Rồi mai đây những người con ấy sẽ là lớp kế cận, tiếp tục gánh vác sự nghiệp của cha ông ta dựng nước và giữ nước, thực hiện lòng mong mỏi của Bác Hồ “Non Sông Việt Nam có trở nên vẻ van
Trang 1SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
MỘT SỐ KINH NGHIỆM LỒNG GHÉP NỘI DUNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC
CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI
Trang 2Phần 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
1 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ CẦN NGHIÊN CỨU
Trẻ em là nguồn hạnh phúc của mỗi gia đình, là tương lai của Đất nước Những người làm cha, làm mẹ sẽ hạnh phúc biết bao khi con của họ là những đứa trẻ khỏe mạnh, thông minh và ngoan ngoãn, biết lễ phép, kính trọng, vâng lời ông bà, cha mẹ, thầy cô giáo Tương lai của Đất nước sẽ rạng rỡ vô cùng khi
xã hội của chúng ta có một thế hệ trẻ sau này là những con người có sức khỏe, vừa có đức, vừa có tài Rồi mai đây những người con ấy sẽ là lớp kế cận, tiếp tục gánh vác sự nghiệp của cha ông ta dựng nước và giữ nước, thực hiện lòng mong mỏi của Bác Hồ “Non Sông Việt Nam có trở nên vẻ vang hay không, dân tộc Việt Nam có được sánh vai với các cường quốc năm châu hay không chính
là nhờ một phần lớn ở công học tập của các cháu”
Vậy chúng ta những người làm công tác nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục trẻ cần phải làm gì để giáo dục trẻ phát triển toàn diện cả vể thể chất lẫn tinh thần Nhất là trong thời kỳ đổi mới hiện nay Đảng và Nhà nước ta đã khẳng định Giáo dục không chỉ là một bộ phận khăng khít của nền kinh tế mà còn là động lực hàng đầu thúc đẩy sự phát triển của xã hội
1 2 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1.2.1 Cơ sở lý luận:
Đạo đức là cái gốc trong nhân cách toàn diện của mỗi con người Từ xưa đến nay vai trò của đạo đức đã được nhiều nhà giáo dục, nhiều triết gia quan tâm
và khẳng định: “Đạo đức như gốc của cây, ngọn nguồn của cuộc sống Sức có mạch mới gánh được nặng và đi được xa” Tất cả chúng ta muốn trở thành người công dân có ích thì trước hết đều phải học cách làm người, học cách rèn luyện tu dưỡng phẩm chất đạo đức cho bản thân mình Chính vì vậy đạo đức và việc giáo dục đạo đức đối với quá trình hình thành và hoàn thiện nhân cách con người ngay từ lúc còn nhỏ là một việc làm vô cùng quan trọng và rất cần thiết
Trang 3Vì đạo đức không tự có, đạo đức chỉ được hình thành qua con đường giáo dục
và tự giáo dục như chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói:
“Hiền dữ đâu phải là tính sẵn Phần nhiều do giáo dục mà nên”
Cổ nhân xưa đã dạy:
“Tre non dễ uốn, tre già nổ đốt”
“Bé chẳng vin, cả gẫy cành”
Câu nói ấy của người đã khẳng định ý nghĩa to lớn của việc giáo dục đạo đức cho con người, ngay từ thuở còn thơ, đặc biệt là trẻ mầm non và phải coi đây là một vấn đề trọng tâm, vì giai đoạn lứa tuổi mầm non là giai đoạn đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển nhân cách toàn diện của trẻ sau này Chính
vì vậy, việc đào tạo thế hệ trẻ thành những con người có đức, có trí là việc làm
vô cùng quan trọng và cần thiết Thấy rõ được sự quan trọng của thế hệ trẻ sau này Đảng ta đã chỉ rõ “ Công nghiệp hóa, hiện đại hóa phải đi liền với việc bảo tồn, phát huy bản sắc dân tộc” Giá trị về đạo đức, lễ giáo truyền thống về một phương diện nhất định chính là vấn đề đang được đặt ra cho những người làm công tác văn hóa giáo dục, làm sao đổi mới phải gắn liền về giáo dục đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ
Vậy, muốn thực hiện được những nhiệm vụ to lớn đó thì mỗi gia đình, mỗi làm cha, làm mẹ sẽ là những người yêu thương, nuôi dưỡng, chăm sóc và kích thích trẻ đầu tiên Còn chúng ta mỗi thầy giáo, cô giáo sẽ là người cha, người mẹ thứ hai của trẻ chịu trách nhiệm giáo dục trẻ thành những đứa trẻ có những đức tính tốt để sau này chở thành người có ích cho xã hội
