Vì vậy, để tiếp tục thực hiện tốt nhiệm vụ trồng người của mình, năm học 2011-2012 tôi đã nghiên cứu trên những bài đồng dao xưa và áp dụng sáng kiến: “ Sángtác lời đồng dao mới dựa trên
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ NỘI PHÒNG GIÁO DỤC QUẬN TÂY HỒ
TRƯỜNG MẦM NON PHÚ THƯỢNG -
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
NĂM HỌC :2011-2012
Trang 2PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài:
Sinh ra từ một làng quê nghèo, ấu thơ tôi lớn lên cùng đồng dao Những câu hátngô nghê dù có nghĩa hay vô nghĩa nhưng nó chứa đựng một tâm hồn trong trẻo,một cái nhìn hồn nhiên trước cuộc đời Những đêm trăng sáng, chúng tôi thườngtập trung trên bãi cát để chơi trò “ Rồng rắn lên mây, có cây lúc lắc ” Rồi trò “ chichi chành chành, cái đanh thổi lửa…’.cả những trò chơi đơn giản nhất cũng có câuhát: “ tập tầm vông tay không tay có…tay nào có tay nào không…” Trong thờicông nghệ thông tin hiện đại, những trò chơi mà người ta hay gọi là “ game” đangdần chiếm lĩnh trong nhận thức của mỗi đứa trẻ nói riêng cũng như cả thế giới nóichung hiện nay Để rồi ít ai còn nghe thấy những khúc đồng dao, cả những đứa trẻ
ở miền quê cũng đã bắt nhịp được với cuộc đua của công nghệ thông tin Khi tôilớn lên, những đứa trẻ quanh tôi chỉ quen với những trò chơi gắng với những bàiđồng dao mỗi sáng và mỗi tối, với đất đai và cỏ cây
Tôi thấy buồn vì người ta bỏ quên những khúc đồng dao đâu mất, loại chúngkhỏi cuộc sống của trẻ con, loại chúng khỏi ký ức của người lớn Có ai đó đã nóirằng, khi ta còn nhớ về tuổi thơ, là người ta còn có thể sống tốt đẹp Trở về vớiđồng dao, là trái tim ta trở về với niềm hứng khởi nguyên sơ và ngời sáng Tình êucuộc sống bỗng trỗi dậy và được thanh lọc khỏi những bộn bề rác rưởi của baonhiêu năm tháng bon chen Và cuộic đợi bắt đầu từ những điều nhỏ bé, thời gianbắt đầu từ một giây Và nhân loại, chẳng phải bắt đầu từ trẻ con đó sao?!
Và tôi, tôi cũng muốn đóng góp sức nhỏ bé của mình đối với những em nhỏthường gội tôi là “mẹ’ mà hàng ngày vẫn thường gắng bó bên tôi Tôi muốn các
em nhỏ ấy được sống với những tro chơi dân gian gắn liền với những khúc đồngdao đậm chất quê hương Việt Nam ấy
Nhận thức được vấn đề này, trong công tác chăm sóc, giáo dục trẻ hàng ngày,bên cạnh việc ứng dụng công nghệ dạy học hiện đại tôi luôn tìm tòi, học hỏi sángtạo các hình thức, phương pháp giáo dục trẻ dựa trên những tư liệu giáo dục sẵn cótrong kho tàng văn hóa dân tộc
Vì vậy, để tiếp tục thực hiện tốt nhiệm vụ trồng người của mình, năm học
2011-2012 tôi đã nghiên cứu trên những bài đồng dao xưa và áp dụng sáng kiến: “ Sángtác lời đồng dao mới dựa trên lời đồng dao cổ và một số trò chơi ứng với bài đồngdao đó”
Trang 32 Mục đích của sáng kiên kinh nghiệm:
- Dựa trên những lời đồng dao cổ xưa để viết lời mới cho một số bài đồng daophù hợp với chủ đề, phù hợp với mục tiêu của năm học
- Cho trẻ làm quen với các bài đồng dao và chơi các trò chơi tương ứng vớicác bài đồng dao đó
- Giúp trẻ phát triển một cách toàn diện về: ngôn ngữ, thể chất, nhận thức,thẩm mỹ và tình cảm quan hệ xã hội, hướng trẻ đến với truyền thống vănhóa dân tộc
- Giúp các đồng nghiệp và các bậc phụ huynh có thêm tài liệu và kinh nghiệm
