phòng vệ thương mại tại việt nam

Mục Lục1 VIỆT NAM VÀ PHÒNG VỆ THƯƠNG MẠI I CÁC VỤ KIỆN PHÒNG VỆ THƯƠNG MẠI DO CƠ QUAN CỦA QUỐC GIA GIẢI QUYẾT 1 Góc độ bên bị: 2Theo thống kê của VCCI, đến tháng 10/2015, có tới 94 vụ đ

Mục Lục

(1) VIỆT NAM VÀ PHÒNG VỆ THƯƠNG MẠI

I CÁC VỤ KIỆN PHÒNG VỆ THƯƠNG MẠI DO CƠ QUAN CỦA QUỐC

GIA GIẢI QUYẾT

1 Góc độ bên bị:

(2)Theo thống kê của VCCI, đến tháng 10/2015, có tới 94 vụ điều tra PVTM

đối với hàng hóa Việt Nam ở nước ngoài, trong đó có 36 vụ bị áp dụng biện pháp

PVTM về chống bán phá giá Danh sách mặt hàng xuất khẩu bị điều tra càng ngày

trở nên đa dạng từ ốc vít, sợi, máy biến thế cho đến thủy hải sản, thép… Các vụ

kiện PVTM đã gây ra tác động xấu đối với các DN xuất khẩu.(1)

− Từ sự bất ngờ, thụ động của vụ catfish tức vụ kiện chống bán phá giá cá ba

sa năm 2002, đến nay đã dần có kinh nghiệm.(2)

(3) Tuy vậy khả năng ứng phó vẫn kém:

− Vào năm 2009 các doanh nghiệp Việt Nam phải đối mặt những vụ điều tra

phòng vệ thương mại “đặc biệt”

(4)

• Lần đầu tiên hàng hóa xuất khẩu Việt

Nam phải đối mặt với một vụ kiện

chống trợ cấp (vụ Hoa Kỳ điều tra

chống trợ cấp đối với túi nhựa PE Việt

Nam)

(5)

(6) Sự kiện xuất khẩu Việt Nam bị kiện

chống trợ cấp lần đầu tiên đặt ra nhiều

thách thức không chỉ trong việc kháng

kiện của các doanh nghiệp:

Hàng hóa xuất khẩu Việt Nam đã

không còn được “miễn trừ” khỏi các vụ kiện

chống trợ cấp ở Hoa Kỳ Và do đó nguy cơ

(8) (9) Điều tra chống trợ cấp đối với các nước có nền kinh tế phi thị trường

(10) (11)Về nguyên tắc, WTO không có quy định nào cấm một nước thành viên không được điều tra chống trợ cấp đối với hàng hóa nhập khẩu đến từ một nước có nền kinh tế phi thị trường (NME) Vì vậy các nước có quyền tự

do trong việc quy định có điều tra chống trợ cấp với một nước NME hay không

(12) (1) Hiệp hội thủy sản tỉnh An Giang 15-10-2015

(2) Tiểu luận vụ kiện cá ba sa ở Việt Nam

http://text.123doc.org/document/1713824-tieu-luan-ban-pha-gia-va-chong-ban-pha-gia-ca-ba-sa-vu-kien-ca-ba-sa-o-viet-nam-pot.htm

nhiều mặt hàng khác phải đối mặt với kiện

chống trợ cấp ở Hoa Kỳ không phải quá xa

vời;

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam

gặp khó khăn, Chính phủ đã tiến hành nhiều

biện pháp hỗ trợ tài chính khác nhau cho các

ngành sản xuất, trong đó có các ngành xuất

khẩu; và vì thế vụ kiện chống trợ cấp có thể

là một tiền lệ nguy hiểm cho các thị trường

xuất khẩu lớn khác của Việt Nam;

Chính phủ Việt Nam chưa từng có kinh

nghiệm đối phó với các vụ kiện chống trợ

cấp, chưa có cơ chế nào để đối phó với một

vụ việc mà Chính phủ là một bên của vụ kiện

(khác với vụ kiện chống bán phá giá, nơi sự

tham gia của Chính phủ nếu cũng chỉ màng

tính chất hỗ trợ trừ trong nội dùng cụ thể của

việc chứng minh nền kinh tế thị trường)