1.2.2 Cơ sở thực tiễn:
Về mặt thực tiễn của kết quả rèn luyện giáo dục con người, cha ông ta đã đúc kết thành kinh nghiệm
“Uốn cây từ thủa còn non Dạy con từ thủa con còn ngây thơ”
Rõ ràng, về mặt lý luận cũng như thực tiễn không phải hiện nay, mà từ lâu người ta đã khẳng định vai trò của giáo dục, tác động to lớn của giáo dục trong
Trang 4quá trình hình thành và phát triển nhân cách bằng những nhận định đề ra rất súc tích “Con người muốn trở thành con người cần phải có giáo dục”
Trên thực tế hiện nay, thì việc lồng ghép nội dung giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua các hoạt động trong ngày, qua các tiết học, qua các tác phẩm âm nhạc, văn học mới chỉ dừng lại ở việc giúp trẻ thuộc và hiểu nội dung bài hát, bài thơ, câu chuyện, chưa gợi lên tình cảm, xúc cảm của trẻ Để làm tốt điều đó, đòi hỏi người giáo viên phải không ngừng học hỏi, rèn luyện tu dưỡng phẩm chất đạo đức, nâng cao trình độ chuyên môn, sự hiểu biết và cảm thụ các tác phẩm một cách sâu sắc hơn Việc giáo dục tình cảm đạo đức cho trẻ có đề cập đến trong nhiều năm nay nhưng thường ở phạm vi cuối tiết học Cô giáo chỉ dặn
dò, giáo dục trẻ một cách áp đặt, máy móc mà chưa gợi được những cảm xúc tình cảm của trẻ một cách từ từ và tự nguyện
Với tình hình như hiện nay thì bản thân tôi cảm thấy phần lớn học sinh chỉ ngoan ngoãn, lễ phép nghe lời cô giáo khi đến lớp còn khi về nhà thì không nghe lời, ông bà, cha mẹ, anh chị…Đó phải chăng phần lớn là do những người làm cha, làm mẹ không dạy bảo, uốn nắn con cái thường xuyên, còn nhiều gia đình thì bố mẹ phải đi làm xa lên để con ở nhà cho ông bà nuôi dưỡng, ông bà cũng chẳng có thời gian nhiều mà dạy bảo cháu, cứ mặc kệ gửi đến trường cho cô giáo là song Bên cạnh đó một phần cũng do ngày nay mỗi gia đình chỉ có từ một đến hai con lên họ rất chiều chuộng con cháu họ khi thấy con cháu mình không ngoan, không lễ phép lại mặc kệ và bảo nó còn bé biết gì mà dạy
Từ những thực tế đó bản thân tôi đã trăn trở suy nghĩ cần phải làm gì, dạy thế nào để việc lồng ghép, tích hợp các nội dung giáo dục đạo đức sao cho phù hợp với từng độ tuổi, với từng nội dung bài dạy, mà vẫn đảm bảo đúng phương pháp của bộ môn Để làm tốt công việc này thì giáo viên cần phải xác định đúng mục đích, yêu cầu khi dạy trẻ, cô giáo phải là người gương mẫu và là một chuẩn mực để trẻ noi theo Bên cạnh đó cần rèn luyện cho trẻ có những thói quen, hành
vi văn hóa, vì tất cả những kiến thức trẻ được học ở trường mầm non chính là hành trang cho trẻ sau này và nó góp phần giúp trẻ phát triển toàn diện về các mặt “ Đức - trí - lao - thể - mỹ” tạo điều kiện tốt cho trẻ khi bước vào lớp 1 Từ
Trang 5nhận thức về tầm quan trọng trong việc giáo dục đạo đức cho trẻ như vậy, tôi đã
mạnh dạn chọn đề tài: “Một số kinh nghiệm lồng ghép nội dung giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi”
1 3 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu nhằm tìm ra những giải pháp thích hợp nhất để góp phần nâng cao hiệu quả trong việc giáo dục đạo đức cho trẻ mầm non nói chung, và cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi nói riêng
1 4 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu và thử nghiệm đề tài: “Một số kinh nghiệm lồng ghép nội dung giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi”
1 5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Nghiên cứu tâm sinh lí của trẻ 5 - 6 tuổi và tình hình thực tế của lớp mình phụ trách
- Nghiên cứu các tài liệu liên quan đến đề tài
- Phương pháp điều tra, khảo sát thống kê thực tế
- Phương pháp sử dụng lời nói, giáo dục bằng tình cảm và khích lệ
- Phương pháp thực hành - so sánh đối chứng
- Phương pháp nêu gương -đánh giá
