đa ̣o đức mà Người đã đưa ra Điều này được thể hiện qua những việc làm cụ thể của Hồ Chí

Minh như: sau khi giành được chính quyền Người đã kêu gọi nhân dân thực hành tiết kiệm và chính Người là người thực hiện nghiêm túc, hay sự tự giác rèn luyện bản thân của Bác trong suốt cuộc đời Chính vì vậy, tư tưởng và tấm gương đa ̣o đức của Bác có mô ̣t sức sống mãnh liê ̣t

Thứ ba , tư tưởng đa ̣o đức Hồ Chí Minh có sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiê ̣n đa ̣i , dân tô ̣c và quốc tế Trong tư tưởng đa ̣o đức Hồ Chí Minh có sự kế thừa , phát triển, thâu thái các giá trị tinh hoa văn hóa đạo đức của dân tộc và nhân loại Trong suốt cuô ̣c đời mình , Hồ Chí Minh lu ôn coi trọng việc tìm tòi , nghiên cứu, chắt lo ̣c những yếu tố tinh túy , tích cực của các nền văn hóa phương Đông và phương Tây để vâ ̣n dụng vào thực tiễn cuô ̣c sống cũng như tổng kết lý luâ ̣n Chẳng ha ̣n , Người đã kế thừa tư tưởng trung hiếu trong xã hô ̣i phong kiến , phát triển các giá trị đạo đức truyền thốn g về cần, kiê ̣m, liêm, chính để xây dựng chuẩn mực đạo đức phù hợp hoàn cảnh mới của nước ta Hồ Chí Minh biết kế thừa n hững ha ̣t nhân hợp lý của Nho giáo, những yếu tố tích cực của Phâ ̣t giáo , Thiên chúa giáo để vâ ̣n dụng vào công cuô ̣c kháng chiến cứu nước , điều này minh chứng cho tinh thần khoa n dung tôn giáo , không mang tính chất biê ̣t phái về tôn giáo củ a Người Trong Tuyên ngôn đô ̣c lâ ̣p khai sinh ra nước Viê ̣t Nam dân chủ cô ̣ng hòa Bác đã kế thừa tính hợp lý trong các bản tuyên ngôn của Mỹ và Pháp để từ đó nêu ra các quyền cơ bản của dân tộc Việt Nam…

Những đă ̣c điểm nêu trê n đã ta ̣o nên mô ̣t tư tưởng về đa ̣o đức riêng có mang phong cách Hồ Chí Minh mà vẫn có giá tri ̣ lớn lao đối với dân tô ̣c và

thời đa ̣i - đó là Đạo đức cách mạng

Đa ̣o đức trong tư tưởng đa ̣o đức Hồ Chí Minh là đa ̣o đức cách mạng, là

đa ̣o đức mới cách ma ̣ng trên lâ ̣p trường chủ nghĩa Mác-Lênin, là đạo đức của chủ nghĩa cộng sản Thực chất của đa ̣o đức cách ma ̣ng theo Hồ Chí Minh đó là: suốt đời đấu tranh cho Đảng , cho cách ma ̣ng , tuyê ̣t đối trung thành với Đảng, với nhân dân - đây là điều chủ chốt nhất Đa ̣o đức cách ma ̣ng là thực

hiê ̣n tốt đường lối chính sách của Đảng , giữ nghiêm kỷ luâ ̣t Đảng , ra sức làm viê ̣c cho Đảng , cho nhân dân , đă ̣t lợi ích của Đảng và nhân d ân lên trên hết , hết lòng phục vụ nhân dân , vì Đảng , vì nhân dân mà hi sinh quên mình , gương mẫu trong mo ̣i lĩnh vực Đa ̣o đức cách ma ̣ng theo Hồ Chí Minh là đa ̣o đức đứng trên lâ ̣p trường của giai cấp công nhân Viê ̣t Nam , phải không ngừng học tập chủ nghĩa Mác-Lênin, học tập lý luận , tự phê bình và phê bình để nâng cao tư tưởng , cải tiến công tác của mình và cùng giúp đồng chí mình tiến bô ̣

Đa ̣o đức cách mạng giúp cho con người giữ vững được niềm tin, lý trí,

có thêm nghị lực để vượt qua mọi khó khăn gian khổ Theo Hồ Chí Minh :

“làm cách mạng là để cải tạo xã hội cũ thành xã hội mới, là một sự nghiệp rất

vẻ vang, nhưng nó cũng là một nhiệm vụ rất nặng nề, một cuộc đấu tranh rất phức tạp, lâu dài, gian khổ, có sức mạnh mới gánh nặng và đi được xa Người cách mạng phải có đa ̣o đức cách mạng làm nền tảng mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang” [31, tr.282] Đa ̣o đức cách mạng không chỉ có tác dụng trong quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc mà còn có tác dụng to lớn khi cách mạng thành công Vì vậy, Người ý thức rằng đa ̣o đức cách mạng

sẽ giúp người cách mạng tránh được cám dỗ trong cuộc sống

Đồng thời , Bác chỉ rõ phải thực hành đa ̣o đức cách mạng trong công việc, trong tổ chức, trong các phong trào thi đua yêu nước , trong lối sống , trong hành vi của mỗi người Bởi có đa ̣o đức cách mạng thì mới không bị quyền lực làm cho tha hóa, mới công tâm chính trực giải quyết mọi việc lớn nhỏ, mới không tham ô tham nhũng hay làm thất thoát của cải của Nhà nước Điều này được Bác dạy khi về thăm nhà máy Dệt Nam Định năm 1963: Cán

bộ, công nhân đều tích cực cố gắng; lãnh đạo không gần gũi với công nhân thì

là quan liêu, nhà máy có thành tích thì chủ quan tự mãn, cán bộ, công nhân không chú trọng tự phê bình và phê bình thì không tiến bộ… [29, tr.614]