(7)

(13)Tuy nhiên, ở Hoa Kỳ, theo án lệ Georgetown Steel năm 1985 của Tòa Phúc thẩm liên bang thì Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) có thể từ chối không điều tra chống trợ cấp đối với hàng hóa nhập khẩu đến từ nước NME (trong vụ việc đó là Ba Làn, Séc, Liên

Xô cũ và Cộng hòa dân chủ Đức) Logic nằm đằng sau án lệ này là trong một nền kinh tế tập trung bao cấp thuần túy thì mọi chủ thể đều nhận được trợ cấp và vì thế không thể xác định được lợi ích và lợi thế mà chủ thể nhận được trợ cấp có được so với các chủ thể không nhận trợ cấp trong cùng một thị trường

(14) (15)Tuy nhiên, thông lệ không kiện chống trợ cấp đối với hàng hóa đến từ các nước NME của Hoa Kỳ đã bị DOC thay đổi vào năm 2007 khi cơ quan này quyết định điều tra chống trợ cấp đối với Trung Quốc với lý do nước này tuy chưa được công nhận quy chế nền kinh

tế phi thị trường nhưng đã có những chuyển biến khác với mô hình kinh tế

xô viết trước đây Cũng với những lý lẽ này, DOC đã quyết định điều tra chống trợ cấp đối với Việt Nam trong vụ túi nhựa PE năm 2009

(16) (17)

• Lần đầu tiên một sản phẩm của Việt Nam bị vướng phải một vụ kiện đúp –

bị kiện chống bán phá giá và chống trợ cấp cùng lúc (vụ túi nhựa PE tại Hoa

Kỳ, chống bán phá giá và chống trợ cấp)

(18)

(19)Từ trước đến nay các vụ điều tra đối với hàng hóa Việt Nam đều là những

vụ đơn lẻ (chống bán phá giá, biện pháp tự vệ) Việc kháng kiện của doanh nghiệp và hiệp hội Việt Nam trong các vụ việc này đã không hề dễ dàng (dù với những ngành mạnh như thủy sản) Những vụ kiện đúp càng gây nhiều khó khăn cho doanh nghiệp

(20)

• Hàng hóa Việt Nam bị kiện ở những thị trường mà lượng xuất khẩu hầu như không đáng kể

(21)

(22)Trong số 7 vụ điều tra mà hàng hóa Việt Nam phải đối mặt ở nước ngoài, có

2 vụ mà lượng xuất rất thấp, bao gồm vụ kiện chống bán phá giá đối với giầy tại Braxin và vụ kiện áp dụng biện pháp tự vệ đối với thép tại Ấn Độ (23)Braxin là nước xuất khẩu giầy lớn trên thế giới, đã từng được chọn làm nước thay thế cho Việt Nam để tính các chi phí sản xuất thay thế trong vụ kiện giầy mũ da Việt Nam tại EU

(24)Vì vậy đây là thị trường khó tiếp cận của giầy dép Việt Nam, số lượng, kim ngạch xuất sang thị trường nay không lớn Mặc dù vậy ngành sản xuất nội địa Braxin vẫn cảm thấy bị đe dọa bởi hàng hóa Việt Nam và đã tiến hành đệ đơn kiện Trên thực tế, đơn kiện đã bị rút lại bởi lượng nhập khẩu từ Việt Nam không đủ để khởi xướng vụ điều tra

(25)Thép là mặt hàng mà Việt Nam nhập khẩu là chủ yếu, sản xuất trong nước không đủ để đáp ứng nhu cầu nội địa Tuy nhiên, trong khoảng cuối 2007, đầu 2008, khi nhu cầu về thép trong thị trường nội địa giảm sút, một số doanh nghiệp thương mại nhập khẩu thép cuộn/tấm/xẻ băng cán nóng vào Việt Nam buộc phải tái xuất để thu lại vốn Vì vậy, Việt Nam có thép xuất khẩu đi Ấn Độ, và khi ngành sản xuất nội địa nước nay đệ đơn đề nghị điều tra áp dụng biện pháp tự vệ, Việt Nam nằm trong số 14 nước trong danh sách bị kiện