1 6 MỘT SỐ ĐIỂM MỚI CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Như chúng ta đã biết, trong điều kiện kinh tế phát triển, đang trên con đường hội nhập, đất nước chúng ta phải giao lưu với nhiều nền văn hóa khác nhau Làm thế nào để cho trế hệ trẻ của chúng ta “Hòa nhập mà không hòa tan” trong mỗi chúng ta vẫn giữ được những gì gọi là vốn văn hóa của dân tộc Việt trong thời đại mới thì việc giáo dục cho trẻ phát triển về trí tuệ thôi không đủ mà phải giáo dục trẻ biết giữ được truyền thống văn hóa vốn có của cha ông từ ngàn xưa là nhiệm vụ cần cập nhật nhất trong các mục tiêu phát triển con người toàn diện hiện nay Chính vì vậy việc giáo dục đạo đức cho trẻ cần phải được thực hiện thường xuyên, nhất là trong các hoạt động học, các hoạt động vui chơi… ngoài ra còn phải giáo dục đạo đức cho trẻ ở mọi lúc mọi nơi Từ đó sẽ hình thành cho những thói quen đạo đức đúng đắn ngay từ lúc còn nhỏ
Trang 6Phần 2: NỘI DUNG
2.1 CƠ SỞ KHOA HỌC, LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
Giáo dục đạo đức là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức từ nhiều phía với những hình thức khác nhau nhằm hình thành cho con người những hành
vi phù hợp với chuẩn mực đạo đức của xã hội Đối với trẻ thơ, giáo dục đạo đức
là quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch nhằm trang bị cho trẻ những hiểu biết sơ đẳng về những yêu cầu của chuẩn mực hành vi đạo đức trong các mối quan hệ ứng xử hàng ngày Trên cơ sở đó hình thành cho trẻ những phẩm chất đạo đức những nét tính cách của con người Việt Nam mới
Mỗi chúng ta lớn lên đều được nghe những lời ru ngọt ngào của ông bà, cha mẹ bằng những câu chuyện thần tiên đầy giá trị nhân ái cao đẹp Từ đó làm cho tâm hồn tình cảm ta cũng lớn dần và mở rộng hơn Chính vì vậy việc giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua các hoạt động trong ngày, thông qua các tiết học, qua các tác phẩm âm nhạc, văn học là một trong trong các cách hoạt động quan trọng trong trường Mầm non
Trẻ đến trường được nghe các bài hát, bài thơ, câu chuyện trong chương trình và các bài hát, bài thơ, câu chuyện do cô giáo sưu tầm Không chỉ ở trường
mà khi về nhà, trẻ còn được nghe các bài hát, bài thơ, câu chuyện do ông bà, cha
mẹ dạy Khi hát các tác phẩm âm nhạc hay đọc các bài thơ, truyện mầm non, chúng ta rất dễ dàng nhận thấy ở đó có tính giáo dục cao, giáo dục toàn diện về mọi mặt như: giáo dục tình yêu quê hương, đất nước, thiên nhiên, tình yêu giữa con người với con người và giáo dục trẻ biết yêu quý cái thiện, ghét cái ác
2 2 KHẢO SÁT THỰC TRẠNG
- Được nhà trường quan tâm tạo điều kiện, giúp đỡ về chuyên môn, ưu tiên đầu tư cơ sở vật chất, mua sắm tương đối đầy đủ đồ dùng, đồ chơi phục vụ cho việc học tập của trẻ
- Nhà trường luôn quan tâm, tạo điều kiện cho giáo viên học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh qua nhiều phong trào hoạt động như: Phổ biến các câu nói hay của Bác cho giáo viên học tập Động viên giáo viên sưu tầm thêm các bài hát, bài thơ, câu chuyện của Bác để dạy cho trẻ
Trang 7- Nhà trường tạo góc sách tư liệu về Bác cho giáo viên, trẻ và phụ huynh cùng xem
- Một lớp học có 2 giáo viên chủ nhiệm, trong đó có một đồng chí đạt chuẩn còn một đồng chí thì đang theo học lớp đại học
- Bản thân tôi rất tâm huyết với nghề, luôn có trách nhiệm, tinh thần học hỏi nâng cao trình độ chuyên môn, luôn tự rèn luyện, tu dưỡng phẩm chất đạo đức cho bản thân
- Các bậc phụ huynh đã hiểu rõ về tầm quan trọng của bậc học mầm non, nên họ có ý thức cho con đi học đều, đưa đón đúng giờ quy định
Song bên cạnh những thuận trên bản thân thấy vẫn còn một số khó khăn sau:
- Thời gian để cho giáo viên sưu tầm các tư liệu để dạy trẻ học tập làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh chưa được nhiều
- Thời gian đầu trẻ đến lớp với thói quen tự do, chưa có ý thức nề nếp, trả lời câu hỏi chưa đầy đủ câu