để giáo dục đạt hiệu quả
- Với những bài đồng dao mới này còn có thể sử dụng phù hợp cho một sốchủ đề của năm học như: thực vật, động vật, dinh dưỡng, nghề nghiệp, quêhương, giao thông…
3.1 Đối tượng nghiên cứu:
Việc viết lời mới cho một số bài đồng dao dựa trên những bài đồng dao cổ vàcách chơi trò chơi những bài đồng dao đó phục vụ công tác giáo dục trẻ mầmnon, ở mọi lứa tuổi ( từ 2- 6 tuổi)
3.2 Đối tượng khảo sát, thực nghiệm:
Với các bài đồng dao sáng tác được, tôi áp dụng trong công tác giáo dục trẻ tạitrường mầm non Phú Thượng như sau:
- Tôi tổ chức cho trẻ làm quen với các bài đồng dao ở mọi lúc mọi nơi: tronggiờ làm quen với văn học, giờ hoạt động ngoài trời, giờ hoạt động góc, cáchoạt động chuyển tiếp, giờ sinh hoạt chiều và tích hợp trong các môn họckhác , trong tất cả các chủ đề của năm học…
- Tôi tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi tương ứng với các bài đồng dao
Tuỳ theo độ tuổi của trẻ, hay tùy theo từng chủ đề, tùy theo nội dung giáo dục
mà giáo viên có thể lựa chọn những bài đồng dao khác nhau và phù hợp
3.3 Phương pháp nghiên cứu
Để “sáng tác lời đồng dao mới” tôi đã sử dụng một số phương pháp như sau:-Sưu tầm các bài đồng dao cổ và các trò chơi dân gian ứng với những bài đồngdao đó, Các bài đồng dao phải dễ nhớ và phù hợp với lứa tuổi
- Từ đó tôi nghiên cứu và sáng tác lời đồng dao mới ứng dụng một số trò chơivào các bài đồng dao mới Những bài đồng dao mới được sáng tác phù hợp với cácchủ đề và đưa vào dạy trẻ học thuộc và chơi qua từng chủ đề của năm học
Trang 4-Giúp trẻ hiểu được nội dung ngôn ngữ riêng của từng bài đồng dao làm phongphú vốn từ cho trẻ.
-Dạy đồng dao mọi lúc mọi nơi
-Chuẩn bị một số đồ chơi tự tạo, đạo cụ để trẻ vận động, sử dụng minh họa khichơi và hát, độc các bài đồng dao
-Kết hợp với đồng nghiệp tổ chức tốt các trò chơi cho các bài đồng dao mới
3.4 Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu
Do thời gian không cho phép tôi chỉ nghiên cứu về “ Sáng tác một số lờiđồng dao mới dựa trên những lời đồng dao cổ và một số trò chơi ứng với lời đồngdao mới ” trẻ 4 -5 tuổi trường mầm non Phú Thượng
- Thời gian xây dựng đề cương ngày 20 tháng 10 – ngày 30 tháng 10 năm 2011
- Viết đề tài 15/1 – 20/4 – 2012
- Hoàn thành đề tài 4/ 05/ 2012
Trang 5NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
I Cơ sở lý luận:
Các bài đồng dao viết lời mới cùng với các trò chơi đi kèm theo đều đượclựa chọn dựa trên cơ sở đặc điểm nhận thức và đặc điểm tâm sinh lý của trẻ ở lứatuổi mầm non Trong đó:
- Đồng dao là thơ ca truyền miệng trẻ em Đồng dao được chia làm hai loạigắn với công việc của trẻ em và gắn với trò chơi của trẻ em Đồng dao đượctruyền từ đời này tiếp đời nọ, vùng này qua vùng kia, có khi tay đổi, có khisai lạc, có khi thất truyền và bị lãng quên Việc sáng tác đồng dao được thựchiện trong một quá trình lâu dài bao gồm: sáng tạo – lưu truyền – sử dụng –điều chỉnh Ở đây chu thể sáng tạo, sử dụng, lưu truyền và tái tạo các bàiđồng dao này chủ yếu là trẻ em