(26)Vụ việc tại Braxin đã qua êm thấm, vụ điều tra tự vệ ở Ấn Độ cũng sẽ không gây hậu quả lớn cho ngành thép Việt Nam ngay cả khi vụ điều tra có đi đến kết luận cuối cùng là áp dụng biện pháp tự vệ Tuy nhiên, hai vụ việc nay cho thấy những mặt hàng có lượng và kim ngạch xuất khẩu không cao, vào những thị trường mà Việt Nam không có nhiều sức cạnh tranh cao vẫn có thể là đối tượng của các vụ điều tra

(27)phòng vệ thương mại Trong quá khứ đã có những vụ việc như thế này và năm 2009 có thể là một lời cảnh báo tiếp theo cho các doanh nghiệp xuất khẩu về rủi ro này

(28)Có thể nói năm 2009 là một năm dài và vất vả đối với nhiều doanh nghiệp, hiệp hội xuất khẩu Việt Nam (3)

− Trong lịch sử đối phó với các biện pháp phòng vệ ở nước ngoài, năm 2014

là một năm đầy sóng gió đối với hàng hóa xuất khẩu Việt Nam Đây là năm giữ kỷ lục về số lượng các vụ kiện phòng vệ thương mại (chống bán phá giá, chống trợ cấp, tự vệ) từ trước tới nay

(29) Năm 2014, hàng hóa xuất khẩu Việt Nam là đối tượng của tổng cộng

13 vụ điều tra phòng vệ thương mại ở nước ngoài, trong đó có 7 vụ chống bán phá giá và/hoặc chống lẩn tránh thuế chống bán phá giá, 2 vụ chống trợ cấp và 4 tự vệ (30)

(31)Sản

phẩm

bị

điều

tra

(32)Nước

điều tra

(33)Ngày khởi

xướng

(34)Ghi chú/Thông tin cập

nhật

(35)Điều tra chống bán phá giá

(36)Đá

Granit

e

(37)Thổ Nhĩ Kỳ

(38)12/12/2014

(39)Điều tra chống lẩn tránh thuế chống bán phá giá – Chưa có kết luận

(40)Ống

thép

hàn

không

gỉ cán

nguội

(41)Thổ Nhĩ Kỳ

(42)12/12/2014

(43)Điều tra chống lẩn tránh thuế chống bán phá giá – Chưa có kết luận

(44)Bộ đồ

ăn và

dụng

cụ làm

bếp

bằng

(45)Ấn Độ

(46)28/10/2014 (47)Chưa có kết luận

Melan

ine

(48)Máy

chế

biến

nhựa

(49)Ấn

Độ (50)14/10/2014 (51) Chưa có kết luận

(52)Ống

thép

dẫn

dầu

(53)Cana

da (54)21/07/2014

(55)Kiện đúp chống bán phá giá và chống trợ cấp; Thuế chống bán phá giá tạm thời: 53.2%;

(56)Thép

mạ

kẽm

(57)Austr alia (58)11/7/2014 (59)Chưa có kết luận

(60)Đinh

thép

(61)Hoa

Kỳ (62)19/06/2014

(63)Kiện đúp chống bán phá giá và chống trợ cấp; Thuế chống bán phá giá tạm thời: 93.42-323.99%

(64)Điều tra chống trợ cấp

(65)Ống

thép

dẫn

dầu

(66)Cana

da (67)21/07/2014

(68)Kiện đúp chống bán phá giá và chống trợ cấp; Thuế chống trợ cấp tạm thời: 19%

(69)Đinh

thép

(70)Hoa

Kỳ (71)19/06/2014

(72)Kiện đúp chống bán phá giá và chống trợ cấp; Thuế chống trợ cấp tạm thời: 0.17 – 8.35%

(73)Điều tra áp dụng biện pháp tự vệ

(74)Điện

thoại

di

động

(75)Thổ Nhĩ Kỳ

(76)05/12/2014 (77)Chưa có kết luận

(78)Thép

cuộn

(79)Ấn (80)19/09/2014 (81)Chưa có kết luận

gỉ cán

nguội

Độ

(82)Sợi

Filam

ent

đàn

hồi

(83)Ấn

Độ (84)28/02/2014

(85)Chấm dứt điều tra, không

áp dụng biện pháp tự vệ

do không có thiệt hại

(86)Thép

hợp

kim

(87)Indon esia (88)12/02/2014 (89)