Với bản chất như vâ ̣y , đa ̣o đức cách ma ̣ng của Hồ Chí Minh khác với các hình thức đạo đức trước đó Theo Hồ Chí Minh đa ̣o đức cũ là lô ̣n đầu xuống đất, hai chân chổng lên trời , đa ̣o đức cũ trái tự nhiên , hướng vào ngo ̣n , vào một bộ phận giàu sang trong xã hội , không hướng vào số đông Đa ̣o đức mới là đa ̣o đức hai chân đứng vững trên mă ̣t đất và ngẩng đầu lên trời , là đạo đức hướng vào số đông quần chún g nhân dân lao đô ̣ng và phát huy được sức mạnh của nó Nếu đa ̣o đức phong kiến trói chă ̣t con người vào những quy

đi ̣nh hà khắc , ngă ̣t nghèo và mang tính đẳng cấp ; đa ̣o đức tư sản là tuyê ̣t đối hóa vai trò cá nhân dẫn tới chủ nghĩa cá nhân , cực đoan, ích kỷ; đa ̣o đức tiểu

tư sản trói chă ̣t con người vào những toan tính nhỏ nhă ̣t , ích kỷ, vụn vặt; đa ̣o đức tôn giáo khuyên con người chi ̣u nhẫn nhi ̣n , hướng con người vào thế giới bên kia, hạn chế khả năng tự giải phóng của con người để vươn đến những giá trị tốt đẹp thì đạo đức mới của Hồ Chí Minh lại phục vụ cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng giai cấp , giải phóng dân tộc , giải phóng con người và phục

vụ cho sự ng hiê ̣p xây dựng tổ quốc Viê ̣t Nam xã hô ̣i chủ nghĩa Người nói :

“Đa ̣o đức đó không phải là đa ̣o đức thủ cựu Nó là đa ̣o đức mới , đa ̣o đức vĩ đại, nó không phải vì danh vọng của cá nhân, mà vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc, của loài người” [30, tr.320]

Như vâ ̣y, đa ̣o đức và đa ̣o đức cách ma ̣ng là vấn đề được Bác quan tâm nhiều nhất , cho đến khi viết Di chúc Người vẫn dành mô ̣t phần trang tro ̣ng để nói về đạo đức , đa ̣o đức của cán bô ̣ , Đảng viên Đa ̣o đức mới , đa ̣o đức cách mạng do Hồ Chí Minh đề xướng và cùng với Đảng ta dày công xây dựng , bồi đắp là đạo đức mang bản chất của giai cấp công nhân , kết hợp với những truyền thống đa ̣o đức tốt đẹp của dân tộc và những giá trị đa ̣o đức của nhân loại Nền đa ̣o đức ấy ngày càng phát triển cùng với sự vận động và phát triển của thực tiễn cách mạng nước ta, trở thành một bộ phận hết sức quan trọng khắc họa bộ mặt nền văn hóa Việt Nam mới

1.1.3 Nội dung tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

* Quan điểm của Hồ Chi ́ Minh về vị trí, vai trò của đạo đức cách mạng

Hồ Chí Minh là người có những đóng góp rất đă ̣c sắc vào tư tưởng đạo đức ho ̣c m ácxít Những đóng góp này đã nâng Người lên vi ̣ trí mô ̣t nhà đa ̣o đức ho ̣c lỗi la ̣c Do nhiều nguyên nhân , C Mác, Ph Ăngghen và Lênin nói nhiều về đa ̣o đức song chưa có điều kiê ̣n bàn nhiều về vai trò của đa ̣o đức trong đời sống xã hô ̣i Hồ Chí Minh đã phát triển , hoàn t hiê ̣n tư tưởng đa ̣o đức ho ̣c mácxít về vai trò và sức mạnh của đa ̣o đức, về những chuẩn mực đa ̣o đức cơ bản và những nguyên tắc xây dựng mô ̣t nền đa ̣o đức mới phù hợp với Viê ̣t Nam Cụ thể là:

Hồ Chí Minh cho rằng đa ̣o đức là cái gốc, cái nền tảng và là sức mạnh của mọi người cách mạng Theo Hồ Chí Minh , đối với con người phải có sức mạnh mới gánh nặng và đi xa được , người cách ma ̣ng phải có đa ̣o đức cách mạng mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang vì sự nghiệp độc lập dân tô ̣c và chủ n ghĩa xã hội Khi đánh giá vai trò của đa ̣o đức trong đời sống , từ rất sớm Hồ Chí Minh coi đa ̣o đức là nguồn nuôi dưỡng và phát triển co n người, như gốc của cây , như ngo ̣n nguồn của sông suối Người nói : “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước , không có nguồn thì sông ca ̣n Cây phải

có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách ma ̣ng phải có đa ̣o đức , không

có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân Vì muốn giải phóng c ho dân tô ̣c, giải phóng cho loài người là mô ̣t công viê ̣c to tát , mà tự mình không có đa ̣o đức , không có căn bản , tự mình đã hủ hóa , xấu xa thì còn làm nổi việc gì” [31, tr.283]

Hồ Chí Minh cũng chỉ ra , đa ̣o đức có vai trò t o lớn đối với hành vi của con người: đa ̣o đức tốt thì hành vi hợp quy luâ ̣t phát triển của tự nhiên và xã

hô ̣i, người không có đa ̣o đức tất yếu hành đô ̣ng trái quy luâ ̣t Ngườ i quan niê ̣m rằng , đa ̣o đức không phải trên trời rơi xuống mà do con người tích cực

và bền bỉ rèn luyện mà nên Muốn làm cách ma ̣ng phải có cái tâm trong sáng ,

cái đức cao đẹp đối với giai cấp vô sản , với nhân dân lao đô ̣ng, với dân tô ̣c và nhân loại Nhưng không phải mo ̣i ngườ i có tâm , có đức đều đi đến với chủ nghĩa cộng sản , song nhất thiết phải có tâm và có đức thì mới tiếp thu được học thuyết cao quý đó

Mục đích của đạo đức Hồ Chí Minh là suốt đời đấu tranh cho Đảng , cho cách mạng, nên khi nói đa ̣o đức là gốc , là nền tảng vì liên quan tới Đảng cầm quyền Người luôn trăn trở với nguy cơ của Đảng cầm quyền , đó là sự sai lầm về đường lối và sự suy thoái về đa ̣o đức cách ma ̣ng của cán bô ̣ , Đảng viên Theo quan điểm củ a Hồ Chí Minh , Đảng phải “là đa ̣o đức , là văn minh” thì mới hoàn thành được sứ mê ̣nh vẻ vang của mình Chính vì vậy , cùng với giáo dục nâng cao trình độ hiểu biết cho cán bộ , Đảng viên và các tầng lớp nhân dân, Ngườ i thường xuyên quan tâm giáo dục đa ̣o đức cho mo ̣i người Tùy từng thời kỳ cách ma ̣ng , Hồ Chí Minh đề ra những yêu cầu về đa ̣o đức sát hợp để mọi người phấn đấu rèn luyê ̣n để “giữ gìn Đảng ta thâ ̣t trong sa ̣ch , phải xứng đáng là người lãnh đa ̣o, là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân”