- Vui chơi là nhu cầu cần thiết đối với sự phát triển của trẻ em Các trò chơidân gian của trẻ phần lớn đều gắng với các bài đồng dao, có tác dụng bổsung, làm rõ chức năn giáo dục và chức năng vui chơi của trẻ, với nhữngnhiệm vụ rất đa dạng: giáo dục nhận thức, đức, trí, thể, mỹ; luyện phát âm,cung cấp vốn từ ngữ; bồi dưỡng tình cảm, giữ nhịp cho thao tác chơi…
- Vì vậy, việc sáng tạo các trò chơi mới cho trẻ cần quan tâm đến đồng dao.Đây chính là cơ sở để tôi tìm đến với các bài đồng dao, nghiên cứu, viết lờimới, sưu tầm và sáng tạo trò chơi mới để vừa đưa đồng dao đến với trẻ, vừathực hiện được mục tiêu giáo dục
II Cơ sở thực tiễn ( Thực trạng vấn đề nghiên cứu)
“SÁNG TÁC LỜI ĐỒNG DAO ” với hy vọng sẽ được phát triển một cáchtoàn diện, hình thành cho trẻ những yếu tố nhân cách đầu đời của một con ngườiViệt Nam, đó là việc làm không dể, do môi trường mà tôi giảng dạy:
Các bài đồng dao được viết lời mới dựa trên lời cổ, cùng với các trò chơi đikèm theo nó đều được lựa chọn dựa trên cơ sở khảo sát việc tổ chức các hoạt độngcho trẻ làm quen với các bài đồng dao và tổ chức các hoạt động động vui chơi chotrẻ ở trường mầm non Phú Thượng Thực tế cho thấy:
Giáo viên trường mầm non Phú Thượng đã sử dụng nhiều bài đồng daotrong khi tổ chức các hoạt động học tập và vui chơi cho trẻ Nhưng do không cónguồn tài liệu chưa phong phú nên các bài giáo viên đã sử dụng chủ yếu được lấy
từ một số tài liệu chuyên môn và từ kinh nghiệm của giáo viên Vì số lượng bài ítnên sử dụng lặp đi lặp lại gây nhàm chán cho trẻ
Trang 6Hiện nay, trường mầm non Phú Thượng đang thực hiện chương trình giáodục mầm non theo hướng đổi mới Vì vậy, chương trình giáo dục trẻ được thựchiện theo các chủ đề, chủ điểm chưa đưa thêm nhiều bài đồng dao vào các chủ đềnăm học
Có những bài đồng dao có nhịp điệu, trò chơi hấp dẫn trẻ thì nội dung lạikhông phù hợp với chủ đề giáo dục mà giáo viên đang thực hiện Chính vì vậy,giáo viên gặp nhiều khó khăn trong việc lựa chợn và tổ chức các hoạt động cho trẻlàm quen với các bài đồng dao
Tuy nhiên, bên cạnh đó tôi cũng có một số thuận lợi:
Bản thân luôn được sự giúp đỡ và ủng hộ nhiệt tình của Ban Giám Hiệu.Khi sáng tác những lời đồng dao mới và đưa vào dạy cùng các trò chơi gâycho trẻ rất nhiều những hứng thú
Những lời mới sáng tác đều ngắn gọn, có vần, có điệu nên trẻ rất dể thuộc.Những bài đồng dao mới sáng tác được chọn lọc đều phù hợp với các hoạtđộng, với các chủ đề của năm học, phù hợp với mọi lứa tuổi mẫu giáo và đồngnghiệp đều có thể sử dụng
Để khắc phục những tồn tại trên, ngoài việc sưu tầm thêm các bài đồng dao
cổ, qua sáng kiến này tôi muốn viết lới mới dựa trên những lời cổ và sáng tạo thêmmột số trò chơi phù hợp cho một số bài đồng dao, với mong muốn sẽ cung cấpthêm cho các đồng nghiệp một tài liệu tham khảo về vấn đề này
Trong cả quá trình 9 tháng tổ chức thực hiện “Sáng tác lời đồng dao mới dựatrên lời đồng dao cổ và cách chơi một số trò chơi với những bài đồng dao mới” tôi
đã không ngừng tìm kiếm, học hỏi, sáng tạo ra những lời mới, cách chơi nhằm thuhút trẻ, giúp trẻ được sống với những bài đồng dao, những trò chơi đầy tính dângian đậm chất quê hương Việt Nam
Mong rằng những việc làm của tôi sẽ mang lại những kết quả nhất định chotrẻ
Trang 7III: Sáng tác lời đồng dao mới dựa trên những bài đồng dao cổ và cách chơi trò chơi ứng với bài
đồng dao đó.