(90) Sự gia tăng số lượng các vụ điều tra đối với hàng xuất khẩu Việt Nam trong năm 2014 nằm trong xu hướng tăng của các vụ kiện phòng vệ thương mại trên thế giới và về cơ bản là không quá bất ngờ

(91)

(92) Những năm gần đây, trào lưu nở rộ của các Hiệp định Thương mại Tự

do (FTA) đã mở ra các cơ hội mới cho các ngành kinh tế, đặc biệt là các ngành sản xuất hàng hóa, nhưng đồng thời cũng thu hẹp các công cụ can thiệp chính sách truyền thống (biện pháp thuế quan, trợ cấp…) mà Chính phủ các quốc gia có thể sử dụng nhằm hỗ trợ doanh nghiệp mình Như một phản ứng tất yếu tức thời, nhiều ngành sản xuất nội địa ở các thị trường nhập khẩu có xu hướng đổ dồn sang sử dụng những công cụ vẫn còn được phép duy trì sau các FTA như phòng vệ thương mại Cùng với đó là những khó khăn nội tại của các nền kinh tế cũng khiến cho tần suất sử dụng các công cụ này cao hơn, như là một đối sách để đối phó với hàng hóa nhập khẩu từ nước ngoài

(93) Cảnh báo này đã trở thành hiện thực trên thực tiễn thương mại thế giới khi mà trong ba năm liên tiếp (2011-2013), báo cáo của WTO ghi nhận sự gia tăng dần của các biện pháp phòng vệ thương mại Và với các doanh nghiệp Việt Nam thì thực tế của năm 2014 đã chứng minh rất rõ xu hướng này

(94) Từ bảng số liệu trên, có thể khẳng định việc sử dụng công cụ phòng

vệ thương mại ở nhiều thị trường mà xuất khẩu Việt Nam hiện hữu đang ngày càng trở nên phổ biến và tăng nhanh về mặt số lượng, đặc biệt là trong các thời kì khủng hoảng kinh tế như hiện nay

(95) Trong bối cảnh, nền kinh tế thế giới suy thoái như hiện nay, sản xuất nội địa tại các thị trường xuất khẩu rơi vào tình trạng khó khăn, và trong tình thế

hiểm nghèo đó nguy cơ họ kêu gọi Chính phủ tăng cường “bảo hộ” trước hàng hóa nước ngoai bằng nhiều cách khác nhau, trong đó đáng kể nhất là biện pháp phòng

vệ thương mại

(96)

− Ngày 7/9/2015, Bộ Thương mại Mỹ (DOC) đã công bố kết quả cuối cùng rà soát hành chính lần thứ 9 (POR9) thuế chống bán phá giá tôm đông lạnh nhập khẩu từ Việt Nam giai đoạn từ 01/2/2013 đến 31/01/2014 Theo đó, mức thuế trung bình 0,91% đã giảm so với kết quả sơ bộ 0,93% công bố hồi tháng 3/2015 và giảm mạnh so với mức thuế 6,37% của kỳ xem xét lần trước POR8

− Ngày 28 tháng 10 năm 2015, các doanh nghiệp của ngành Ống thép cuộn cacbon (Circular Welded Carbon-Quality Steel Pipe - CWP) của Hoa Kỳ đã nộp đơn kiện chống bán phá giá tới Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) và Ủy ban Thương mại quốc

tế Hoa Kỳ (ITC) đối với sản phẩm CWP của 5 quốc gia bao gồm Oman, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Pakistan, Philippines và Việt Nam (riêng đối với Pakistan bị điều tra đồng thời chống trợ cấp)

− Còn chịu các yếu tố bắt buộc như quy chế NMEs

− Bắt đầu có áp dụng luật WTO để giành lại sự công bằng qua 2 vụ kiện gần đây

2 Góc độ bên nguyên:

− Luật VN về phòng vệ thương mại đã có nhưng chưa được pháp điển hóa ở mức cao (mới dừng ở Pháp lệnh)