Thế nhưng quan điểm lấy đức làm gốc của Hồ Chí Minh không có

nghĩa là Người đã tuyệt đối hóa mặt đức , coi nhe ̣ mă ̣t tài Theo Hồ Chí Minh , đức là gốc nhưng đức và tài phải kết hợp hài hòa với nhau , không thể có mă ̣t này mà thiếu mặt kia Người phân tích, người nào có đức mà không có tài thì cũng không khác gì ông bụt ngồi trong chùa , không làm ha ̣i ai , nhưng cũn g chẳng có ích gì Ngược la ̣i, nếu có tài mà không có đức , thì cũng chẳng khác

gì một anh làm kinh doanh giỏi , đem la ̣i nhiều lãi , nhưng lãng phí , tham ô, ăn cắp của công, thì như vậy chỉ có hại cho dân cho nước , còn sự nghiê ̣p của bản thân thì sớm muô ̣n cũng đổ vỡ

Bên ca ̣nh viê ̣c khẳng đi ̣nh , đa ̣o đức là cái gốc của người cách ma ̣ng , Hồ Chí Minh cũng chỉ rõ : đa ̣o đức là nhân tố ta ̣o nên sức hấp dẫn của chủ nghĩa xã hội Theo Người, sức hấp dẫn của chủ nghĩa xã hô ̣i chưa phải là ở lý tưởng cao xa , ở mức sống vật chất dồi dào , ở tư tưởng được tự do giải phóng , mà

trước hết ở những giá tri ̣ đa ̣o đức cao đe ̣p , ở phẩm chất của những người cộng sản ưu tú Người cũng cho rằng : phong trào cô ̣ng sản công nhân quốc tế trở thành lực lượng quyết định vận mệnh của loài người không chỉ do chiến lược , sách lược thiên tài của cách mạng vô sản , mà còn do những phẩm chất đạo đức cao quý làm cho chủ nghĩa cộng sản trở thành một sức mạnh vô địch

* Quan điểm của Hồ Chi ́ Minh về những chuẩn mực đạo đức cơ bản của con người Việt Nam trong thời đại mới

Bản thân Hồ Chí Minh là một tấm gương đạo đức trong sáng cùng sự kết hơ ̣p với các giá trị đạo đức truyền thống và hiện đại , dân tô ̣c và quốc tế đã làm nên một hệ thống tư tưởng đạo đức riêng có của Người mang tính thời

đa ̣i Trong tư tưởng đa ̣o đức Hồ Chí Minh , bao giờ Hồ Chí Minh cũng phân biê ̣t mă ̣t tốt với mă ̣t xấu , mă ̣t thiê ̣n với mă ̣t ác trong đô ̣ng cơ và hành vi của con người, cho nên để làm rõ những mă ̣t này cần phải xây dựng , cần tu dưỡng

để hướng tới cái chân , cái thiện , cái mỹ của cuộc sống con ng ười Người đã thực hiê ̣n mô ̣t cuô ̣c cách ma ̣ng trong lĩnh vực đa ̣o đức và được coi là người

đă ̣t nền móng cho đa ̣o đức mới - đa ̣o đức cách ma ̣ng Từ đó, Người đưa ra

mô ̣t số chuẩn mực đa ̣o đức cách ma ̣ng :

Mô ̣t là, trung với nước, hiếu với dân

Những khái niê ̣m “trung” , “hiếu” đã có từ lâu đời trong tư tưởng đa ̣o đức truyền thống phương Đông trong đó có Việt Nam Khái niệm này phản ánh mối quan hệ lớn nhất , bao trùm nhất của con người nói chung và người quân tử nói riêng trong xã hội cũ là “trung với vua , hiếu với cha me ̣” Theo Hồ Chí Minh trong thời đại mới những khái niệm này là “trung với nước, hiếu với dân”, có như vậy , quan niê ̣m về đa ̣o đức trước đó mới phù hợp với thực tiễn nước ta hơn Khác với “trung với vua” , “trung với nước” được Bác mở

rô ̣ng là chung với cô ̣ng đồng , là yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hô ̣i Theo Người,

“trung với nước” là trung thành với sự lựa cho ̣n con đường phát triển của dân

tô ̣c, có trách nhiê ̣m và nghĩa vụ trong viê ̣c xây dựng và bảo vê ̣ đất nước , làm cho đất nước ngày càng giàu ma ̣nh hơn

Trong đa ̣o đức truyền thống , chữ “hiếu” vốn là đa ̣o thờ cha me ̣ , yêu thương, chăm sóc, phụng dưỡng cha mẹ , nhưng “hiếu” đã được Hồ Chí Minh mở rô ̣ng đến mức tối đa đó là người cách ma ̣ng là người chí hiếu “Hiếu vớ i dân” là lấy dân làm gốc , tôn tro ̣ng, quý trọng nhân dân , xem dân là vốn quý nhất trong sự phát triển của xã hô ̣i , có trách nhiệm ch ăm lo mo ̣i mă ̣t đời sống cho nhân dân “Hiếu vớ i dân” không chỉ dừng ở thương dân , thân dân mà là phải đấu tranh giải phóng nhân dân thoát khỏi mọi hình thức nô dịch , bóc lột áp bức, đưa nhân dân trở thành người làm chủ chân chính trong xã hô ̣i chủ nghĩa

Trung với nước , hiếu với dân là chuẩn mực đa ̣o đức nền tảng , nó quy

đi ̣nh và chi phối các chuẩn mực đa ̣o đức khác của con người , Hồ Chí Minh đã làm mới nó , làm cho nó phù hợp với hoàn cảnh m ới và trở thành chuẩn mực