Dung dăng dung dẻ
Mời bạn ghé thămTây Hồ Hà Nội
Về đất bánh trôiPhú Thượng quê tôi
Ôi, đất hoa đàoNhật Tân rực rỡMảnh đất màu mỡQuất cảnh Tứ LiênPhố phường Thụy Khuê
Lễ Phủ Tây HồNgắm phường Quảng AnCùng bạn thăm quanGiấy gió làng Hồ
Ấy là Phường BưởiThăm cây “ Thị” già
Là đất Xuân LaBao la bát ngátKhúc hát đồng daoTám phường Hồ TâyNào bạn bạn ơi!
Dung dăng dung dẻ
Trang 8 Giúp trẻ cảm nhận được vẻ đẹp của Quê hương.
Thoả mãn nhu cầu vui chơi của trẻ
Đối tượng chơi: Trẻ từ 2 – 6 tuổi
Các cháu cùng nắm tay nhau, vừa đi vừa đung đưa theo nhịp bài đồng dao
Có thể chọn từng câu đồng dao để chuyển động cơ thể như ngồi xuống, đứng lên,nghiêng người sang trái, sang phải, kiểng cao : Như đến địa danh của phường thìngồi xuống, đến những đặc sản của phường thì nghiêng sang trái, sang phải…
(hình 1,2).
Trang 9Hình 1,2: Cô và cháu cùng chơi “dung dăng dung dẻ”.
Chi chi chành chành
Liền anh liền chịCùng đi chảy hộiTôi mua cái nónCùng mấy món đồVới cô với cậuCon chim sáo xậu
Nó đậu cành treVui vẻ ngày hèCùng tay đặt nhé!
Mắt bé nhanh nào
Ú tim oà ập(Lời mới)
Mục đích giáo dục:
Luyện tập cho trẻ có tính phản xạ, cử động nhanh nhẹn
Phát triển ngôn ngữ và thoả mãn nhu cầu vui chơi của trẻ
Đối tượng chơi: Trẻ nhà trẻ (dưới 3 tuổi), trẻ mẫu gíáo bé (3-4 tuổi).
Cách chơi:
Khoảng 3-4 trẻ một nhóm Một trẻ làm “cái” xoè bàn tay ra Các trẻ khác đặtngón tay trỏ vào lòng bàn tay trẻ làm “cái” Trẻ làm “cái” vừa gõ ngón tay vừa đọc
theo nhịp bài đồng dao (hình 3,4).
Đến câu cuối cùng, trẻ làm “cái” nắm tay vào để bắt các ngón tay của các bạn.Các bạn phải rút nhanh ngón tay khỏi bàn tay của trẻ làm “cái” Ai bị “cái” bắt ngóntay thì xoè bàn tay ra, đọc theo nhịp bài đồng dao trên cho các bạn chơi tiếp
Trang 10Hình 3,4: Bé chơi “chi chi chành chành”
***********
Đi cầu đi quán Đi cầu đi quán
Đi bán lợn con Cùng mẹ thăm quan
Đi mua cái xoong Di tích lịch sử
Đem về đun nấu Chùa bà “Hai Vẽ”Mua quả dưa hấu Phú Thượng làng ta
Về biếu ông bà Ra chùa “Bà già”Mua một đàn gà Mái đình cây đa
Về cho ăn thóc Giếng nước, ao đàoMua lược chải tóc Bạn nào cũng biếtMua cặp cài đầu Miệt mài học hỏi
Đi mau, về mau Bạn nào chưa giỏi Kẻo trời sắp tối! Cùng đến thăm ngay!