− Cho đến ngày 15 tháng 10 năm 2015, Việt Nam mới chỉ sử dụng công cụ này 4 lần, với 3 vụ kiện tự vệ và 1 vụ kiện chống bán phá giá Đặc biệt, các sản phẩm bị kiện trong cả ba vụ việc PVTM của Việt Nam đều không phải các sản phẩm trong tốp đầu về nhập khẩu vào Việt Nam

(97)và chưa áp dụng vào thực tế

(98) Chủ động sử dụng công cụ phòng vệ thương mại để bảo vệ hàng hóa trong nước trước hàng hóa nhập khẩu là xu hướng của nhiều quốc gia trên thế giới Song tại Việt Nam, công cụ này dường như đang bị các doanh nghiệp bỏ quên (99) Ngày 5-5-2009, lần đầu tiên Cục Quản lý cạnh tranh thuộc Bộ Công Thương nhận được đơn yêu cầu tiến hành điều tra và áp dụng biện pháp tự vệ đối với các sản phẩm kính nổi nhập khẩu có mã HS gồm 7005

299000 và 7005 219000 của Tổng công ty Thủy tinh và Gốm xây dựng (Viglacera), đại diện cho công ty kính nổi Viglacera và công ty kính nổi Việt Nam

(100) Hai tháng sau, ngày 1-7, Bộ Công Thương quyết định tiến hành điều tra để áp dụng các biện pháp tự vệ đối với các sản phẩm bị cho là gây ra thiệt hại

Và ngày 23-2-2010, Bộ Công Thương ra Quyết định 0890 thông báo Chính phủ Việt Nam sẽ không áp dụng các biện pháp tự vệ đối với các sản phẩm kính nổi nhập khẩu từ các nước và vùng lãnh thổ vào Việt Nam có mã HS như trên

(101) Kết luận của Bộ Công Thương có thể đã không đáp ứng được mong muốn của các doanh nghiệp khởi kiện Tuy nhiên, quyết định điều tra vào thời điểm đó cũng tác động phần nào đến thị trường, làm giảm hàng nhập khẩu và gián tiếp giúp doanh nghiệp trong nước tăng lượng hàng bán ra

(102) Dù doanh nghiệp Việt Nam thua kiện, song đây vẫn được xem như tín hiệu tốt khi các doanh nghiệp, ngành sản xuất trong nước bắt đầu có ý thức tự bảo

vệ mình

(103) Theo ông Vũ Bá Phú, Phó Cục trưởng Cục Cạnh tranh thuộc Bộ Công Thương, Việt Nam đã có pháp lệnh về chống bán phá giá với hàng hóa nhập khẩu, pháp lệnh về tự vệ trong nhập khẩu hàng hóa cũng như các nghị định có liên quan

và cũng đã có cơ quan thực thi pháp luật về chống bán phá giá, chống trợ cấp và tự vệ

(104) Do đó, khi doanh nghiệp phát hiện các hành vi vi phạm có thể tiến hành các thủ tục khởi kiện để bảo vệ quyền lợi của mình Tuy vậy, sau vụ việc của mặt hàng kính nổi, mãi đến cuối năm 2012, Tổng công ty Công nghiệp Dầu thực vật Việt Nam (Vocarimex) mới gửi đơn lên Cục Quản lý cạnh tranh Bộ Công Thương yêu cầu áp dụng biện pháp tự vệ đối với mặt hàng dầu đậu nành và dầu cọ tinh luyện nhập khẩu, do ngành sản xuất dầu ăn trong nước đang bị sản phẩm ngoại nhập đe dọa nghiêm trọng khiến thị phần sụt giảm mạnh

(105) Yêu cầu của Vocarimex cũng được sự hủng hộ của 3 công ty là CTCP Dầu thực vật Tường An, Công ty TNHH Dầu thực vật Cái Lân và Công ty Dầu ăn Golden Hope Nhà Bè

(106) Ngày 09 tháng 6 năm 2015, Cục Quản lý cạnh tranh (QLCT) nhận được Hồ sơ yêu cầu áp dụng biện pháp tự vệ đối với mặt hàng bột ngọt nhập khẩu vào Việt Nam của Công ty CPHH Vedan Việt Nam Sau khi xem xét hồ sơ, Bộ Công Thương đã xác nhận đơn yêu cầu của Bên yêu cầu là đầy đủ và hợp lệ theo quy định của pháp luật