đa ̣o đức quan tro ̣ng hàng đầu của con người Viê ̣t Nam xã hô ̣i chủ nghĩa

Hai là, Cần, Kiê ̣m, Liêm, Chính, Chí công vô tư

Là chuẩn mực đạo đức trung tâm quy định hành vi ứng xử hàng ngày của con người, Hồ Chí Minh đã chỉ ra sự cần thiết của những đức tính này đối với mo ̣i người, Người viết:

“Trời có bốn mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông

Đất có bốn phương: Đông, Tây, Nam, Bắc

Người có bốn đức: Cần, Kiê ̣m, Liêm, Chính

Thiếu mô ̣t mùa, thì không thành trời

Thiếu mô ̣t phương , thì không thành đất

Thiếu mô ̣t đức, thì không thành người” [27, tr.631]

Theo Hồ Chí Minh:

Cần là siêng năng , chăm chỉ, cố gắng dẻo dai, lao đô ̣ng có kế hoa ̣ch, có

hiê ̣u quả , có năng suất ca o với tinh thần tự lực cánh sinh , không lười biếng,

không ỷ lại, không dựa dẫm Phải thấy rõ “lao động là nghĩa vụ thiêng liêng,

là nguồn sống, nguồn hạnh phúc của chúng ta”

Kiê ̣m là tiết kiệm , không hoang phí, xa xỉ Theo Bác, không những biết

tiết kiệm của mình mà còn biết tiết kiệm của nhân dân và của Đảng, không những mình tiết kiệm mà còn phải làm cho người khác biết cách tiết kiệm như mình trở thành một lối sống lành mạnh trong xã hội Nội dung của tiết kiệm là tiết kiệm thời gian, tiết kiê ̣m công sức, tiết kiê ̣m của cải

Liêm là liêm khiết, trong sạch, không tham lam, không tham địa vị,

không tham tiền tài, không tham sung sướng, không ham người tâng bốc mình, vì vậy mà quang minh chính đại, không bao giờ hủ hóa

Chính là ngay thẳng, là thật thà , là “không tà” Người có chính đối với

công việc luôn lo hoàn thành công việc, đối với người khác luôn chân thành khiêm tốn

Chí công vô tư là công tư phân minh, đă ̣t lơ ̣i ích của tâ ̣p thể , của Đảng

lên trước lợi ích cá n hân, sẵn sàng hy sinh lợi ích cá nhân vì tâ ̣p thể , là mình

vì người khác, làm trước thiên hạ , lo trước thiên ha ̣, vui sau thiên ha ̣

Siêng năng (cần), tần tiện (kiệm), trong sạch (liêm), thiện (chính) và chí công vô tư có mối quan hê ̣ chă ̣t c hẽ, thống nhất biê ̣n chứng với nhau , bởi lẽ

nó là những đức tính cần thiết cho người cán bộ , Đảng viên vì nếu không có

và không giữ được những đức tính này thì người cán bộ trở nên hủ bại , biến thành sâu mọt của dân “Hồ Chí Minh chỉ ra rằng trong xã hô ̣i phong kiến , bọn phong kiến chỉ nêu ra cần , kiê ̣m, liêm, chính nhưng không bao giờ thực hiê ̣n cả , còn ngày nay ta đề ra cần , kiê ̣m, liêm, chính thì chính cán bộ phải thực hiê ̣n trước để dân t heo và đem la ̣i ha ̣nh phúc cho dân ”[5, tr.254] Theo Người, cần, kiê ̣m, liêm, chính còn là thước đo sự giàu có về vật chất , vững mạnh về tinh thần , sự văn minh tiến bô ̣ của mô ̣t dân tô ̣c , là nền tảng của đời sống mới, là cái cần để làm để phụng sự tổ quốc , phụng sự nhân dân

Ba là, thương yêu con người, sống có tình nghĩa

Tình yêu thương con người là một tình cảm rộng lớn , Bác đã dành tình yêu thương cho mọi tầng lớp người trong đó trước hết tình yêu thương đó được Bác dành cho những người lao động nghèo khổ , người bi ̣ áp bức , bóc

lô ̣t Theo Người , người cách ma ̣ng phải yêu dân, thương dân, phải gắn liền tình yêu đó với việc chăm lo, bồi dưỡng và phát huy năng lực sáng tạo của con người, phải biết chấp nhâ ̣n mo ̣i gian khổ hy sinh để đem la ̣i đô ̣c lâ ̣p , hạnh phúc cho nhâ n dân, nếu không có tình cảm thì không thể nói đến làm cách mạng và càng không thể nói đến chủ nghĩa xã hội

Tình yêu thương con người còn được thể hiện đối với những người có sai lầm khuyết điểm và cố gắng sửa chữa, kể cả đối với những người lầm đường lạc lối đã hối cải, đối với kẻ thù bị thương, bị bắt hoặc đã chịu quy hàng Hồ Chí Minh đã tìm cách đánh thức những gì tốt đe ̣p mà Người tin rằng

ở mọi người đều có , phải biết hướng mọi người đến chân - thiê ̣n - mỹ Chuẩn mực đạo đức tình yêu thương con người phải được xây dựng trên lập trường giai cấp công nhân và chủ nghĩa Mác- Lênin thì mới đủ sức mạnh để đấu tranh giải phóng con người, tạo những điều kiện thuận lợi để mọi người được cống hiến và hưởng thụ đúng theo năng lực của họ

Bốn là, tinh thần quốc tế cao cả, trong sáng

Sinh thời , Hồ Chí Minh thường nói : “Quan sơn muôn dă ̣m mô ̣t nhà , bốn phương vô sản đều là anh em” , tinh thần quốc tế là một trong những phẩm chất quan tro ̣ng nhất của đa ̣o đức cô ̣ng sản chủ nghĩa Theo đó nó là tinh thần đoàn kết , giúp đỡ lẫn nhau giữa các dân tộc bị áp bức , giữa những người tiến bô ̣ trên toà n cầu chống la ̣i chủ nghĩa dân tô ̣c he ̣p hòi , chủ nghĩa bành trướng bá quyền… Nội dung chủ nghĩa quốc tế trong tư tưở ng Hồ Chí Minh rất rô ̣ng lớn và sâu sắc , nó bắt nguồn từ bản chất giai cấp công nhân nhằm vào mối quan hê ̣ vượt ra khỏi quốc gia, dân tô ̣c