(Lời cổ) (Lời mới)
Trang 11 Mục đích giáo dục:
Củng cố các vận động đi bằng gót chân, đi bằng mũi bàn chân cho trẻ
Rèn luyện khả năng phản ứng nhanh theo hiệu lệnh cho trẻ
Cung cấp thêm kiến thức trong chủ điểm gia đình cho trẻ
Cung cấp thêm kiến thức về di tích lịch sử , chủ đề quê hương…
Phát triển ngôn ngữ và thoả mãn nhu cầu vui chơi của trẻ
Đối tượng chơi: trẻ mẫu gíáo bé (3-4 tuổi), trẻ mẫu gíáo nhỡ (4-5 tuổi), trẻ mẫu
“ Đi cầu đi quán…đem về đun nấu” tất cả đi kiễng chân
“ Mua quả dưa hấu về biếu ông bà…về cho ăn thóc” tất cả cúi người đibằng gót chân
“ Mua lược chải tóc …cài đầu” tất cả lắc đầu sang hai bên
“ đi mau …trời sắp tối” tất cả cùng chạy
***********
Trang 12Bài 4: BỊT MẮT BẮT CUA
(Thay lời “ Bịt mắt bắt dê”)
Một bầy trẻ nhỏBịt mắt bắt cuaĐua nhay mà chạyTay anh thật khéoBắt cua bỏ giỏCua chạy loanh quanhNgã kềnh bốn vóMọi người méo mó
Cố đuổi vòng quanhCua chạy thật nhanhTúm ngay một chú
(Lời mới)
Mục đích giáo dục:
Củng cố vận đi, vận động bò, phát triển khả năng định hướng trong khônggian cho trẻ
Phát triển các giác quan và khả năng phán đoán cho trẻ
Cung cấp thêm kiến thức về thế giới động vật cho trẻ
Phát triển ngôn ngữ và thoả mãn nhu cầu vui chơi của trẻ
Đối tượng chơi: trẻ mẫu gíáo nhỡ (4-5 tuổi), trẻ mẫu gíáo lớn (5-6 tuổi)
Cách chơi:
Cách 1: Cô kẻ một vòng tròn trên sân (hoặc trong nhà)
Mời một trẻ lên làm người bắt cua, 2- 3 trẻ hoặc hơn làm cua bò Cácbạn đứng ngoài cổ vũ
Người bị bịt mắt sẽ đi (hoặc bò) theo tiếng hát đồng dao của người làmcua để bắt cua Cả cua và người bắt cua không được chạy (hoặc bò) rakhỏi vòng tròn Nếu bắt được “cua” là thắng cuộc, không bắt được làthua cuộc
Trang 13thua cuộc (Hình 5, 6,7)
Hình 5, 6,7: trò chơi “Bịt mắt bắt cua”
Trang 14Bài 5: TRỒNG ĐẬU, TRỒNG CÀ
Hoa hòe, hoa khế Canh cá “ Thì là”
Khế ngọt, khế chua Canh gà om nấm
Cột đình, cột chùa Cá kho nấu dấm
Hai tay ôm cột Đậu chấm mắm tươngCây cam, cây quýt Canh xương nấu đậuCây mít, cây hồng Về nhậu cùng ông
Cành đa, lá nhãn Không chạy lông bông
Ai có chân, ai có tay thì rụt Không ăn, thấp còi
Hỏi ngay thầy thuốc(Lời cổ) Có chân thì rụt
(Lời mới)
Mục đích giáo dục:
Cho trẻ làm quen với âm điệu du dương của đồng dao, nhằm giúp cho trẻsau này biết yêu mếm ngôn ngữ của dân tộc Việt Nam
Cung cấp thêm kiến thức về thế giới thực vật, về dinh dưỡng cho trẻ
Phát triển ngôn ngữ và thoả mãn nhu cầu vui chơi của trẻ
Đối tượng chơi: Trẻ nhà trẻ (dưới 3 tuổi), trẻ mẫu gíáo bé (3-4 tuổi).