(107)Ngày 01 tháng 09 năm 2015, Bộ trưởng Bộ Công Thương đã ký Quyết định

số 9269/QĐ-BCT về việc điều tra áp dụng biện pháp tự vệ đối với mặt hàng bột ngọt nhập khẩu vào Việt Nam

(108) (109)

− Trong khi các nước như như Hoa Kỳ, EU đã hoàn thiện luật từ đầu thế kỷ 20 thì

phải đến năm 2002 Việt Nam mới cho ra đời pháp lệnh tự vệ trong nhập khẩu hàng hóa Và nhiều năm sau đó mới có các văn bản, nghị định về các biện pháp chống bán phá giá, chống trợ cấp và tự vệ Vì vậy, doanh nghiệp chưa quen với phòng vệ thương mại

− Theo một khảo sát vào năm 2013, Thái Lan, Indonesia, Malaysia là các nước trong khu vực Đông Nam Á áp dụng các biện pháp tự vệ thương mại tích cực nhất để bảo vệ sản xuất trong nước

(112) Trước thực tế này, các doanh nghiệp Việt Nam, cơ quan chức năng cần quyết liệt vào cuộc trong công tác bảo vệ nền sản xuất nội địa.(4)

(113) (4) Báo sài gòn giải phóng đăng ngày 04/04/2013

II GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP QUỐC TẾ VỀ PHÒNG VỆ THƯƠNG MẠI CỦA VIỆT NAM TẠI WTO

− Tính đến ngày 24/10/2014; Việt Nam mới chỉ tham gia vào hệ thống này với tư cách là nguyên đơn trong 02 vụ việc

(114) Gần đây nhất, Ngày 28 tháng 10 năm 2015, Cơ quan giải quyết tranh chấp WTO (DSB), tại phiên họp thường xuyên hàng tháng, đã ra thông báo đối với một số vụ việc giải quyết tranh chấp trong đó có vụ việc liên quan đến biện pháp tự

vệ của Indonesia đối với sản phẩm thép cán không hợp kim (tôn lạnh) do Việt Nam yêu cầu thành lập Ban Hội thẩm (DS496)

− Theo số liệu của WTO, tính đến nay, Việt Nam đã tham gia 18 vụ việc giải quyết tranh chấp tại WTO với tư cách bên thứ ba, bao gồm các vụ việc có mã: DS 343,

DS 360, DS 375, DS 376, DS 377, DS 399, DS 402, DS 405, DS 414, DS 422, DS

430, DS 431, DS 432, DS 433, DS 437, DS 449, DS 464 và DS 471 Trong đó:

• Liên quan đến Hiệp định chống bán phá giá (ADA) (31 vụ việc tính từ năm

2007 đến nay), ta đã tham gia 8 vụ trong đó có 3 vụ kép (chống bán phá giá/chống trợ cấp-AD/CVD)

(115) 1 DS471 U.S – Certain Methodologies and their Application to Antidumping Proceedings Involving China

(116) 2 DS464 U.S Antidumping and Countervailing Measures

on Large Residential Washers from Korea (AD/CVD)

(117) 3 DS449 U.S – Countervailing and Anti-dumping Measures

on Certain Products from China (AD/CVD)

(118) 4 DS422 U.S – Antidumping Measures on Shrimp and Diamond Saw blades from China

(119) 5 DS414 China – Countervailing and Antidumping Duties

on Grain Oriented Flat-rolled Electrical Steel from the United States (AD/CVD) (120) 6 DS405 EU – Antidumping Measures on Certain Footwear from China

(121) 7 DS402 U.S – Use of Zeroing in Antidumping Measures Involving Products from Korea

(122) 8 DS343 U.S – Measures Relating to Shrimp from Thailand

• Liên quan đến Hiệp định chống trợ cấp (SCM) (29 vụ kiện tính từ năm 2007 đến nay), ta đã tham gia 4 vụ trong đó có 3 vụ kép (AD/CVD)

(123) 1 DS464 U.S Antidumping and Countervailing Measures

on Large Residential Washers from Korea (AD/CVD)