Theo Hồ Chí Minh chủ nghĩa quốc tế chân chính gắn liền với chủ nghĩa yêu nước chân chính , nên muốn thực hiê ̣n các mục tiêu của thời đa ̣i cần thiết

phải đoàn kết quốc tế Suốt cuô ̣c đời hoa ̣t đô ̣ng cách ma ̣ng của mình , Hồ Chí Minh đã dày công xây đắp tình đoàn kết , hữu nghi ̣ giữa nhân dân Viê ̣t Nam và nhân dân thế giới Người đã ta ̣o nên mô ̣t kiểu quan hê ̣ quốc tế mới : đối thoa ̣i thay cho đối đầu , vì hòa bình , đô ̣c lập dân tộc, dân chủ và tiến bô ̣ xã hô ̣i Nếu như ba phẩm chất ở trên hướng vào quan hê ̣ của mỗi người với đất nước , với người khác và chính bản thân mình , thì phẩm chất đạo đức này hướng vào xây dựng mối quan hê ̣ rô ̣ng lớ n hơn là cả nhân loa ̣i

Hồ Chí Minh không chỉ dừng la ̣i ở viê ̣c đưa ra các chuẩn mực đa ̣o đức chung cho mo ̣i đối tươ ̣ng mà n hững chuẩn mực đa ̣o đức đó được nêu ra phù

hơ ̣p với từng đối tượng , từng ngành nghề ví dụ như : với thiếu niên nhi đồng phải yêu tổ quốc , yêu đồng bào ; với quân đô ̣i phải trung với nước , hiếu với dân, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành , khó khăn nào cũng vượt qua , kẻ thù nào cũng đánh thắng Điều này cho thấy sự quan tâm của N gười về đa ̣o đức của mọi tầng lớp nhân dân trong quá trình xây dựng đất nước

* Quan điểm về nguyên tắc xây dựng các chuẩn mực đa ̣o đức của Hồ Chí Minh

Hồ Chí Minh là tấm gương tiêu biểu và sinh đô ̣ng về đa ̣o đức , Ngườ i không chỉ nêu lên những nô ̣i dung về đa ̣o đức cách ma ̣ng mà còn đă ̣c biê ̣t quan tâm đến phương pháp giáo dục , rèn luyện đạo đức để đạt hiệu quả cao nhất Từ đó, Hồ Chí Minh đưa ra mô ̣t số nguyên tắc nhằm xây dựng đa ̣o đức mới như sau:

Nguyên tắc đầu tiên được đề câ ̣p đến đó là: Nói đi đôi với làm, phải nêu

gương về đạo đức

Ngay trong tác phẩm Đường cách mê ̣nh khi đề cập đến tư cách người cách mạng Hồ Chí Minh chỉ rõ : đối với tự mình :

“…Không hiếu danh , không kiêu nga ̣o

Nói thì phải làm…”

Để xây dựng mô ̣t nền đa ̣o đức mới , suốt cuô ̣c đời mình Người đã giáo dục mọi người và chính bản thân cũng thực hiện nguyên tắc này một cách đầy đủ và nghiêm túc Trong lĩnh vực đạo đức, lời nói phải đi đôi với việc làm thì mới đem lại hiệu quả thiết thực cho chính bản thân mỗi người và có tác dụng đối với những người khác Theo Hồ Chí Minh , nếu “nói nhiều mà làm ít” hoặc “nói mà không làm” hay “nói một đằng, làm một nẻo” thì chỉ đem lại hiệu quả phản tác dụng vì đó là thói đạo đức giả, không thể xây dựng đạo đức cách mạng theo cách đó mà phải thực hiện “nói ít mà làm nhiều”

Một trong những phương pháp giáo dục mang lại hiệu quả cao mà Hồ Chí Minh thường sử dụng và khuyến khích nó đó là nêu gương Theo Người:

“lấy người tốt việc tốt hàng ngày để giáo dục lẫn nhau là một trong những cách tốt nhất để xây dựng Đảng, xây dựng các tổ chức cách mạng, xây dựng con người mới, cuộc sống mới” [34, tr.558] Nêu gương về đạo đức và nói đi đôi với làm là một nét đẹp của văn hóa phương Đông, nên việc bồi dưỡng, nêu gương “người tốt, việc tốt” là cần thiết không được xem thường Điều này ta có thể thấy trong lần Người về thăm nhà máy Dệt Nam Định: “…cán

bộ công nhân miền Nam là những chiến sĩ cần phải gương mẫu, cần đẩy mạnh

sự tiến bộ của nhà máy, cần làm đầu tàu trong sản xuất, tiết kiệm” [4, tr.27] Xây dựng đạo đức mới , nêu gương về đa ̣o đức phải rất chú trọng tính chất phổ biến, rộng khắp, vững chắc của toàn xã hội và những hạt nhân “người tốt, việc tốt” tiêu biểu bởi “mỗi người tốt là một bông hoa đẹp” phải hợp tất cả những bông hoa đó mới thành rừng hoa

Nguyên tắc thứ hai trong quá trình xây dựng đa ̣o đức mới được Hồ Chí

Minh chỉ ra đó là: Xây đi đôi với chống, phải tạo thành phong trào quần

chúng rộng rãi

Trong tác phẩm Đạo đức cách mạng , Hồ Chí Minh chỉ rõ : thói quen và truyền thống lạc hậu là kẻ địch to , nó ngấm ngầm ngăn trở cách mạng tiến bộ Cho nên, việc xây dựng đạo đức mới phải được tiến hành bằng việc khơi dậy

ý thức đa ̣o đức lành mạnh Xây ở đây là xây dựng đạo đức mới - đạo đức cách mạng, làm cho đa ̣o đức được học tập và thực hành rộng rãi trong xã hội Còn chống là loại bỏ cái sai , cái xấu , cái vô đa ̣o đức trong đời sống hàng ngày Trong việc xây và chống để có đa ̣o đức mớ i Hồ Chí Minh đã chỉ ra rằng :