- Vẫn còn một số phụ huynh chưa nhận thức rõ tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức cho con em mình nên thường mặc kệ cho cô giáo
- Thiết bị, đồ dùng phục vụ cho việc giảng dạy các môn học vẫn còn hạn chế, chưa phong phú
* Kết quả khảo sát chất lượng trên trẻ:
Năm học
2011-2012
Tổng
số trẻ Tốt Khá Đạt yêu cầu Chưa đạt yêu cầu
Số trẻ Tỉ lệ % Số trẻ Tỉ lệ % Số trẻ Tỉ lệ % Số trẻ Tỉ lệ %
Kết quả khảo sát cho thấy số cháu đạt ở mức khá, tốt còn ít, vẫn còn cháu xếp loại ở mức chưa đạt yêu cầu Từ đó tôi mạnh dạn đưa ra một số biện pháp
để áp dụng lồng ghép nội dung giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi nhằm nâng cao chất lượng trẻ đặc biệt là đối với trẻ của lớp tôi
2 3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP THỰC HIỆN
Trang 82.3.1 Tự rèn luyện tu dưỡng đạo đức và nâng cao trình độ chuyên môn cho bản thân
Năm học 2011 - 2012 tôi đã được phân công phụ trách lớp 5 - 6 tuổi Để trình độ chuyên môn của mình được vững vàng hơn, tôi đã tự nâng cao trình độ chuyên môn bằng nhiều hình thức:
- Nghiên cứu kỹ các loại chương trình nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục trẻ, đặc biệt là trẻ 5 - 6 tuổi Xây dựng kế hoạch soạn giảng cụ thể, lựa chọn nội dung lồng ghép, tích hợp, sao cho phù hợp với từng chủ điểm, từng tiết học
- Tham dự và ghi chép đầy đủ nội dung các buổi bồi dưỡng chuyên môn
do các cấp tổ chức
- Thực hiện tốt sự chỉ đạo chuyên môn của nhà trường
- Học hỏi kinh nghiệm và tiếp thu ý kiến đóng góp của chị em đồng nghiệp
- Luôn luôn rèn luyện tu dưỡng đạo đức và học tập “ Làm theo tấm gương đạo đưc Hồ Chí Minh”
Với những biện pháp tự rèn luyện đạo đức, học tập nâng cao chuyên môn này đã giúp cho trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của bản thân được nâng lên
2.3.2 Giáo dục trẻ có những hành vi, thói quen đạo đức đúng đắn
Giáo viên cần dạy trẻ có thói quen văn minh giao tiếp với những người xung quanh như: Biết kính trọng, chào hỏi, lễ phép khi gặp người lớn, biết cảm
ơn khi được người khác giúp đỡ, biết xin lỗi khi làm phiền người khác Chơi đoàn kết, nhường nhịn, giúp đỡ bạn bè và các em nhỏ, biết chia sẻ tình cảm với mọi người xung quanh Bên cạnh đó cần phải giáo dục trẻ có những hành vi văn hóa, vệ sinh như: giữ mặt mũi, chân tay sạch sẽ, ăn uống gọn gàng…
Cần rèn cho trẻ có thói quen bảo vệ, giữ gìn đồ dùng, đồ chơi, cất đúng nơi quy định thật gọn gàng, ngăn nắp, có thói quen văn minh khi ở nơi công cộng: Không vứt rác bừa bãi hay vẽ bẩn lên tường, không bẻ cành cây hoặc ngắt hoa nơi công cộng Việc giáo dục ý thức đạo đức là việc làm giúp trẻ hiểu tính đúng đắn của các chuẩn mực hành vi đạo đức mà người lớn yêu cầu trẻ thực hiện
Trang 9* Ví dụ:
Cô giải thích cho trẻ hiểu thế nào là người con ngoan, lễ phép, hiếu thảo
và người biết vâng lời ông bà, cha mẹ, cô giáo… còn người bạn tốt là người biết nhường nhịn đồ chơi cho bạn, chơi đoàn kết luôn giúp đỡ bạn khi cần thiết…
Chính vì vậy, việc hình thành những biểu tượng về các chuẩn mực hành
vi đạo đức phải cụ thể để trẻ dễ hiểu, dễ nhớ, dễ bắt chước Đồng thời, giáo viên cần phải mở rộng, nâng dần yêu cầu về chuẩn mực hành vi đạo đức trong quá trình rèn luyện thói quen đạo đức cho trẻ
2.3.3 Giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua các tiết học
Việc lồng ghép nội dung giáo dục đạo đức vào các tiết học là rất cần thiết
vì thông qua tiết học đó sẽ hình thành cho trẻ những thói quen, hành vi có văn hóa
* Ví Dụ:
+ Qua giờ khám phá khoa học: “ Cây xanh và môi trường sống”
Cô giáo có thể đàm thoại: Các con có biết cây xanh dùng để làm gì không? Cây xanh có ích lợi gì cho chúng ta và cho môi trường? muốn có nhiều cây xanh chúng ta phải làm gì? Muốn cho cây được xanh tốt thì cần phải làm gì?