Cách chơi:
Cho trẻ ngồi hàng ngang, duỗi chân ra, người điều khiển trò chơi đọc bàiđồng dao Mỗi từ đập nhẹ vào một chân, đập từ đầu theo thứ tự đến cuối cùng, rồilại quay ngược lại cho đến chữ “rụt”, chân nào chúng từ “rụt” thì co lại Cứ thế
cho đến khi các chân co lại hết, lại bắt đầu từ đầu ( Hình 8,9)
Hình 8: Mình cùng chơi “ Trồng đậu, trồng cà” nhé!
Trang 15Bài 6: NU NA NU NỐNG
Lời 1: Nu na nu nống Nu na nu nống
Nu na nu nống Nu na nu nống
Cái cóng nằm trong Vòi nước sạch trong
Cái ong nằm ngoài Rửa chân đi nhé!
Củ khoai chấm mật Cho trắng cho xinh
Phật ngồi phật khóc Cho mình thêm đẹp
Con cóc nhảy ra Thi ai chân sạch
Con gà ú ụ Gót đỏ hồng hào
Nhà mụ thổi xôi Không bẩn tí nào
Nhà tôi nấu chè Được vào đánh trống
Te he chân rụt (Lời mới)
(Lời cổ)
Mục đích giáo dục:
Cho trẻ làm quen với âm điệu du dương của đồng dao, nhằm giúp cho trẻsau này biết yêu mến ngôn ngữ của dân tộc Việt Nam
Phát triển ngôn ngữ và thoả mãn nhu cầu vui chơi của trẻ
Đối tượng chơi: Trẻ nhà trẻ (dưới 3 tuổi), trẻ mẫu gíáo bé (3-4 tuổi).
Cách chơi:
Cho trẻ chơi tương tự như chơi trò chơi “trồng đậu, trồng cà”
Hình 9: Mình cùng chơi “ Nu na nu nống” nhé!
Trang 16Bài 7: CÂU ẾCH
Ếch ở dưới aoVừa ngớt mưa ràoNào nhảy bì bọpẾch kêu oạp oạp!
Ếch kêu ộp ộp!
Thấy chộp đi câuMột sâu chú ếch
Ở ruộng đồng cấyMấy chú ếch conChạy nhảy lon tonVéo von ộp ộpVéo von oạp oạp!
(Lời mới)
Mục đích giáo dục:
Củng cố vận động bật nhảy cho trẻ
Cung cấp thêm kiến thức về thế giới động vật cho trẻ
Phát triển ngôn ngữ và thoả mãn nhu cầu vui chơi của trẻ
Đối tượng chơi: Trẻ nhà trẻ (dưới 3 tuổi), trẻ mẫu gíáo bé (3-4 tuổi), trẻ mẫu
gíáo nhỡ (4-5 tuổi), trẻ mẫu giáo lớn (5-6 tuổi)
Hình 10: Tớ với cậu cùng “câu ếch” nhé!
Trang 17 Cách chơi: Vẽ một vòng tròn lớn ở giữa sân (Hình 10,11).
Một trẻ làm người đi câu, người đi câu cầm một sợi dây dài chừng 1m, đầu sợi dây buộc một miếng giấy gấp nhỏ lại cho hơi nặng để có thể hất chúng ếch ở xa
Tất cả các bạn còn lại đứng trong vòng tròn làm ếch Khi người điều khiểnphát lệnh và bắt nhịp thì các chú ếch bắt đầu hát bài đồng dao Khi hát làm động tácnhư ếch đang nhảy, tay chống nạnh, chân chụm lại, hơi nhún xuống nhảy lung tungnhư con ếch
Hình 11: Tớ với cậu cùng “câu ếch” nhé!
Cút ca cút kít Cái tai nho nhỏ
Ai làm gì đó? Cái mõm xinh xinh
Trang 18Hình 12: Mình cùng chơi “Ai làm gì đó?” nhé!
Mục đích giáo dục:
Củng cố vận động tay, chân cho trẻ
Cung cấp thêm kiến thức về thế giới động vật cho trẻ
Phát triển ngôn ngữ và thoả mãn nhu cầu vui chơi của trẻ
Đối tượng chơi: Trẻ nhà trẻ (dưới 3 tuổi), trẻ mẫu gíáo bé (3-4 tuổi), trẻ mẫu
gíáo nhỡ (4-5 tuổi), trẻ mẫu giáo lớn (5-6 tuổi)