“Mỗi con người đều có thiện và ác ở trong lòng Ta phải biết làm cho phần tốt

ở trong mỗi con người nảy nở như hoa mùa xuân và phần xấu bị mất dần đi

đó là thái độ của người cách mạng” [34, tr.558]

Theo Hồ Chí Minh , để công tác xây dựng đạo đức mới đạt hiệu quả cao thì công tác giáo dục đạo đức phải được tiến hành một cách thống nhất, được kết hợp bởi nhiều môi trường khác nhau Đặc biệt phải coi trọng việc chống chủ nghĩa cá nhân và xây dựng chủ nghĩa tập thể, vì chủ nghĩa cá nhân là một thứ bê ̣nh cực kỳ nguy hiểm Đây thực sự là một “cuộc chiến đấu khổng lồ” giữa tiến bộ và lạc hậu, giữa cách mạng và phản cách mạng, nhưng cũng cần lưu ý đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân không phải là dày xéo lên lợi ích cá nhân Cần phải kết hợp chặt chẽ giữa xây dựng đa ̣o đức mới với chống lại đa ̣o đức cũ lạc hậu , phải tạo thành phong trào rộng rãi thì mới thực sự lôi cuốn mọi người vào cuộc phấn đấu tự bồi dưỡng và nâng cao phẩm chất đa ̣o đức cách mạng để xây dựng nền đạo đức mới

Nguyên tắc thứ ba Hồ Chí Minh chỉ ra đó là: Tu dưỡng rèn luyện đạo

đức suốt đời

Hồ Chí Minh đưa ra nguyên tắc này xuấ t phát từ nguyên lý đơn giản:

“Đa ̣o đức cách mạng không phải trên trời sa xuống Nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà phát triển và củng cố Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong” [31, tr.293] Đã nhiều lần Người chỉ

ra rằng: mỗi người phải thường xuyên chăm lo tu dưỡng đạo đức như việc rửa mặt hàng ngày, đấy cũng là công việc phải làm kiên trì bền bỉ suốt đời, không người nào có thể chủ quan tự mãn Rèn luyện đa ̣o đức là một truyền thống tốt đẹp của dân tộc và văn hóa phương Đông, nhưng rèn luyện đa ̣o đức theo tư

tưởng Hồ Chí Minh không hoàn toàn giống như “tu thân , dưỡng tính” của Nho giáo và Phật giáo, bởi đa ̣o đức cách mạng là đa ̣o đức mới

Theo quan điểm của Hồ Chí Minh , đã là người thì ai cũng có chỗ hay chỗ dở, chỗ xấu chỗ tốt, ai cũng có thiện ác ở trong bản thân mình Vấn đề là dám nhìn thẳng vào con người mình, không tự lừa dối, huyễn hoặc; thấy rõ cái hay cái tốt, cái thiện để phát huy và thấy rõ cái dở, cái xấu, cái ác để khắc phục Đối với mỗi người, việc tu dưỡng đạo đức phải được thực hiện trong mọi sinh hoạt thực tiễn, trong đời tư cũng như đời công, trong mọi mối quan

hệ từ hẹp đến rộng, trong mọi cương vị và mọi vai trò Có rèn luyện công phu như vậy, con người mới có được những phẩm chất đạo đức tốt đẹp và những phẩm chất ấy càng được bồi đắp, nâng cao

Những nguyên tắc xây dựng đa ̣o đức cách mạng và đạo đức cách mạng gắn bó chặt chẽ với nhau Đa ̣o đức cách mạng là đa ̣o đức trong hành động vì độc lập tự do của dân tộc, hạnh phúc của nhân dân, cho nên để trở thành người có đức, có tài đáp ứng nhu cầu mới của xã hội đòi hỏi mỗi người phải

nỗ lực phấn đấu rèn luyện

Như vậy, những nội dung đạo đức trên đây chưa phải là toàn bộ tư tưởng đạo đức của Hồ Chí Minh , nhưng thông qua nó ta có thể thấy rằng tư tưởng đa ̣o đức Hồ Chí Minh hết sức gần gũi, dễ hiểu với mọi người dân mà ai cũng hiểu và làm được Tấm gương đa ̣o đức trong sá ng của mô ̣t nhân cách vĩ

đa ̣i, song cũng rất đời thường của Hồ Chí Minh chẳng những có sức hấp dẫn lớn lao, mạnh mẽ với nhân dân Việt Nam , mà còn cả với nhân dân thế giới Tấm gương đa ̣o đức đó của Người từ lâu nó là ngu ồn cổ vũ động viên tinh thần quan tro ̣ng đối với nhân dân ta và nhân loa ̣i tiến bô ̣ đoàn kết đấu tranh vì hòa bình, đô ̣c lâ ̣p dân tô ̣c, dân chủ và chủ nghĩa xã hô ̣i

1.2 Yêu cầu về việc giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ công nhân Tập đoàn Dệt May Việt Nam

1.2.1 Đặc điểm công nhân Tập đoàn Dệt May Việt Nam

Ngành Dệt May Việt Nam ra đời cùng với nhu cầu mặc ấm của người dân từ hàng ngàn năm nay, nhưng nó chỉ thực sự được công nhận bằng sự ra đời của Nhà máy Sợi Nam Định năm 1889 và Xưởng may quân đội X10 năm

1946 Trong hơn 120 năm qua, ngành công nghiệp Dệt May Việt Nam đã trải qua bao thăng trầm với rất nhiều thành tích đáng kể cho nước nhà Từ việc gia công theo hiệp định cho Liên Xô cũ và các nước Đông Âu, cho đến sự chuyển mình xuất khẩu sang các nước Tây Âu những năm 90 của thế kỷ XX và sự bùng nổ phát triển mạnh mẽ trong vòng 15 năm trở lại đây, một trong những đóng góp đó không thể thiếu sự đóng góp của Tập đoàn Dệt May Việt Nam

Tập đoàn Dệt May Việt Nam - Vinatex (nguyên là Tổng công ty Dệt May Việt Nam) được thành lập ngày 29/4/1995 là doanh nghiệp lớn nhất của ngành Dệt May Việt Nam Đến nay, sau 15 năm hoạt động, Tập đoàn Dệt May Việt Nam có 120 công ty con, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty liên doanh trong, ngoài nước và 8 đơn vị sự nghiệp (4 trường cao đẳng, 3 viện nghiên cứu, 1 trung tâm y tế) hoạt động theo Luật Doanh nghiệp và Luật đầu

tư của Vinatex Tính đến năm 2010 Tập đoàn Dệt May Việt Nam có gần 120.000 lao động, chiếm 9% lao động ngành Dệt May cả nước, đóng góp 18% kim ngạch xuất khẩu cho nước ta