Qua lợi ích của cây xanh, cô giáo dục các con phải biết yêu quý, chăm sóc bảo vệ cây xanh, tưới nước cho cây thường xuyên, không được ngắt hay bẻ cành cây để tạo nhiều bóng mát cho sân trường góp phần làm cho môi trường trong lành hơn
+ Qua tiết học Thể dục:
Cô dạy trẻ biết yêu quý và giữ gìn các bộ phận trên cơ thể, ăn uống đủ chất, siêng năng luyện tập thể dục thể thao theo lời kêu gọi của Bác Hồ để có một cơ thể phát triển khỏe mạnh, hài hòa, cân đối Dạy trẻ biết cách xếp hàng theo hiệu lệnh của cô, trong lúc tập không được chen lấn, hay xô đẩy nhau Biết cách ăn mặc gọn gàng, giản dị khi đến lớp Đó cũng là cách dạy trẻ học theo phong cách dản dị của Bác dù ở nhà hay đi đâu
+ Qua tiết học tạo hình “Vẽ người thân trong gia đình”
Trang 10Cô đàm thoại cùng trẻ: Gia đình các con gồm có những ai? Nhà con có tất
cả mấy người? Thuộc gia đình lớn hay nhỏ? Các con có yêu quý gia đình của mình không? Mọi người sống trong gia đình phải như thế nào với nhau? Các con phải làm gì để thể hiện tình yêu của mình đến gia đình mình?
Với những câu hỏi đàm thoại nhẹ nhàng như vậy cô giáo dục trẻ phải biết yêu thương, kính trọng ông bà, cha mẹ, anh chị…Vì đó là những người sinh ra mình, luôn yêu thương chăm sóc cho mình Ngoài ra còn phải dạy trẻ biết thể hiện hành động yêu thương, kính trọng đến ông bà, cha mẹ như: đi hỏi, về chào,
lễ phép nghe lời, chăm ngoan học giỏi, biết giúp đỡ ông bà cha mẹ làm những việc nhỏ, biết quan tâm khi thấy ông bà, cha mẹ ốm đau, rót nước mời cha mẹ uống khi đi làm về…
+ Giờ làm quen với Văn học: Qua chuyện: “Tấm Cám”
Cô đàm thoại cùng trẻ: Các con thấy trong câu chuyện Tấm Cám có những nhân vật nào? Tấm là người như thế nào? Còn mẹ con Cám là người thế nào? Trong truyện các con yêu thích nhân vật nào nhất? Vì sao?
Qua câu chuyện đó thì cô giáo dục được trẻ tính thật thà, cần cù trong lao động, dạy trẻ biết yêu cái thiện, phê phán cái ác, từ đó hình thành cho trẻ lòng nhân ái đối với mọi người xung quanh
Bên cạnh đó cần tăng cường kể cho trẻ nghe các câu chuyện cố tích Qua
đó tạo điều kiện rèn luyện đạo đức cho trẻ, giúp trẻ hoàn thiện mình, dạy trẻ t yêu thương, giúp đỡ bạn bè, biết yêu thương con người Tạo hứng thú cho trẻ qua các truyện tranh tùy theo lứa tuổi, khơi gợi tính tò mò, ham học hỏi, phát triển khả năng thấu hiểu về thế giới xung quanh ở trẻ
* Ví dụ:
Khi kể chuyện “Ba cô gái”, giáo viên cần đặt những câu hỏi mở như: Nếu
là con, khi hay tin mẹ ốm con sẽ làm gì? Gợi mở tính tò mò, thay đổi đoạn kết của truyện có hậu, đặt tên khác cho câu chuyện…
+ Giờ làm quen chữ cái:
Cô giáo có thể giáo dục các cháu ngồi ngay ngắn, không nói chuyện trong giờ học hay quay ngang quay ngửa Khi học xong biết cất đồ dùng gọn gàng,