Thành tựu có được của Tập đoàn Dệt May Việt Nam phải kể đến vai trò to lớn của đội ngũ công nhân Tập đoàn Với đội ngũ công nhân khoảng 85.000 người/120.000 lao động của Tập đoàn (theo số liệu của Tập đoàn Dệt May Việt Nam tính đến năm 2010), đội ngũ công nhân Tập đoàn Dệt May Việt Nam có một đóng góp lớn cho sự phát triển kinh tế- xã hội của đất nước

Cũng như giai cấp công nhân Việt Nam nói chung, đội ngũ công nhân của Tập đoàn Dệt May Việt Nam tuy số lượng chưa nhiều nhưng cũng có những đặc điểm chung: là sản phẩm của công cuộc khai thác thuộc địa của thực dân Pháp (một số công ty của Tập đoàn phát triển dựa trên sự cải cách từ các công ty Dệt May thời Pháp thuộc), họ đều có truyền thống cần cù lao

động, có tinh thần yêu nước , có sự giác ngộ chủ nghĩ a Mác-Lênin, có ý thức

tổ chức kỷ luật… Ngoài ra đội ngũ công nhân của Tập đoàn có những đặc điểm sau:

Về cơ cấu tổ chức, với đội ngũ trên 85.000 người, công nhân của Tập đoàn Dệt May Việt Nam đựơc chia làm 3 loại: công nhân kỹ thuật bán lành nghề (bậc 1, 2), công nhân kỹ thuật lành nghề (bậc 3, 4), công nhân kỹ thuật trình độ cao hay công nhân kỹ thuật toàn năng (bậc 5, 6) Công nhân kỹ thuật bán lành nghề (bậc 1, 2) là những người công nhân trực tiếp sản xuất theo bước công việc trên dây chuyền kéo sợi, dệt vải, nhuộm, xử lý hoàn tất vải và

may Công nhân kỹ thuật lành nghề (bậc 3, 4) là những người lao động thực

hiện nhiều công việc phức tạp trên dây chuyền sản xuất kéo sợi, dệt vải,

nhuộm, xử lý hoàn tất và may mặc Công nhân kỹ thuật trình độ cao (bậc 5, 6)

là người lao động được trang bị kỹ năng nghề thành thạo và kiến thức chuyên môn, kỹ thuật cần thiết có khả năng vận hành các thiết bị hiện đại, xử lý các tình huống phức tạp, đa dạng trong các dây chuyền sản xuất tự động, công nghệ hiện đại

Nếu ngành Dệt May nói chung quy mô lao động không lớn, thì quy mô lao động của Tập đoàn Dệt May Việt Nam lại khá lớn, số công ty có từ 1000 công nhân trở lên nhiều như Công ty May 10, May Nhà Bè, May Đức Giang, May Nam Định, May Hà Nội (Hanosimex), May Việt Tiến, May Phong Phú, Dệt May Huế… Điều này cho thấy việc tổ chức lao động của Tập đoàn Dệt May Việt Nam khá phức tạp Công nhân với nhiều trình độ khác nhau trong cùng một dây truyền sản xuất làm cho cách sắp xếp công việc gặp nhiều khó khăn

Số liệu tổng hợp của Tập đoàn Dệt May Việt Nam về thực trạng công nhân trực tiếp của ngành năm 2007 được nêu rõ trong bảng dưới đây:

Bảng 1.1 : Số lƣợng nhân lực của Tập đoàn Dệt May Việt Nam năm 2007

Tổng

số

Trong đó: Nữ

Nguồn: Tập đoàn Dệt May Việt Nam, 2008

Về trình độ văn hóa, chuyên môn nghiệp vụ, đội ngũ công nhân Tập đoàn Dệt May Việt Nam nói riêng cũng như công nhân ngành Dệt May nói chung chủ yếu là công nhân nữ, theo số liệu của Tập đoàn thì lao động nữ chiếm gần 80% lao động của Tập đoàn Trình độ văn hoá của người lao động tương đối cao, 80% là đã tốt nghiệp phổ thông trung học, phổ thông cơ sở Số công nhân của Tập đoàn đa số tuổi đời còn rất trẻ (khoảng từ 20 tuổi đến 35 tuổi), sẽ là lợi thế cho việc đào tạo và nâng cao năng suất- lao động Tuy vậy,

tỷ lệ độc thân của công nhân khá cao mà hiện nay số giờ làm việc của đội ngũ công nhân Tập đoàn còn tương đối nhiều khoảng từ 10 - 11 giờ/ngày và

thường xuyên phải tăng ca, tăng giờ, phải ngồi một chỗ trong thời gian dài nên người lao động ít có thời gian để tham gia các hoạt động khác hoặc mở rộng quan hệ xã hội

Hàng năm, do sự thiếu hụt lao động Tập đoàn có sự tuyển dụng mới nhiều công nhân nên số công nhân quen việc của Tập đoàn hay có sự thay đổi

về vị trí làm việc, kinh nghiệm làm việc lâu năm trong nghề chưa có nhiều Số công nhân của Tập đoàn chủ yếu là lao động nhàn dỗi di cư từ các vùng nông thôn đến và đa phần trong số họ phải sống nhờ ở nhà người quen hoặc tự thuê nhà để ở, đời sống vật chất gặp nhiều khó khăn Chính điều này làm cho sự biến đổi về lao động của Tập đoàn hàng năm rất lớn (khoảng 15-25%/năm)

Về thái độ chính trị, Tập đoàn Dệt May Việt Nam thấy rõ được sự phát triển của Tập đoàn không thể tách rời người lao động cho nên mối quan hệ giữa người sử dụng lao động và người lao động luôn được củng cố Công nhân của Tập đoàn cũng hiểu được trách nhiệm của mình đối với Tập đoàn và xã hội cho nên họ có ý thức tổ chức kỷ luật tốt, yêu nước, yêu công ty, yêu lao động, biết khắc phục điều kiện làm việc khó khăn để sản xuất, có ý thức học tập lý luận chính trị, giữ vững bản lĩnh chính trị, lập trường cách mạng… Bên cạnh đó, sự tập trung số lượng công nhân lớn trong các công ty như vậy giúp công nhân có điều kiện liên kết, học hỏi, trao đổi tay nghề lẫn nhau tạo đà cho

sự hội nhập quốc tế của Tập đoàn và khẳng định năng lực, phẩm chất của công nhân với vai trò làm chủ xã hội

Từ những đặc điểm của công nhân Tập đoàn Dệt May Việt Nam cho phép Tập đoàn phát huy lợi thế để hội nhập, phát triển cùng các tập đoàn hàng đầu về Dệt may trên thế giới nhưng cũng là thách thức đối với Tập đoàn trong quá trình sử dụng lao động Muốn phát huy tốt lợi thế này, Tập đoàn Dệt May Việt Nam cần có các chiến lược, định hướng cụ thể nhằm đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ công nhân về các mặt Đức và Tài

1.2.2 Yêu cầu về việc giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ công nhân Tập đoàn Dệt may Việt Nam

* Tiêu chi ́ đạo đức của công nhân ngành Dê ̣t May

Ph.Ăngghen đã khẳng định: "Xét cho đến cùng, mọi học thuyết về đạo đức đã có từ trước đến nay đều là sản phẩm của tình hình kinh tế của xã hội lúc bấy giờ" [19, tr.137] Trong xã hội có giai cấp, đạo đức mang tính giai cấp, mỗi giai cấp đều có đạo đức riêng, phản ánh những quan hệ thực tiễn đang làm cơ sở cho vị trí giai cấp của mình, cho đến nay "không có đạo đức nào là chân chính cả, nếu nói theo ý nghĩa tuyệt đối cuối cùng" của nó Tuy nhiên, Ph.Ăngghen cũng không hề phủ nhận giá trị của các học thuyết đạo đức đối với sự phát triển xã hội Trong xã hội nước ta, giai cấp công nhân là giai cấp lãnh đạo xã hội đi đầu trong công cuộc xây dựng xã hội mới, cho nên khi đánh giá đa ̣o đức giai cấp công nhân nói chung và đa ̣o đức người công nhân ngành Dệt May nói riêng cũng cần có căn cứ để xác định tiêu chí đạo đức:

Trước hết, đạo đức của giai cấp công nhân nói chung và đạo đức của đội ngũ công nhân Tập đoàn Dệt May Việt Nam nói riêng cần phải phù hợp với giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp hàng ngàn năm của dân tộc Sự phù hợp này được biểu hiện bởi tinh thần yêu nước, cần cù lao động, tinh thần tương thân tương ái, thủy chung, khoan dung độ lượng, lạc quan, yêu đời, thông minh, sáng tạo của người công nhân Trong công việc cũng như trong cuộc sống hàng ngày, người công nhân ngành Dệt May đã biết phát huy những truyền thống ấy để vượt qua mọi khó khăn giữ vững bản chất của giai cấp công nhân Việt Nam và hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình

Theo nhiều quan điểm khác nhau thì lợi ích xã hội là tiêu chuẩn khách quan của các giá trị đạo đức, do đó chỉ khi nào những nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức điều chỉnh hành vi phù hợp với lợi ích xã hội, được dư luận đồng tình ủng hộ thì mới có giá trị Quan hệ sản xuất trong xã hội, đó chính là quan hệ

giữa người và người trong quá trình sản xuất ra của cải vật chất trong xã hội,

nó thể hiện trong quan hệ giữa con người với tư liệu sản xuất, với tổ chức và quản lý sản xuất, phân phối kết quả lao động- đó là nguồn gốc trực tiếp quyết định phẩm chất đạo đức cá nhân Trong xã hội xã hội chủ nghĩa, quan hệ đối với tư liệu sản xuất, quan hệ trong việc tổ chức quản lý sản xuất và quan hệ trong việc phân phối sản phẩm lao động dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, thúc đẩy sản xuất phát triển sẽ thúc đẩy xã hội phát triển, thỏa mãn những yêu cầu của xã hội,

đó là hành vi đạo đức Như vậy, việc thỏa mãn lợi ích xã hội là một trong những tiêu chí để giá trị đạo đức được xác định bởi mức độ phù hợp của chúng đối với yêu cầu của tiến bộ xã hội

Hơn nữa, nếu chỉ thỏa mãn lợi ích xã hội thôi thì giá trị đạo đức đó chưa thực sự phát huy hết giá trị của nó, cho nên đánh giá đa ̣o đức còn được thể hiện thông qua dư luận xã hội Sự ca ngợi, khuyến khích cái thiện, cái tốt, lên án, phê phán cái ác, cái xấu là phụ thuộc vào sức mạnh và tính đúng đắn của dư luận Mỗi khi những cái thiện, cái tốt được dư luận xã hội củng cố và phát triển, được mọi người đồng tình ủng hộ, nó sẽ trở thành sức mạnh to lớn trong việc điều chỉnh hành vi đạo đức của mỗi cá nhân cũng như cả một cộng đồng người Dân tộc ta có câu ca: "Trăm năm bia đá thì mòn, ngàn năm bia miệng vẫn còn trơ trơ" Quả thật, cái "bia miệng" (dư luận xã hội) hàng ngàn năm vẫn lưu truyền, nó lâu bền hơn cả sắt đá nó trở thành tiêu chí trong việc đánh giá hành vi đa ̣o đức con người

Tiêu chí đánh giá về đa ̣o đức chung còn được biểu hiện thông qua sự giáo dục của xã hội và sự tự giáo dục của mỗi cá nhân Giáo dục đạo đức là quá trình tuyên truyền những tư tưởng, những chuẩn mực đạo đức xã hội, biến nó thành thước đo đánh giá, điều chỉnh hành vi của mỗi cá nhân nhằm đạt tới một sự phù hợp giữa hành vi cá nhân với lợi ích xã hội Trong quá trình hoạt động sinh sống, mỗi cá nhân không chỉ mưu cầu lợi ích vật chất, lợi